Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1476 5123548 5110362 2026-04-08T18:28:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123548 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] ([[гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар. Вынікам іх сумеснай працы стаў маштабны зборнік навуковых прац «Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага», выдадзены ў 2024 годзе{{sfn|Сынкова|2024}}{{sfn|Тарэлка|2024}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Akiner S. |загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum |выданне=The Journal of Byelorussian Studies |тып=часопіс |год=1973 |том=3 |нумар=1 |старонкі=55—84 |ref=Akiner}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=Вольскі В. |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |тып=часопіс |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |тып=часопіс |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{кніга |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Белорусы. Т. III, вып. 2 |месца=Петроград |выдавецтва= |год=1921 |старонак=239—240 |ref=Карский}} * {{кніга |аўтар=Мишкинене Г. |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст: зборнік навуковых прац |адказны=навук. рэд.: І. А. Сынкова, М. У. Тарэлка |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2024 |старонак=205 |isbn=978-985-08-3174-3 |ref=Сынкова}} * {{кніга |аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]] |загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом |месца=Вільня |выдавецтва=Друкарня Я. Левіна |год=1933 |старонак=33 |ref=Станкевіч}} * {{артыкул |аўтар=Тарэлка М. У. |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—202 |ref=Тарэлка}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] c0135x4x6l1tswhw5j2xmjnd0ro9mo2 5123549 5123548 2026-04-08T18:28:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123549 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] ([[гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар. Вынікам іх сумеснай працы стаў маштабны зборнік навуковых прац «Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага», выдадзены ў 2024 годзе{{sfn|Сынкова|2024}}{{sfn|Тарэлка|2024}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]] |загаловак=Religious Language of a Belarusian Tatar Kitab: A Cultural Monument of Islam in Europe |месца=Wiesbaden |выдавецтва=Otto Harrassowitz |год=2009 |ref=Akiner_Book}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Татары на Беларусі |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=4 (19) |ref=Вольскі_Татары}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=8—9 |старонкі=16—19 |ref=Вольскі_Асаблівасці}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Цюрка-татарскія элемэнты ў беларускай мове |выданне=Узвышша |год=1929 |нумар=6 |старонкі=112—115 |ref=Вольскі_Цюрка}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Е.]] |загаловак=Беларуская мова арабскім пісьмом |выданне=Вестник Народного комиссариата просвещения С. С. Р. Б. |год=1922 |нумар=1 (3) |старонкі=3—5 |ref=Карскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Культурные завоевания русского языка в старину на западной окраине его области |выданне=Известия Отделения русского языка и словесности |год=1925 |том=XXIX |старонкі=1—22 |ref=Карский_1925}} * {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]] |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст: зборнік навуковых прац |адказны=навук. рэд.: [[Ірына Сынкова|І. А. Сынкова]], [[Міхаіл Тарэлка|М. У. Тарэлка]] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2024 |старонак=205 |isbn=978-985-08-3174-3 |ref=Сынкова}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] sxhixzgk8r9ridewfcc74g99che9hzg 5123550 5123549 2026-04-08T18:30:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123550 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] ([[гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар. Вынікам іх сумеснай працы стаў маштабны зборнік навуковых прац «Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага», выдадзены ў 2024 годзе{{sfn|Сынкова|2024}}{{sfn|Тарэлка|2024}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]] |загаловак=Religious Language of a Belarusian Tatar Kitab: A Cultural Monument of Islam in Europe |месца=Wiesbaden |выдавецтва=Otto Harrassowitz |год=2009 |ref=Akiner_Book}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Татары на Беларусі |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=4 (19) |ref=Вольскі_Татары}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=8—9 |старонкі=16—19 |ref=Вольскі_Асаблівасці}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Цюрка-татарскія элемэнты ў беларускай мове |выданне=Узвышша |год=1929 |нумар=6 |старонкі=112—115 |ref=Вольскі_Цюрка}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Е.]] |загаловак=Беларуская мова арабскім пісьмом |выданне=Вестник Народного комиссариата просвещения С. С. Р. Б. |год=1922 |нумар=1 (3) |старонкі=3—5 |ref=Карскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Культурные завоевания русского языка в старину на западной окраине его области |выданне=Известия Отделения русского языка и словесности |год=1925 |том=XXIX |старонкі=1—22 |ref=Карский_1925}} * {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]] |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст: зборнік навуковых прац |адказны=навук. рэд.: [[Ірына Сынкова|І. А. Сынкова]], [[Міхаіл Тарэлка|М. У. Тарэлка]] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2024 |старонак=205 |isbn=978-985-08-3174-3 |ref=Тарэлка}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] r8rwgvtqvak3rrmxdnlpcahbn5805ad 5123552 5123550 2026-04-08T18:31:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123552 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] ([[гродзенска-баранавіцкая група гаворак]]), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар. Вынікам іх сумеснай працы стаў маштабны зборнік навуковых прац «Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага», выдадзены ў 2024 годзе{{sfn|Пісьмовая спадчына|2024}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Пісьмовая спадчына|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]] |загаловак=Religious Language of a Belarusian Tatar Kitab: A Cultural Monument of Islam in Europe |месца=Wiesbaden |выдавецтва=Otto Harrassowitz |год=2009 |ref=Akiner_Book}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Татары на Беларусі |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=4 (19) |ref=Вольскі_Татары}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=8—9 |старонкі=16—19 |ref=Вольскі_Асаблівасці}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Цюрка-татарскія элемэнты ў беларускай мове |выданне=Узвышша |год=1929 |нумар=6 |старонкі=112—115 |ref=Вольскі_Цюрка}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Е.]] |загаловак=Беларуская мова арабскім пісьмом |выданне=Вестник Народного комиссариата просвещения С. С. Р. Б. |год=1922 |нумар=1 (3) |старонкі=3—5 |ref=Карскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Культурные завоевания русского языка в старину на западной окраине его области |выданне=Известия Отделения русского языка и словесности |год=1925 |том=XXIX |старонкі=1—22 |ref=Карский_1925}} * {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]] |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст: зборнік навуковых прац |адказны=навук. рэд.: [[Ірына Сынкова|І. А. Сынкова]], [[Міхаіл Тарэлка|М. У. Тарэлка]] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2024 |старонак=205 |isbn=978-985-08-3174-3 |ref=Пісьмовая спадчына}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] klgs0b5h70lqcylgava68cdnnp1mfdf 5123556 5123552 2026-04-08T18:38:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123556 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (гродзенска-баранавіцкая група гаворак), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857|с=40}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў{{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар{{sfn|Сынкова|2024|с=114—115}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]] |загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum |выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]] |тып=часопіс |год=1973 |том=3 |нумар=1 |старонкі=55—84 |ref=Akiner}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Татары на Беларусі |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=4 (19) |ref=Вольскі_Татары}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=8—9 |старонкі=16—19 |ref=Вольскі_Асаблівасці}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Цюрка-татарскія элемэнты ў беларускай мове |выданне=Узвышша |год=1929 |нумар=6 |старонкі=112—115 |ref=Вольскі_Цюрка}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Е.]] |загаловак=Беларуская мова арабскім пісьмом |выданне=Вестник Народного комиссариата просвещения С. С. Р. Б. |год=1922 |нумар=1 (3) |старонкі=3—5 |ref=Карскі}} * {{кніга |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Белорусы. Т. III, вып. 2 |месца=Петроград |выдавецтва= |год=1921 |старонак=256 |ref=Карский}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Культурные завоевания русского языка в старину на западной окраине его области |выданне=Известия Отделения русского языка и словесности |год=1925 |том=XXIX |старонкі=1—22 |ref=Карский_1925}} * {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]] |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{артыкул |аўтар=[[Ірына Сынкова|Сынкова І. А.]] |загаловак=Знахарскія тэксты з архіва Аляксандра (Алі) Адамовіча ў кантэксце пісьменства татараў ВКЛ |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=114—122 |ref=Сынкова}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Міхаіл Тарэлка|Тарэлка М. У.]] |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—202 |ref=Тарэлка}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуская мова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] meidxl7yvya4rkef1ysr5aaxoq46byd 5123569 5123556 2026-04-08T18:52:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123569 wikitext text/x-wiki {{Short description|Алфавіт на аснове арабскага пісьма для запісу беларускай мовы}} [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|upright=1.35|Старонка з кітаба (каля 1750—1800 гг.)]] [[Файл:Літары_беларускай_арабіцы.svg|thumb|right|300px|Асноўныя літары і прынцыпы функцыянавання беларускай арабіцы<ref name="Seveleu-Dubrovnik">{{cite web |first=Maxime |last=Seveleu-Dubrovnik| title=The origin of the Belarusan Arabic alphabet | website=The Belarusian Arabic alphabet initiative at the FIAS | url=https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-url=https://archive.today/20230410152032/https://arabica.fias.fr/pages/origin-en | archive-date=2023-04-10 | url-status=live}}</ref>]] '''Беларускі арабскі алфавіт''', або '''Беларуская арабіца''' (ва ўласным запісе — {{lang|be-Arab|بَلَرُصْقَيَ اَرَبِࢯَ}}) — алфавіт на аснове [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]], прыстасаваны першапачаткова для запісу [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. Сфарміраваўся ў XVI стагоддзі (магчыма, пачаў складвацца яшчэ ў XV стагоддзя) і выкарыстоўваўся да XX стагоддзя для сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Алфавіт складаўся з 28 графем класічнага арабскага пісьма з дадаваннем некалькіх спецыфічных літар для перадачы беларускіх гукаў, адсутных у [[Арабская мова|арабскай мове]]. == Гісторыя і паходжанне == Беларускім арабскім алфавітам карысталіся [[Беларускія татары|беларуска-літоўскія татары]], якія былі запрошаны вялікімі князямі літоўскімі для пасялення на землях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. На працягу XIV—XVI стагоддзяў яны паступова перасталі карыстацца ўласнай [[Цюркскія мовы|цюркскай мовай]] і перайшлі на старабеларускую, аднак захавалі рэлігійную ісламскую традыцыю і арабскае пісьмо. Для запісу славянскай гаворкі арабскімі літарамі спатрэбілася мадыфікацыя графічнай сістэмы. Вынікам гэтага працэсу стала ўзнікненне багатай рукапіснай спадчыны — кніг-[[Кітаб|кітабаў]], [[Хамаілы|хамаілаў]] (малітоўнікаў), [[Тафсір|тэфсіраў]] (каментарыяў да [[Каран]]а). Вядомыя таксама і польскія тэксты, запісаныя арабскім пісьмом, якія з’явіліся не раней за XVII стагоддзе<ref name="UnicodeProposal">{{cite web |url=https://unicode.org/L2/L2011/11209-n4072-arabic.pdf |author1=Ilya Yevlampiev |author2=Karl Pentzlin |author3=Nurlan Joomagueldinov |ref=N4072 |title=Revised Proposal to encode Arabic characters used for Bashkir, Belarusian, Crimean Tatar, and Tatar languages, ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 |date=20 May 2011}}</ref>. Графіка-арфаграфічная сістэма беларускай арабіцы не была статычнай. У помніках XVII стагоддзя яшчэ моцна адчуваецца ўплыў марфалагічнага прынцыпу, калі перапісчыкі спрабавалі захоўваць традыцыйнае напісанне слоў. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях адбыўся канчатковы пераход да фанетычнага прынцыпу: татары пачалі пісаць словы дакладна так, як яны вымаўляліся ў народным маўленні{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Мова большасці арабскаграфічных тэкстаў адлюстроўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходні дыялект|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (гродзенска-баранавіцкая група гаворак), а таксама [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных]] і [[Слуцкая група гаворак|слуцка-мазырскіх]] гаворак, што непасрэдна звязана з геаграфіяй гістарычнага рассялення татар у Вялікім Княстве Літоўскім{{sfn|Дургут|2015|с=135}}. == Гісторыя даследавання == Навуковае вывучэнне беларускай арабіцы і пісьмовай спадчыны беларускіх татар пачалося ў сярэдзіне XIX стагоддзя. Першапачаткова кітабы разглядаліся як экзатычны кур’ёз, бо існавала думка, што татары карыстаюцца выключна арабскай або турэцкай мовамі. Першым, хто ўвёў гэтыя помнікі ў навуковы ўжытак, быў прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]] [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]]. У 1857 годзе ён апублікаваў працу «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар», дзе апісаў знойдзеныя ім рукапісы і даказаў, што іх мова — славянская, а не ўсходняя{{sfn|Мухлинский|1857|с=40}}. Фундаментальны ўклад у лінгвістычны аналіз тэкстаў унёс акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. На мяжы XIX і XX стагоддзяў ён першым падрабязна апісаў фанетычныя асаблівасці беларускай гаворкі, зафіксаванай арабскім пісьмом. Даследчык пераканаўча даказаў яе беларускі характар, абвергшы тэорыі пра «польскую» або «рускую» аснову тэкстаў. Ён адзначаў, што арабскае пісьмо вельмі дакладна перадае такія спецыфічныя рысы беларускай мовы, як дзеканне і цеканне{{sfn|Карский|1921|с=239—240}}. У перыяд беларусізацыі 1920-х гадоў цікавасць да тэмы значна ўзрасла. У БССР [[Віталь Вольскі]] ў серыі артыкулаў для часопісаў «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]» і «[[Наш край (1925)|Наш край]]» даследаваў прынцыпы транскрыпцыі, этнаграфічныя аспекты жыцця татар і даказваў, што кітабы з’яўляюцца каштоўнай крыніцай жывой народнай гаворкі{{sfn|Вольскі|1927|с=189—193}}. У гэты ж час у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] (Вільня) даследаванні праводзіў [[Ян Станкевіч]]. У 1933 годзе ён выдаў манаграфію, дзе палемізаваў з польскімі навукоўцамі, настойваючы на выключна беларускім характары кітабаў і падкрэсліваючы, што гэтая літаратура з'яўляецца важным помнікам нацыянальнай культуры{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}. Пасля Другой сусветнай вайны і перыяду пэўнага заняпаду ў вывучэнні татарскай спадчыны новы этап пачаўся дзякуючы беларускаму і літоўскаму філолагу [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антону Антановічу]]. Яго фундаментальная манаграфія 1968 года стала настольнай кнігай для ўсіх даследчыкаў арабіцы. Антановіч распрацаваў навуковую транслітарацыю тэкстаў, склаў падрабязныя табліцы адпаведнасці арабскіх літар беларускім гукам і дэталёва прааналізаваў эвалюцыю графікі ад марфалагічнага да фанетычнага прынцыпу{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. У XXI стагоддзі даследаванні набылі міждысцыплінарны і міжнародны характар. У Літве значны ўклад робіць прафесар [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Галіна Мішкінене]], пад рэдакцыяй якой у 2009 годзе выйшла поўнае факсімільнае выданне «Кітаба Івана Луцкевіча» з транслітарацыяй і перакладам{{sfn|Мишкинене|2009|с=35—39}}. У Польшчы традыцыі татарскага пісьменства даследуюць Чэслаў Лапіч і Ёана Кульвіцка-Камінская. У Беларусі важную ролю адыгрываюць супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры [[НАН Беларусі]]: [[Міхаіл Тарэлка]] займаецца вывучэннем графіка-арфаграфічнай сістэмы і каталагізацыяй рукапісаў{{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}, а [[Ірына Сынкова]] даследуе гісторыка-культурны кантэкст, рэлігійнае жыццё і знахарскія практыкі татар{{sfn|Сынкова|2024|с=114—115}}. Значны ўклад у папулярызацыю тэмы таксама ўнесла брытанская даследчыца [[Шырын Акінэр]], чые працы пра рэлігійную мову кітабаў і адаптацыю ўсходняй лексікі да славянскай марфалогіі сталі шырока вядомымі ў заходняй арыенталістыцы{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Асаблівасці графікі і арфаграфіі == [[Файл:Хамаіл Якубоўскага, с. 389, вектар.svg|thumb|left|Прыклад тэксту (старонка з хамаіла Якубоўскага)]] Сістэма беларускай арабіцы мела шэраг унікальных асаблівасцей, якія дазвалялі максімальна дакладна перадаваць жывую фанетыку беларускай мовы, у адрозненне ад тагачаснай кірыліцы, скаванай царкоўнаславянскімі традыцыямі. === Перадача зычных === Для абазначэння гукаў, якія адсутнічаюць у класічнай арабскай мове, татары выкарыстоўвалі персідска-турэцкія графемы: літара ''пе'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|پ}}</span>) для гуку [п], літара ''чэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|چ}}</span>) для [ч], літара ''жэ'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ژ}}</span>) для [ж]. Для перадачы спецыфічных беларускіх [[Афрыката|афрыкат]] [дз’] і [ц’], а таксама цвёрдага [ц], былі створаны ўнікальныя графемы, якія не сустракаюцца ў іншых арабскіх алфавітах свету. Гук [дз’] пазначаўся літарай ''даль'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span>), а гук [ц] — літарай ''сад'' з трыма кропкамі ўнізе (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span>). Гэтыя наватвораныя літары паслядоўна ўжываліся ў рукапісах пачынаючы з XVIII стагоддзя{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. Для абазначэння гукаў [ў] і [в] асобнай графемы не ўводзілі, а карысталіся адным знакам ''ваў'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|و}}</span>). Арабскае пісьмо дазваляла дакладна адрозніваць беларускі [[Фрыкатыўны зычны|фрыкатыўны]] гук [г] ад польскага выбухнога [g]. Беларускі гук паслядоўна перадаваўся арабскімі літарамі ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ه}}</span>) або ''ха'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ح}}</span>), у той час як для польскага [g] выкарыстоўвалася літара ''гайн'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|غ}}</span>){{sfn|Антонович|1968|с=335—336}}. Акрамя таго, паколькі ў арабскім алфавіце няма мяккага знака, беларускія татары паказвалі мяккасць зычнага двума спосабамі: альбо шляхам напісання літары ''йа'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ي}}</span>) адразу пасля зычнага (як аналаг кірылічнага «ь»), альбо шляхам выкарыстання спецыфічных «мяккіх» арабскіх літар у апазіцыі да «цвёрдых» (напрыклад, мяккі [с’] пісаўся праз літару ''сін'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|س}}</span>, а цвёрды [с] — праз літару ''сад'' <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ص}}</span>){{sfn|Тарэлка|2024|с=132—136}}. === Перадача галосных (вакалізм) === Класічнае арабскае пісьмо з'яўляецца кансанантным, дзе галосныя на пісьме звычайна не абазначаюцца. Аднак для таго, каб адэкватна перадаваць славянскую мову, татары распрацавалі сістэму так званага «поўнагалоснага пісьма». Галосныя гукі перадаваліся з дапамогай надрадковых і падрадковых агаласовак (''[[Фатха|фатха]]'' для [а]/[э], ''[[Кясра|кясра]]'' для [і]/[ы], ''[[Дама (агаласоўка)|дама]]'' для [у]/[о]). Каб галосны гук можна было прачытаць на пачатку слова або пасля іншага галоснага, агаласоўкі ставіліся над спецыяльнымі літарамі-падстаўкамі — ''аліфам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ا}}</span>) або ''айнам'' (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ع}}</span>). У пазнейшых тэкстах XIX стагоддзя для дакладнага адрознення гуку [о] ад [у] пачалі выкарыстоўваць літару ''ваў'' з фатхай (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|وَ}}</span>) у значэнні [о], у той час як дама (<span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ُ}}</span>) засталася выключна для гуку [у]{{sfn|Антонович|1968|с=307—308}}. === Адлюстраванне фанетычных працэсаў === Беларуская арабіца ўнікальная тым, што яна фанетычна дакладна, часта лепей за тагачасную кірыліцу, фіксавала жывыя працэсы беларускай мовы. Найбольш выразна адлюстравана [[Аканне|аканне]]: ненаціскны гук [о] паслядоўна перадаваўся праз агаласоўку ''фатха'' (г.зн. праз [а]). Напрыклад, слова «даброга» пісалася як ''dabroha'' з літарай [а] на канцы{{sfn|Антонович|1968|с=285—290}}. Таксама выкарыстанне спецыяльных літар <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢮ}}</span> і <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ࢯ}}</span> (ці <span style="font-size:150%">{{lang|be-Arab|ت}}</span>) даказвае, што працэсы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] былі цалкам сфарміраваны і ўсвядомлены носьбітамі ўжо ў XVII стагоддзі. <gallery mode="packed" heights="100px"> Файл:00-Fatha.png|'''Фатха'''<br>звычайна гук [э] / [а] Файл:00-Kasra.png|'''Кясра'''<br>гукі [і], [ы] Файл:00-Damma.png|'''Дамма'''<br>гукі [у], [о] Файл:00-Sukun.png|'''Сукун'''<br>адсутнасць галоснага Файл:00-Taschdid.svg|'''Шадда'''<br>падваенне зычнага </gallery> == Табліца адпаведнасці == {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0;" |+ Зычныя |- | {{ar2|ا}} | {{ar2|ب}} | {{ar2|پ}} | {{ar2|ت}} | {{ar2|ث}} | {{ar2|ج}} | {{ar2|چ}} | {{ar2|ح}} | {{ar2|د}} | {{ar2|ࢮ}} | {{ar2|ر}} | {{ar2|ز}} | {{ar2|ژ}} | {{ar2|ش}} | {{ar2|ࢯ}} | {{ar2|ص}} | {{ar2|ض}} | {{ar2|ط}} | {{ar2|غ}} | {{ar2|ف}} | {{ar2|ق}} | {{ar2|ك}} | {{ar2|ل}} | {{ar2|م}} | {{ar2|ن}} | {{ar2|ه}} | {{ar2|و}} | {{ar2|ي}} |- ! colspan="28" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | | b | p | tʹ | sʹ | dž | č | x | d | dzʹ | r | zʹ | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | kʹ | l | m | n | h | v | j |- ! colspan="28" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | | б | п | ть | сь | дж | ч | х | д | дзь | р | зь | ж | ш | ц | с | з | т | кг | ф | к | кь | л | м | н | г | в | й |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">б</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">п</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ч</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">д</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">дз</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">р</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з́</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ж</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ш</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ц</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ф</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">к</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ќ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">л</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">м</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">н</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">г</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">в</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">й</span> |- | | <span style="font-family:Cambria"><small>b</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>p</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>č</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>d</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>dʼzʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>r</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>ž</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>š</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>c</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>s</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>t</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>g</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>f</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>k</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>kʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>l</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>m</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>n</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>h</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>v</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>j</small></span> |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | | b | p | ť | ś | ǯ | č | x | d | ʒ | r | ź | ž | š | c | s | z | t | g | f | k | ḱ | l | m | n | h | w | j |- |} {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌َ}} | {{ar2|ا◌َ}} | {{ar2|اَ}} | {{ar2|ي◌َ}} | {{ar2|و◌َ}} | {{ar2|اَو}} | {{ar2|◌ُ}} | {{ar2|اُ}} | {{ar2|و◌ُ}} | {{ar2|اُو}} | {{ar2|◌ِ}} | {{ar2|اِ}} | {{ar2|ي◌ِ}} | {{ar2|اِي}} | {{ar2|◌ّ}} | {{ar2|◌ْ}} |- ! colspan="16" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌e | ◌a | a | ◌ā | ◌o | o | ◌u, ◌ô | u, ô | ◌ū, ◌ō | ū, ō | ◌i | i | ◌ī | ī | ◌◌ | ◌ |- ! colspan="16" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | е | colspan="3" | а | colspan="2" | о | colspan="4" | у, о | colspan="4" | и, ы | | |- ! colspan="16" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">е</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">у</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̂</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">и</span> | colspan="2" | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ</span> | | |- | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> | | |- ! colspan="30" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | e | colspan="2" | a | ā | colspan="2" | o | colspan="2" | u, o | colspan="2" | ū, ō | colspan="2" | i | colspan="2" | ī | | |- |} Паўторныя літары і дыякрытычныя знакі: <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; <!--justify-content: center-->"> <div style="overflow:auto; margin-bottom: 1em"> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 !important;" |+ Зычныя |- | {{ar2|خ}} | {{ar2|ذ}} | {{ar2|ڛ}} | {{ar2|س}} | {{ar2|ظ}} | {{ar2|ع}} | {{ar2|ء}} | {{ar2|ى}} | {{ar2|ڬ}} | {{ar2|ڭ}} | {{ar2|ة}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | x̣ | ẓʹ | s̱ʹ | ṣʹ | ẓ | ʽ | ʼ | j | g̣ | nʹ | ṭʹ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | х | зь | colspan="2" | сь | з | | | й | кг | нь | ть |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">х̇</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̨̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">с̀</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">з̣</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʼ</span> | | rowspan="2" | | rowspan="2" | | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">т́</span> |- | <span style="font-family:Cambria"><small>x</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>zʼ</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>sʼ</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>z</small></span> | | | | <span style="font-family:Cambria"><small>tʼ</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | x̱ | z̀ | s̱ | s̀ | ẕ | ʿ | ʾ | | g | ŋ | ṯ |- |} </div> {| class="wikitable" style="font-size:110%; text-align:center; margin: 0 1em 1em 1em !important;" |+ Галосныя |- | {{ar2|◌ٰ}} | {{ar2|ي◌ٰ}} | {{ar2|آ}} | {{ar2|عَا}} | {{ar2|عَ}} | {{ar2|عَو}} | {{ar2|عُ}} | {{ar2|عُو}} | {{ar2|وا◌ُ}} | {{ar2|عِ}} | {{ar2|ي◌ٖ}} |- ! colspan="11" | <small>Лацінская транслітарацыя на [[Wiktionary]]</small> |- | ◌ȧ | ◌ā̇ | ã | ʽa | ʽe | ʽo | ʽu, ʽô | ʽū, ʽō | ◌ū̇, ◌ō̇ | ʽi | ◌ī̇ |- ! colspan="11" | <small>Старабеларускі кірылічны эквівалент</small> |- | colspan="4" | а | е | о | colspan="3" | у, о | colspan="2" | и, ы |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя А. Антановіча (1968)</small> |- | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̄̍</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">а̃</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽа</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽе</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽу</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̂</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽӯ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽо̄</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӯˈ</span>, <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">о̄ˈ</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ʽи</span> | <span style="font-size:115%; font-family:Cambria">ӣ̩</span> |- | colspan="4" | <span style="font-family:Cambria"><small>a</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>e</small></span> | <span style="font-family:Cambria"><small>o</small></span> | colspan="3" | <span style="font-family:Cambria"><small>u</span>, <span style="font-family:Cambria">o</small></span> | colspan="2" | <span style="font-family:Cambria"><small>i</span>, <span style="font-family:Cambria">y</small></span> |- ! colspan="11" | <small>Транслітарацыя [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/standaryzowany-system-transliteracji-alfabetu-arabskiego-na-lacinski.pdf Projekt “Tefsir”]</small> |- | a | | a | ʿa | ʿe | ʿo | ʿu, ʿo | ʿū, ʿō | | ʿi | |- |} </div> == Прыклад тэксту == Артыкул 1 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]: {| class="wikitable" |- ! Беларуская кірыліца | Усе людзі нараджаюцца свабоднымі i роўнымі ў сваёй годнасці i правах. Яны надзелены розумам i сумленнем i павінны ставіцца адзін да аднаго ў духу брацтва. |- ! [[Беларуская лацінка]] | Usie ludzi naradžajucca svabodnymi i roŭnymi ŭ svajoj hodnaści i pravach. Jany nadzieleny rozumam i sumlenniem i pavinny stavicca adzin da adnaho ŭ duchu bractva. |- ! Беларуская арабіца | dir="rtl"|<span style="font-size:130%;line-height:1.35;">{{Script/Arabic|اُثَ لْيُࢮِ نَارَاجَايُࢯَّا صْوَابَودْنِيمِ اِ رَواُنِيمِ اُ صْوَايَويْ هَودْنَاثࢯِ اِ پْرَاوَاحْ. يَانِي نَاࢮَلَنِي رَوضُمَامْ اِ صُملَنَّمْ اِ پَاوِنِّي صْطَاوِࢯَّا اَاࢮِنْ دَا اَادْنَاهَو اُ دُحُ بْرَاࢯْطْوَا.}}</span> |- ! Тлумачэнне | Usʹe ljudzʹi naradžajucca svabodnīmi i rounīmi u svajoj hodnasʹci i pravax. Janī nadzʹelenī rozumam i sumlennem i pavinnī stavicca adzʹin da adnaho u duxu bractva. |} == Гл. таксама == * [[Арабскі алфавіт]] * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Мінскі тафсір]] * [[Беларуская лацінка]] * [[Беларуская мова]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Арэбіца]] (баснійскі арабскі алфавіт) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]] |загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum |выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]] |тып=часопіс |год=1973 |том=3 |нумар=1 |старонкі=55—84 |ref=Akiner}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонак=418 |ref=Антонович}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Татары на Беларусі |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=4 (19) |ref=Вольскі_Татары}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» |выданне=Узвышша |год=1927 |нумар=6 |старонкі=189—193 |ref=Вольскі}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» |выданне=Наш край |год=1927 |нумар=8—9 |старонкі=16—19 |ref=Вольскі_Асаблівасці}} * {{артыкул |аўтар=[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]] |загаловак=Цюрка-татарскія элемэнты ў беларускай мове |выданне=Узвышша |год=1929 |нумар=6 |старонкі=112—115 |ref=Вольскі_Цюрка}} * {{артыкул |аўтар=Дургут Х. |загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2015 |том=60 |старонкі=133—145 |ref=Дургут}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Е.]] |загаловак=Беларуская мова арабскім пісьмом |выданне=Вестник Народного комиссариата просвещения С. С. Р. Б. |год=1922 |нумар=1 (3) |старонкі=3—5 |ref=Карскі}} * {{кніга |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Белорусы. Т. III, вып. 2 |месца=Петроград |выдавецтва= |год=1921 |старонак=256 |ref=Карский}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карский Е. Ф.]] |загаловак=Культурные завоевания русского языка в старину на западной окраине его области |выданне=Известия Отделения русского языка и словесности |год=1925 |том=XXIX |старонкі=1—22 |ref=Карский_1925}} * {{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]] |загаловак=Китаб Ивана Луцкевича: памятник народной культуры литовских татар |месца=Вильнюс |выдавецтва=Ин-т литов. языка |год=2009 |старонак=800 |ref=Мишкинене}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Мухлинский А. И.]] |загаловак=Исследование о происхождении и состоянии литовских татар |месца=Санкт-Петербург |выдавецтва= |год=1857 |старонак=73 |ref=Мухлинский}} * {{артыкул |аўтар=[[Ірына Сынкова|Сынкова І. А.]] |загаловак=Знахарскія тэксты з архіва Аляксандра (Алі) Адамовіча ў кантэксце пісьменства татараў ВКЛ |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=114—122 |ref=Сынкова}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Міхаіл Тарэлка|Тарэлка М. У.]] |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—202 |ref=Тарэлка}} == Спасылкі == {{Commonscat|Belarusian Arabic alphabet}} * [https://philology.by/arabskahrafichnyja-pomniki Арабскаграфічныя помнікі беларуска-татарскага пісьменства: электронная бібліятэка] (бел.) * [https://web.archive.org/web/20020830171327/http://www.pravapis.org/art_kitab1_en.asp Kitabs, the unique highlight of the Belarusian language] (англ.) * [https://arabica.fias.fr/indexbe Праект па даследаванні беларускай арабіцы (FIAS)] (бел.) * [https://arabica.fias.fr/pages/origin-be Паходжанне беларускага арабскага алфавіта] {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Беларуская мова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца| ]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Арабскае пісьмо]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] ch440igdkp59fr2qfq9egw4gghq0gcq 0 1571 5123643 5018425 2026-04-08T21:03:59Z Prasalovich 1775 /* Гісторыя */ 5123643 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Быхаўскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = Coat of Arms of Bychaŭ, Belarus.svg |Сцяг = Flag of Bychaŭ, Belarus.svg |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Быхаў]] |Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 72,68 %, [[руская мова|руская]] 26,09 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 46,61 %, руская 45,68 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 35&nbsp;148 чал.<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 4 |Шчыльнасць = 15,59 |Месца па шчыльнасці = 12 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 92,46 %, <br /> [[рускія]] — 5,61 %, <br /> [[украінцы]] — 1,24 %, <br /> іншыя — 0,69 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 2&nbsp;263,16<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 1 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Mogilev-Oblast-Byhov.png |Часавыпояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://bykhov.mogilev-region.by |Заўвагі = }} '''Бы́хаўскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Мяжуе з [[Магілёўскі раён|Магілёўскім]], [[Чавускі раён|Чавускім]], [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскім]], [[Кіраўскі раён|Кіраўскім]], [[Клічаўскі раён|Клічаўскім]] раёнамі Магілёўскай і [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім]] — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Быхаў]]. == Геаграфія == Размешчаны на поўдні Магілёўскай вобласці. Заходнюю частку раёна займае [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінская]], усходнюю — [[Аршанска-Магілёўская раўніна|Аршанска-Магілёўская]] раўніны. Плошча раёна складае 2300 км². Асноўныя рэкі — [[Дняпро]] з прытокамі [[Чарнаўка]], [[Баброўка (прыток Дняпра)|Баброўка]], [[Трасна (прыток Дняпра)|Трасна]], [[Ухлясць (рака)|Ухлясць]] з [[Варонінка]]й, [[Тошчыца (рака)|Тошчыца]], [[Адаменка (рака)|Адаменка]], [[Рдзіца]], [[Лахва (рака)|Лахва]], [[Макранка]], [[Друць]] (на ёй створана [[Чыгірынскае вадасховішча]]), [[Грэза]] і [[Балонаўка (рака)|Балонаўка]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — горад [[Быхаў]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 19 сельсаветаў: [[Баркалабаўскі сельсавет|Баркалабаўскі]], [[Быхаўскі сельсавет|Быхаўскі]], [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкі]], [[Глухскі сельсавет|Глухскі]], [[Грудзінаўскі 1-шы сельсавет|Грудзінаўскі 1-шы]], [[Грудзінаўскі 2-гі сельсавет|Грудзінаўскі 2-гі]], [[Дабужскі сельсавет|Дабужскі]], [[Краснабярэжскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Краснабярэжскі]], [[Лудчыцкі сельсавет|Лудчыцкі]], [[Мокраўскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Мокраўскі (Макранскі)]], [[Навабыхаўскі сельсавет|Навабыхаўскі]], [[Ніканавіцкі сельсавет|Ніканавіцкі]], [[Следзюкоўскі сельсавет|Следзюкоўскі]], [[Студзёнкаўскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Студзёнкаўскі (Студзянецкі)]], [[Сялец-Халапееўскі сельсавет|Сялец-Халапееўскі]], [[Тайманаўскі сельсавет|Тайманаўскі (Тайменаўскі)]], [[Узніцкі сельсавет|Узніцкі]], [[Царкоўнаасавецкі сельсавет|Царкоўнаасавецкі]], [[Ямнінскі сельсавет|Ямнінскі]]. 6 сакавіка 1925 года Царкоўнаасавецкі сельсавет перайменаваны ў [[Чырвонаасавецкі сельсавет|Чырвонаасавецкі]]. 21 жніўня 1925 года ўтвораны [[Ніжнятошчыцкі сельсавет]], Дабужскі сельсавет перайменаваны ў [[Трылесінскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Трылесінскі (Трылескі)]], Следзюкоўскі — у [[Кузькавіцкі сельсавет|Кузькавіцкі]], Ямнінскі — у [[Клятнянскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Клятнянскі]]. 24 верасня 1926 года скасаваны Быхаўскі сельсавет. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. У 1931 годзе Грудзінаўскі 2-гі сельсавет рэарганізаваны ў нацыянальны латышскі сельсавет. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Абідавіцкі сельсавет|Абідавіцкі]], [[Баханскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Баханскі]], [[Вяліказімніцкі сельсавет|Вяліказімніцкі (Зімніцкі, Малазімніцкі)]], [[Званецкі сельсавет|Званецкі]], [[Ісканскі сельсавет|Ісканскі]], [[Хатаўнянскі сельсавет|Хатаўнянскі]] сельсаветы скасаванага [[Журавіцкі раён|Журавіцкага раёна]]; [[Балонавасялецкі сельсавет|Балонавасялецкі]], [[Дунайкоўскі сельсавет|Дунайкоўскі (Дунайскі)]], [[Кучынскі сельсавет|Кучынскі]], [[Падсёльскі сельсавет|Падсёльскі]], [[Чачэвіцкі сельсавет|Чачэвіцкі]], [[Чыгірынкаўскі сельсавет|Чыгірынкаўскі]] сельсаветы скасаванага [[Чачэвіцкі раён|Чачэвіцкага раёна]]. 5 снежня 1931 года Званецкі сельсавет перададзены [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскаму раёну]], 12 лютага 1935 года Абідавіцкі, Баханскі, Вяліказімніцкі (Зімніцкі, Малазімніцкі), Ісканскі, Сялец-Халапееўскі, Хатаўнянскі сельсаветы перададзены новаўтворанаму [[Доўскі раён|Доўскаму раёну]], Падсёльскі і Чыгірынкаўскі сельсаветы — новаўтворанаму [[Кіраўскі раён|Кіраўскаму раёну]]. 15 ліпеня 1935 года ў раёне ўтвораны рабочы пасёлак [[Ветранка]]. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 21 студзеня 1939 года Грудзінаўскі 1-шы сельсавет разбуйнены на [[Грудзінаўскі сельсавет|Грудзінаўскі]] і [[Красніцкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Красніцкі]] сельсаветы, Грудзнаўскі 2-гі нацыянальны латышскі сельсавет скасаваны. 20 красавіка 1939 года Узніцкі сельсавет перайменаваны ў [[Краснаслабодскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Краснаслабодскі]]. 17 лістапада 1948 года скасаваны рабочы пасёлак Ветранка, яго тэрыторыя далучана да Трылесінскага сельсавета. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Краснабярэжскі, Красніцкі, Кучынскі, Ніжнятошчыцкі, Ніканавіцкі, Студзёнкаўскі, Тайманаўскі, Чырвонаасавецкі сельсаветы, утвораны [[Верхнятошчыцкі сельсавет]], Кузькавіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Следзюкоўскі сельсавет|Следзюкоўскі]]. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны [[Абідавіцкі сельсавет|Абідавіцкі]], [[Баханскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Баханскі]], [[Вяліказімніцкі сельсавет|Вяліказімніцкі]], [[Палянінавіцкі сельсавет|Палянінавіцкі]] сельсаветы скасаванага [[Журавіцкі раён|Журавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. 31 сакавіка 1958 года Баханскі і Вяліказімніцкі сельсаветы перададзены ў склад [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]]. 11 красавіка 1960 года скасаваны Гарадзецкі, Глухскі, Дунайкоўскі, Клятнянскі, Лудчыцкі, Мокраўскі, Палянінавіцкі і Чачэвіцкі сельсаветы, утвораны [[Ямніцкі сельсавет]]<ref>{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/|title=Быхаўскае Падруцьце}}</ref>. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны горад [[Слаўгарад]], [[Баханскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Баханскі]], [[Васькавіцкі сельсавет|Васькавіцкі]], [[Кульшыцкі сельсавет|Кульшыцкі]] і [[Свенскі сельсавет|Свенскі]] сельсаветы скасаванага [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]]. 5 красавіка 1963 года ўтвораны [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкі сельсавет]]. 6 студзеня 1965 года горад Слаўгарад, Баханскі, Васькавіцкі, Кульшыцкі і Свенскі сельсаветы перададзены адноўленаму Слаўгарадскаму раёну. 15 студзеня 1965 года ўтвораны [[Глухскі сельсавет|Глухскі]] і [[Лудчыцкі сельсавет|Лудчыцкі]] сельсаветы, 4 чэрвеня 1965 года — [[Мокраўскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Мокраўскі сельсавет]], які 18 сакавіка 1966 года перайменаваны ў [[Холстаўскі сельсавет|Холстаўскі]]. 10 студзеня 1969 года ўтвораны [[Дунайкоўскі сельсавет]]. 18 лютага 1972 года Балонавасялецкі сельсавет перайменаваны ў [[Чарнаборскі сельсавет|Чарнаборскі]]. 21 студзеня 1991 года Трылесінскі сельсавет перайменаваны ў [[Смаліцкі сельсавет|Смаліцкі]]. 20 кастрычніка 1995 года Быхаўскі раён і горад Быхаў аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 23 снежня 2009 года скасаваны Гарадзецкі сельсавет, Верхнятошчыцкі сельсавет перайменаваны ў [[Ніжнятошчыцкі сельсавет|Ніжнятошчыцкі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 19 жніўня 2011 года скасаваны Дунайкоўскі сельсавет<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-107/2011_107_9_43797.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 19 августа 2011 г. № 10-16 Об изменении административно-территориального устройства Быховского района Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200325142047/http://pravo.by/pdf/2011-107/2011_107_9_43797.pdf |date=25 сакавіка 2020 }}</ref>, 5 снежня 2011 года — Глухскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-144/2011_144_9_46267.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 5 декабря 2011 г. № 12-15 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>, 20 лістапада 2013 года — Баркалабаўскі, Грудзінаўскі і Ніжнятошчыцкі сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Дэмаграфія == Насельніцтва раёна складае 35 300 чалавек, у тым ліку ў гарадскіх умовах пражываюць 16100 чалавек<ref name="Численность">[https://web.archive.org/web/20090711005306/http://belstat.gov.by/homep/ru/publications/population.pdf/ Колькасць насельніцтва паводле дадзеных Белстата на 1 студзеня 2009]</ref>. На 1 студзеня 2025 года ў раёне пражывала 27 582 чал.<ref>''Национальный статистический комитет Республики Беларусь''. [https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf |date=31 сакавіка 2025 }} (''руск''.) (3 cакавіка 2025).</ref> == Транспарт == Праз раён праходзяць чыгункі «[[Магілёў]]-[[Жлобін]]», аўтадарогі «Магілёў-[[Гомель]]», «Магілёў-[[Бабруйск]]». Дняпро на тэрыторыі раёна — суднаходны. == Славутасці == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Быхаўскага раёна}} == Старшыні Быхаўскага райвыканкама == * 1963—1967 — [[Дзмітрый Герасімавіч Комар]]; * 1968 — чэрвень 1982 — [[Фёдар Антонавіч Беляеў]]; * чэрвень 1982 — красавік 1991 — [[Цімафей Цімафеевіч Салановіч]]; * красавік 1991 — снежань 1994 — [[Аляксандр Раманавіч Пазюмка]]; * снежань 1994 — лістапад 1999 — [[Генадзь Васілевіч Гунеў]]; * {{в.а.}} са студзеня 1999, красавік 2000 — 10 лютага 2007 — [[Валерый Васілевіч Шкапцоў]]; * з 2 сакавіка 2007 — [[Мікалай Мікалаевіч Кароцін]]; * жнівень 2012 — сакавік 2015 — [[Дзмітрый Міхайлавіч Калееў]]; * з 16 сакавіка 2015  — [[Сяргей Дзмітрыевіч Ігнаценка]]. == Вядомыя асобы == * [[Іван Ярамеевіч Анісімаў|І. Я. Анісімаў]] (1920—1986), [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Іван Міхайлавіч Баранкевіч]], празаік, журналіст * [[Мікалай Рыгоравіч Бяляеў|М. Р. Бяляеў]] (1925, в. [[Кругліца (Быхаўскі раён)|Кругліца]] — 1997), поўны кавалер ордэна Славы * [[Міхась Мушынскі]], беларускі крытык, літаратуразнаўца * [[Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў]], беларускі палітык і вучоны * [[Фёдар Фёдаравіч Раўчакоў]] (1910, в. Кузькавічы — 1952), Герой Савецкага Саюза * [[Мікалай Сцяфанавіч Сташкевіч]], беларускі гісторык == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://bykhov.mogilev-region.by/ru/ Быхаўскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101229064653/http://bykhov.mogilev-region.by/ru |date=29 снежня 2010 }} * [http://region.mogilev.by/ru/node/8474 Быхаўскі раён на сайце Магілёўскага аблвыканкаму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110105203613/http://region.mogilev.by/ru/node/8474 |date=5 студзеня 2011 }} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_byhov/map.shtml Карты і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929112522/http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_byhov/map.shtml |date=29 верасня 2010 }} * [http://globustut.by/_regs/byhov.htm Славутасці на партале globustut.by] {{Быхаўскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Магілёўскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Быхаўскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Магілёўская акруга|child|загаловак=Быхаўскі раён у [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Быхаўскі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці БССР]] (з 1938)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Быхаўскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] ppczm59imwly0xp1a2sf4ixj9xwi1gf 0 1817 5123724 5099709 2026-04-09T08:21:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123724 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gregorianscher Kalender Petersdom.jpg|thumb|300px|[[Грыгорый XIII]] прымае новы каляндар]] {{Календары|Сонечны||97/400}} '''Грыгарыя́нскі калянда́р''' («новы стыль») — [[каляндар]], уведзены ў [[1582]] годзе папам [[Грыгорый XIII|Грыгорыем XIII]] узамен старога [[юліянскі каляндар|юліянскага]]. Злічэнне было перасунута на 10 сутак наперад (наступным днём пасля [[4 кастрычніка]] [[1582]] года стала [[15 кастрычніка]] [[1582]] года), каб улічыць хібнасць, якая назбіралася ў [[Юліянскі каляндар|Юліянскім календары]]. У грыгарыянскім календары гады, якія заканчваюцца на 00, сталі лічыць высакоснымі толькі ў тым выпадку, калі лік, які складаецца з першых дзвюх лічбаў, дзеліцца на чатыры ([[1600]] — высакосны, [[1900]] — звычайны, гэтым ён розніцца ад старога стылю). Адставанне грыгарыянскага календара ад [[сонечны каляндар|сонечнага]] складае 24 гадзіны за 3300 гадоў. У грыгарыянскім календары працягласць [[Трапічны год|трапічнага году]] прымаецца роўнай 365,2425 суткам. Працягласць невысакоснага году — 365 сутак, высакоснага — 366. Памылка ў адны суткі накопліваецца прыкладна за 3200 год (у юліянскім — за 128 год). == Размеркаванне высакосных гадоў == У адрозненне ад [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]], у Грыгарыянскім высакосныя гады размяркоўваюцца іншым чынам: * Кожны год, нумар якога кратны 4, — высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 100, — не высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 400, — высакосны. У выніку сярэдняя працягласць года складае 365,2425 дзён: <math>365,2425=365+0,25-0,01+0,0025=365+\frac{1}{4}-\frac{1}{100}+\frac{1}{400}</math> == Месяцы == {|class="wikitable" style="text-align:center; width=100%" |- !№!![[Месяц (каляндарны)|Месяц]]!!лічба дзён |- |1 |[[Студзень]] |31 |- |2 |[[Люты]] |год звычайны 28, год высакосны 29 |- |3 |[[Сакавік]] |31 |- |4 |[[Красавік]] |30 |- |5 |[[Май]] |31 |- |6 |[[Чэрвень]] |30 |- |7 |[[Ліпень]] |31 |- |8 |[[Жнівень]] |31 |- |9 |[[Верасень]] |30 |- |10 |[[Кастрычнік]] |31 |- |11 |[[Лістапад]] |30 |- |12 |[[Снежань]] |31 |- | colspan="2" bgcolor="#C0C0C0" |'''Разам''' | 365 (высакосны 366) |} == Разыходжанне Юліянскага і Грыгарыянскага календароў == З цягам часу ў Юліянскім календары накопліваецца значна большая памылка — адны суткі за 128 гадоў. Адсюль разыходжанне ў каляндарных датах: {| class="wikitable" |- style="font-size:11px;" !Стагоддзе !Дзён !Перыяд (па грыгарыянскім календары) |- |align=center|XIV |align=center|8 |align=center|8 сакавіка 1300 — 8 сакавіка 1400 |- |align=center|XV |align=center|9 |align=center|9 сакавіка 1400 — 9 сакавіка 1500 |- |align=center|XVI і XVII |align=center|10 |align=center|10 сакавіка 1500 — 10 сакавіка 1700 |- |align=center|XVIII |align=center|11 |align=center|11 сакавіка 1700 — 11 сакавіка 1800 |- |align=center|XIX |align=center|12 |align=center|12 сакавіка 1800 — 12 сакавіка 1900 |- |align=center|XX і XXI |align=center|13 |align=center|13 сакавіка 1900 — 13 сакавіка 2100 |- |align=center|XXII |align=center|14 |align=center|14 сакавіка 2100 — 14 сакавіка 2200 |} == Гісторыя == '''Табліца дат пераходу на грыгарыянскі каляндар у розных краінах:''' {| align="center" class="wikitable sortable" width="70%" |- ! Краіна ! Апошні дзень [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]] ! Першы дзень грыгарыянскага календара |- | [[Італія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Іспанія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Партугалія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Рэч Паспалітая]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Францыя]] | 09.12.1582 | 20.12.1582 |- | [[Люксембург]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Нідэрланды]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Баварыя]] | 05.10.1583 | 16.10.1583 |- | [[Аўстрыя]] | 06.01.1584 | 17.01.1584 |- | [[Швейцарыя]] | 11.01.1584 | 22.01.1584 |- | [[Венгрыя]] | 21.10.1587 | 01.11.1587 |- | [[Прусія]] | 22.08.1610 | 02.09.1610 |- | [[Германія]] (пратэстанцкая) | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Нарвегія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Данія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Вялікабрытанія]] | 02.09.1752 | 14.09.1752 |- | [[Швецыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Фінляндыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Японія]] | - | 01.01.1873 |- | [[Кітай]] | - | 20.11.1911 |- | [[Балгарыя]] | 31.03.1916 | 14.04.1916 |- | [[Турцыя]] | 15.02.1917 | 01.03.1917 |- | [[Расія]] | 31.01.1918 | 14.02.1918 |- | [[Украіна]] ([[УНР]]) | 28.02.1918 | 14.03.1918 |- | [[Сербія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Румынія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Грэцыя]] | 09.03.1924 | 23.03.1924 |- | [[Егіпет]] | 17.09.1928 | 01.10.1928 |- |} == У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай == Каляндарная рэформа (увядзенне грыгарыянскага календара ў 1582 годзе) з'явілася моцным ўдарам па не да канца яшчэ сфарміраванаму маналіту культуры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая «навіна» была сустрэта грамадствам неадназначна і выклікала рэзкае непрыманне сярод праваслаўнага насельніцтва, якое адмовілася прымаць новы стыль. Сучасны гэтым падзеям летапіс яскрава і дакладна зафіксаваў маштаб сацыяльнага і рэлігійнага канфлікту: {{Цытата|«великое замешание промежи панами и промеж людми духовными, также и людми простыми было плачу великого, нареканя силнаго, похвалки, посварки, забуйство, грабежи, заклинания, видячи яко новые свята установляли, празники отменяли, купцом торги албо ярмарки поотменяли, праве было начало пристья антихристова, у таком великом замешанью»<ref>ПСРЛ. Т. 32. С. 177.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}.}} Колькасць спецыяльна напісаных на гэтую тэму кніг і аргументаў прыхільнікаў новага календара пастаянна павялічвалася, але гэта не пераконвала апанентаў. Адным з вынікаў грамадскага адказу на ўмяшанне дзяржавы ў сферу прыватнага рэлігійнага побыту стала ўзнікненне і пашырэнне [[Брацтва|праваслаўных брацтваў]] з іх уласнай палітычнай, гаспадарчай і культурнай дзейнасцю{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}. У палемічнай літаратуры XVII стагоддзя рабіліся спробы пераканаць праваслаўных жыхароў краіны перайсці на грыгарыянскі каляндар, звяртаючы ўвагу на побытавыя нязручнасці. Напрыклад, уніяцкі архімандрыт [[Касіян Саковіч]] у сваёй кнізе (Вільня, 1640) звяртаўся да чытачоў з наступнымі аргументамі: {{Цытата|«...Сам тады змілуйся над сабой зацны народзе рускі і скінь той непатрэбны табе ценжар Старога Календара з каркаў сваіх, дзеля прыняцця Новага Календара. Бо то вельмі не гжэчна, што ў аднаго будзе «Хрыстос Васкрэс», а ў другога аж праз пяць тыдняў будзе «Воісціну Васкрэс», і прыяцель твой каталік будзе весяліцца і скакаць, а ты над селядцом і сырам сядзець будзеш...»<ref>Sakowicz K. Kalendarz stary w ktorym jawny y oczywisty błąd ukazuie sie... a iakie szkody z trzymania sie Starego, y iako sie ma rozumiec Poprawa Kalendarza. Wydany przez wielebnego oyca Kassiana Sakowicza, archimandrite Dubieńskiego unita. W Wilnie Roku Pańskiego 1640 dnia 13 Septembra Za dozwoleniem Starszych. Арк. C4.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}.}} У гэтым жа выданні выказвалася спадзяванне, што калі б праваслаўныя жыхары найбуйнейшых гарадоў Кароны і ВКЛ ([[Вільня|Вільні]], [[Львоў|Львова]], [[Астрог (горад)|Астрога]], [[Луцк]]а і [[Кіеў|Кіева]]) цэнтралізавана прынялі каляндар, тады б і іншыя меншыя гарады пайшлі за імі. Аднак праблема календара ў Рэчы Паспалітай так і засталася невырашанай<ref>Тамсама. Арк. E2.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}. Практычным вынікам штогадовага разыходжання ў датах святкавання [[Вялікдзень|Вялікадня]] стала з'яўленне ў друкаваных літургічных кнігах спецыяльных параўнальных табліц, напрыклад, «Табліцы рымскіх і рускіх Вялікадняў» ({{lang-pl|Tablica Wielkich Nocy Rzymskich y Ruskich}}). У адной з такіх табліц з [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжскай бібліятэкі]] на 1667–1685 гады было паказана, што з 19 гадоў даты праваслаўнага і каталіцкага Вялікадня супадалі толькі 8 разоў. У гэтыя гады каталіцкі аўтар табліцы рабіў на палях задаволеную пазнаку: ''«Ruska z nami»'' («Руская з намі»){{sfn|Нікалаеў|2009|с=287}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} == Спасылкі == * [http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm Конвертер дат григорианского и юлианского календарей онлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210708211519/http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm |date=8 ліпеня 2021 }} {{Commonscat|}} {{Месяцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1582 годзе]] [[Катэгорыя:Грыгарыянскі каляндар| ]] 01jcafq3ilgnan2816l07vin9jjw092 5123725 5123724 2026-04-09T08:22:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай */ 5123725 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gregorianscher Kalender Petersdom.jpg|thumb|300px|[[Грыгорый XIII]] прымае новы каляндар]] {{Календары|Сонечны||97/400}} '''Грыгарыя́нскі калянда́р''' («новы стыль») — [[каляндар]], уведзены ў [[1582]] годзе папам [[Грыгорый XIII|Грыгорыем XIII]] узамен старога [[юліянскі каляндар|юліянскага]]. Злічэнне было перасунута на 10 сутак наперад (наступным днём пасля [[4 кастрычніка]] [[1582]] года стала [[15 кастрычніка]] [[1582]] года), каб улічыць хібнасць, якая назбіралася ў [[Юліянскі каляндар|Юліянскім календары]]. У грыгарыянскім календары гады, якія заканчваюцца на 00, сталі лічыць высакоснымі толькі ў тым выпадку, калі лік, які складаецца з першых дзвюх лічбаў, дзеліцца на чатыры ([[1600]] — высакосны, [[1900]] — звычайны, гэтым ён розніцца ад старога стылю). Адставанне грыгарыянскага календара ад [[сонечны каляндар|сонечнага]] складае 24 гадзіны за 3300 гадоў. У грыгарыянскім календары працягласць [[Трапічны год|трапічнага году]] прымаецца роўнай 365,2425 суткам. Працягласць невысакоснага году — 365 сутак, высакоснага — 366. Памылка ў адны суткі накопліваецца прыкладна за 3200 год (у юліянскім — за 128 год). == Размеркаванне высакосных гадоў == У адрозненне ад [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]], у Грыгарыянскім высакосныя гады размяркоўваюцца іншым чынам: * Кожны год, нумар якога кратны 4, — высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 100, — не высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 400, — высакосны. У выніку сярэдняя працягласць года складае 365,2425 дзён: <math>365,2425=365+0,25-0,01+0,0025=365+\frac{1}{4}-\frac{1}{100}+\frac{1}{400}</math> == Месяцы == {|class="wikitable" style="text-align:center; width=100%" |- !№!![[Месяц (каляндарны)|Месяц]]!!лічба дзён |- |1 |[[Студзень]] |31 |- |2 |[[Люты]] |год звычайны 28, год высакосны 29 |- |3 |[[Сакавік]] |31 |- |4 |[[Красавік]] |30 |- |5 |[[Май]] |31 |- |6 |[[Чэрвень]] |30 |- |7 |[[Ліпень]] |31 |- |8 |[[Жнівень]] |31 |- |9 |[[Верасень]] |30 |- |10 |[[Кастрычнік]] |31 |- |11 |[[Лістапад]] |30 |- |12 |[[Снежань]] |31 |- | colspan="2" bgcolor="#C0C0C0" |'''Разам''' | 365 (высакосны 366) |} == Разыходжанне Юліянскага і Грыгарыянскага календароў == З цягам часу ў Юліянскім календары накопліваецца значна большая памылка — адны суткі за 128 гадоў. Адсюль разыходжанне ў каляндарных датах: {| class="wikitable" |- style="font-size:11px;" !Стагоддзе !Дзён !Перыяд (па грыгарыянскім календары) |- |align=center|XIV |align=center|8 |align=center|8 сакавіка 1300 — 8 сакавіка 1400 |- |align=center|XV |align=center|9 |align=center|9 сакавіка 1400 — 9 сакавіка 1500 |- |align=center|XVI і XVII |align=center|10 |align=center|10 сакавіка 1500 — 10 сакавіка 1700 |- |align=center|XVIII |align=center|11 |align=center|11 сакавіка 1700 — 11 сакавіка 1800 |- |align=center|XIX |align=center|12 |align=center|12 сакавіка 1800 — 12 сакавіка 1900 |- |align=center|XX і XXI |align=center|13 |align=center|13 сакавіка 1900 — 13 сакавіка 2100 |- |align=center|XXII |align=center|14 |align=center|14 сакавіка 2100 — 14 сакавіка 2200 |} == Гісторыя == '''Табліца дат пераходу на грыгарыянскі каляндар у розных краінах:''' {| align="center" class="wikitable sortable" width="70%" |- ! Краіна ! Апошні дзень [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]] ! Першы дзень грыгарыянскага календара |- | [[Італія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Іспанія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Партугалія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Рэч Паспалітая]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Францыя]] | 09.12.1582 | 20.12.1582 |- | [[Люксембург]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Нідэрланды]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Баварыя]] | 05.10.1583 | 16.10.1583 |- | [[Аўстрыя]] | 06.01.1584 | 17.01.1584 |- | [[Швейцарыя]] | 11.01.1584 | 22.01.1584 |- | [[Венгрыя]] | 21.10.1587 | 01.11.1587 |- | [[Прусія]] | 22.08.1610 | 02.09.1610 |- | [[Германія]] (пратэстанцкая) | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Нарвегія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Данія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Вялікабрытанія]] | 02.09.1752 | 14.09.1752 |- | [[Швецыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Фінляндыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Японія]] | - | 01.01.1873 |- | [[Кітай]] | - | 20.11.1911 |- | [[Балгарыя]] | 31.03.1916 | 14.04.1916 |- | [[Турцыя]] | 15.02.1917 | 01.03.1917 |- | [[Расія]] | 31.01.1918 | 14.02.1918 |- | [[Украіна]] ([[УНР]]) | 28.02.1918 | 14.03.1918 |- | [[Сербія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Румынія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Грэцыя]] | 09.03.1924 | 23.03.1924 |- | [[Егіпет]] | 17.09.1928 | 01.10.1928 |- |} == У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай == Увядзенне грыгарыянскага календара ў 1582 годзе стала моцным ўдарам па не да канца яшчэ сфарміраванаму маналіту культуры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая «навіна» была сустрэта грамадствам неадназначна і выклікала рэзкае непрыманне сярод праваслаўнага насельніцтва, якое адмовілася прымаць новы стыль. Сучасны гэтым падзеям летапіс яскрава і дакладна зафіксаваў маштаб сацыяльнага і рэлігійнага канфлікту: {{Цытата|«великое замешание промежи панами и промеж людми духовными, также и людми простыми было плачу великого, нареканя силнаго, похвалки, посварки, забуйство, грабежи, заклинания, видячи яко новые свята установляли, празники отменяли, купцом торги албо ярмарки поотменяли, праве было начало пристья антихристова, у таком великом замешанью»<ref>ПСРЛ. Т. 32. С. 177.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}.}} Колькасць спецыяльна напісаных на гэтую тэму кніг і аргументаў прыхільнікаў новага календара пастаянна павялічвалася, але гэта не пераконвала апанентаў. Адным з вынікаў грамадскага адказу на ўмяшанне дзяржавы ў сферу прыватнага рэлігійнага побыту стала ўзнікненне і пашырэнне [[Брацтва|праваслаўных брацтваў]] з іх уласнай палітычнай, гаспадарчай і культурнай дзейнасцю{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}. У палемічнай літаратуры XVII стагоддзя рабіліся спробы пераканаць праваслаўных жыхароў краіны перайсці на грыгарыянскі каляндар, звяртаючы ўвагу на побытавыя нязручнасці. Напрыклад, уніяцкі архімандрыт [[Касіян Саковіч]] у сваёй кнізе (Вільня, 1640) звяртаўся да чытачоў з наступнымі аргументамі: {{Цытата|«...Сам тады змілуйся над сабой зацны народзе рускі і скінь той непатрэбны табе ценжар Старога Календара з каркаў сваіх, дзеля прыняцця Новага Календара. Бо то вельмі не гжэчна, што ў аднаго будзе «Хрыстос Васкрэс», а ў другога аж праз пяць тыдняў будзе «Воісціну Васкрэс», і прыяцель твой каталік будзе весяліцца і скакаць, а ты над селядцом і сырам сядзець будзеш...»<ref>Sakowicz K. Kalendarz stary w ktorym jawny y oczywisty błąd ukazuie sie... a iakie szkody z trzymania sie Starego, y iako sie ma rozumiec Poprawa Kalendarza. Wydany przez wielebnego oyca Kassiana Sakowicza, archimandrite Dubieńskiego unita. W Wilnie Roku Pańskiego 1640 dnia 13 Septembra Za dozwoleniem Starszych. Арк. C4.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}.}} У гэтым жа выданні выказвалася спадзяванне, што калі б праваслаўныя жыхары найбуйнейшых гарадоў Кароны і ВКЛ ([[Вільня|Вільні]], [[Львоў|Львова]], [[Астрог (горад)|Астрога]], [[Луцк]]а і [[Кіеў|Кіева]]) цэнтралізавана прынялі каляндар, тады б і іншыя меншыя гарады пайшлі за імі. Аднак праблема календара ў Рэчы Паспалітай так і засталася невырашанай<ref>Тамсама. Арк. E2.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}. Практычным вынікам штогадовага разыходжання ў датах святкавання [[Вялікдзень|Вялікадня]] стала з'яўленне ў друкаваных літургічных кнігах спецыяльных параўнальных табліц, напрыклад, «Табліцы рымскіх і рускіх Вялікадняў» ({{lang-pl|Tablica Wielkich Nocy Rzymskich y Ruskich}}). У адной з такіх табліц з [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжскай бібліятэкі]] на 1667–1685 гады было паказана, што з 19 гадоў даты праваслаўнага і каталіцкага Вялікадня супадалі толькі 8 разоў. У гэтыя гады каталіцкі аўтар табліцы рабіў на палях задаволеную пазнаку: ''«Ruska z nami»'' («Руская з намі»){{sfn|Нікалаеў|2009|с=287}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} == Спасылкі == * [http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm Конвертер дат григорианского и юлианского календарей онлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210708211519/http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm |date=8 ліпеня 2021 }} {{Commonscat|}} {{Месяцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1582 годзе]] [[Катэгорыя:Грыгарыянскі каляндар| ]] 4t4jqblnb889j5kks5id60xdfv6alvt 5123729 5123725 2026-04-09T08:31:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5123729 wikitext text/x-wiki [[Файл:Gregorianscher Kalender Petersdom.jpg|thumb|300px|[[Грыгорый XIII]] прымае новы каляндар]] {{Календары|Сонечны||97/400}} '''Грыгарыя́нскі калянда́р''' («новы стыль») — [[каляндар]], уведзены ў [[1582]] годзе папам [[Грыгорый XIII|Грыгорыем XIII]] узамен старога [[юліянскі каляндар|юліянскага]]. Злічэнне было перасунута на 10 сутак наперад (наступным днём пасля [[4 кастрычніка]] [[1582]] года стала [[15 кастрычніка]] [[1582]] года), каб улічыць хібнасць, якая назбіралася ў [[Юліянскі каляндар|Юліянскім календары]]. У грыгарыянскім календары гады, якія заканчваюцца на 00, сталі лічыць высакоснымі толькі ў тым выпадку, калі лік, які складаецца з першых дзвюх лічбаў, дзеліцца на чатыры ([[1600]] — высакосны, [[1900]] — звычайны, гэтым ён розніцца ад старога стылю). Адставанне грыгарыянскага календара ад [[сонечны каляндар|сонечнага]] складае 24 гадзіны за 3300 гадоў. У грыгарыянскім календары працягласць [[Трапічны год|трапічнага году]] прымаецца роўнай 365,2425 суткам. Працягласць невысакоснага году — 365 сутак, высакоснага — 366. Памылка ў адны суткі накопліваецца прыкладна за 3200 год (у юліянскім — за 128 год). == Размеркаванне высакосных гадоў == У адрозненне ад [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]], у Грыгарыянскім высакосныя гады размяркоўваюцца іншым чынам: * Кожны год, нумар якога кратны 4, — высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 100, — не высакосны. * Кожны год, нумар якога кратны 400, — высакосны. У выніку сярэдняя працягласць года складае 365,2425 дзён: <math>365,2425=365+0,25-0,01+0,0025=365+\frac{1}{4}-\frac{1}{100}+\frac{1}{400}</math> == Месяцы == {|class="wikitable" style="text-align:center; width=100%" |- !№!![[Месяц (каляндарны)|Месяц]]!!лічба дзён |- |1 |[[Студзень]] |31 |- |2 |[[Люты]] |год звычайны 28, год высакосны 29 |- |3 |[[Сакавік]] |31 |- |4 |[[Красавік]] |30 |- |5 |[[Май]] |31 |- |6 |[[Чэрвень]] |30 |- |7 |[[Ліпень]] |31 |- |8 |[[Жнівень]] |31 |- |9 |[[Верасень]] |30 |- |10 |[[Кастрычнік]] |31 |- |11 |[[Лістапад]] |30 |- |12 |[[Снежань]] |31 |- | colspan="2" bgcolor="#C0C0C0" |'''Разам''' | 365 (высакосны 366) |} == Разыходжанне Юліянскага і Грыгарыянскага календароў == З цягам часу ў Юліянскім календары накопліваецца значна большая памылка — адны суткі за 128 гадоў. Адсюль разыходжанне ў каляндарных датах: {| class="wikitable" |- style="font-size:11px;" !Стагоддзе !Дзён !Перыяд (па грыгарыянскім календары) |- |align=center|XIV |align=center|8 |align=center|8 сакавіка 1300 — 8 сакавіка 1400 |- |align=center|XV |align=center|9 |align=center|9 сакавіка 1400 — 9 сакавіка 1500 |- |align=center|XVI і XVII |align=center|10 |align=center|10 сакавіка 1500 — 10 сакавіка 1700 |- |align=center|XVIII |align=center|11 |align=center|11 сакавіка 1700 — 11 сакавіка 1800 |- |align=center|XIX |align=center|12 |align=center|12 сакавіка 1800 — 12 сакавіка 1900 |- |align=center|XX і XXI |align=center|13 |align=center|13 сакавіка 1900 — 13 сакавіка 2100 |- |align=center|XXII |align=center|14 |align=center|14 сакавіка 2100 — 14 сакавіка 2200 |} == Гісторыя == '''Табліца дат пераходу на грыгарыянскі каляндар у розных краінах:''' {| align="center" class="wikitable sortable" width="70%" |- ! Краіна ! Апошні дзень [[Юліянскі каляндар|Юліянскага календара]] ! Першы дзень грыгарыянскага календара |- | [[Італія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Іспанія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Партугалія]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Рэч Паспалітая]] | 04.10.1582 | 15.10.1582 |- | [[Францыя]] | 09.12.1582 | 20.12.1582 |- | [[Люксембург]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Нідэрланды]] | 21.12.1582 | 01.01.1583 |- | [[Баварыя]] | 05.10.1583 | 16.10.1583 |- | [[Аўстрыя]] | 06.01.1584 | 17.01.1584 |- | [[Швейцарыя]] | 11.01.1584 | 22.01.1584 |- | [[Венгрыя]] | 21.10.1587 | 01.11.1587 |- | [[Прусія]] | 22.08.1610 | 02.09.1610 |- | [[Германія]] (пратэстанцкая) | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Нарвегія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Данія]] | 18.02.1700 | 01.03.1700 |- | [[Вялікабрытанія]] | 02.09.1752 | 14.09.1752 |- | [[Швецыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Фінляндыя]] | 17.02.1753 | 01.03.1753 |- | [[Японія]] | - | 01.01.1873 |- | [[Кітай]] | - | 20.11.1911 |- | [[Балгарыя]] | 31.03.1916 | 14.04.1916 |- | [[Турцыя]] | 15.02.1917 | 01.03.1917 |- | [[Расія]] | 31.01.1918 | 14.02.1918 |- | [[Украіна]] ([[УНР]]) | 28.02.1918 | 14.03.1918 |- | [[Сербія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Румынія]] | 18.01.1919 | 01.02.1919 |- | [[Грэцыя]] | 09.03.1924 | 23.03.1924 |- | [[Егіпет]] | 17.09.1928 | 01.10.1928 |- |} == У Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай == Увядзенне грыгарыянскага календара ў 1582 годзе стала моцным ўдарам па не да канца яшчэ сфарміраванаму маналіту культуры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая «навіна» была сустрэта грамадствам неадназначна і выклікала рэзкае непрыманне сярод праваслаўнага насельніцтва, якое адмовілася прымаць новы стыль. Сучасны гэтым падзеям летапіс яскрава і дакладна зафіксаваў маштаб сацыяльнага і рэлігійнага канфлікту: {{Цытата|«великое замешание промежи панами и промеж людми духовными, также и людми простыми было плачу великого, нареканя силнаго, похвалки, посварки, забуйство, грабежи, заклинания, видячи яко новые свята установляли, празники отменяли, купцом торги албо ярмарки поотменяли, праве было начало пристья антихристова, у таком великом замешанью»<ref>ПСРЛ. Т. 32. С. 177.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}.}} Колькасць спецыяльна напісаных на гэтую тэму кніг і аргументаў прыхільнікаў новага календара пастаянна павялічвалася, але гэта не пераконвала апанентаў. Адным з вынікаў грамадскага адказу на ўмяшанне дзяржавы ў сферу прыватнага рэлігійнага побыту стала ўзнікненне і пашырэнне [[Брацтва|праваслаўных брацтваў]] з іх уласнай палітычнай, гаспадарчай і культурнай дзейнасцю{{sfn|Нікалаеў|2009|с=83}}. У палемічнай літаратуры XVII стагоддзя рабіліся спробы пераканаць праваслаўных жыхароў краіны перайсці на грыгарыянскі каляндар, звяртаючы ўвагу на побытавыя нязручнасці. Напрыклад, уніяцкі архімандрыт [[Касіян Саковіч]] у сваёй кнізе (Вільня, 1640) звяртаўся да чытачоў з наступнымі аргументамі: {{Цытата|«...Сам тады змілуйся над сабой зацны народзе рускі і скінь той непатрэбны табе ценжар Старога Календара з каркаў сваіх, дзеля прыняцця Новага Календара. Бо то вельмі не гжэчна, што ў аднаго будзе «Хрыстос Васкрэс», а ў другога аж праз пяць тыдняў будзе «Воісціну Васкрэс», і прыяцель твой каталік будзе весяліцца і скакаць, а ты над селядцом і сырам сядзець будзеш...»<ref>Sakowicz K. Kalendarz stary w ktorym jawny y oczywisty błąd ukazuie sie... a iakie szkody z trzymania sie Starego, y iako sie ma rozumiec Poprawa Kalendarza. Wydany przez wielebnego oyca Kassiana Sakowicza, archimandrite Dubieńskiego unita. W Wilnie Roku Pańskiego 1640 dnia 13 Septembra Za dozwoleniem Starszych. Арк. C4.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}.}} У гэтым жа выданні выказвалася спадзяванне, што калі б праваслаўныя жыхары найбуйнейшых гарадоў Кароны і ВКЛ ([[Вільня|Вільні]], [[Львоў|Львова]], [[Астрог (горад)|Астрога]], [[Луцк]]а і [[Кіеў|Кіева]]) цэнтралізавана прынялі каляндар, тады б і іншыя меншыя гарады пайшлі за імі. Аднак праблема календара ў Рэчы Паспалітай так і засталася невырашанай<ref>Тамсама. Арк. E2.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=89}}. Практычным вынікам штогадовага разыходжання ў датах святкавання [[Вялікдзень|Вялікадня]] стала з'яўленне ў друкаваных літургічных кнігах спецыяльных параўнальных табліц, напрыклад, «Табліцы рымскіх і рускіх Вялікадняў» ({{lang-pl|Tablica Wielkich Nocy Rzymskich y Ruskich}}). У адной з такіх табліц з [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжскай бібліятэкі]] на 1667–1685 гады было паказана, што з 19 гадоў даты праваслаўнага і каталіцкага Вялікадня супадалі толькі 8 разоў. У гэтыя гады каталіцкі аўтар табліцы адзначаў ''«Ruska z nami»'' («Руская з намі»){{sfn|Нікалаеў|2009|с=287}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} == Спасылкі == * [http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm Конвертер дат григорианского и юлианского календарей онлайн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210708211519/http://graecolatini.bsu.by/htm-different/date-converter.htm |date=8 ліпеня 2021 }} {{Commonscat|}} {{Месяцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1582 годзе]] [[Катэгорыя:Грыгарыянскі каляндар| ]] 5ky7zfpymetqxqk4dyzct8eyastfdds 0 1919 5123564 5020155 2026-04-08T18:50:35Z Economico-geographer 399 /* Гісторыя */ 5123564 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Дрыбінскі раён | Арыгінальная назва = | Краіна = [[Беларусь]] | Статут = раён | Гімн = | Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Дрыбін]] | Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[12 лютага]] [[1935]],<br />[[29 снежня]] [[1989]] | Скасаванне = [[8 ліпеня]] [[1931]],<br />[[16 верасня]] [[1959]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 72,77 %, [[руская мова|руская]] 26,73 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 42,79 %, руская 56,96 %<ref name="belstat2009" /> | Насельніцтва = 12&nbsp;253 чал.<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> | Год перапісу = 2009 | Месца па насельніцтве = 20 | Шчыльнасць = 15,99 | Месца па шчыльнасці = 11 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 92,83 %, <br /> [[рускія]] — 5,68 %, <br /> іншыя — 1,49 %<ref name="belstat2009" /> | Канфесійны склад = | Плошча = 766,53<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 21 | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = Belarus, Mahilioŭskaja voblasć, Drybinski rajon.png | Часавыпояс = +2 | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = }} '''Дры́бінскі раён''' — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Раённы цэнтр — гарадскі пасёлак [[Дрыбін]]. Падзелены на 5 сельскіх саветаў. == Геаграфія == У паўночна-заходняй частцы раёна распаўсюджаны ўзвышаны лёсавы ландшафт (Смаленска-Маскоўскае ўзвышшша займае каля 15 % плошчы раёна); для паўднёва-ўсходняй часткі раёна і цэнтральнай характэрны другасна-марэнны раўнінны ландшафт, які займае каля 35 % плошчы раёна; раён другасна-водна-ледніковай раўніны займае каля 45 % тэрыторыі і прымеркаваны да рачных далін [[Проня|Проні]] з прытокамі [[Раста]], [[Бася]], [[Быстрая (прыток Проні)|Быстрая]], [[Вербаўка]], [[Быстранка (рака)|Быстранка]]. Найвышэйшы пункт 226 м знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад вёскі Еськаўка Цемналескага сельсавета, пераважаюць вышыні 170—190 м. Плошча Дрыбінскага раёна 76,6 тыс.га, з іх 46,8 тыс. га занята сельгасугоддзямі. Пад лесам знаходзіцца 27,4 % тэрыторыі раёна, або 21,0 тыс. га. Пераважаюць шыракаліста-яловыя лясы. Кустарнікі — 1,0 тыс. га, балоты — 1,1 тыс. га, вада — 0,6 тыс. га, іншых угоддзяў — 5,5 тыс. га. == Гісторыя == Дрыбінскі раён як адміністрацыйная адзінка быў утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР|Беларускай ССР]]. Цэнтр — вёска [[Дрыбін]]. У склад раёна ўваходзілі 98 населеных пунктаў, у якіх пражывала больш 28 тысяч чалавек. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: [[Бельскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Бельскі (Кішчыцкі)]], [[Гарадзецкі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Гарадзецкі]], [[Гасподаўскі сельсавет|Гасподаўскі (Трылесінскі)]], [[Дрыбінскі сельсавет|Дрыбінскі]], [[Карэбскі сельсавет|Карэбскі]], [[Кледнявіцкі сельсавет|Кледнявіцкі]], [[Пакуцценскі сельсавет|Пакуцценскі]], [[Суслаўскі сельсавет|Суслаўскі]] і [[Чурылаўскі сельсавет|Чурылаўскі (Студзянецкі)]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 2 сакавіка 1931 года да раёна далучаны [[Жданавіцкі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Жданавіцкі]], [[Кароўчынскі сельсавет|Кароўчынскі]] і [[Чэрнеўскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Чэрнеўскі]] сельсаветы скасаванага [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]]. 8 ліпеня 1931 года раён скасаваны, Бельскі (Кішчыцкі), Гарадзецкі, Гасподаўскі (Трылесінскі), Дрыбінскі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Пакуцценскі, Чурылаўскі (Студзянецкі) сельсаветы перададзены [[Горацкі раён|Горацкаму раёну]]; Жданавіцкі, Кароўчынскі, Суслаўскі, Чэрнеўскі сельсаветы — [[Чавускі раён|Чавускаму раёну]]. 12 лютага 1935 года раён утвораны зноў, у яго склад уключана 18 сельсаветаў: Бельскі (Кішчыцкі), Гарадзецкі, Гасподаўскі (Трылесінскі), Дрыбінскі, Жданавіцкі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Пакуцценскі, Чурылаўскі (Студзянецкі), Чэрнеўскі сельсаветы Горацкага раёна, [[Еганоўскі сельсавет]] [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]], [[Зарэсценскі сельсавет|Зарэсценскі]], Кароўчынскі, [[Радамльскі сельсавет|Радамльскі]], [[Робцаўскі сельсавет|Робцаўскі]], Суслаўскі сельсаветы Чавускага раёна, [[Заходскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Заходскі]] і [[Расненскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Расненскі (Раснянскі)]] сельсаветы [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]]. 15 ліпеня 1935 года Дрыбін атрымаў статус мястэчка. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года статус Дрыбіна паніжаны да вёскі. 20 красавіка 1939 года Гасподаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Первамайскі сельсавет|Первамайскі]]. У 1939 годзе скасаваны Заходскі сельсавет. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Жданавіцкі, Карэбскі, Кледнявіцкі, Радамльскі і Робцаўскі сельсаветы. 16 верасня 1959 года раён скасаваны, Гарадзецкі, Дрыбінскі, Кароўчынскі, Первамайскі, Чурылаўскі сельсаветы, часткі Суслаўскага і Бельскага сельсаветаў перададзены Горацкаму раёну, Пакуцценскі і Расненскі сельсаветы — Мсціслаўскаму раёну, Еганоўскі, Чэрнеўскі сельсаветы і частка Бельскага сельсавета — Шклоўскаму раёну, Зарэсценскі сельсаветы і частка Сулаўскага сельсавета — Чавускаму раёну. Пазбаўленне статуса раёна не прайшло бясследна, пад час рэарганізацыі многія прадпрыемствы былі ліквідаваны, большасць праектуемых будаўнічых аб’ектаў было звернута. Утвораны зноў 29 снежня 1989 года ў сувязі з масавым перасяленнем жыхароў [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]], тэрыторыя якога была забруджана [[радыёнуклід]]амі пасля [[Чарнобыльская аварыя|Чарнобыльскай тэхнагеннай катастрофы]] ([[1986]])<ref>Сергей ЕЛИЗАРОВ. Реформы административно-территориального деления 1960-х гг.: власть и народ.</ref>. У склад раёна ўвайшлі Дрыбінскі, Кароўчынскі, Первамайскі, Расненскі, [[Цемналескі сельсавет|Цемналескі]] сельсаветы Горацкага раёна, Чэрнеўскі сельсавет Шклоўскага раёна, цэнтр — вёска Дрыбін. 20 кастрычніка 1995 года Дрыбінскі раён і вёска Дрыбін аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 24 студзеня 1996 года Дрыбінскі сельсавет перайменаваны ў [[Міхееўскі сельсавет|Міхееўскі]]. 19 лістапада 1997 года Дрыбін аднесены да катэгорыі пасёлкаў гарадскога тыпу. 23 снежня 2009 года скасаваны Цемналескі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>, 20 лістапада 2013 года — Кароўчынскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. У 2026 агучаны планы па ўзбуйненні плошчы раёна.<ref>[https://blr.belta.by/society/view/ploshcha-drybinskaga-raena-pavjalichytstsa-na-10-tys-ga-156608-2026/ Плошча Дрыбінскага раёна павялічыцца на 10 тыс. га]</ref> == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва — 9 190 чалавек на 1 студзеня 2025 года паводле звестак Белстата<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Wayback Machine|website=www.belstat.gov.by|access-date=2025-04-12|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Населеныя пункты == Усяго налічваецца 102 населеныя пункты. == Эканоміка == За 2013 год суб’ектамі гаспадарання раёна экспартавана тавараў на суму 408 тыс. долараў ЗША, што складае 169,5 працэнта да адпаведнага перыяду мінулага года. Імпарт тавараў у цэлым па раёне склаў 882,5 тыс. долараў ЗША ці 422,5 % да 2012 года. Сальда знешняга гандлю таварамі па раёне склала мінус 474,5 тыс. долараў ЗША. Аб’ём экспарту паслуг у цэлым па раёне склаў 48,4 тыс. долараў ЗША або 196,7 працэнта да 2012 года. Сальда знешняга гандлю паслугамі па раёне за 2013 — станоўчае і склала 37,7 тыс. долараў ЗША. Асноўнымі прадпрыемствамі-экспарцёрамі тавараў і паслуг у раёне з’яўляюцца: Дрыбінскае райпа, ПВУП «Максімлеспрам», ПГПУП «ІВАЛ — 2009», ПВУП «Гранат ПСМ», УАЗ «Дрыбінская цэнтральная раённая бальніца». == Транспарт == Праз раён праходзяць чыгунка «[[Орша]]-[[Крычаў]]», аўтамабільная дарога «[[Магілёў]]-[[Мсціслаў]]». Тут таксама пралягае [[нафтаправод]] «[[Унеча]]-[[Полацк]]». == Вядомыя асобы == * [[Сцяпан Захаравіч Гаўрусёў]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[Яўмен Рыгоравіч Канавалаў]], беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі машынабудавання * [[Мікалай Аляксандравіч Панічаў]],былы міністр станкабудаўнічай і інструментальнай прамысловасці СССР * [[Віктар Сямёнавіч Кудлачоў]], рускамоўны пісьменнік Беларусі * [[Пётр Усцінавіч Рававой]], беларускі вучоны ў галіне меліярацыі глеб * [[Дзмітрый Гаўрылавіч Сухавараў]], [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Уладзімір Іванавіч Філіпенка]] (нар. 1921) — [[заслужаны настаўнік БССР]] (1966). * [[Мікалай Васільевіч Паляўкоў]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]], будаўнік *Цэлястын Цеханоўскі (1835, маёнтак Горлава - 1906), удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 - 1864 гадоў]]<ref>Уладзімер Арлоў «Імёны Свабоды» стар. 100-101</ref> *[[Мікалай Фёдаравіч Юркоў]] (1936—2021) — [[Аграномія|аграном]], [[Эканоміка|эканаміст]], менеджар у сферы [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], [[грамадскі дзеяч]]. == Гл. таксама == * [[Радзебка|Рака Радзебка]] * [[Трылесіна (Дрыбінскі раён)|Вёска Трылесіна]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6) * ''Лившиц, В. М.'' Перекрёстки Дрибинской истории (Краткий историко -экономический очерк) — Горки.2017.— 80 с.,ил. * ''Лившиц, В. М.'' (авт.- сост.) Гордость и слава Дрибинского района.— Горки.2017.— 50 с.,ил. *''Лившиц, В.М.'' Холокост. Дрибин и Дрибинский район. – Горки: 2021. – 124 с., ил. == Спасылкі == * [http://www.dribin.mogilev-region.by/ Дрыбінскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181214172911/http://dribin.mogilev-region.by/ |date=14 снежня 2018 }} (на рускай мове) * [http://region.mogilev.by/ru/node/110 Дрыбінскі раён на сайце Магілёўскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110218134325/http://region.mogilev.by/ru/node/110 |date=18 лютага 2011 }} (на рускай мове) * [http://horki.info Рэгіянальны інфармацыйны партал horki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200912163033/http://horki.info/ |date=12 верасня 2020 }} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_dribin/map.shtml Карты і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122214110/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_dribin/map.shtml |date=22 студзеня 2021 }} * [http://globustut.by/_regs/dribin.htm Славутасці на партале globustut.by] {{Дрыбінскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Магілёўскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Дрыбінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Аршанская акруга|child|загаловак=Дрыбінскі раён у [[Аршанская акруга|Аршанскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс5 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Дрыбінскі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (1938—1959, з 1989)}} }} [[Катэгорыя:Дрыбінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1989 годзе]] rg1rpqooqiwjhey8o1qiuw60ardaq7f 4 11057 5123451 5123112 2026-04-08T12:21:15Z Plaga med 116903 /* Plaga med Bot */ Адказ 5123451 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. : Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03) * Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:25, 7 красавіка 2026 (+03) *:аўтаматычныя замены ў артыкулах, пераважна падстаноўка і выпраўлення шаблонаў, кода. Патэнцыйна іншыя масавыя праўкі па запытах як абнаўленне ўласных назваў, перайменаваных згодна з [[ВП:Да перайменавання]]. Таксама цяпер раблю сервіс, каб аўтаматычна хаваць праўкі, наколькі гэта магчыма, пакуль не вырашылі праблему з рэвізорамі. Для гэтага патэнцыйна можа спатрэбіцца дадаванне ў групу sysop. Калі так, то я паведамлю. *:Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую публікаваць на github. Звяртаю ўвагу, што актыўна выкарыстоўваю LLM для распрацоўкі, каб не было ілюзій. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:21, 8 красавіка 2026 (+03) === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] ^{[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]} 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] ^{[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]} 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) gs8yk601enjytzq2guttgwdrgvuq318 5123476 5123451 2026-04-08T14:34:04Z Plaga med 116903 /* Запыты/Requests for bot flag */ абнаўленне заяўкі для Plaga med Bot 5123476 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. * '''UPD:''' З-за таго, што я зрабіў сервіс для схавання правак удзельнікаў да вяртання таго, што было раней, таксама патрабуюцца правы deleterevision і deletelogentry, таму, відаць, трэба таксама дадаць у групу sysop. Ужо праверыў, усё, відаць, працуе. : Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03) * Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:25, 7 красавіка 2026 (+03) *:аўтаматычныя замены ў артыкулах, пераважна падстаноўка і выпраўлення шаблонаў, кода. Патэнцыйна іншыя масавыя праўкі па запытах як абнаўленне ўласных назваў, перайменаваных згодна з [[ВП:Да перайменавання]]. Таксама цяпер раблю сервіс, каб аўтаматычна хаваць праўкі, наколькі гэта магчыма, пакуль не вырашылі праблему з рэвізорамі. Для гэтага патэнцыйна можа спатрэбіцца дадаванне ў групу sysop. Калі так, то я паведамлю. *:Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую публікаваць на github. Звяртаю ўвагу, што актыўна выкарыстоўваю LLM для распрацоўкі, каб не было ілюзій. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:21, 8 красавіка 2026 (+03) === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] ^{[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]} 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] ^{[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]} 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 7hfwqx135as12184wuy1uinflpn1g9z 5123512 5123476 2026-04-08T17:07:45Z Plaga med 116903 /* Plaga med Bot */ 5123512 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. * '''UPD:''' З-за таго, што я зрабіў сервіс для схавання правак удзельнікаў да вяртання таго, што было раней, таксама патрабуюцца правы deleterevision і deletelogentry, таму, відаць, трэба таксама дадаць у групу sysop ([[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратары]]). Згодна з [[Адмысловае:ListGroupRights]], такія правы ёсць толькі ў адміністратараў і схавальнікаў. Ужо праверыў сервіс, усё, відаць, працуе. : Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03) * Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:25, 7 красавіка 2026 (+03) *:аўтаматычныя замены ў артыкулах, пераважна падстаноўка і выпраўлення шаблонаў, кода. Патэнцыйна іншыя масавыя праўкі па запытах як абнаўленне ўласных назваў, перайменаваных згодна з [[ВП:Да перайменавання]]. Таксама цяпер раблю сервіс, каб аўтаматычна хаваць праўкі, наколькі гэта магчыма, пакуль не вырашылі праблему з рэвізорамі. Для гэтага патэнцыйна можа спатрэбіцца дадаванне ў групу sysop. Калі так, то я паведамлю. *:Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую публікаваць на github. Звяртаю ўвагу, што актыўна выкарыстоўваю LLM для распрацоўкі, каб не было ілюзій. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:21, 8 красавіка 2026 (+03) === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] ^{[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]} 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] ^{[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]} 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 95slx8rjid56r87psj1osqhrxu2wwy2 5123525 5123512 2026-04-08T17:23:41Z Plaga med 116903 /* Plaga med Bot */ 5123525 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{Вікіпедыя:Запыты на статус бота/Шапка}} {{змест справа}} [[Вікіпедыя:Бот|Бот]] Вікіпедыі — гэта [[Камп’ютарная праграма|праграма]], якая з-пад свайго ўліковага запісу выконвае рэдагаванні, якія нерацыянальна рабіць уручную. Як правіла, працуюць з Вікіпедыяй на ўзроўні [[:mw:API:Main page|API MediaWiki]]. [[Вікіпедыя:Бюракраты|Бюракраты]] могуць надававаць і пазбаўляць статусу [[Вікіпедыя:Бот|бота]], выкарыстоўваючы старонку [[Адмысловае:UserRights|кіравання правамі ўдзельніка]]. == Запыты на статус бота == Патэнцыйныя ботаўладальнікі могуць падаваць запыты на гэтай старонцы, іншыя ўдзельнікі могуць іх падтрымаць або выступіць супраць. Таксама тут прымаюцца запыты на пазбаўленне правоў бота, калі ён не выкарыстоўваецца або выкарыстоўваецца не па прызначэнні. Просьбы да бота можна размяшчаць тут: [[Вікіпедыя:Заданні для ботаў]]. ;Для запаўнення заяўкі варта ўказаць: * імя бота, * '''адказнага''' ботаўладальніка * мэту стварэння бота * тэхнічныя падрабязнасці ;Загатоўка === <nowiki>[[user:UserBot|UserBot]]</nowiki> === * Botmaster: <nowiki>[[w:be:user:User]] ([[w:be:user talk:User|talk]])</nowiki> * Bot's name: <nowiki>[[user:UserBot]] ([[Special:Contributions/UserBot|contributions]])</nowiki> * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: ;Болей * [[Вікіпедыя:Бот|Правілы выкарыстання ботаў]] * '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. == Запыты/Requests for bot flag == <div style="font-size:20px;" align="center">{{Кнопка 2|Падаць заяўку на правы бота<br /><small>New request</small>|url={{fullurl:Вікіпедыя:Запыты на статус бота|action=edit&section=2}}||class=mw-ui-progressive}}</div> <!---ДАДАВАЙЦЕ НОВЫЯ ЗАПЫТЫ НІЖЭЙ ГЭТАГА РАДКА!---> === [[user:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Plaga med]] ([[w:be:user talk:Plaga med|talk]]) * Bot's name: [[user:Plaga med Bot]] ([[Special:Contributions/Plaga med Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя і напаўаўтаматычныя праўкі ў праекце. Калі будуць нейкія заўвагі, прэтэнзіі, прашу адразу паведамляь непасрэдна мне. * Technical details: Буду эксперэментаваць. Планую пачынаць рабіць скрыпты на базе Pywikibot. * '''UPD:''' З-за таго, што я зрабіў сервіс для схавання правак удзельнікаў да вяртання таго, што было раней, таксама патрабуюцца правы deleterevision і deletelogentry, таму, відаць, трэба таксама дадаць у групу sysop ([[Вікіпедыя:Адміністратары|адміністратары]]). Згодна з [[Адмысловае:ListGroupRights]], такія правы ёсць толькі ў адміністратараў і схавальнікаў. Ужо праверыў сервіс, усё, відаць, працуе. Вынес заяўку на статус адміністратара асобна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|'''вось сюды''']]. : Падаў заяўку на мета. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:44, 6 красавіка 2026 (+03) * Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:25, 7 красавіка 2026 (+03) *:аўтаматычныя замены ў артыкулах, пераважна падстаноўка і выпраўлення шаблонаў, кода. Патэнцыйна іншыя масавыя праўкі па запытах як абнаўленне ўласных назваў, перайменаваных згодна з [[ВП:Да перайменавання]]. Таксама цяпер раблю сервіс, каб аўтаматычна хаваць праўкі, наколькі гэта магчыма, пакуль не вырашылі праблему з рэвізорамі. Для гэтага патэнцыйна можа спатрэбіцца дадаванне ў групу sysop. Калі так, то я паведамлю. *:Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую публікаваць на github. Звяртаю ўвагу, што актыўна выкарыстоўваю LLM для распрацоўкі, каб не было ілюзій. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:21, 8 красавіка 2026 (+03) === [[user:BarnesBot‬|BarnesBot‬]] === * Botmaster: [[User:IshaBarnes]] ([[user talk:IshaBarnes|talk]]) * Bot's name: [[user:BarnesBot]] ([[Special:Contributions/BarnesBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: паўаўтаматычныя і аўтаматычныя праўкі ў агульнай прасторы * Technical details: [[w:en:User:Joeytje50/JWB]] : Якія б задачы вы хацелі вырашаць сваім ботам у першую чаргу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:18, 28 верасня 2025 (+03) ::Для пачатку - прастаўленне і ўдакладненне спасылак у артыкулах. Напрыклад, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A6%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%96&diff=prev&oldid=5039008 вось такія змены]. Пазней можа вазьмуся за нешта больш складанае. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 14:53, 28 верасня 2025 (+03) : За тыдзень галасоў супраць не паявілася. Удзельнік дасведчаны. Запрасіў адпаведны сцяг на Meta-Wiki. {{done}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:57, 6 кастрычніка 2025 (+03) ::Выдайце, калі ласка, таксама сцяг аўтадаглядчыка для бота. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:47, 9 кастрычніка 2025 (+03) ::: Здаецца праўкі бота аўтаматычна будуць даглядацца, бо сцяг бота гэта прадугледжвае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:58, 10 кастрычніка 2025 (+03) ::: Сцяг быў нададзены. Плённай працы! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 02:20, 13 кастрычніка 2025 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:02, 14 кастрычніка 2025 (+03) === [[user:Железный капут|Железный капут]] === * Botmaster: [[User:MBH|MBH]] ([[User talk:MBH|talk]]), [[User:Iluvatar]] ([[User talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:Железный капут]] ([[Special:Contributions/Железный капут|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [https://xtools.wmcloud.org/ec/uk.wikipedia.org/Железный_капут Украінская] (bot, rollbacker), [https://xtools.wmcloud.org/ec/ru.wikipedia.org/Железный_капут Руская] (bot, rollbacker) * Purpose: Антывандальны бот, які дапамагае адсочваць новыя праўкі і адзначаць патэнцыйна вандальныя для наступнай ручной адмены праз зручны дыскорд-інтэрфейс. У цэлым яго працу можна паглядзець на старонках укладу: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Служебная:Вклад/Железный_капут ru], [https://uk.wikipedia.org/wiki/Спеціальна:Внесок/Железный_капут uk]. Артыкул пра бота ў [[:en:Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2024-07-04/In_focus#Automation|Signpost]]. * Technical details: Код [https://github.com/Saisengen/wikibots/blob/main/other-bots/new-edits-check.cs 1] (C#), [https://github.com/Saisengen/wikibots/tree/main/discord-py-bots 2] (python), [https://discord.gg/Drzx7FsrzU Дыскорд з якога будзе весціся маніторынг]. Хостынг: WMCS (Toolforge — /rv/). Лакалізацыю таксама ўжо падрыхтавалі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:28, 21 лютага 2025 (+03) *:@[[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] , праблема тут, што "Удзельнік:Железный капут" проста старонка асноўнай прасторы, а не ўліковы запіс удзельніка, прынамсі да глабальнага запісу [[metawiki:Special:CentralAuth/Железный_капут|ён не далучаны]]. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:22, 21 лютага 2025 (+03) *::Так, уладальнік уліковага запісу (MBH) павінен увайсці ў сістэму, каб далучыць да SUL. [[Удзельнік:Iluvatar|Iluvatar]] ([[Размовы з удзельнікам:Iluvatar|размовы]]) 21:26, 21 лютага 2025 (+03) :Карысная можа быць прылада, хоць трошку разгрузіць даглядчыкаў. Пакуль маніторынг будзе праз дыскорд Рускай Вікіпедыі, бо наш аказаўся не вельмі то і жывы, потым можна будзе перайсці на яго, калі ажыве, або стварыць новы. Калі патрэба будзе. Сцяг бота выдаю. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 20:55, 21 лютага 2025 (+03) ::Пакуль выдача сцяга "ў працэсе". -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:51, 22 лютага 2025 (+03) :::{{зроблена}}, сцяг выдаў. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 09:16, 6 сакавіка 2025 (+03) === [[User:Leaderbot]] === For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but this process appears to be required according to the rules of this wiki. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 14:13, 5 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]], гэта бот робіць апавяшчэнні ўдзельнікам, у якіх сканчаецца той ці іншы сцяг, кшталту [https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dyskusja_wikipedysty:Igor123121&diff=prev&oldid=75141198 такога]. Сцяг бота непатрэбны, просіць толькі згоду на працу ў раздзеле. Дамо ўхвалу? :[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:02, 6 лістапада 2024 (+03) :@[[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]], okay, no problem. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 15:04, 6 лістапада 2024 (+03) ::@[[Удзельнік:Maksim L.|Maksim L.]] Thanks, I take it as a sign that I can run the bot without the flag. Please ping me if there are any issues. [[Удзельнік:Leaderboard|Leaderboard]] ([[Размовы з удзельнікам:Leaderboard|размовы]]) 15:47, 6 лістапада 2024 (+03) === [[user:MBHbot|MBHbot]] === * Botmaster: [[user:MBH]] ([[user talk:BeMBH12|talk]]) * Bot's name: [[user:MBHbot]] ([[Special:Contributions/MBHbot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: 10 проектов, включая рувики (1,5 млн. правок с 2011) и Склад, см. [[special:centralauth/MBHbot]] * Purpose: У адказ на [[Размовы з удзельнікам:Хомелка#Флаг бота|гэты запыт]]. Калі коратка, просяць сцяга бота і выключэнне з чэкліста AWB для замены "накірункі на кірункі, накірунак на кірунак". Першапачаткова гэты запыт узнік ад удзельніка @MocnyDuham, за падрабязнасцямі мусім звяртацца да яго * Technical details: :* [[user:MBH]], сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:45, 30 жніўня 2023 (+03) === [[user:Beafk|Beafk]] === * Botmaster: [[user:Be112]] ([[user talk:Be112|talk]]) * Bot's name: [[user:Beafk]] ([[Special:Contributions/Beafk|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Сцяг будзе часовым, на 7 дзён, каб праўкамі па выдаленні тэлефонных нумароў не засмечваць стужку і не ствараць вялікай колькасці недагледжаных старонак. Далейшых планаў удзельніка не ведаю, калі яны ёсць, можна будзе разглядзець выдачу сталага сцягу. Узоры работы бота можна паглядзець ва ўнёску акаўнта бот-майстра. * Technical details: : Выдаў сцяг на 7 дзён. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:15, 13 лютага 2023 (+03) === [[user:ZlyiLevBot|ZlyiLevBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:ZlyiLev]] ([[w:be:user talk:ZlyiLev|talk]]) * Bot's name: [[user:ZlyiLevBot]] ([[Special:Contributions/ZlyiLevBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх змен (катэгорыі, арфаграфія) * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|ZlyiLev}}, сцяг выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 9 лістапада 2021 (+03) === [[user:Belarus2578Bot|Belarus2578Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Belarus2578]] ([[w:be:user talk:Belarus2578|talk]]) * Bot's name: [[user:Belarus2578]] ([[Special:Contributions/Belarus2578|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : {{У|Belarus2578}}, сцяг бота выдаў. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:57, 17 лютага 2021 (+03) === [[user:VitBot|VitBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vit Koz]] ([[w:be:user talk:Vit Koz|talk]]) * Bot's name: [[user:VitBot]] ([[Special:Contributions/VitBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: no * Purpose: interwiki * Technical details: AutoWikiBrowser : Вітаю, {{у|Vit Koz}}. Зрабіце некалькі правак з уліковага запісу будучага бота, без іх яго паказвае незарэгістраваным і даць сцяг немагчыма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:21, 6 снежня 2018 (MSK) :: Напэўна, {{у|Vit Koz}}, Вы стварылі старонку "Удзельнік:VitBot" у асноўнай прасторы, а не зарэгістраваліся як яшчэ адзін удзельнік? Бо ў журнале рэгістрацыі ўдзельнікаў VitBot'а няма. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:32, 7 снежня 2018 (MSK) : O.K. [[Удзельнік:VitBot|VitBot]] ([[Размовы з удзельнікам:VitBot|размовы]]) 15:48, 8 снежня 2018 (MSK) :: {{у|Vit Koz}}, цяпер бачу, сёння зарэгістраваліся а 15:45, сцяг выдаў. {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:39, 8 снежня 2018 (MSK) === [[user:StachLysyBot|StachLysyBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:StachLysy]] ([[w:be:user talk:StachLysy|talk]]) * Bot's name: [[user:StachLysyBot]] ([[Special:Contributions/StachLysyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забруджвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 13:54, 24 лістапада 2018 (MSK) : Галасоў супраць няма, {{зроблена}}, бот удзельніка [[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]]. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:18, 6 снежня 2018 (MSK) === [[user:ArtificialBot|ArtificialBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artificial123]] ([[w:be:user talk:Artificial123|talk]]) * Bot's name: [[user:ArtificialBot]] ([[Special:Contributions/ArtificialBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: заліўка аб'ектаў NGC * Technical details: python : {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 00:17, 14 лютага 2017 (+03) === [[user:MrZabejBot|MrZabejBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mr. Zabej]] ([[w:be:user talk:Mr. Zabej|talk]]) * Bot's name: [[user:MrZabejBot]] ([[Special:Contributions/MrZabejBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: - * Purpose: bewiki //замена лацінскіх "і" на беларускія "і". * Technical details: python [[User:Mr. Zabej]], замена "і" можа быць праблемнай, бо амаль у кожным артыкуле ёсць слушныя лацінскія "i", таму трэба бачыць узор працы бота. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:29, 12 снежня 2016 (+03) : Узор бачу пад Вашым асноўным уліковым запісам, гэта замена менавіта Мiнск/Мінск, замены пэўных словаў будуць і далей або плануеце іншыя спосабы? --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:43, 12 снежня 2016 (+03) :: [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], так, магчыма будуць іншыя замены не толькі і, і гэта першае што патрапілася. Там буду глядзець на запыты для ботаў. Наконт "і" Замяняцца будуць выпадкі калі "і" убудавана ў адпаведнае беларускае слова, асобная замена не будзе адбывацца, бо вядома, могуць быць лацінскія словы, якім яно патрэбна --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 01:05, 13 снежня 2016 (+03) ::: {{зроблена}} [[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]], выдаў Вашаму боту лакальны сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:08, 13 снежня 2016 (+03) === [[user:RotlinkBot|RotlinkBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Rotlink]] ([[w:be:user talk:Rotlink|talk]]) * Bot's name: [[user:RotlinkBot]] ([[Special:Contributions/RotlinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, elwiki * Purpose: Поиск контента мертвых ссылок на web-архивах и добавление параметра archiveurl к тем внешним ссылкам, которые его не имели (например, в результате работы [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]]). Отличие от [[:ru:User:WebCite Archiver|WebCite Archiver]] в том, что [[User:RotlinkBot|RotlinkBot]] работает только с мёртвыми ссылками, которые уже поздно сохранять на [[:ru:WebCite]]. * Technical details: Бот написан на Scala, используются [http://code.google.com/p/wiki-java/ Java Wiki Bot Framework] и [https://github.com/sweble/sweble-wikitext/ Sweble Parser]. {{За}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:25, 28 кастрычніка 2013 (FET) {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:16, 28 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:IluvatarBot|IluvatarBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Iluvatar]] ([[w:be:user talk:Iluvatar|talk]]) * Bot's name: [[user:IluvatarBot]] ([[Special:Contributions/IluvatarBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki (home), enwiki * Purpose: interwiki * Technical details: стандартный скрипт interwiki.py. Запускается на тулсервере каждую минуту по 5 новых статей в русскоязычном разделе. Параметры запуска -autonomous -new:5 -namespace:0 *{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:05, 28 снежня 2011 (UTC) {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 20:47, 10 студзеня 2012 (UTC) === [[user:Голем|Голем]] === * Botmaster: [[w:be:user:Mashiah Davidson]] ([[w:be:user talk:Mashiah Davidson|talk]]) * Bot's name: [[user:Голем]] ([[Special:Contributions/Голем|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru, uk, be-x-old * Purpose: Проект «Связность»: это бот основателя проекта, он иногда может делать тестовые правки, и желательно, чтобы они не засоряли список наблюдения * Technical details: всё то же самое, что у бота РобоСтася [[Удзельнік:Lvova|Lvova]] 16:56, 2 ліпеня 2011 (UTC) <br/>{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 17:45, 2 ліпеня 2011 (UTC) :* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:59, 10 ліпеня 2011 (UTC) ===[[User:Kgsbot|Kgsbot]]=== * '''Bot :''' - [[User:Kgsbot|Kgsbot]] * '''Bot User: '''-[[User:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] and Home Wiki User Page [[:ml:User:Kiran Gopi|User Kiran Gopi]] . I am an active wikipedian in ml wiki. If needed to contact immedietly you can leave message on my Home wiki [[:ml:User_Talk:Kiran Gopi|Talk]] page. * '''Purpose:'''-I would like to run the bot for only interwiki links. Other bot flags on de, en,li,lmo, ml, pl,simple [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Kgsbot wikipedias] * '''Frequency:'''-Once in day or two * '''Details:''' - This is using pywiki and using the latest interwiki.py for creating interwiki links.<br/ > Many Thanks [[Удзельнік:Kiran Gopi|Kiran Gopi]] 09:19, 15 верасня 2010 (UTC) # {{за}} У іншых Віксах праблем няма, пагатоў ''толькі'' інтэрвікі, можна даць статус. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 09:24, 15 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 17 верасня 2010 (UTC) === [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] === * Botmaster: [[User:Wikitanvir|Wikitanvir]] * Bot's name: [[user:WikitanvirBot|WikitanvirBot]] ([[Special:Contributions/WikitanvirBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=WikitanvirBot See here] * Purpose: Interwiki * Technical details: Using pywikipedia. Will patrol recent changes and new pages, and add, modify, or remove interwiki whenever applicable Thanks in advance. &mdash;&nbsp;[[User:Wikitanvir|Tanvir]]&nbsp;&bull; 04:53, 30 верасня 2010 (UTC) : {{за}} Праўда, пакуль, статус бота ў яго ёсць толькі ў "роднай" Віксе, а мы падключым і паназіраем :) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:00, 30 верасня 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:20, 7 кастрычніка 2010 (UTC) === [[user:Ebrambot|Ebrambot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Ebraminio]] ([[:fa:user talk:Ebrambot|talk]]) * Bot's name: [[user:Ebrambot]] ([[Special:Contributions/Ebrambot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ar, arz, az, be_x_old, bs, ca, ckb, cs, da, de, en, es, fa, fi, fr, he, id, it, ja, nl, nn, pt, ru, sv, sw, tr, zh * Purpose: interwiki * Technical details: Autonomous interwiki thanks. --[[Удзельнік:Ebraminio|Ebraminio]] 04:52, 20 кастрычніка 2010 (UTC) * {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 06:05, 20 кастрычніка 2010 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:17, 25 кастрычніка 2010 (UTC) === [[User:Mjbmrbot|Mjbmrbot]] === Hi, i want get bot flag for my bot account with the following specifications : * Operator : [[User:Mjbmr|Mjbmr]] * Automatic or Manually Assisted : Automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Mjbmrbot see here] * Function Details : Just interwikis, thanks [[:fa:کاربر:Mjbmr|<span style="text-shadow:grey 0.1em 0.1em 0.1em; class=texhtml">Mjbmr</span>]] ^{[[:fa:بحث کاربر:mjbmr|<code style="color:red">Talk</code>]]} 10:17, 7 лістапада 2010 (UTC) : {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:05, 8 лістапада 2010 (UTC) * {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:46, 24 лістапада 2010 (UTC) === [[user:LankLinkBot|LankLinkBot]] === * Botmaster: [[:be:user:Lankier]] ([[:be:user talk:Lankier|talk]]) ([[:ru:user:Lankier]]/[[:ru:user talk:Lankier|ru:talk]]) * Bot's name: [[user:LankLinkBot]] ([[Special:Contributions/LankLinkBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ru * Purpose: В данный момент обновление и добавление информации в infobox районов и городов областного подчинения (см. [[:ru:Обсуждение участника:Lankier#Уточнение площадей районов и городов Белоруссии в бевики]]). В будущем может будут и другие запросы. * Technical details: самописные скрипты на базе pywikipedia. --[[Удзельнік:Lankier|Lankier]] 08:40, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{За}} - очень полезный бот---[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]] / [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]] 10:51, 26 лістапада 2010 (UTC) * {{за}} - думаю, можна не чакаць доўга, а адразу даць сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:05, 26 лістапада 2010 (UTC) :* {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 12:34, 26 лістапада 2010 (UTC) === [[user:JackieBot|JackieBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Jackie]] ([[w:be:user talk:Jackie|talk]]) * Bot's name: [[user:Jackie]] ([[Special:Contributions/Jackie|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: много ([http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=JackieBot SUL]) * Purpose: interwiki, реже ссылки commonscat на пространствах статей и категорий * Technical details: pywikipedia * Comment: сейчас в ру-вики влито и вливается 1,5-2 тысячи статей о Белоруссии, большинство из которых, естественно, должны быть с интервиками на be-вики. По мере сил разгребаю ботом. -- [[Удзельнік:Jackie|Jackie]] 12:31, 11 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:23, 17 снежня 2010 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:26, 17 снежня 2010 (UTC) ::* {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 11:45, 18 снежня 2010 (UTC) === [[user:DEagleBot|DEagleBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Dark Eagle]] ([[w:be:user talk:Dark Eagle|talk]]) * Bot's name: [[user:DEagleBot]] ([[Special:Contributions/DEagleBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: lv * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipedia [[Удзельнік:Dark Eagle|Dark Eagle]] 20:27, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:06, 30 студзеня 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:43, 31 студзеня 2011 (UTC) ::* {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:39, 6 лютага 2011 (UTC) ===[[User:Ripchip Bot|Ripchip Bot]]=== * '''Contributions:''' [[Special:Contributions/Ripchip Bot|contributions here]] * '''Operator:''' [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] (main wiki: [[:pt:User:Beria|pt.wiki]]) * '''Programming language:''' [[:m:Pywikipediabot|Pywikipedia]] ([[:en:Python|Python]]) * '''List of bot flags on other wikipedias:''' Wikipedias: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wiki]], [[:en:Special:Contributions/Ripchip Bot|en.wiki]], [[:es:Special:Contributions/Ripchip Bot|es.wiki]], [[:fr:Special:Contributions/Ripchip Bot|fr.wiki]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wiki]], [[:ru:Special:Contributions/Ripchip Bot|ru.wiki]], [[:ca:Special:Contributions/Ripchip Bot|ca.wiki]], [[:war:Special:Contributions/Ripchip Bot|war.wiki]], [[:io:Special:Contributions/Ripchip Bot|io.wiki]], [[:af:Special:Contributions/Ripchip Bot|af.wiki]], [[:qu:Special:Contributions/Ripchip Bot|qu.wiki]], [[:ast:Special:Contributions/Ripchip Bot|ast.wiki]], [[:yo:Special:Contributions/Ripchip Bot|yo.wiki]], [[:mn:Special:Contributions/Ripchip Bot|mn.wiki]], [[:be-x-old:Special:Contributions/Ripchip Bot|be-x-old.wiki]]. - Wikiquotes: [[:pt:Special:Contributions/Ripchip Bot|pt.wikiquote]], [[:it:Special:Contributions/Ripchip Bot|it.wikiquote]]. ([{{fullurl:tools:~vvv/sulutil.php|user=Ripchip+Bot&uselang=en}} bot flags on other wikis]) * '''Purpose:''' maintain interwiki links. Thanks in advance. [[User:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">Béria Lima</font>]] ^{[[User talk:Beria|<font size="3" face="Vivaldi" color="#4069e1">msg</font>]]} 20:51, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 21:00, 14 сакавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:LexArt|LexArt]] 21:27, 14 сакавіка 2011 (UTC) :Already done. [[Удзельнік:Manuelt15|Manuelt15]] 22:33, 19 сакавіка 2011 (UTC) ::{{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 08:35, 20 сакавіка 2011 (UTC) === [[user:CzechoBot|CzechoBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Чаховіч Уладзіслаў]] ([[w:be:user talk:Чаховіч Уладзіслаў|talk]]) * Bot's name: [[user:CzechoBot]] ([[Special:Contributions/CzechoBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: Катэгорыі, шаблоны * Technical details: --[[Удзельнік:CzechoBot|CzechoBot]] 11:05, 17 красавіка 2011 (UTC) :* {{за}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:03, 17 красавіка 2011 (UTC) * {{зроблена}} Супраць нікога няма, ды і мала хто ёсць. Даю сцяг. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 19:21, 18 красавіка 2011 (UTC) === [[user:CocuBot|CocuBot]] === * Botmaster: [[w:no:user:Cocu]] ([[w:no:user talk:Cocu|talk]]) * Bot's name: [[user:CocuBot]] ([[Special:Contributions/CocuBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=CocuBot 18] * Purpose: interwiki in the main and category namespace * Technical details: Pywikipedia --[[Удзельнік:Cocu|Cocu]] 18:02, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 18:19, 3 мая 2011 (UTC) :#{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 14:50, 4 мая 2011 (UTC) {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:01, 14 мая 2011 (UTC) === [[user:Vagobot|Vagobot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Vago]] ([[w:be:user talk:Vago|talk]]) * Bot's name: [[user:Vagobot]] ([[Special:Contributions/Vagobot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: interwiki * Technical details: Python --[[Удзельнік:Vago|Vago]] 11:51, 22 ліпеня 2011 (UTC) :* {{за}}. --[[Удзельнік:Амба|Амба]] 16:46, 30 ліпеня 2011 (UTC) {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 18:14, 30 ліпеня 2011 (UTC) === [[user:GedawyBot|GedawyBot]] === * Botmaster: [[w:ar:user:محمد الجداوي]] ([[w:ar:user talk:محمد الجداوي|talk]]) * Bot's name: [[user:GedawyBot]] ([[Special:Contributions/GedawyBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?rights=1&user=GedawyBot] * Purpose: interwiki * Technical details: It doesn't make edits on templates. :* {{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 05:53, 12 жніўня 2011 (UTC) ::* {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 16:07, 27 жніўня 2011 (UTC) === [[User:HiW-Bot|HiW-Bot]] === * Operator : [[:de:Benutzer:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] * Automatic or Manually Assisted : automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia), daily update * Function Summary : Interwiki, Internationalization by removing chaos in Babel so it can be used properly and easy. Double redirects will be added shortly * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, DE, EN, AR, NN and LB, others pending [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=HiW-Bot see here] * Function Details : just using the standard interwiki.py; parameters: -auto -all - log -catr --[[Удзельнік:Hedwig in Washington|Hedwig in Washington]] 19:18, 1 верасня 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 21:14, 11 верасня 2011 (UTC) ** {{done}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:55, 18 верасня 2011 (UTC) === [[User:Acebot|Acebot]] === * Botmaster: [[:ru:user:Ace111]] ([[User talk:Ace111|talk]]) * Bot's name: [[User:Acebot|Acebot]] ([[Special:Contributions/Acebot|contributions]]) * List of botflags on other Wikipedias: ru, uk, en, tt, kk, az, meta * Purpose: Обновление статистики по разделам Википедии [[Шаблон:NUMBEROF]] * Technical details: Участник [[User:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] предложил на странице обсуждения моего бота [[:ru:Обсуждение участника:Acebot#Шаблон:NUMBEROF/data]] обновлять статистику [[Шаблон:NUMBEROF]] также и в белорусской Википедии, что позволяет иметь всегда актуальные данные в статьях о разделах Википедии (см. примеры в [[Шаблон:Раздзел Вікіпедыі]] и на моей странице [[Удзельнік:Ace111]]). В течение уже больше года Acebot делает аналогичные обновления в нескольких разделах, проблем пока не возникало. Обновления можно делать раз в сутки, первая правка уже сделана, см. [http://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:NUMBEROF/data&action=history историю правок]. — [[Удзельнік:Ace111|Ace111]] 23:08, 9 кастрычніка 2011 (UTC) *{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] 23:24, 9 кастрычніка 2011 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] 17:42, 11 кастрычніка 2011 (UTC) === [[User:Amolbot|Amolbot]] === * Operator : [[User:Mehdi|Mehdi]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/Amolbot see here] * Function Details : standard interwiki.py -- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 05:59, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:42, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:34, 6 красавіка 2012 (UTC) :Thank You so much.-- <span style="font: 18px 'Pristina'">[[user:Mehdi|<span style="color: blue">Mehdi</span>]]</span><span style="font: 14px 'Pristina'">^{[[user_talk:Mehdi|<span style="color: red">Talk</span>]]}</span> 15:15, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] === * Botmaster: [[w:be:Удзельнік:Renessaince]] ([[w:be:user talk:Renessaince|talk]]) * Bot’s name: [[Удзельнік:Knedlik-Pod|Knedlik-Pod]] ([[Special:Contributions/Knedlik-Pod|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: be-x-old * Purpose: interwiki. Ручны рэжым, працуе ў тым ліку з шаблёнамі * Technical details: pywikipedia; [[Вікіпедыя:Бот|Для таго каб боты не забруджвалі сваімі змяненнямі старонку свежых правак]]. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 21:22, 5 красавіка 2012 (UTC) * {{За}}---<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 10:41, 6 красавіка 2012 (UTC) : {{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:35, 6 красавіка 2012 (UTC) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Renessaince|Renessaince]] ([[Размовы з удзельнікам:Renessaince|размовы]]) 19:08, 6 красавіка 2012 (UTC) === [[User:DarafshBot|DarafshBot]] === * Operator : [[User:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] * Automatic or Manually Assisted : only automatic * Programming Language(s) : Python (pywikipedia) * Function Summary : Interwiki * Already has a bot flag (Y/N) : Yes, [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/DarafshBot see here] * Function Details : standard interwiki.py Thanks [[Удзельнік:درفش کاویانی|درفش کاویانی]] ([[Размовы з удзельнікам:درفش کاویانی|размовы]]) 02:45, 12 красавіка 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 07:08, 17 красавіка 2012 (UTC) === [[user:JYBot|JYBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Javadyou]] ([[:fa:user talk:Javadyou|talk]]) * Bot's name: [[user:JYBot]] ([[Special:Contributions/JYBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/JYBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 :*{{за}}--[[Удзельнік:Амба|Амба]] ([[Размовы з удзельнікам:Амба|размовы]]) 14:09, 4 мая 2012 (UTC) :*{{за}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 18:46, 5 мая 2012 (UTC) === [[user:MahdiBot|MahdiBot]] === * Botmaster: [[:fa:user:Mahdiz]] ([[:fa:user talk:Mahdiz|talk]]) * Bot's name: [[user:MahdiBot]] ([[Special:Contributions/MahdiBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: [http://toolserver.org/~quentinv57/sulinfo/MahdiBot see here] * Purpose: interwiki * Technical details: interwiki with -autonomous option in ns:0 im done 46 edit trail./thanks alot--[[Удзельнік:Mahdiz|Mahdiz]] ([[Размовы з удзельнікам:Mahdiz|размовы]]) 15:41, 17 чэрвеня 2012 (UTC) :* {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:12, 22 жніўня 2012 (UTC) === [[user:ZiyadBot|ZiyadBot]] === * Botmaster: [[w:ar:مستخدم:زياد|زياد]] ([[w:ar:نقاش المستخدم:زياد|talk]]) * Bot's name: [[user:ZiyadBot]] ([[Special:Contributions/ZiyadBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Ar * Purpose: Add categories according English article + interwiki + Cosmotic changes (Not alone) + Coord + remove of non exist picture + add commons cat * Technical details: this bot is using python language and use trust script which used in many version on wikipedia or at lease by myself in Arabic version. [[Удзельнік:زياد|زياد]] ([[Размовы з удзельнікам:زياد|размовы]]) 18:28, 12 верасня 2012 (UTC) # {{супраць}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 19:19, 13 верасня 2012 (UTC) : Правак няма, наогул нідзе. Пакуль, сцяг даваць не будзем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:09, 24 верасня 2012 (UTC) === [[user:malarzBOT|malarzBOT]] === * Botmaster: [[:pl:user:malarz pl]] ([[:pl:user talk:malarz pl|talk]]) * Bot's name: [[user:malarzBOT]] ([[Special:Contributions/malarzBOT|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: pl, en, de, se * Purpose: interwiki * Technical details: pywikipediabot [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 10:04, 29 верасня 2012 (UTC) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 17:09, 3 кастрычніка 2012 (UTC) ::thanks [[Удзельнік:Malarz pl|Malarz pl]] ([[Размовы з удзельнікам:Malarz pl|размовы]]) 11:24, 4 кастрычніка 2012 (UTC) === [[User:YurikBot|YurikBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Yurik]] ([[w:en:user talk:Yurik|Yurik]]) * Bot's name: [[user:YurikBot]] ([[Special:Contributions/YurikBot|contributions]], [[:ru:Special:Contributions/YurikBot|ru contributions]]), [[:uk:Special:Contributions/YurikBot|uk contributions]] * List of botflags on other wikipedias: Before my wikibreak, had all of them (before the global), now I only have these: : af an ang ar ast ay ba be-x-old bg bm bn bs bug ca ceb chr csb cv cy da de el eo et eu fa fj fo fur ga gd got gu haw hi hu ia id ilo io jbo ka kl ko ku kw lad li ln lo lv mg mi mt na nah nap nds nl oc om os pdc pt qu rm roa-rup ru sa sc scn sco se sh si sk sl so sq sr su sw ta th tl tpi tr uk ur vec vi wa war yi zh zh-min-nan * Purpose: cyrilic/latin case mixes, maybe interwiki, double redirects, etc * Technical details: pywikibot-based, over 5 years old, but now revised and improved Hi, I would like to get back the bot status. At this point I will start with running [[:en:user:Yurik/CaseCheckerBot|Cyrillic/Latin case checker bot]] that will fix any link or page title that has characters identical in both (like A,B,C,E,H,K,M,O,...). I wrote this bot over five years ago. Why would you want to trust me? I wrote MediaWiki API, improved many bots (as part of pywikibot framework) including interwiki bot, have over 3 million bot edits across all languages. Also, please create a page [[ВП:КЛ]] or similar. All changes by the bot will have this link in the comments to explain the change to the user. Expand below to the example text. Thanks! --[[Ҡатнашыусы:Yurik|Yurik]] ([[Ҡатнашыусы менән һөйләшеү:Yurik|әңгәмә]]) 06:06, 14 декабрь 2012 (UTC) <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Example explanation page</div> <div class="NavContent"> <nowiki> '''Attention administrators''' This page needs to be translated, and can be moved to any place you like, as long as there is a redirect to it. English text does not need to be here. A casechecker bot verifies that all articles and links use one type of letters in each word - either Cyrillic or Latin characters. Whenever it finds an article with the mix, and the letters look identical (such as 'C', 'O', 'P', and many other), it renames the article, or changes the link, even if it does not exist (red link). The bot puts '''<nowiki>[[ВП:КЛ]]</nowiki>''' in the comments, followed by the changes made. Examples in [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F:%D0%92%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4/YurikBot RU Wiki], [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D1%96%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0:%D0%92%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BA/YurikBot UK Wiki] Also, there are two additional subpages - one for all errors bot finds, and one for all names that have been checked to be ok. See examples on the [[:ru:ВП:КЛ|Russian ВП:КЛ]] Please contact me at [[:en:User:Yurik]] or [[:ru:User:Yurik]] if you have any questions or concerns. <nowiki> [[ru:ВП:КЛ]] [[be-x-old:ВП:КЛ]] [[bg:ВП:КЛ]] [[cv:ВП:КЛ]] [[os:ВП:КЛ]] [[sh:ВП:КЛ]] [[sr:ВП:КЛ]] [[uk:ВП:КЛ]] </nowiki> </div></div> :*{{зроблена}}--[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 21:17, 15 снежня 2012 (UTC) [[crh:Vikipediya:Botlar#Requests]] [[is:Wikipedia:Vélmenni#Bot policy]] [[uk:Вікіпедія:Боти#Заявки/Requests for bot flag]] === [[user:KrBot|KrBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Ivan A. Krestinin]] ([[w:be:user talk:Ivan A. Krestinin|talk]]) * Bot's name: [[user:KrBot]] ([[Special:Contributions/KrBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: ruwiki, wikidata, ukwiki * Purpose: выполнение [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D0%B1%D1%81%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3AIvan_A._Krestinin&diff=59211634&oldid=59106954 просьбы] участницы Хомелка: «Добрый день, пришла к вам по поводу [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%BE%D0%BD,_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB&curid=285075&diff=59204073&oldid=53286065 этой правки]. Дело в том, что в be.wiki тоже много включений этого шаблона, могли бы вы запустить своего бота и там?--[[User:Хомелка|Хомелка]] :) / [[user talk:Хомелка|обс]] 07:03, 30 октября 2013 (UTC)» * Бот удаляет параметры шаблона {{tl|Бібліяінфармацыя}}, если значения параметров совпадают со значениями на Викиданных. Если на Викиданных значений нет, то бот пытается перенести их туда. — [[Удзельнік:Ivan A. Krestinin|Ivan A. Krestinin]] ([[Размовы з удзельнікам:Ivan A. Krestinin|размовы]]) 20:58, 30 кастрычніка 2013 (FET) : {{done}} Выдаў перад галасамі ўдзельнікаў, калі будуць галасы супраць -- статус скасуем. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 22:45, 30 кастрычніка 2013 (FET) === [[user:KasparBot|KasparBot]] === * Botmaster: [[w:be:user:T.seppelt]] ([[w:be:user talk:T.seppelt|talk]]) * Bot's name: [[user:KasparBot]] ([[Special:Contributions/KasparBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: wikidata, enwiki, frwiki, cawiki, mkwiki, dawiki, kowiki, jawiki * Purpose: Authority control managing * Technical details: #1 move authority control information ([[:Шаблон:Вонкавыя спасылкі]]) to wikidata and replace the template with a blank <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot]])</small>, #2 add <nowiki>{{Вонкавыя спасылкі}}</nowiki> to pages with authority control information on wikidata but without a local template transclusion on bewiki <small>(see [[:en:Wikipedia:Bots/Requests for approval/KasparBot 2]])</small> please have also a look on [https://tools.wmflabs.org/kasparbot/ac.php?select-project-bewiki=1 the bot's tool page] to inspect the expected edits for #1. (I will fix the "template can only be replaced manually"-problem). -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 12:19, 12 ліпеня 2015 (MSK) :[[User:Maksim L.]] Do you want me to make some test edits? Kind regards, --[[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 10:36, 22 ліпеня 2015 (MSK) :: [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]], {{done}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:50, 22 ліпеня 2015 (MSK) :::Thanks, -- [[Удзельнік:T.seppelt|T.seppelt]] ([[Размовы з удзельнікам:T.seppelt|размовы]]) 11:56, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:Artsiom91Bot|Artsiom91Bot]] === * Botmaster: [[w:be:user:Artsiom91]] ([[w:be:user talk:Artsiom91|talk]]) * Bot's name: [[user:Artsiom91Bot]] ([[Special:Contributions/Artsiom91Bot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: * Purpose: аўтаматычныя праўкі без забружвання апошніх зменаў * Technical details: ужыванне AWB --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 00:20, 23 ліпеня 2015 (MSK) : {{зроблена}} --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:30, 24 ліпеня 2015 (MSK) === [[user:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] === * Botmaster: [[w:en:user:Cyberpower678]] ([[w:en:user talk:Cyberpower678|talk]]) * Bot's name: [[user:InternetArchiveBot]] ([[Special:Contributions/InternetArchiveBot|contributions]]) * List of botflags on other wikipedias: Too many to list * Purpose: Rescue dead links by supplying archive URLs of the originals and add links to book references that allow readers to preview the page being referenced on the book. * Technical details: Written in PHP, IABot goes around Wikipedia searching for dead links. If it finds a dead link, it will attempt to search for an archive URL and apply it to the reference. IABot will also seek out book references. It will then attempt to link the reference to a digital copy of the book at archive.org, pointing to the referenced page if applicable.—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 00:39, 11 кастрычніка 2019 (+03) :{{ping|Maksim L.}} Pinging the last active bureaucrat on this page. Any chance of trial or approval? :-)—[[:en:User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">размовы</span>]])</span> 21:44, 21 кастрычніка 2019 (+03) :: {{done}}, {{у|Cyberpower678}}. There is a time limit for community consensus. The {{ш|ping}} does not ping :-) --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:33, 22 кастрычніка 2019 (+03) 93j4w92zub10ddwqnd9leigjmc5wf8i 0 15116 5123587 5107305 2026-04-08T18:57:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123587 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Луцкевіч}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Іва́н Луцке́віч''', народжаны '''Ян Ге́рман Луцке́віч''' ({{lang-be-latin|Ivan Łuckievič|1}}; {{ДН|9|6|1881|28|5}}, [[Шаўлі]], [[Ковенская губерня]] — {{ДС|20|8|1919}}, [[Закапанэ]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]]) — беларускі [[палітык]] і [[грамадскі дзеяч]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[Археалогія|археолаг]], [[Краязнаўства|краязнавец]], збіральнік старажытнасцей. Адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] і газеты «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]». Актыўны дзеяч [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|Беларускага нацыянальнага адраджэння]] пачатку XX стагоддзя, зрабіў уплыў на многіх удзельнікаў тагачаснага беларускага руху. Распрацоўваючы ідэю беларускага самавызначэння ад ідэй [[Краёўцы|краёвасці]] і [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]] паступова прыйшоў да ідэі поўнай незалежнасці Беларусі. Сябра [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]] і [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Удзельнік пасяджэння Рады БНР 24—25 сакавіка 1918 года, на якім абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Арганізатар беларускага культурнага жыцця ў [[Вільня|Вільні]], паспрыяў адкрыццю [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Сабраў багаты збор старажытнасцей, якія сталі асновай збору [[Беларускі музей у Вільні|Беларускага музея]] ў Вільні. Брат беларускага дзеяча [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]. == Імя == Іван Луцкевіч быў ахрышчаны паводле [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] абраду пад імем ''Ян Герман''. Дакладна невядома з якога часу ён пачаў карыстацца формай імя ''Іван''. [[Зоська Верас|Людвіка Сівіцкая]] (Зоська Верас) у сваіх перапісках упамінала: «''Паміж іншым, не ведаю, хто і калі пачаў старэйшага Луцкевіча называць Іванам, бо ён у лістах падпісываўся Ян, маю пару яго лістоў з такім подпісам''». Антон Луцкевіч і іншыя беларускія дзеячы называлі яго Іванам. Пры гэтым выкарыстоўвалася таксама форма з імем па бацьку ''Іван Іванавіч'', што таксама адпавядае праваслаўнай традыцыі, але бацьку звалі Ян Баляслаў<ref name="sidarevicluckievic">{{cite web|url = http://www.bsdp.org/naviny/gistoryja-i-kultura/14-11-2017/yany-byli-pershyya-ivan-luckevich-da-100-goddzya-bnr-publ27-ya|title = Яны былі першыя. Іван Луцкевіч (да 100-годдзя БНР, публ.27-я)|author = Анатоль Сідарэвіч|author-link = Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|date = 14-11-2017|publisher = bsdp.org|archive-url = https://web.archive.org/web/20211121091736/http://www.bsdp.org/naviny/gistoryja-i-kultura/14-11-2017/yany-byli-pershyya-ivan-luckevich-da-100-goddzya-bnr-publ27-ya|archive-date = 21 лістапада 2021|access-date = 21-11-2021|url-status = dead}}</ref>. Паводле даследчыка [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Анатоля Сідарэвіча]], форма ''Іван'' была больш зручнай у беларускім праваслаўным нацыянальным асяроддзі<ref name="sidarevicluckievic"/>. Таксама існуе думка пра тое, што пераход да формы імя ''Іван'' можа быць звязаны з прыхільнасцю Луцкевіча да [[Уніяцтва|ўніяцтва]]<ref>{{cite web|url = https://krynica.info/be/2018/07/17/yak-yan-german-luckevich-zrabiusya-ivanam-versiya-rehligijjnaya/|title = Як Ян Герман Луцкевіч зрабіўся Іванам? Версія рэлігійная|date = 17-7-2018|publisher = krynica.info|archive-url = https://web.archive.org/web/20211121091730/https://krynica.info/be/2018/07/17/yak-yan-german-luckevich-zrabiusya-ivanam-versiya-rehligijjnaya/|archive-date = 21 лістапада 2021|access-date = 21-11-2021|url-status = dead}}</ref>. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Jan Bolesław Łuckiewicz (Jan Baliaslaŭ Luckievič). Ян Баляслаў Луцкевіч.jpg|злева|міні|[[Ян Баляслаў Луцкевіч]].]] Паходзіў са збяднелага [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Навіна (герб)|герба Навіна]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Род мае [[Беларускія татары|татарскае]] паходжанне{{Sfn|Богдан С., Пабеданосцава Кая А.|2018|с=71}}. Бацька — [[Ян Баляслаў Луцкевіч|Ян Баляслаў (Іван Якімавіч) Луцкевіч]] (1831—1895) — вайсковец [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], удзельнік [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] ў чыне капітана, за баявыя заслугі ў абароне [[Севастопаль|Севастопаля]] быў узнагароджаны крыжамі Святога Георгія і Святой Ганны і двума медалямі. На вайне быў паранены, з войска дэмабілізаваўся. Сваёй маёмасці Ян Баляслаў не меў{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Вядома, што ў 1860-х гадах быў арандатарам маёнтка пана Вайніловіча ў Тарасевічах Бабруйскага павета Мінскай губерні. Верагодна, у гэты час ён пазнаёміўся з [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]], з якім у далейшым меў прыяцельскія стасункі, Дунін-Марцінкевіч у 1868 годзе прысвяціў Луцкевічу верш [[Беларуская мова|па-беларуску]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Першай жонкай Яна Баляслава была Казіміра Асяцімская, у іх нарадзіліся дзве дачкі: Станіслава (1877—1953) і Марыя Алёйзія (1876—1914). Пані Казіміра памерла ў 1878 ці 1879 годзе{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Увесну 1880 года Ян Баляслаў павянчаўся другі раз{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}, з Зоф’яй Лычкоўскай (1850—1918), дачкой уладальніка невялікага фальварка [[Фальварак Ракуцёўшчына|Ракуцёўшчына]], каля мястэчка [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснага]]. Зоф’я да фальварка дачынення ўжо не мела, але ў спадчыну ёй застаўся невялікі драўляны дом на Садовай вуліцы ў [[Мінск]]у{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. У Яна Баляслава і Зоф’і было пяць дзяцей: Ян Герман (Іван) быў іх першым дзіцем, у далейшым нарадзіліся Вікторыя (памерла ў маленстве; ?—?), [[Антон Луцкевіч|Антон]] (1884—1942), Эмілія (1886—1974), [[Стэфан Луцкевіч|Стэфан]] (Сцяпан; 1889—1947). Стэфан быў названы ў гонар дзядзькі — Стэфана Луцкевіча, удзельніка [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], які загінуў у 1863 годзе{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Сям’я была [[Каталіцтва|каталіцкай]], у хаце гаварылі [[Польская мова|па-польску]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Іван Луцкевіч наступным чынам згадвае светапогляд сям’і: «''…сям’я жыла ўспамінамі аб напалеонаўскім паходзе і паўстаннях 1831 і 1863 гадоў, жыла ідэаламі дэмакратызму з часоў французскае рэвалюцыі і паўстанчаскімі настроямі, у ёй панаваў заўсёды шчыра дэмакратычны дух, — і гэтым духам былі прасякнуты дзеці, што шукалі ў школе дружбы не панічоў, а сыноў мужыцкіх''»{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. <center><gallery widths="200" heights="200" caption="" perrow="4"> File:Luckievičy. Луцкевічы (1887).jpg|Іван Луцкевіч (сядзіць) з сёстрамі Станіславай (злева), Вікторыяй і Марыяй Алёйзіяй. Шаўлі, 1887 г. File:Luckievičy. Луцкевічы (1902).jpg|Зоф’я Луцкевіч (першая злева), гімназісты Антон і Іван Луцкевічы. Мінск, 1902 г. </gallery></center> === Раннія гады === [[Файл:Ivan Łuckievič. Іван Луцкевіч (1902).jpg|міні|злева|Іван Луцкевіч у час вучобы ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай гімназіі]].]] Нарадзіўся 28 траўня (9 чэрвеня) 1881 года ў горадзе [[Шаўляй|Шаўлі]] [[Ковенская губерня|Ковенскай губерні]], дзе ягоны бацька ў той час працаваў на чыгунцы. Неўзабаве бацька быў пераведзены па працы ў [[Ліепая|Лібаву]]. У 1890 годзе Іван пачынае вучыцца ў Лібаўскай Мікалаеўскай гімназіі. У Мікалаеўскай гімназіі Лібавы вучылася шмат [[Латышы|латышоў]] і [[Літоўцы|літоўцаў]]. У гэты перыяд адбывалася станаўленне літоўскага і латышскага нацыянальнага руху, якія адмяжоўвалі сябе ад [[Палякі|палякаў]] і [[Немцы|немцаў]], таму ў школьным жыцці быў раздзел паміж польскімі панскімі дзецьмі і простымі вясковымі дзецьмі іншых нацыянальнасцей{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Іван Луцкевіч сябраваў з літоўцамі, у 13—14 гадоў Іван наведваў літоўскі патрыятычны гурток пад кіраўніцтвам старога рэвалюцыянера {{нп5|Ёнас Амбразайціс|Ёнаса Амбразайціса|lt|Jonas Ambrozaitis}}{{Sfn|Сідарэвіч А.|2017|}}. У гэты перыяд у Івана фармуецца нацыянальны светапогляд, ён разумее што беларусы маюць такое ж права на самавызначэнне і развіццё ўласнай мовы як літоўцы і латышы{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У 1895 годзе Луцкевічы пераязджаюць у Мінск, але Іван дзеля далейшага навучання застаецца ў Лібаве{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Праз паўгода пасля пераезду памірае бацька Ян Баляслаў. У 1897 годзе маці забірае Івана ў Мінск, дзе ён паступае ў пяты клас [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскай губернскай гімназіі]]. Антон Луцкевіч адзначаў, што яшчэ ў Мінскай гімназіі ён і яго брат Іван усвядоміліся і нацыянальна, і сацыяльна, і пачалі гуртаваць вакол сябе болей-меней свядомых беларусаў{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Пазнаёміўшыся з беларускім паэтам, мастаком і перакладчыкам [[Карусь Каганец|Карусём Каганцом]], браты Луцкевічы арганізавалі гімназічны гурток, у занятках якога значнае месца займала беларуская тэматыка. Браты мелі цесныя стасункі з [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрыхам Францішкам Татурам]], беларускім гісторыкам, краязнаўцам і калекцыянерам{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Таксама ў братоў Луцкевічаў збіраўся і інтэрнацыянальны гурток, у якім яны займаліся сацыяльнымі пытаннямі{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Браты заклалі беларускую бібліятэчку з кніжкамі па беларускай гісторыі і этнаграфіі{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. === Пачатак палітычнай дзейнасці === У 1902 годзе Іван заканчвае вучобу ў гімназіі, разам з Антонам яны едуць у [[Санкт-Пецярбург]]. Іван паступіў на юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта і адначасова ў Археалагічны інстытут. У сталіцы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў гэты час было шмат беларускіх студэнтаў, тут браты знаёмяцца з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. У гэтым жа годзе Іван і Антон Луцкевічы разам з Іваноўскім арганізоўваюць «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]»; мэтай гуртка было стварэнне беларускай школьнай адукацыі і выдавецтва беларускіх кніг{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Пры ўдзеле Івана была выдадзена брашура «''Калядная пісанка на 1904 год''» і зборнік [[Янка Лучына|Янкі Лучыны]] «''Вязанка''»{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=11}}. У гэты час Іван Луцкевіч шукае кантактаў з рэвалюцыйнымі арганізацыямі, сыходзіцца з сацыял-рэвалюцыянерамі і знаёміцца з сёстрамі Ізмайлавічанкамі з Мінска{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=11}}. Увесну 1903 года пры падрыхтоўцы да першамайскай дэманстрацыі ў Санкт-Пецярбургу Іван арыштоўваецца на кватэры Ізмайлавічанак. Спярша ён быў змешчаны ў {{нп5|Дом папярэдняга заключэння (Санкт-Пецярбург)|Дом папярэдняга заключэння|ru|Дом предварительного заключения (Санкт-Петербург)}}, а пазней пераведзены ў «{{нп5|Кресты|Кресты|ru|Кресты}}». Прасядзеў у турме амаль да канца лета, за гэты час прыняў удзел у галадоўцы палітвязняў, а ў «Крестах» захварэў і быў змешчаны ў бальніцу ў аддзел сухотнікаў{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=105}}. Увосень 1903 года браты Луцкевічы разам з Вацлавам Іваноўскім засноўваюць палітычную арганізацыю [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская рэвалюцыйная грамада]] на базе ўжо існуючай [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|Беларускай рэвалюцыйнай партыі]]. Мэтай арганізацыі было змаганне супраць самадзяржаўнай улады, за дэмакратычны лад: зямлю для сялян, фабрыкі і заводы для рабочых. Арганізацыя патрабуе свабоды для беларусаў: школы на беларускай мове і роўных правоў у краі{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=13}}. У 1904 годзе Іван Луцкевіч заканчвае Археалагічны інстытут і атрымлівае камандзіроўку для навуковых доследаў на Беларусь і для далейшай навукі ў [[Вена|Вену]]. У Вене ён навучаецца ў «Славянскім семінары» пры [[Венскі ўніверсітэт|Венскім універсітэце]] пад кіраўніцтвам прафесара [[Ватраслаў Ягіч|Ватраслава Ягіча]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=13}}. Выезд за мяжу дазволіў пазнаёміцца з рэвалюцыйнымі і нацыянальна-вызваленчымі рухамі іншых краін. У Аўстра-Венгрыі Іван сустракаецца з уніяцкім мітрапалітам [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэем Шаптыцкім]]<ref name="sidarevič">{{cite web|url = http://www.bsdp.org/naviny/partyjnae-zhyccjo/zhyccyovy-shlyah-ivana-luckevicha-lekcyya-anatolya-sidarevicha|title = Жыццёвы шлях Івана Луцкевіча|author = Анатоль Сідарэвіч|author-link = Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|date = 20-8-2019|publisher = bsdp.org|archive-url = https://web.archive.org/web/20211101224611/http://www.bsdp.org/naviny/partyjnae-zhyccjo/zhyccyovy-shlyah-ivana-luckevicha-lekcyya-anatolya-sidarevicha|archive-date = 2-11-2021|access-date = 2-11-2021}}</ref>. У [[Львоў|Львове]] Луцкевіч сыходзіцца з украінскім нацыянальным рухам, а пазней у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Варшава|Варшаве]] наладжвае кантакты з Польскай партыяй сацыялістычнай{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У канцы 1904 ці пачатку 1905 года Іван Луцкевіч знаёміцца з украінскім дзеячам [[Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі|Міхайлам Грушэўскім]]<ref name="sidarevič"/>. У пачатку 1905 года Іван Луцкевіч вяртаецца ў Санкт-Пецярбург дзеля заканчэння навучання на юрыдычным факультэце ўніверсітэта. У гэты ж час ён ад Беларускай рэвалюцыйнай грамады атрымлівае мандат на з’езд прадстаўнікоў сацыялістычных партый у [[Вялікае Княства Фінляндскае|Фінляндыі]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=13}}. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]] ў Мінску, дзе праходзіць найбольш шырокая дзейнасць партыі. Іван Луцкевіч выступае на мітынгах па-беларуску, нацыянальны элемент у выступах пераважае палітычны і сацыяльны. У час другой усеагульнай стачкі 1905 года ў Мінску была складаная сітуацыя, пасля [[Курлоўскі расстрэл|Курлоўскага расстрэлу]] 18 кастрычніка на фабрыках была пільная ахова. У дзень стачкі Іван Луцкевіч, пераапрануўшыся, прайшоў на фабрыку Якабсона і загадаў рабочаму даць гудок, які мусіў распачаць забастоўку, пасля сігналу ён выступіў з прамовай перад рабочымі, пасля чаго тыя выйшлі на вуліцы{{Sfn|Луцкевіч А.|1928|}}. На II з’ездзе [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]] (у яе была перайменаваная БРГ) разам [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]], [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Аляксандрам Бурбісам]] і [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] абраны ў склад цэнтральнага камітэта партыі. У лютым 1906 года сумесна з братам Антонам пераходзяць на нелегальнае становішча, пераязджаюць у [[Вільнюс|Вільню]]. Пераезд адбываецца з той прычыны, што распачалося следства ў справе замаху на мінскага губернатара [[Павел Рыгоравіч Курлоў|Паўла Курлова]]. Замах здзейснілі [[Іван Пятровіч Пуліхаў|Іван Пуліхаў]] і сёстры [[Аляксандра Адольфаўна Ізмайловіч|Аляксандра]] і [[Кацярына Ізмайловіч]], якія былі частымі гасцямі на мінскай кватэры Луцкевічаў, таму апошнія аўтаматычна падпадалі пад падазрэнне{{Sfn|Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|2003|с=90}}. Ёсць звесткі, што з віленскімі кантактамі Луцкевічам дапамог Вацлаў Іваноўскі{{Sfn|Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|2003|с=11}}. На нелегальным становішчы ў Вільні браты жылі да 1908 года{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. === Вільня === [[Файл:Іван і Антон Луцкевічы і Аляксандр Уласаў у час выхаду Нашай Нівы.jpg|міні|Іван і Антон Луцкевічы, [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]] у час выхаду «[[Наша ніва (1906)|Нашай Нівы]]».]] Жыве ў Вільні на нелегальным становішчы, з фальшывым пашпартам на імя Івана Міхальчука. Іван Луцкевіч разгортвае агітацыйную дзейнасць у праваслаўнай духоўнай семінарыі, чытае вучням лекцыі па гісторыі Беларусі. Тут жа пашыраецца партыйная дзейнасць Беларускай сацыялістычнай грамады, канспірацыйнай кватэрай якой ёсць кватэра [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Пашкевіч (Цёткі)]]. З ініцыятывы Івана Луцкевіча з лістапада 1906 года выходзіць газета «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=14}}. У гэты ж час Луцкевіч займаецца археалагічнымі працамі і зборам беларускага антыкварыяту, старадрукаў і рукапісных кніг, калекцыя захоўвалася ў рэдакцыі «Нашай нівы» на вуліцы Завальнай, 7{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=15}}. Ініцыятар стварэння [[Выдавецтва «Нашай Нівы»|Выдавецтва «Нашай нівы»]] ў 1907 годзе, пазней таксама меў дачыненне да стварэння выдавецтва «[[Наша хата]]» (1908—1911) і [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. [[Файл:Vilnia, Zavalnaja, Naša Niva. Вільня, Завальная, Наша Ніва (1907).jpg|міні|Рэдакцыя «Нашай нівы» на Завальнай вуліцы ў Вільні, 1907 г. Іван Луцкевіч першы злева.]] У чэрвені 1908 года едзе ў [[Прага|Прагу]] на Усеславянскі з’езд прагрэсіўных студэнтаў, дзе кіруе беларускае секцыяй і адкрыта крытыкуе расійскія ўлады за нацыянальны прыгнёт{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=108}}. У 1909 годзе ўдзельнічаў у стварэнні Беларускага хору і Тэатральнай дружыны, якія дэбютавалі на [[Першая беларуская вечарынка ў Вільні|Першай беларускай вечарынцы]] ў Вільні 12 лютага 1910 года. Разам з братам Антонам быў сярод заснавальнікаў у 1910 годзе ў Вільні [[Масонства|масонскай]] ложы «Еднасць» ({{lang-pl|Jendość}}). Ложа была створаная паводле ініцыятывы расійскіх масонаў, сябраў [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|партыі кадэтаў]]{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У «Еднасці» былі прадстаўлены ўсе асноўныя народы беларуска-літоўскага краю. Луцкевічы прытрымліваліся [[Краёўцы|краёвай ідэалогіі]]{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Прытрымліваючыся краёвай ідэалогіі, Іван Луцкевіч супрацоўнічае з іншымі нацыянальнасцямі. У 1910 годзе, калі ладзілася польскае [[Віленскае таварыства сяброў навук|Таварыства прыяцеляў навук]] (Towarzystwo Przyjaciół Nauk) ён зрабіў багата працы для арганізацыі яго музея, а таксама перадаў шмат сваіх рэчаў, якія вярнуў пасля пачатку Першай сусветнай вайны{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=109}}. Супрацоўнічае з Украінскім царкоўным музеем у Львове, дасылаў туды рэчы, звязаныя з уніяцтвам, ладзіць там беларускі аддзел. Публікуецца ў часопісах «{{нп5|Lietuvių tauta||lt|Lietuvių tauta (žurnalas)}}» і «{{нп5|Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie||d|Q115056467}}». Напярэдадні выбараў у ІІІ Дзяржаўную думу Расіі Беларуская сацыялістычная грамада, сярод лідараў якой Іван Луцкевіч, засноўвае ў Вільні газеты «Kurjer Krajowy» і «Вечернюю газету», у якіх прасоўвае ідэі краёвасці для польскамоўных і рускамоўных чытачоў. Перад [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] удзельнічае ў з’ездзе аўтанамістаў-федэралістаў у Маскве, пасля наведвае Санкт-Пецярбург і Фінляндыю ўзімку 1914—1915 гадоў{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=109}}. У гэты час у яго пагаршаецца здароўе, абвастраецца старая сухотная хвароба{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=109}}. Вайну сустракае ў Вільні. === Першая сусветная вайна === [[Файл:Vilienskija bielaruskija nastaŭnickija kursy.jpg|міні|300пкс|[[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)|Віленскія беларускія настаўніцкія курсы]], 1916 г. У сярэднім радзе злева направа сядзяць: Іван Луцкевіч, [[Баляслаў Пачопка]] (кіраўнік курсаў), [[Антон Луцкевіч]].]] У час эвакуацыі з Вільні расійскія ўлады хацелі вывезці Івана Луцкевіча разам з яго калекцыяй старажытнасцяў, абяцаючы для гэтага цэлы вагон. На гэта Іван казаў: ''«Мая павіннасць — аставацца ў родным краю і бароцца за мой народ незалежна ад таго, якія войскі будуць тут гаспадарыць!''»{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=110}}. Каб не быць прымусова эвакуяваным, апошнюю ноч перад расійскай эвакуацыяй ён правёў не ў сябе дома. Удзельнічаў у арганізацыі «лятучых дружын», якія пільнавалі парадак у горадзе ў час змены ўладаў, раздабываў для дружыннікаў зброю і праводзіў з імі ночы{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=110}}. Нямецкія войскі ўвайшлі ў Вільню 18 верасня 1915 года. Іван Луцкевіч актыўна ўдзельнічае ў працы [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]], адзін з арганізатараў [[Беларускі народны камітэт|Беларускага народнага камітэта]], які дзейнічаў пад прыкрыццём таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны і пры якім канцэнтруецца беларуская асветніцкая праца{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=16}}. Быў адным з трох дэлегатаў ад беларусаў у Віленска-ковенскім абывацельскім камітэце{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=110}}. У 1915 годзе закладзены блок беларускіх, літоўскіх, польскіх і яўрэйскіх арганізацый [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага]], арганізатарам якога стаў Іван Луцкевіч. У снежні 1915 года выдадзены першы «ўніверсал» Канфедэрацыі, напісаны Іванам Луцкевічам. На той час браты Луцкевічы прытрымліваліся ідэй «[[Краёўцы|краёвасці]]». У 1916 годзе Беларускі нацыянальны камітэт, старшынёй якога быў Антон Луцкевіч, ухваліў канфедэрацыйную канцэпцыю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мора. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]] выказвалася ідэі за ўключэнне ў склад будучай беларуска-літоўскай дзяржавы ўсіх беларускіх зямель, за наданне дзяржаўнага статуса ўсім мясцовым мовам, школьнае навучанне на роднай мове. Аднак, паводле Антона Луцкевіча, ідэя канфедэрацыі была разбітая [[Літоўцы|літоўскім]] нацыяналізмам{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=111}}. [[Файл:Ivan Lutskevich.jpg|міні|справа|Іван Луцкевіч, 1918 г.]] У 1915 годзе ў Вільні адкрылася першая беларуская пачатковая школа, але кваліфікаваных настаўнікаў не хапала. У снежні Іван Луцкевіч і [[Алаіза Пашкевіч]] стварылі настаўніцкія курсы, на іх Іван Луцкевіч выкладае краязнаўства. Працуе скарбнікам кааператыва «Райніца». Арганізатар [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]]. Улетку 1916 года пры актыўнай працы Івана Луцкевіча адрываецца [[Беларускі клуб (Вільня)|Беларускі клуб]], ён становіцца яго старшынёй. Таксама ўлетку 1916 года разам з [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] удзельнічае ў III канферэнцыі народаў, якая была арганізаваная Саюзам народаў 27—29 чэрвеня ў швейцарскай [[Лазана|Лазане]], у мемарыяле беларускай дэлегацыі была выкладзена канцэпцыя Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=119}}. Незалежніцкая пазіцыя, якую выказваў Іван Луцкевіч на лазанскай канферэнцыі, занепакоіла нямецкія акупацыйныя ўлады. Немцы ставяць братоў Луцкевічаў пад асабісты нагляд шпіёна Эдмунда Зузэміля, які на той час быў прызначаны беларускім перакладчыкам пры Управе друку. Пад Зузэміля рэквізуецца частка віленскай кватэры Луцкевічаў, і ён мае магчымасць сачыць за імі{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=111}}. Іван Луцкевіч арганізоўвае [[Беларускі настаўніцкі саюз|Беларускі вучыцельскі саюз]], які высоўвае Луцкевіча сваім прадстаўніком у Цэнтральнае бюро прафесійных саюзаў. Зузэміль настойвае на тым, каб вучыцельскі саюз высунуў іншага кандыдата, але калі новы сход Саюза зацвердзіў свой выбар, арганізацыя была закрытая нямецкімі ўладамі{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=112}}. У 1916 годзе дапамагае ў арганізацыі беларускіх школ на Віленшчыне, Гродзеншчыне, Беласточчыне. Адзін з заснавальнікаў і фактычных рэдактараў газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]»{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=115}}, аўтар артыкулаў у ёй{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=116}}. У 1917 годзе нямецкія ўлады рыхтуюцца да арганізацыі літоўскага прадстаўнічага органа — [[Літоўская Тарыба|Тарыбы]], дзе беларусам вызначаецца адно месца. Акупацыйныя ўлады шукаюць кандыдатаў, якія б былі цалкам лаяльныя да нямецкай адміністрацыі, таму Зузэміль высоўвае кандыдатам Вацлава Ластоўскага{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=112}}. 16 верасня 1917 года на сацыялістычным мітынгу партый усіх нацыянальнасцяў, прамоўцы сярод беларусаў, між імі Іван Луцкевіч, кляймяць палітыку немцаў і тых літоўцаў, якія пайшлі на згоду з імі. 18—23 верасня 1917 года ў Вільні праходзіць Літоўская канферэнцыя, якая абірае прадстаўнічы орган Літвы — [[Літоўская Тарыба|Тарыбу]]. У адказ на гэта 30 верасня ў Беларускім клубе пад старшынствам Івана Луцкевіча адбываецца беларускі мітынг, які выносіць ноту пратэсту супраць адносін да беларусаў і патрабуе ў нямецкіх уладаў дазволу на скліканне ў Вільні беларускай нацыянальнай канферэнцыі для ўтварэння беларускага прадстаўнічага органа{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=112}}. Неўзабаве дазвол на правядзенне быў атрыманы, Арганізацыйны камітэт дзеля склікання Беларускай канферэнцыі паведамляў аб сваім афіцыйным заснаванні 17 лістапада 1917 года. Іван Луцкевіч актыўна займаецца арганізацыяй канферэнцыі, прадаючы рэчы з сваёй калекцыі старасвеччыны дзеля фінансавага забеспячэння. У справах канферэнцыі едзе ў [[Беласток]], дзе прадстаўнікі нямецкіх уладаў спрабуюць пераканаць яго ў карысці далучэння да Германіі, на што Іван Луцкевіч адказвае: «''Я маю на гэта яшчэ адзін аргумент. Калі і нашым манархам стане [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм]], дык нам не прыйдзецца рабіць свае асобнае рэвалюцыі, каб скінуць яго: гэта зробіць сам нямецкі народ!''»{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=112}}. 23 студзеня 1918 года быў зацверджаны статут [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]], Іван Луцкевіч быў адным з закладальнікаў таварыства. === Беларуская Народная Рэспубліка. Апошнія гады === [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|300px|міні|Удзельнікі [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў Вільні. Іван Луцкевіч сядзіць другі справа. 25—27 студзеня 1918 г.]] [[Файл:Prezydyjum biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|300пкс|міні|Прэзідыум беларускай канферэнцыі ў Вільні. Іван Луцкевіч сядзіць другі справа. 25—27 студзеня 1918 г.]] Удзельнік [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў Вільні, якая праходзіла 25, 26 і 27 студзеня 1918 года. Канферэнцыя абрала Івана Луцкевіча адным з членаў [[Віленская беларуская рада|Беларускай Рады]], якая стала галоўным прадстаўніцтвам беларусаў на тэрыторыі нямецкай акупацыі. У часе канферэнцыі ў Менску памірае маці Луцкевічаў{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=112}}. 18 сакавіка некалькі сяброў Віленскай беларускай рады, сярод якіх [[Антон Луцкевіч|Антон]] і Іван Луцкевічы, [[Дамінік Сямашка]], [[Язэп Туркевіч]], [[Вацлаў Ластоўскі]], былі ўключаныя ў склад [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]], якая дзейнічала ў Менску{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=200}}. Дэлегацыя Віленскай беларускай рады, у склад якой уваходзілі Антон Луцкевіч, Іван Луцкевіч, [[Ян Станкевіч|Янка Станкевіч]], Дамінік Сямашка, Язэп Туркевіч, едзе ва ўжо заняты немцамі Менск, каб прыняць удзел у пасяджэнні ў [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У ноч з 24 на 25 сакавіка 1918 года на пасяджэнні Рады была прынятая [[Трэцяя Устаўная грамата]], паводле якой была абвешчаная незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], браты Луцкевічы былі аднымі з ініцыятараў яе абвяшчэння. Неўзабаве вяртаецца ў Вільню. Паводле Антона Луцкевіча, паездка ў Менск моцна падарвала здароўе брата{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=113}}. У Вільні працягвае дзейнасць у Віленскай беларускай радзе, але найперш займаецца культурнай працай, працуе над адкрыццём беларускага музея. Ладзіць выстаўкі беларускай старасвеччыны ў Вільні і Менску, па вяртанні з менскай выстаўкі доўга лечыцца ў пасцелі{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=113}}. Пасля ваеннага паражэння і [[Лістападаўская рэвалюцыя|Лістападаўскай рэвалюцыі]] ў Германіі, нямецкія ўлады дазваляюць літоўцам закласці ўрад у Вільні, пры гэтым забараняючы беларускую палітычную дзейнасць. У гэтых умовах беларусы ідуць на супрацоўніцтва з літоўцамі. Літоўцы абяцаюць беларусам 6 месцаў у [[Літоўская Тарыба|Тарыбе]] і [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы|Міністэрства беларускіх спраў]] пры Урадзе, выбар міністра застаецца за Віленскай беларускай радай{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=113}}. Беларуская рада збіраецца пад старшынствам цяжка хворага Івана Луцкевіча і абірае 6 членаў у Тарыбу (Іван Луцкевіч, [[Вацлаў Ластоўскі]], [[Ян Станкевіч]], [[Дамінік Сямашка]], кс. [[Уладзіслаў Талочка]], [[Казімір Фалькевіч]]), міністрам беларускіх спраў стаў [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]]. Іван Луцкевіч дапамагае ў арганізацыі беларускіх паветаў і [[Беларускі асобны батальён у складзе арміі Літвы|беларускага войска]]. Пасля таго, калі Іван Луцкевіч убачыў, што літоўцы не гатовыя супрацоўнічаць з беларусамі на роўных умовах, ён выйшаў са складу Тарыбы, тое ж зрабіла бальшыня беларускіх дзеячаў{{Sfn|Луцкевіч А.|2015|с=113}}. Адзін з арганізатараў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], якая адкрылася 1 лютага 1919 года ў [[Царква Святой Тройцы і базыльянскі манастыр (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]. У канцы сакавіка [[Рада Народных Міністраў БНР|Рада Міністраў БНР]] прызначыла Івана Луцкевіча на пасаду беларускага камісара Віленшчыны{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=354}}. Прынамсі двойчы бальшавікі праводзілі ператрусы ў Івана Луцкевіча (у сакавіку, і 18 красавіка 1919 года), Вільня на той час ёсць сталіцай [[Літбел ССР|Літоўска-Беларускай ССР]]. [[Файл:Ivan Łuckievič. Іван Луцкевіч (13.06.1919).jpg|міні|Іван Луцкевіч, малюнак В. Дыдзякаса ([[Уладас Дыджокас|Уладаса Дыджокаса]]), 13 чэрвеня 1919 г.]] У сярэдзіне чэрвеня 1919 года Іван Луцкевіч выехаў з занятай палякамі Вільні для лячэння на польскі курорт [[Закапанэ]]. Памёр 20 жніўня 1919 года ў Закапанэ, пахаваны тут жа на Новых могілках 23 жніўня<ref name="pachavańnie"/>. [[Файл:Памяці Івана Луцкевіча ў першые ўгодкі сьмерці яго (1920). Магіла Івана Луцкевіча.png|міні|злева|Магіла Івана Луцкевіча ў [[Закапанэ]]м, 1920 г.]] [[Файл:Ivan Luckievič, Anton Luckievič (Rosy). Іван Луцкевіч, Антон Луцкевіч (Росы).jpg|міні|[[Кенатаф]] Івана і Антона Луцкевічаў на [[Роса|Росах]] у Вільні]] Прыблізна ў 1963 годзе магіла Івана Луцкевіча была прыбраная з рэестра. У 1991 годзе гісторык [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]] знайшоў месца магілы Луцкевіча, аднак там ужо было новае пахаванне<ref name="pachavańnie">{{cite web|url = https://belsat.eu/news/20-08-2021-u-zakapanah-znajshli-magilu-batski-belaruskaga-natsyyanalnaga-adradzhennya/|title = У Закапаным знайшлі магілу бацькі беларускага нацыянальнага адраджэння?|author = Зміцер Лупач, Пётр Яворскі|date = 20-8-2021|publisher = belsat.eu|archive-url = https://web.archive.org/web/20211030211105/https://belsat.eu/news/20-08-2021-u-zakapanah-znajshli-magilu-batski-belaruskaga-natsyyanalnaga-adradzhennya/|archive-date = 31-10-2021|access-date = 31-10-2021}}</ref>. Ён узяў грунт з магілы, і 18 траўня 1991 года адбылося ўрачыстае сімвалічнае перапахаванне на [[Роса|могілках Роса]] ў Вільні<ref name="pachavańnie"/>. == Асабістае жыццё == [[Файл:Ivan Luckievič. Julijana Menkie. Іван Луцкевіч. Юліяна Мэнке (1915-16).jpg|міні|300пкс|злева|Іван Луцкевіч і Юліяна Мэнке, 1915—1916 гг.]] У чэрвені 1915 года Іван Луцкевіч пазнаёміўся ў Вільні з [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Юліянай Мэнке]], якая паходзіла з віленскіх немцаў. Неўзабаве ў іх завязаліся стасункі, якія працягваліся да смерці Івана. Пара не пабралася шлюбам і не была заручоная, бо ўва ўмовах вайны і складанага фінансавага становішча Іван Луцкевіч не хацеў ісці ў [[Прымацтва|прымы]] да сям’і Мэнке<ref name="Menke">{{cite web|url = https://knihi.com/Julijana_Vitan-Dubiejkauskaja/Maje_uspaminy.html|title = Мае ўспаміны|author = Юліяна Вітан-Дубейкаўская|author-link = Юліяна Вітан-Дубейкаўская|date = 1994}}</ref>. Улетку 1916 года Луцкевіч падарыў Юліяне сямейны заручальны пярсцёнак<ref name="Menke"/>, які ўжо пасля Другой сусветнай вайны Юліяна вярнула сям’і Луцкевічаў, бо лічыла што рэліквія мусіць захоўвацца ў іх<ref>{{cite web|url = https://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/yak-ivan-lutskevich-da-svaikh-vyarta-sya/|title = Як Іван Луцкевіч да сваіх вяртаўся|author = Антон Рудак|date = 28-8-2019|publisher = nlb.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20200924121826/https://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/yak-ivan-lutskevich-da-svaikh-vyarta-sya/|archive-date = 23-11-2021|access-date = 23-11-2021}}</ref>. У 1922 годзе Юліяна Мэнке выйшла замуж за беларускага нацыянальнага дзеяча і архітэктара [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Лявона Вітан-Дубейкаўскага]]. Прысвяціла Івану Луцкевічу некалькі ўспамінаў, пад сваім імем Юліяна Вітан Дубейкаўская і пад псеўданімам Кветка Вітан. == Палітычная і культурная дзейнасць == [[File:Ivan Luckievich - by Anikita Chatulev - 1914 AD.jpg|thumb|Карціна «Партрэт Івана Іванавіча Луцкевіча», 1914 г. Мастак [[Анікіта Пятровіч Хатулёў]]. (''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]'')]] Разам з [[Антон Луцкевіч|Антонам Луцкевічам]] і інш., Іван Луцкевіч распрацоўваў пытанні дзяржаўнага самавызначэння Беларусі — ад канцэпцыі краёвай аўтаноміі, аднаўлення на канфедэратыўнай аснове дзяржаўнай уніі Беларусі і [[Літва|Літвы]] (1906—1918) да абвяшчэння незалежнай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў яе этнаграфічных межах. Лічыў дэнацыяналізуючай у адносінах да беларусаў ролю рэлігійна-царкоўных праваслаўных і каталіцкіх структур на Беларусі як праваднікоў палітыка-ідэалагічных інтарэсаў Расіі і Польшчы. Выступаў за аднаўленне на Беларусі [[царкоўная унія|царкоўнай уніі]] дзеля паяднання рэлігійнага і грамадска-палітычнага рухаў у адзіным нацыянальна-адраджэнскім працэсе. Паводле яго ініцыятывы і з асабістым яго ўдзелам пытанне аб нацыянальным самавызначэнні беларускага народа ўпершыню прагучала на міжнародных форумах — канферэнцыі сацыялістычных і рэвалюцыйных партый (Фінляндыя, 1905), Славянскім з’ездзе прагрэсіўных студэнтаў ([[Прага]], 1908), Міжнароднай канферэнцыі нацый ([[Лазана]], 1916). Быў прыхільнікам раўнапраўных адносін Беларусі з [[Расія]]й, [[Польшча]]й, [[Украіна]]й, [[Літва|Літвой]]. [[Беларуская сацыялістычная грамада]], адным з заснавальнікаў і лідараў якой быў Іван Луцкевіч, была галоўнай сілай беларускага нацыянальнага руху пачатку XX стагоддзя{{Sfn|Луцкевіч А.|1928}}. Практык-арганізатар, таленавіты прамоўца, Іван Луцкевіч спрыяў ажыўленню культурна-асветнай працы, абуджэнню нацыянальнай самасвядомасці вучнёўскай і студэнцкай моладзі, інтэлігенцыі. Паўплываў на творчы лёс [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] і інш. [[Янка Купала|Ян Луцэвіч]] (Янка Купала) упершыню сустрэўся з братамі Луцкевічамі, а таксама з іншымі дзеячамі БСГ, улетку 1904 года ў Мінску{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=7}}. Паводле Янкі Купалы, які дагэтуль пісаў толькі па-польску, тая сустрэча паўплывала на далейшы лёс, бо да яго ў рукі патрапілі беларускамоўныя рэвалюцыйныя пракламацыі і беларускія кнігі, пасля прачытання якіх ён канчаткова вырашыў што ён беларус і мусіць служыць свайму народу{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=7}}. У 1908 годзе браты Луцкевічы паклікалі Янку Купалу ў Вільню, дзе ён знаходзіўся каля года, дагэтуль працаваўшы на бровары ў вёсцы. У Вільні Луцкевічы ўладкавалі Купалу памочнікам бібліятэкара ў бібліятэцы «Знание» Барыса Даніловіча{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=11}}, таксама па сумяшчальніцтве яму давалі працу па адбіранні і рэдагаванні тэкстаў у «Нашай ніве»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=14}}. Другі раз Янка Купала прыехаў у Вільню ў кастрычніку 1913 года, у пачатку сакавіка 1914 года Іван і Антон Луцкевічы далі яму пасаду рэдактара «Нашай Нівы», у сярэдзіне траўня Купала замяніў Аляксандра Уласава на пасадзе афіцыйнага выдаўца газеты{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=26}}. Таксама Луцкевічы пазнаёмілі Луцэвіча з расійскімі творцамі ў Вільні, такімі як [[Валерый Якаўлевіч Брусаў|Валерый Брусаў]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=27}}. Пры гэтым блізкіх стасункаў паміж Луцкевічамі і Купалам не было, праз свавольнасць і апалітычнасць апошняга. У час савецкіх палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў у СССР Купала падтрымаў нападкі на беларускіх дзеячаў, назваўшы ў тэксце для газеты [[Звязда (газета)|Звязда]] 1937 года Івана і Антона Луцкевічаў «бандай» і параўнаўшы іх з царскай цэнзурай{{Sfn|Сідарэвіч А.|2003|с=50}}. Якуб Колас у лісце да [[Леў Навумавіч Клейнбарт|Льва Клейнбарта]] ад 18 чэрвеня 1927 года ўспамінаў: «''Выхад у свет беларускай газеты быў найвялікшай падзеяй у маім жыцці. Я цалкам аддаўся беларускай паэзіі, стаў гарачым прапагандыстам беларускага адраджэння. Я ў канцы 1906 года, ужо будучы без месца, прыязджаў у Вільню, каб пазнаёміцца з рэдакцыяй і застацца там. Мяне сустрэлі там вельмі ветліва. Там я пазнаёміўся з братамі Луцкевічамі, якія былі душою беларускага адраджэння''»{{Sfn|Міцкевіч М.|2019|с=105}}. У канцы траўня 1907 года Якуб Колас прыязджае ў Вільню, працуе ў «Нашай ніве» загадчыкам літаратурнага аддзела і жыве ў памяшканні рэдакцыі{{Sfn|Міцкевіч М.|2019|с=105}}. Паводле [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], менавіта Іван Луцкевіч прапанаваў [[Тэрэза Гардзялкоўская|Тэрэзе Гардзялкоўскай]] стварыць прыватную беларускую школу, куды скіраваў Якуба Коласа настаўнікам{{Sfn|Міцкевіч М.|2019|с=105}}. Вядомы ліст Канстанціна Міцкевіча (Якуба Коласа) да Івана Луцкевіча ад 23 жніўня 1914 года, які пачынаецца такімі словамі: «''Даражэнькі Яне! Забягаў каб пабачыцца з Вамі, але Вас не было тутака. Я ўчора прыехаў з Пінска, дзе думаў жыць, але мяне зноў забіраюць на вайну, і справа наша дрэнна...''»{{Sfn|Міцкевіч М.|2019|с=109}}. Улетку 1911 года [[Максім Багдановіч]] наведаў Беларусь па запрашэнні Івана і Антона Луцкевічаў{{Sfn|Чыквін Ян|2005|с=191}}. Ён правёў лета ў родавым маёнтку маці Луцкевічаў — [[Ракуцёўшчына|Ракуцёўшчыне]], які на той час належаў Вацлаву Лычкоўскаму, дзядзьку Луцкевічаў<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20210803/1627940040-sonechny-kut-u-kraine-paetau|title = Сонечны кут у краіне паэтаў|author = Ганна Іванова|date = 24-8-2021|publisher = zviazda.by|access-date = 21-11-2021}}</ref>. Таксама паэт наведаў Вільню і рэдакцыю «Нашай нівы», дзе чытаў свае вершы, азнаёміўся са зборам старажытнасцяў Івана Луцкевіча, у тым ліку [[Слуцкі пояс|слуцкімі паясамі]]. Вынікам вандроўкі Багдановіча сталі цыклы вершаў «''Старая Беларусь''»'', «Места''», «''У вёсцы''» і «''Вераніка''»{{Sfn|Чыквін Ян|2005|с=192}}. Вершы цыклаў «''Старая Беларусь''» і «''Места''» спадабаліся Антону Луцкевічу, як літаратурнаму крытыку і рэдактару, таму ён прапанаваў Івану Луцкевічу выдаць іх коштам «Нашай нівы», на што той пагадзіўся{{Sfn|Чыквін Ян|2005|с=192}}. У лістападзе 1914 года [[Максім Гарэцкі]] пасля франтавога ранення ляжаў у віленскім яўрэйскім шпіталі «Мішмерас Хойлем». Доктар Ром, загадчык шпіталя, быў блізкім прыяцелем Івана Луцкевіча, таму пасля наведвання шпіталя Луцкевічам у ім былі створаныя найлепшыя ўмовы для Гарэцкага{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=17}}. == У навуцы == [[File:Кінуўшы рынуўшы паўстанне….jpg|thumb|злева|«''[[Віншаванне бондара Савасцея|Кінуўшы рынуўшы паўстанне…]]''». Сялянскі верш пра [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстанне 1830—1831 гг.]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/3347|аўтар=[[Уладзімір Аркадзевіч Сосна|Уладзімір Сосна]]|загаловак=«Польскае» паўстанне 1830-1831 гг. і беларускае сялянства.|год=2009|мова=be|выданне=Российские и славянские исследования : науч. сб. Вып. 4|старонкі=194}}</ref>, запісаны ў 1903 г. І. Луцкевічам у вёсцы [[Вухвішча]] [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]] ад лесніка К. Касцюка. Аўтограф І. Луцкевіча.]] Іван Луцкевіч — аўтар навукова-публіцыстычных прац па гісторыі, мастацтве, кніжнай культуры Беларусі. Увёў у навуковы ўжытак помнікі старабеларускай літаратуры XVI ст., пісаныя арабскай графікай «[[Кітабы|Аль-Кітаб]]». Збіральнік і даследчык беларускіх старажытнасцей. Яго асабістая калекцыя стала асновай [[Беларускі музей у Вільні|Беларускага музея ў Вільні]], адкрытага ў 1921 годзе. Карыстаўся псеўданімамі ''Ян Міхальчык'', ''Нашанівец'', ''Шчасны'', ''Palissander Нев.'' == Ушанаванне памяці == [[Файл:Covers of Belarus 2006 Ivan Lutskevich.jpg|міні|Канверт Белпошты, прысвечаны Івану Луцкевічу, 2006 г. Мастак [[Мікола Рыжы]].]] У першыя ўгодкі смерці Івана Луцкевіча была выдадзеная кніга «''[[commons:File:Памяці Івана Луцкевіча ў першые ўгодкі сьмерці яго (1920).pdf|Памяці Івана Луцкевіча ў першыя ўгодкі смерці яго]]''» пад рэдакцыяй [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]]. У кнізе змешчаныя тэксты пра Івана Луцкевіча аўтарства Антона Луцкевіча, [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Лялі (Юліяны) Мэнке]], {{Не перакладзена 5|Ежы Янкоўскі|Юрыя (Ежы) Янкоўскага|pl|Jerzy Jankowski}}, [[Эдвард Адамавіч Будзька|Адвардага (Эдварда) Будзькі]], [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]], [[Леапольд Іванавіч Родзевіч|Леапольда Родзевіча]], [[А. Сегень|А. Сегеня]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіла Кахановіча]], [[Язэп Салавей|Язэпа Салаўя]], [[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі|Клаўдзія Дуж-Душэўскага]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]]. У 1921 годзе ў Вільні быў адкрыты [[Беларускі музей у Вільні|Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]], створаны на аснове калекцыі Луцкевіча, ліквідаваны савецкімі ўладамі ў 1944 годзе, калекцыя была падзеленая паміж музеямі [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітССР]] і [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], частка адабраная ў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. У 2001 годзе ў Вільнюсе беларускай дыяспарай было закладзенае грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча», якое дзейнічае станам на 2022 год і мае на мэце працяг традыцый Беларускага музея Вільні. У 1934 годзе графічны партрэт Івана Луцкевіча стварыў [[Пётра Сергіевіч]]. У 1935 годзе скульптурны партрэт Івана Луцкевіча для Беларускага музея ў Вільні выканаў [[Рафал Яхімовіч]], мастацкі нагляд ажыццяўляў Пётра Сергіевіч<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://artmuseum.by/online/da-dnia-narodnaga-adzinstva|title=«Партрэты Сергіевіча – мае сябры жывыя…» Партрэты мастака Заходняй Беларусі Пётры Сергіевіча ў зборы Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь|website=Нацыянальны Мастацкі Музей Рэспублікі Беларусь|access-date=2026-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/24867056.html|title=Вяртаньне фантазіі: віленскі Музэй.|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2013-01-16|access-date=2026-02-26}}</ref>. За нямецкай акупацыяй Мінска ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] цяперашнія [[Вуліца Талстога (Мінск)|вуліца]] і завулак Талстога насілі імя Івана Луцкевіча ({{lang-de|Luzkewitschstrasse}} і {{lang-de|Luzkewitsch Gasse}})<ref>{{cite web|url = http://www.karty.by/wp-content/uploads/2011/06/Minsk_Nemcy2.jpg|title = Нямецкая карта Менска часоў Другой сусветнай вайны|publisher = karty.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20171009163025/http://www.karty.by/wp-content/uploads/2011/06/Minsk_Nemcy2.jpg|archive-date = 29-12-2021|access-date = 29-12-2021}}</ref>. [[Файл:Miensk. Pamiatny znak bratam Luckievičam. Менск, Памятны знак братам Луцкевічам.jpg|thumb|Памятны знак у гонар братоў Луцкевічаў у [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]], Мінск.]] У 1993 годзе ў Мінску створана Фундацыя сацыяльных ініцыятыў і даследаванняў імя братоў Луцкевічаў. У [[Старадарожскі мастацкі музей|прыватным музеі Анатоля Белага]] ёсць памятная дошка «Заснавальнікам БНР», на якой размешчаны, сярод іншых, барэльеф Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|date=14 сакавіка 2008|url=https://www.svaboda.org/a/1047606.html|title=Створаны першы помнік заснавальнікам БНР|author=Вячаслаў Кулік|publisher=svaboda.org|archive-url=https://archive.today/20180122205545/https://www.svaboda.org/a/1047606.html|archive-date=22 студзеня 2018|url-status=live}}</ref>. У 2006 годзе [[Белпошта]] выпусціла канверт, прысвечаны Івану Луцкевічу (мастак [[Мікола Рыжы]]). 7 сакавіка 2018 года ў Мінску ў рамках мерапрыемстваў да [[100-годдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] быў усталяваны памятны знак у гонар братоў Антона і Івана Луцкевічаў. Памятны знак пастаўлены на месцы дамоў Зоф’і Луцкевіч па колішняй Садовай вуліцы (цяпер [[парк імя Янкі Купалы]]), дзе браты жылі ў 1896—1906 гадах<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=205910|title = У парку Янкі Купалы ў Мінску ўсталявалі мемарыяльную дошку ў гонар братоў Луцкевічаў|author = Максім Ляшко|date = 7 сакавіка 2018|publisher = nashaniva.by|archive-url = https://archive.today/20180307175302/https://nn.by/?c=ar&i=205910|archive-date = 7 сакавіка 2018|access-date = 7 сакавіка 2018|url-status = live}}</ref>. 20 жніўня — 11 верасня 2019 года ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўным літаратурным музеі імя Янкі Купалы]] адбылася першая персанальная выстаўка пра Івана Луцкевіча, прысвечаная 100-годдзю з дня яго смерці<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=235868 «Выбачэнне за гады бяспамяцтва». Упершыню ў Мінску адкрылася выстава пра Івана Луцкевіча] // nashaniva.by 21 жніўня 2019</ref>. Імя Івана Луцкевіча носіць вуліца ў [[Драгічын]]е. == Выбраная бібліяграфія == * {{артыкул|загаловак= Прадки|выданне= Минскій листокъ|год= 1902|нумар= 15 сент}} * {{артыкул|аўтар= Heb Palissander|загаловак= The white russians; A nation drinen back into fue Middle Ages under Musconite Rule|выданне= The Anglo-Russian|год= 1904|нумар= 12}} * {{артыкул|аўтар= І. Л.|загаловак= Вайна і налогі|спасылка= https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-40.pdf|выданне= Наша Ніва|тып= газэта|месца= [[Вільнюс|Вільня]]|год= 4 кастрычніка 1914|нумар= 40|старонкі= 1|archive-url= https://web.archive.org/web/20220206181050/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-40.pdf|archive-date= 6 лютага 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20220206181050/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Nasa_Niva_1906-1915,1920.zip/1914-40.pdf|archivedate= 6 лютага 2022}} * {{артыкул|аўтар= Iwan Łuckiewič|загаловак= Ab biełaruskim mastactwie|спасылка= http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2102/5152-1918-70.pdf?sequence=407&isAllowed=y|аўтар выдання= red. [[Язэп Салавей|Jazep Saławiej]]|выданне= [[Гоман (газета, 1916)|Homan]]|тып= časapiś|месца= [[Вільнюс|Wilnia]]|год= 6 wieraśnia 1918|нумар= 70 (266)|старонкі= 2}} * {{артыкул|аўтар= Іван Луцкевіч|загаловак= Ай Кітаб|спасылка= http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2363/225462-1920.pdf?sequence=3&isAllowed=y|выданне= Зборнік Наша Ніва|месца= Вільня|выдавецтва= [[Беларускае выдавецкае таварыства]]|год= 1920|нумар= 1|старонкі= 28—31}} * {{артыкул|аўтар = Іван Луцкевіч|загаловак = Ай-Кітаб-Кіцёп.|спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1920-6.pdf?sequence=26&isAllowed=y|адказны = рэд. [[Францішак Аляхновіч]]|выданне=[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільнюс|Вільня]]|год=11 сакавіка 1920|нумар=6(28)| старонкі=2}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{Refbegin|2}} * Адамовіч А. Як дух змагання Беларусі… Нью-Ёрк, 1983 * {{артыкул|аўтар= Богдан С., Пабеданосцава Кая А.|загаловак= Ясінскія, Луцкевічы, Александровічы і ўсе нашы татары|спасылка= https://www.academia.edu/41435662/%D0%AF%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%88%D0%B0_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F._No_5_2018|выданне= Наша Гісторыя|тып= часопіс|месца= Мінск|год= 2018|нумар= 5|старонкі= 68—75|ref= Богдан С., Пабеданосцава Кая А.}} * Вітан-Дубейкаўская Ю. Мае ўспаміны. Вільня, 1994 * [[Максім Гарэцкі|Гарэцкі М]]. Гісторыя беларускае літаратуры. Мн., 1992. С. 283 * Гужалоўскі А. Сабранае застаецца, калі свой не адхінецца…: Іван Луцкевіч — збіральнік беларускіх старажытнасцяў // Мастацтва Беларусі. 1991. № 10 * Запруднік Я. Браты Луцкевічы й мы // Беларус. Нью-Ёрк, 1970, № 153—155 * Іваноў М, Мірачыцкі Л. Асветнік, папулярызатар, збіральнік // Голас Радзімы. 1981. 18 чэрв. * Каваль А. ([[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]]). Іван Луцкевіч — адраджэнец // Беларусіка-Albaruthenica. Мн., 1993. Вып. 1. * Каваль А. ([[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]]). Іван Луцкевіч, 1881—1919 // Ніва. 1981. № 23 * Каваль А. ([[Аляксей Канстанцінавіч Каўка|Каўка А.]]). Яшчэ пра Івана Луцкевіча // Ніва. 1981. № 45, 46 * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Луцкевіч Іван Іванавіч|Каўка А.|403—404|ref=Каўка А.}} * Кветка Вітан. «Наша ніва» і Іван Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. І. Сачанка. Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. С. 61-65 * {{артыкул|аўтар= [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Крывіцкі Л.]]|загаловак= Нельга абысці маўчаннем|спасылка= http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|выданне= [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]|год= 1991|нумар= 1|старонкі= 10—17|issn= 0236-1019|ref= Крывіцкі Л.|archive-url= https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archive-date= 20 чэрвеня 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archivedate= 20 чэрвеня 2017}} * {{кніга|загаловак = Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|адказны = укладанне, прадмова, каментарыі, анатаваны індэкс імёнаў [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|А. Сідарэвіча]]|выдавецтва = Беларускі кнігазбор|год = 2003|старонак = 287|isbn = 985-6730-09-0|тыраж = 300|ref=Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы}} * Луцкевіч А. Беларускі музей ім. Івана Луцкевіча. Вільня, 1933 (рэпрынт, Мн., 1992) * {{кніга|аўтар = Луцкевіч А.|частка = Жыцьцё і праца Івана Луцкевіча|загаловак = Луцкевіч А. Да гісторыі беларускага руху|спасылка = https://store.arche.by/download-file/show/6711|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2015|старонкі = 104—115|ref = Луцкевіч А.|archive-url = https://web.archive.org/web/20200507183137/https://store.arche.by/download-file/show/6711|archive-date = 7 мая 2020|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200507183137/https://store.arche.by/download-file/show/6711|archivedate = 7 мая 2020}} * {{артыкул|аўтар= Луцкевіч А.|загаловак= За дваццаць пяць гадоў (1903-1928): Успаміны аб працы першых беларускіх палітычных арганізацыяў: Беларуская рэвалюцыйная грамада. Беларуская сацыялістычная грамада|спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189d/%D0%97%D0%B0_%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%86%D1%86%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D0%BF%D1%8F%D1%86%D1%8C_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_(1903-1928).html|месца= Вільня|год= 1928|ref= Луцкевіч А.}} * Лабынцаў Ю. Архіў беларускага адраджэння. Мн., 1993 * {{кніга|аўтар = Міхалюк Д.|загаловак = Беларуская Народная Рэспубліка 1918 — 1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|адказны = навук. рэд. Станіслаў Рудовіч; пераклад з польскай мовы Алесь Пілецкі|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2015|старонак = 496|isbn = 978-5-00076-016-1|тыраж = 1000|ref=Міхалюк Д.}} * {{артыкул|аўтар= [[Марыя Міхайлаўна Міцкевіч|Міцкевіч М]].|загаловак= Якуб Колас і браты Луцкевічы|аўтар выдання= складальнікі: Н. В. Трафімчык, І. М. Казловіч|выданне= Каласавіны : матэрыялы XXXII навуковай канферэнцыі, прысвечанай 100-годдзю першага выдання паэмы Якуба Коласа «Сымон-музыка» і 95-годдзю паэмы «Новая зямля» (Мінск, 2 лістапада 2018 г.)|месца= Мінск|год= 2019|старонкі= 104―111|ref= Міцкевіч М.}} * {{артыкул|аўтар= Серыкава В.|загаловак= Браты Луцкевічы як стваральнікі і захавальнікі Беларускага музея ў Вільні (1921—1945)|спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/serykava/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%8F%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_(1921-1945).html|выданне= pawet.net|год= 2009|ref= Серыкава В.|archive-url= https://archive.today/20160328014353/http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/serykava/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%8F%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_(1921-1945).html|archive-date=28 сакавіка 2016}} * {{артыкул|аўтар= Сідарэвіч А. М.|загаловак= Сям’я Луцкевічаў: у якіх умовах гадаваліся стваральнікі беларускай незалежнасці|спасылка= https://nashaniva.by/?c=ar&i=122372|выданне= nashaniva.by|год= 2014|ref= Сідарэвіч А.}} * {{артыкул|аўтар= Сідарэвіч А.|загаловак= Яны былі першыя: Іван Луцкевіч|спасылка= https://www.svaboda.org/a/28842536.html|выдавецтва= svaboda.org|год= 2017|мова= be-x-old|ref= Сідарэвіч А.}} * {{кніга|аўтар = Сідарэвіч А.|загаловак = Луцкевічы і Луцэвіч|адказны = Гурыновіч А.|месца = Мінск|выдавецтва = Выданьне грамадзкага аб’яднаньня «Фонд імя братоў Луцкевічаў»|год = 2003|ref = Сідарэвіч А.}} * Станкевіч А. Іван Луцкевіч — закладчык Віленскай Беларускай гімназіі // 25-лецьце Беларускай гімназіі ў Вільні, 1919—1944. Вільня, 1944 * {{артыкул|аўтар= [[Ян Чыквін|Чыквін Ян]]|загаловак= Два шляхі разьвіцьця беларускай паэзіі. Максім Багдановіч і Янка Купала|спасылка= http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/chyk1702ec.html?OpenDocument|выданне= Дзеяслоў|тып= часопіс|месца= Менск|выдавецтва= РГА Літаратурна-мастацкі фонд Нёман|год= 2005|нумар= 17|старонкі= 186—197|ref= Чыквін Ян|archive-url= https://web.archive.org/web/20211121072931/http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/chyk1702ec.html?OpenDocument|archive-date=21-11-2021}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Луцкевіч Іван}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Памяці Івана Луцкевіча. У першыя ўгодкі сьмерці яго. (20.8.1919 — 20.8.1920). Вільня, 1920 {{refend}} == Спасылкі == {{Commonscat|Ivan Luckievič}} * {{bis.nlb.by|134569}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} {{DEFAULTSORT:Луцкевіч Іван}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] dnzbjs8jhv2etftfikz5p92c7rg92cz 0 16257 5123506 5032313 2026-04-08T16:44:47Z Peisatai 111348 5123506 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чашнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Чашнікі |арыгінальная назва = Чашнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Čašniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Čašniki.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Чашнікі. Спаса-Праабражэнская царква (04).jpg |подпіс = У цэнтры горада |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 51|lat_sec = 12 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 9|lon_sec = 53 |CoordAddon = type:city_region:BE |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Чашніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1504 |ранейшыя назвы = |статус з = 1966 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2133 |паштовы індэкс = 211149 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Čašniki |сайт = http://chashniki.vitebsk-region.gov.by/ |мова сайта = ru |мова сайта 2 = en |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978956 }} '''Ча́шнікі'''<ref name="NNP"/> ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Čašniki'') — горад у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]], на рацэ [[Ула (прыток Заходняй Дзвіны)|Уле]]. За 95 км на паўднёвы захад ад [[Віцебск]]а, 3 км ад [[Чашнікі (станцыя)|чыгуначнай станцыі Чашнікі]] на лініі [[Орша]]—[[Лепель]]. Аўтамабільнымі дарогамі злучаны з Лепелем, [[Новалукомль|Новалукомлем]], [[Сянно]]м. Насельніцтва 7 912 чал. (2022). == Назва == У канцы 18 ст. на Панёманні фіксавалася прозвішча Чашнік<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=B&w=22br&rid=4500&search_lastname=czasznik*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref><ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=23lt&rid=8089&search_lastname=czasznik*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref>. == Гісторыя == У XVI ст. у складзе [[Полацкае ваяводства]] [[ВКЛ]], належалі князям Лукомскім. Падчас [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] (1558—1583) загадам вялікага князя маскоўскага [[Іван Грозны|Івана Васілевіча]] на правым беразе [[Ула (прыток Заходняй Дзвіны)|Улы]] пабудавана крэпасць (пазней [[Чашніцкі замак]], спалены ў 1708 годзе). З канца XVI ст. належалі [[Кішкі|Кішкам]], [[Сапегі|Сапегам]], Патоцкім, Валадковічам. У [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Чашнікі — гандлёвае мястэчка. Інвентары Чашнікаў 1629 і 1633 гадоў паказваюць пачатковы этап развіцця паселішча, якое складалася ў той час з асноўнай часткі і слабод. Цэнтрам мястэчка — гандлёвая плошча, дзе знаходзіліся царква са званіцай (з 3 званамі розных памераў), 16 крам і 4 мяшчанскія двары. Ад плошчы радыяльна разыходзіліся тры вуліцы-дарогі: Іванская (ішла да панскай сядзібы), Лукомская (да [[Лукомль|Лукомля]]), Цяпінская (да мястэчка Цяпіна). На рацэ Уле была гандлёвая прыстань, куды прыбывалі купецкія судны з таварамі. Паблізу прыстані было 39 складскіх будынкаў. Такія факты сведчаць, што Чашнікі былі важным гандлёвым паселішчам. У 1780—1790-х гадах мястэчка Чашнікі атрымала розныя гандлёвыя прывілеі. Пасля [[1-ы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], у 1791—1793 гадах Чашнікі былі цэнтрам Полацкага ваяводства. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|2-га падзелу]] Рэчы Паспалітай, з 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], мястэчка [[Лепельскі павет|Лепельскага павета]]. У 1797 годзе пад наглядам генерала Вітэ пачалося будаўніцтва [[Бярэзінская водная сістэма|Бярэзінскай воднай сістэмы]]. Пабудавалі прыстань, майстэрні па вырабе гандлёвых суднаў, больш за 40 складоў. Местачкоўцы, працуючы на будаўніцтве шлюзаў, добра авалодалі цяслярнай справай. Жыхары Чашнікаў і навакольных вёсак пачалі спасцігаць справу плытагонаў. У сярэдзіне 19 ст. налічвалася каля 2,5 тысяч жыхароў, сярод іх было нямала лоцманаў, што наймаліся вясной на баркі, праводзячы іх па Дзвіне да Рыгі. У 2-й палове 19 стагоддзя ў Чашніках пачалося будаўніцтва невялікіх прадпрыемстваў, у канцы 19 стагоддзя пан Валадковіч разгарнуў будоўлю вялікай па тым часе папяровай фабрыкі. У той перыяд пашырылася тэрыторыя горада, забудоўваліся паўднёвая і ўсходняя яго часткі. У мястэчку Чашнікі, згодна са статыстычнымі звесткамі дзяржаўнага архіва Віцебскай губерні на 1906 г., агульная колькасць жыхароў складала 5530 чалавек. З іх хрысціян — 1254, яўрэяў — 4276, дваран — 1, чыноўнікаў — 26 чалавек, духоўнага звання — 8. Купцоў налічвалася 121, мяшчан — 4390, сялян — 985. Каменных будынкаў — 5, драўляных — 1332, 642 будынкі жылыя, нежылых — 695. У 1919—1924 гадах Чашнікі ўваходзілі ў склад РСФСР. З 15.02.1923 г. мястэчка Чашнікі — цэнтр аднайменнай воласці Бачэйкаўскага павета Віцебскай губерні. З 3.03.1924 — у [[БССР]], з 20.06.1924 г. у Віцебскім павеце і губерні, з 17.07.1924 г. мястэчка стала раённым цэнтрам [[Віцебская акруга|Віцебскай]], потым [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]]. У 1925 годзе пабудавана чыгуначная станцыя Чашнікі. З 20.02.1938 г. — у складзе Віцебскай вобласці. Гарадскім пасёлкам Чашнікі сталі з 27 верасня 1938 г. У той час там жыло 3505 жыхароў. З 5 ліпеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 года Чашнікі акупіраваны войскамі нацысцкай Германіі. У 1962—1965 гадах у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]]. З 7 лютага 1966 года — [[горад]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб аднясенні гарадскога пасёлка Чашнікі да катэгорыі гарадоў раённага падпарадкавання ад 7 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 5 (1125).</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;">{{Graph:Chart|width=340|height=160|type=rect|x=1906,1938,1959,1995,2009,2010,2016,2017,2019,2020,2021,2022|y=5530,3505, 3000,10800,9500,9400,8839,8752,8218,8209,8092,7912}}</div> * 1906 год — 5530 чал.; * 1938 год — 3505 чал.; * 1959 год — 3000<ref name="ЭД">{{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыкл. даведнік|адказны=Беларуская энцыклапедыя; Рэдкал. [[Барыс Іванавіч Сачанка|Б. І. Сачанка]] (гал. рэд.) і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn=985-11-0026-9|тыраж=5000}}</ref> чал.; * 1995 год — 10,8 тыс.<ref name="ЭД" /> чал.; * 2009 год — 9,5 тыс. чал.; * 2010 год — 9,4 тыс. чал.; * 2016 год — 8 839 чал.<ref name="2016-Estimate" />; * 2017 год — 8 752 чал.<ref name="2017-Estimate" />; * 2021 год — 8 092 чал.<ref name="2021-Estimate" /> * 2022 год — 7 912 чал. == Эканоміка == Папяровая фабрыка [[Чырвоная Зорка (прадпрыемства)|«Чырвоная Зорка»]], філіял ААТ «Светлагорскі ЦКК». Прадпрыемствы лёгкай і харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Адукацыя == [[Чашніцкая гімназія]] == Культура == * [[Чашніцкі гістарычны музей]] == Славутасці == [[Файл:Čašniki, Daminikanski. Чашнікі, Дамініканскі (1913).jpg|thumb|Касцёл Св. Лукі, знішчаны ў [[1960-я]]]] * [[Спаса-Праабражэнская царква (Чашнікі)|Спаса-Праабражэнская царква]] (1843—1845 г., мураваная). === Страчаная спадчына === * [[Касцёл Святога апостала Лукі і кляштар дамініканаў (Чашнікі)|Касцёл Святога апостала Лукі і кляштар дамініканаў]] (1779—1786 г., мураваны). == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Чашнікаў}} * [[Уладзімір Міхайлавіч Дзянісаў]] (нар. 1984) — беларускі хакеіст. * [[Янка Журба]] (1881—1964) — беларускі [[паэт]] (нар. у колішняй в. Купінка — цяпер у межах г. Чашнікі). * [[Генадзь Іванавіч Мацур]] (нар. 1960) — беларускі мастак, кніжны дызайнер, каліграф, выкладчык. * [[Савелій Міронавіч Рубашоў]] (1883—1957) — вучоны ў галіне хірургіі, доктар медыцыны, прафесар. * [[Аляксандр Леанідавіч Ткачонак]] (нар. 1950) — беларускі акцёр. [[Народны артыст Беларусі]] (1998). * [[Уладзімір Хейфец]] (1893—1970) — руска-амерыканскі кампазітар. * [[Рыгор Львовіч Рэлес]] (1913—2004) — пісьменнік і паэт, які пісаў на [[ідыш]] і па-руску. == Гл. таксама == * [[Гарады Віцебскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] * [[Спіс вуліц Чашнікаў]] * [[Чырвоны прамень (газета)|Чырвоны прамень]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2021-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2021}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Чашніцкага раёна / рэдкал. М. Ц. Дробыш (і інш.). — Мн., 1997. * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Чашники}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Čašniki|Чашнікі}} {{OSM relation|1180571|Чашнікі}} * [https://www.gismeteo.by/weather-chashniki-14613/ Надвор’е ў горадзе Чашнікі] {{Чашніцкі раён}} {{Віцебская вобласць}} [[Катэгорыя:Чашнікі| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Полацкага ваяводства]] b3uihghpeqau3yvf4j703mrqbfce4c7 0 16293 5123458 5122315 2026-04-08T13:03:24Z JerzyKundrat 174 5123458 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Бярозаўка}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Бярозаўка |статус = горад |выява = Byarozavka1.JPG |подпіс = [[Шклозавод «Нёман»]] |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |статус з = 1990 }} '''Бяро́заўка'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Biarozaŭka}}) — горад у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Размешчаны на левым беразе [[Нёман|р. Нёман]] (за 1,5 км ад ракі), за 27 км на паўднёвы ўсход ад [[Ліда|Ліды]], на аўтадарозе Ліда — [[Навагрудак]], за 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Нёман (станцыя)|Нёман]]. == Гісторыя == У 1861 годзе ўрочышча Бярозаўка вядома ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] Віленскай губерні, у складзе маёнтка Вашкевічы, уласнасць памешчыка Зянона Ленскага. У 1875 годзе ім была заснавана гута па вырабе шкла каля хутара [[Устрынь-Боркі|Устрынь Боркі]] Лідскага павета (цяпер урочышча Устронь у Навагрудскім раёне). У канцы 1884 года Зянон Ленскі атрымаў дазвол на будаўніцтва ў сваім маёнтку Заенчыцы (пры ўпадзенні ў [[Нёман]] [[Чорная (левы прыток Нёмана)|Чорнай рэчкі]]) шклозавода. Першую прадукцыю завод даў у 1885. У 1891 годзе арандатарамі завода сталі чэшскія майстры прамысловага шкларобства [[Вільгельм Краеўскі]] і [[Юліус Столе]]. Ужо ў 1892 яны праводзяць першыя ўдалыя варкі крыштальнага шкла. У 1894 Краеўскі і Столе пачынаюць будаваць уласны завод у 4 км ад арэндаванага, у 1896 атрымліваюць тут першую прадукцыю. З таго часу завод Ленскага сталі называць «Нёман-А» ці «Старая гута», а новы — «Нёман-Б» ці «Новая гута». На кожным з заводаў у 1897 працавала больш як па 100 чал. У 1898 годзе за 3 км ад ракі Нёман ва ўрочышчы Бярозаўка А. Квяцінскі будуе яшчэ адзін завод, які неўзабаве ў 1900 пераходзіць да В. Краеўскага і Ю. Столе. У 1902 апошнія закрылі «Старую гуту», а яе назву «Нёман-А» прысвоілі заводу ў Бярозаўцы, які становіцца галоўным. Зараз на месцы размяшчэння «Старой гуты» захавалася толькі вялікая колькасць шклобою і вогнетрывалага лому ад збураных печаў ды асобныя кусты бэзу, парэчак і агрэсту. А вакол дзеючага завода вырас горад Бярозаўка. [[Шклозавод «Нёман»]] склаўся на базе заводаў «Нёман-А» (хутар Бярозаўка) і «Нёман-Б» ([[Новая Гута (Навагрудскі раён)|хутар Новая Гута]]). У 1908 годзе на першым заводзе працавалі 552 рабочыя, на другім — 454. У 1913 годзе быў закрыты адзін завод, пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], з набліжэннем фронту ў 1915 годзе — другі. У верасні 1915 Бярозаўку акупіравалі германскія войскі. У студзені 1919 на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада. 3 красавіка 1919 тэрыторыя акупіравана польскімі войскамі. У ліпені 1920 вызвалена Чырвонай Арміяй, у верасні зноў занята польскімі войскамі. З [[1921]] года Бярозаўка ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскім павеце]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Нвагрудскага ваяводства]]. У 1921 годзе 12 двароў, 65 жыхароў. У 1927 на заводзе ў Бярозаўцы працавалі 338 чал. 17 мая 1929 тут адбылася буйная забастоўка з удзелам 700 рабочых, якая доўжылася каля 1,5 месяца. З [[1939]] года ў [[БССР]]. Шклозавод быў нацыяналізаваны. 3 4.12.1939 ў [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]], з 15.1.1940 ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]], з 12.10.1940. цэнтр Бярозаўскага сельсаета. У 1940 годзе вёска, 135 двароў, 1730 жыхароў; працавалі шклозавод (760 рабочых), электрастанцыя, лесапільны завод, млын, клуб, бальніца, сталовая, сярэдняя школа. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] ў канцы чэрвеня 1941 года акупіравана нацыстамі, якія загубілі тут 200 савецкіх ваеннапалонных. Пры вызваленні вёскі ў ліпені 1944 загінулі 20 савецкіх воінаў і партызан. У 1945 годзе на адноўленым шклозаводзе працавалі 326 чал., пры ім адкрылася рамеснае вучылішча № 17, у 1947 — школа майстроў. 3 8.1.1954 Бярозаўка ў Гродзенскай вобласці. [[15 мая]] [[1959]] года пераўтворана ў [[рабочы пасёлак]]<ref>Административно-территориальное устройство БССР: Справочник: В 2-х т. Т.2: (1944—1980 гг.)/Гл. арх. упр. при Совете Министров БССР, Ин-т философии и права АН БССР; Сост. Гриневич С. Д. и др. — Мн.: Беларусь, 1987.- 283 с. С. 92</ref>. [[25 снежня]] [[1962]] года перададзена ў [[Лідскі раён]]. У 1967 на шклозаводзе працавалі 1700 рабочых. [[24 чэрвеня]] [[1968]] года пераўтворана ў [[Пасёлкі гарадскога тыпу Беларусі|гарадскі пасёлак]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 24 чэрвеня 1968 г. Аб пераўтварэнні рабочых пасёлкаў Бярозаўка Лідскага раёна і Краснасельскі Ваўкавыскага раёна Гродзенскай вобласці ў гарадскія пасёлкі // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 18 (1212).</ref>. У 1969 годзе ў Бярозаўцы 5,1 тыс. жыхароў. У 1982 годзе на базе школы майстроў адкрыта Нёманскае тэхнічнае вучылішча шкляной прамысловасці № 159 (з 1984 сярэдняе прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 116 шкляной прамысловасці). З 1995 года Бярозаўка — [[горад]]. У 1996 годзе налічвала 11 тыс. жыхароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=288|height=128|type=rect|x=1969,1991,1994,2004,2009,2013,2018,2022|y=5100,11800,12500,12000,11800,10600,10311,9900}}</div> * '''XX стагоддзе''': 1969 — 5,1 тыс. чал.; 1991 — 11,8 тыс. чал.; 1994 — 12,5 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 12,0 тыс. чал.; 2006 — 11,8 тыс. чал.; 2009 — 11,7 тыс. чал.; 2013 — 10,6 тыс. чал.; 2015 — 10 533 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 — 10 478 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 10 393 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 — 10 311 чал.; 2023 — 9 657 чал.; 2025 — 9 395 чал. == Эканоміка == [[Шклозавод «Нёман»]] з’яўляецца галоўным прадпрыемствам Бярозаўкі. Ён выпускае посуд, вазы, дэкаратыўна-мастацкія вырабы. Частка вырабаў экспартуецца за мяжу. Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Гасцініца. == Рэлігія == [[Файл:Holy Spirit Church in Biarozauka.jpg|міні|злева|[[Касцёл Спаслання Святога Духа (Бярозаўка)]]]] У 1928 годзе ў Бярозаўцы створана парафія Спаслання Святога Духа. У 1932 годзе пабудаваны касцёл у [[Закапанскі стыль|новазакапанскім стылі]], разбураны ў 1954 годзе<ref>[https://supron-licvin.livejournal.com/28266.html Уплыў закапанскага стылю на будаўніцтва касцёлаў у Заходняй Беларусі]</ref>. У 1992 годзе пабудаваны новы касцёл, які быў кансекраваны 18 жніўня 2001 года<ref>[https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3541-byarozauka-parafiya-spaslannya-svyatoga-dukha Бярозаўка — парафія Спаслання Святога Духа]</ref>. У 1994 годзе пабудавана [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Бярозаўка)|царква Жыровіцкай Маці Божай]]<ref>[https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221231073005/https://hram.by/%D0%A6%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D1%86%D1%96_%D0%96%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96_%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%A0%D0%B0%D1%91%D0%BD |date=31 снежня 2022 }}</ref>. == Культура == Бярозаўскі музей шкла. Музей гісторыі Бярозаўкі, музей «Сялянская хатка» ў 3-й школе. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Бярозаўкі}} * [[Вітольд Ашурак]] (1970—2021) — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] (нар. 1971) — беларускі спявак і музыкант. * [[Леанід Аляксандравіч Каравайка|Леанід Каравайка]] (нар. 1954) — беларускі дыпламат. * [[Яраслаў Канстанцінавіч Кардаш|Яраслаў Кардаш]] (нар. 1991) — беларускі барэц грэка-рымскага стылю. * [[Чэслаў Міхневіч]] (нар. 1970) — польскі футбаліст і трэнер. * [[Ала Віктараўна Смаляк|Ала Смаляк]] (нар. 1973) — член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Бяро́заўка|141}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|Нёманскі шклозавод}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Biarozaŭka|Бярозаўка}} {{OSM relation|6722391|Бярозаўка}} * {{ref-en}} {{ref-de}} [http://www.pressglas-korrespondenz.de/aktuelles/pdf/pk-2008-1w-sg-stolle-niemen-2.pdf Geschichte der Glaswerke Julius Stolle, Njoman, Weißrussland, 1883—1998] (pdf; 0,9 MB) * [http://pawet.net/library/history/city_district/economy/neman/Шклозавод_'Нёман'.html Герасімовіч М. Ф. Шклозавод «Нёман». Кароткі агляд станаўлення і развіцця] // на [[pawet.net]]e * [http://xn--80abdlkt0ao7m.regiony.by/ Сайт горада на праекце Regiony.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150420024524/http://xn--80abdlkt0ao7m.regiony.by/ |date=20 красавіка 2015 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Лідскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} [[Катэгорыя:Бярозаўка (горад)| ]] i38vwp8hk8v7enhxlax17eq2y3vdmcl 0 16307 5123460 5107277 2026-04-08T13:13:50Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5123460 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Шчучын (Польшча)}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Шчучын |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |статус з = 1962 }} '''Шчу́чын'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Ščučyn}}; {{Lang-ru|Щучин}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]]. За 68 км на ўсход ад [[Гродна|г. Гродна]], 7 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка на лініі [[Ваўкавыск]]—[[Ліда]]. Насельніцтва 15&nbsp;475 чал. (2018)<ref name="2017-Estimate"/>. {{змест злева}} == Гісторыя == Упершыню згадваецца ў 1-й пал. [[XV ст.]] у сувязі з заснаваннем троцкім ваяводай [[Пётр Лелюш|П. Лелюшам]] у паселішчы касцёла. Шчучын уваходзіў у склад [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] Віленскага ваяводства [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Мястэчка належала [[Кучукі (род)|Кучукам]], Кішкам, Радзівілам, Давойнам, Лімонтам. Падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) і [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721) моцна пацярпеў. У [[1718]] г. ўладальнік Шчучына Ежы Юзафовіч-Хлябніцкі зaпрacіў манахаў каталіцкага [[Піяры|Ордэна Піяраў]], якія размясціліся пры парафіяльным касцёле і адкрылі школу. У [[1726]] г. сейм пацвердзіў заснаванне ў Шчучыне [[Шчучынскі піярскі калегіум|калегіума піяраў]] і ўсе фундацыі яму ад Юзафовіча-Хлябіцкага і яго дачкі Тэрэзы, якая пасля смерці бацькі апекавала калегіум. Пазней піяры aтpымaлі іншыя значныя ахвяраванні, у прыватнасці ад Пацаў, Сапегаў, Друцкіх-Любецкіх і інш. Шчучынскі калегіум адносіўся да Літоўскай правінцыі ордэна піяраў і лічыўся адным са значных. Некаторы час тут працавала семінарыя для ордэнскай моладзі (ці навіцыят), дзе выкладалі нават усходнія мовы. У 1755 г. калегіум узначальваў рэктар Лукаш Расоцкі, выкладалі Кант Выкоўскі (прафесар усходніх моў і гісторыі), Юзаф Шаняўскі (тэалогія), Яўстафій Kyрoўскі (філасофія і этыка), Вінцэнт Клос (прыродазнаўчыя дысцыпліны), Юзаф Кентржынскі (логіка і метафізіка), Войцех Камароўскі (паэзія і красамоўства). У [[1761]] г. Шчучын атрымаў [[Герб Шчучына|герб]]. У XVIII ст. мястэчкам валодалі Сцыпіёны, Друцкія-Любецкія. У 2-й пал. 18 ст. на паўночнай ускраіне Шчучына пабудаваны палац. У 1773—1775 гг. у Рэчы Паспалітай была створана Адукацыйная камісія, якая праводзіла рэфармаванне сістэмы асветы. Шчучынская піярская навучальная ўстанова была рэарганізавана ў 3-класную падакругавую школу. У 1782—1783 гг. школа налічвала 119 вучняў, 5 настаўнікаў. У 1785—1786 гг. у школе выкладаў [[Станіслаў Баніфацы Юндзіл|Станіслаў Юндзіл]], пазней доктар філасофіі, прафесар бaтанікі і заалогіі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага універсітэта]]. З 1795 г. Шчучын у складзе Расійскай імперыі, цэнтр воласці Лідскага павета Гродзенскай губерні, з 1842 г. у [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1803 г. ў выніку чарговай рэарганізацыі Шчучынская школа атрымала статус 6-класнай павятовай з гімназічным курсам навук, увайшла ў Віленскую навучальную акругу. У [[1832]] разам з іншымі навучальнымі ўстановамі піяраў школа ў Шчучыне была закрыта. Сярод выхаванцаў Шчучынскай школы піяраў вядомыя [[Ігнат Дамейка]] (удзельнік вызваленчага руху на Беларусі геолаг, мінеролаг, даследчык Чылі), [[Мацей Догель]] (гісторык-aрхівіст, прававед), [[Казімір Нарбут]] (мысліцель-асветнік, прадстаўнік эклектычнага кірунку ў філасофіі эпохі Асветніцтва на Беларусі і ў Літве), Ануфрый Петрашкевіч (паэт), [[Ю. Корсак|Юліян Корсак]] (паэт). У 1804-06 у Шчучыне [[Анёл Доўгірд]] (філосаф, логік, пcіхoлаг) выкладаў французскую мову і фізіку. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў жніўні [[1915]] года Шчучын занялі [[Нямеччына|нямецкія]] войскі. Увосень 1918 года ў горадзе сфармавалася Шчучынская Самаабарона — польская вайсковая арганізацыя, мэтай якой была абарона горада ад бальшавікоў. Арганізаваў яе старшы лейтэнант Баляслаў Лісоўскі<ref name="Wyszczelski"/>. Самаабарона паспяхова знішчала бальшавіцкую актыўнасць у наваколлі Шчучына. Напачатку 1919 горад быў заняты бальшавікамі, але ў той жа год яго адбілі рэгулярныя польскія войскі. [[7 чэрвеня]] [[1919]] горад увайшоў у склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Усходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі<ref name="DU"/>. Летам [[1920]] горад занялі бальшавікі, але ўжо ў верасні яго адбілі польскія войскі. У выніку [[Рыжскі мір|Рыжскай мірнай дамовы]] апынуўся ў міжваеннай [[Гісторыя Польшчы#Міжваенная Польшча|Польскай Рэспубліцы]]. З [[1921]] Шчучын у складзе Польшчы, цэнтр гміны, з 1929 — цэнтр [[Шчучынскі павет|павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З [[1939]] г. Шчучын у складзе [[БССР]], з 1940 г. [[гарадскі пасёлак]], цэнтр раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 1962 г. [[горад]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Шчучын Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 31 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 27 (986).</ref>. У [[2018]] г. тэрыторыя значна пашырана за кошт суседніх вёсак. Пасля ўсталявання ўлады саветаў ля горада быў уладкаваны грунтавы ваенны аэрадром на якім дыслакаваўся знішчальны полк, узброены самалётамі І-16. Раніцай 22 чэрвеня 1941 г. на аэрадроме была абвешчаная трывога і самалёты вылецелі на перахоп нямецкіх бамбардзіроўшчыкаў, у той дзень полк страціў 13 самалётаў, але пры гэтым знішчыў і немалую колькасць самалётаў ворага. А вось напрыканцы вайны, адсюль на бамбардзіроўку аб’ектаў у Прыбалтыцы, Венгрыі, Польшчы і Германіі вылятала авіяцыя далёкага дзеяння. У 1945 годзе тут зноў з’явіўся полк знішчальнікаў, пазней прыбылі бамбавікі і разведчыкі — увогуле на тэрыторыі Шчучына ў розны час знаходзілася каля 20 авіяцыйных частак. Па сканчэнні вайны пачаліся работы па мадэрнізацыі аэрадрома: у 1950-ыя была пабудавана бетонная ўзлётная паласа для рэактыўных самалётаў даўжынёй 2,5 км, а пазней з’явіліся бетонныя ангары для самалётаў, хоць іх не хапала і частка самалётаў знаходзілася пад адкрытым небам. Напрыканцы 1970-ых паласу павялічылі і ўмацавалі — аэрадром стаў адносіцца да 1-ага класа, гэта азначае, што ён мог прыймаць любыя тыпы самалётаў. «Точный» (такі пазыўны меў аэрадром) прыкрываў заходнія рубяжы Саюза і лічыўся адным з самых важных на захадзе краіны, таму яго аснашчалі, асабліва ў 1970-1980-ыя гады самай сучаснай тэхнікай. Гэта: бамбардзіроўшчыкі Іл-28, бамбардзіроўшчыкі-разведчыкі Як-28, знішчальнікі МіГ-17, МіГ-19, МіГ-23, МіГ-25 і МіГ-29. Цікава, што ў напачатку 1990-ых у Шчучыне былі сканцэнтраваныя амаль усе знішчальнікі-перахватчыкі тыпу МіГ-25БМ, якія былі выраблены ў СССР. Акрамя, уласна аэрадрома, у канцы 1970-ых у некалькіх кіламетрах ад Шчучына быў пабудаваны аб’ект пад назвай «Бункер-77» (пазыўны «Сеньёр») — запасны камандны пункт 95-ай авіядывізіі, разлічаны на знаходжанне камандавання падчас ваенных дзеянняў. Пункт, схаваны пад пагоркам і сыходзіць на некалькі паверхаў уніз. Камандны пункт быў абсталяваны магутным камп’ютарам, да таго ж мог вытрымаць непрамы ядзерны ўдар. Таксама за горадам размяшчалася 3363-яя рухомая рамонтна-тэхнічная база па захоўванні і ўтрыманні ядзернай зброі (па іншаму гарнізон «Дальний»), штат якой налічваў пад 200 вайскоўцаў, у базы былі ядзерныя сховішчы для атамных авіябомб, зборныя цэха ракет, штаб, вузел сувязі і іншыя памяшканні. На пераломе 1980 — 1990-ых сховішча было перапоўнена, бо сюды дастаўляліся ядзерныя боепрыпасы з былых краін сацыялістычнага лагера. Усе гэтыя аб’екты ахоўваліся некалькімі зенітна-ракетнымі часткамі. Было пабудавана нямала новых будынкаў, у тым ліку закрыты ваенны гарадок з дамамі для афіцэраў, казармамі для салдат, сталовай, лазняй, крамай і дзіцячым садам. Ваенны гарнізон даваў гораду каля 500 працоўных месцаў, мясцовыя дзяўчыны часта выходзілі замуж за лётчыкаў, а многія шчучынскія хлопцы адпраўляліся паступаць у вайсковыя вучылішча і некаторыя з іх пасля працавалі на авіябазе. У 1950-1960-ыя гады, калі адносіны паміж Захадам і СССР былі дрэннымі, — лётчыкі часта выляталі па трывозе. Авіяцыйная катастрофа адбылася 19 красавіка 1973 года. У 18:30 Як-28Р з бартавым нумарам 17 капітана А. М. Велігуры пачаў разбег, а праз некалькі хвілін за 17 кіламетраў ад аэрадрома пад вёскай Дашкоўцы рухнуў. Жывых не было. Камісія па раследванню катастрофы на чале з Героем Савецкага Саюза Леанідам Бядой прыйшла да высновы, што праблемы пачаліся на 70 секундзе пасля пад’ёму — самалёт выйшаў з-пад кантролю. У апошні момант капітан Велігура адвярнуў самалёт ад вёскі Дашкоўцы — уратавацца, зразумела шансаў у яго не было. А вось штурман — Юрый Захаравіч Бокаў, пасля адвароту ад вёскі, паспрабаваў катапультавацца — але было ўжо запозна. Жыхары вёскі не забылі лётчыкаў і паставілі ім помнік, а цэнтральнай вуліцы далі імя Анатоля Велігуры. Падчас перабудовы пачалося скарачэнне ўзброенных сіл, і 95-ая авіядывізія, якая базіравалася тут была расфарміравана, а яе самалёты пачалі «піліць» на метал. Аэрадром і ўсе астатнія аб’екты з часам былі закінуты і часткова падвяргнуліся разграбленню. Ангары былі аддадзены пад склады, а дыспетчарская была ператворана ў конны двор. У 2000-я частка ўзлётнай паласы была расчышчана і пачаліся палёты лёгкаматорнай авіяцыі, а былы камандны пункт — «Бункер-77» адкрылі для турыстаў. 28 мая 2013 года ў склад горада ўключана вёска [[Першамайская (Шчучынскі раён)|Першамайская]] [[Шчучынскі сельсавет|Шчучынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0058565&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 240 Об изменении границ города Щучина и Щучинского сельсовета Щучинского района Гродненской области]</ref>, 13 верасня 2018 года — вёскі [[Рэзы]] [[Ражанкаўскі сельсавет|Ражанкаўскага сельсавета]], [[Навасёлкі (Шчучынскі сельсавет)|Навасёлкі]] і большая частка вёскі [[Плянты]] Шчучынскага сельсавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918r0091526 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 сентября 2018 г. № 57 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Щучинского района Гродненской области]</ref>. <gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Горад на старых здымках"> Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, 1930).jpg|Рынкавая плошча з вежай Файл:Ščučyn. Шчучын (1930).jpg|Палац Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (J. Piapkoŭski, 1930-39).jpg|Касцёл і калегіум піяраў Файл:Ščučyn, Turaŭka, Pijarski. Шчучын, Тураўка, Піярскі (1900).jpg|Калегіум піяраў Файл:Ščučyn. Шчучын (J. Popkowski, XX).jpg|Касцёл і царква Файл:Ščučyn. Шчучын (XX, I).jpg|Царква </gallery> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:20000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:1833 from:0 till:327 bar:1860 from:0 till:570 bar:1866 from:0 till:1088 bar:1897 from:0 till:1742 bar:1921 from:0 till:1539 bar:1940 from:0 till:3500 bar:1959 from:0 till:6500 bar:1970 from:0 till:10300 bar:1991 from:0 till:14400 bar:2002 from:0 till:16300 bar:2009 from:0 till:15042 bar:2016 from:0 till:15538 bar:2026 from:0 till:14868 TextData= fontsize:10px pos:(30,195) text: Змяненне колькасці насельніцтва Шчучына </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 190 чал., у тым ліку 70 хрысціян і 120 іўдзеяў<ref name="Sorkina"/>; 1833 год — 327 чал.<ref name="NH"/>; 1860 год — 570 чал.<ref name="nr"/>; 1863 год — 575 чал.; 1866 год — 1&nbsp;088 чал.<ref name="HSKP"/><ref name="ehb"/>; 1897 год — 1&nbsp;742 чал.<ref name="ehb"/>, у тым ліку 1&nbsp;356 іўдзеяў * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 3&nbsp;815 чал.; 1921 год — 1&nbsp;539 чал.<ref name="ehb"/>; 1940 год — 3,5 тыс. чал.<ref name="pamiać"/>; 1959 год — 6,5 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1970 год — 10,3 тыс. чал.<ref name="ehb"/>; 1991 год — 14,4 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2002 год — 16,3 тыс. чал.; 2006 год — 15,8 тыс. чал.; 2009 год — 15&nbsp;042 чал. (перапіс)<ref name="belstat"/>; 2016 год — 15&nbsp;538 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 15&nbsp;511 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 15&nbsp;475 чал.; 2026 год — 14&nbsp;868 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы машынабудавання — [[Аўтапровад|ААТ «Аўтапровад»]], прадпрыемствы сельскагаспадарчага і трактарнага машынабудавання, харчовай прамысловасці, гандлю. Гасцініцы «Паўлінка», «Элен» і інш. == Адукацыя і культура == [[Файл:Ščučyn. Шчучын (3.08.2010).jpg|180пкс|thumb|злева|Вежа з гадзіннікам — сімвал горада]] У Шчучыне працуюць дзяржаўная гімназія і 3 сярэднія школы, 6 дашкольных устаноў. Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, 2 дамы культуры. У верасні 2015 г. у Шчучыне прайшоў ХХІІ Дзень беларускага пісьменства, які стаў нагодай для рамонту і абнаўлення шэрагу ўстаноў культуры, адкрыцця новай кнігарні. Быў урачыста адчынены для наведвальнікаў адрэстаўраваны [[Шчучынскі палац|палац Друцкіх-Любецкіх]] [http://belisrael.info/?p=5280]. Музей баявой славы (у будынку ПТВ № 198). == Мас-медыя == Выдаецца раённая газета «Дзянніца». Існуе шэраг сайтаў, прысвечаных [http://belaruscity.net/schuchin/sites.php гораду]. У тым ліку і Instagram-акаўнт горада [https://www.instagram.com/shchuchin/ @shchuchin]. == Славутасці == * Гістарычная забудова (кан. XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * Ешыбот (XIX ст.) * Капліца могілкавая (XIX ст.) * [[Шчучынскі касцёл святой Тэрэзы|Касцёл Святой Тэрэзы і кляштар піяраў]] (XVIII ст., 1826—1829) — {{ГККРБ 4|412Г000714}} * [[Шчучынскі палац|Палац Друцкіх-Любецкіх]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|412Г000610}} * [[Царква Святога Міхаіла Арханёла (Шчучын)|Царква Святога Міхаіла Арханёла]] (1863) — {{ГККРБ 4|413Г000715}} * Закінуты савецкі вайсковы аэрадром «Точный» * ''Помнікі'': [[Алаіза Пашкевіч|А. Пашкевіч (Цётцы)]] Шчучын уваходзіць у турыстычна-экскурсійны маршрут «Літаратурныя прагулкі над Нёманам»<ref name="TEB"/>. Працуе музейны пакой у будынку Палаца творчасці дзяцей і моладзі, музей народных рамёстваў у раённым цэнтры культуры, Народны музей баявой славы (у будынку сярэдняй школы № 1) і музей Вялікай Айчыннай вайны (у будынку Шчучынскага дзяржаўнага сельскагаспадарчага прафесійнага ліцэя). === Страчаная спадчына === * Сінагога (XVII/XVIII ст.) <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150" caption="Краявіды Шчучына"> Файл:Ščučyn, kaścioł (3.08.2010).jpg|Касцёл Файл:Шчучын. Касцёл і кляштар піяраў (02).jpg|Кляштар піяраў Файл:Ščučyn, kaplica (3.08.2010).jpg|Капліца на каталіцкіх могілках Файл:Ščučyn, laśnictva (3.08.2010).jpg|Будынак лясніцтва Файл:Ščučyn, carkva (3.08.2010).jpg|Царква Файл:Ščučyn. Rynak (3.08.2010).jpg|Старая забудова ля плошчы Свабоды Файл:Ščučyn. Шчучын (2010).jpg|Гатэль «Паўлінка» Файл:Гасцініца "Уют".jpg|Гасцініца "Уют" Файл:Палац князёў Друцкіх-Любецкіх.jpg|Палац князёў Друцкіх-Любецкіх Файл:Возера Рукатворнае.jpg|Возера Рукатворнае Файл:Раённы дом культуры горада Шчучына.jpg|Раённы дом культуры горада Шчучына </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Шчучына}} * [[Дзмітрый Пятровіч Агіцкі|Дзмітрый Агіцкі]] (1908—1994) — прафесар Маскоўскай Духоўнай акадэміі, пахаваны ў Шчучыне. * [[Лідзія Львоўна Арабей|Лідзія Арабей]] (1925—2005) — пісьменніца, літаратуразнаўца, [[кандыдат філалагічных навук]]. Даследчыца творчасці [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|А. Пашкевіч (Цёткі)]]. Жыла ў Шчучыне ў 1942—44 гадах. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Глаз]] (нар. 1955) — беларускі вучоны, прафесар. [[Доктар ветэрынарных навук]] (2001). Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Сяргей Уладзіміравіч Данскіх]] (нар. 1970) — беларускі гісторык, краязнаўца, кандыдат культуралогіі, загадчык кафедры турызму і культурнай спадчыны [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], аўтар звыш 200 навуковых і навукова-папулярных работ. Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Марыя Друцкая-Любецкая (са Сцыпіёнаў)|Марыя Друцкая-Любецкая]] (1793—1876) — апошняя ўладальніца Шчучына з роду Сцыпіё дэль Кампа (Сцыпіёнаў). * [[Францішак Ксаверый Друцкі-Любецкі]] (1778—1846) — князь, расійскі і польскі дзяржаўны дзеяч, уладальнік Шчучына, фінансіст і прадпрымальнік, адзін з ініцыятараў будаўніцтва [[Аўгустоўскі канал|Аўгустоўскага канала]]. * [[Аляксандр Іванавіч Маркевіч]] (нар. 1968) — беларускі палітык. Нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Мікалай Віктаравіч Нікалаеў]] (нар. 1955) — беларускі [[гісторык]] і [[грамадскі дзеяч]]. [[Доктар філалагічных навук]] (1997), нарадзіўся ў Шчучыне. * [[Юзаф Антонавіч Раўкуць]] (нар. 1954) — беларускі артыст балета. * [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч]] (1879—1967) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, нарадзіўся ў Шчучыне. == Гл. таксама == * [[Герб Шчучына]] * [[Гарады Гродзенскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="Wyszczelski">Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, ss. 47-48. ISBN 978-83-11-11934-5.</ref> <ref name="DU">Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41</ref> <ref name="Sorkina">[[Іна Соркіна]]. Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref> <ref name="NH">[http://garady.org/schuchin/ Шчучын] // {{Крыніцы/Нашы гарады|к}}</ref> <ref name="nr">[http://pawet.net/book/przewodnik/s.html Szczuczyn] // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref> <ref name="HSKP">Szczuczyn // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. 864.</ref> <ref name="ehb">[[Расціслаў Баравы]], [[Уладзімір Мальцаў]]. Шчучын // {{Крыніцы/ЭГБ|6-2к}}</ref> <ref name="pamiać">{{Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/332374 Щучин] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="belstat">[http://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Щучин // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * Данскіх, С. Наш Шчучын. — Гродна, 2001. — 207 с. * Данскіх, С. Стагоддзі і падзеі Шчучынскай зямлі. — Баранавічы, 2007. — 251 с. * {{Крыніцы/Памяць/Шчучынскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im. Ossolinskich Wyd-wo, 1993. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 3. Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie. — 413 s. * Szczuczyn // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/864 864]—865. * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/scucun1/%D0%A8%D1%87%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%87%D1%8B%D0%BD%D0%B0.html Лаўрэш Леанід. Шчучыншчына // Наша Слова. № 4 (1519), 27 студзеня 2021.] // на [[pawet.net]] * <nowiki>https://news.tut.by/society/460690.html</nowiki> * <nowiki>https://www.sb.by/articles/ogromnoe-nebo-odno-na-dvoikh-2.html</nowiki> * Ю.Тамковіч «Трагедыя над Шчучынам» («Наша гісторыя» (6(23)-2020) == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ščučyn|Шчучын}} {{OSM relation|6722486|Шчучын}} * [http://schuchin.grodno-region.by/by/ Афіцыйная старонка райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190109153336/http://schuchin.grodno-region.by/by/ |date=9 студзеня 2019 }} * [https://dzyannica.by/ Інтэрнэт-версія газеты «Дзянніца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190122121214/https://dzyannica.by/ |date=22 студзеня 2019 }} * [http://pda.weather-in.by/by/grodnenskaja/1307 Прагноз надвор’я ў г. Шчучын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513031917/https://pda.weather-in.by/by/grodnenskaja/1307 |date=13 мая 2021 }} * [http://www.radzima.org/be/pub/1423_m/ г. Шчучын] на [[Radzima.org]] * [http://pijary.info/ Сайт Ордэна Піяраў у Беларусі] * [https://schuchin.info/ Партал Щучин-инфо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181124123815/https://schuchin.info/ |date=24 лістапада 2018 }} * [http://ingvarr.net.ru/photo/83 Фотаздымкі горада Шчучын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718000507/http://ingvarr.net.ru/photo/83 |date=18 ліпеня 2011 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Шчучынскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} [[Катэгорыя:Шчучын| ]] [[Катэгорыя:Радзівілы]] [[Катэгорыя:Сцыпіёны дэль Кампа]] [[Катэгорыя:Друцкія-Любецкія]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] qqf328yndbdkg6westlhxjy6mqwk6ka 0 16321 5123536 5109083 2026-04-08T18:06:20Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5123536 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Крычаў |выява = |памер = |подпіс = |вобласць = Магілёўская |раён = Крычаўскі |першае згадванне = 1136 }} '''Кры́чаў'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Kryčaŭ}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]], на [[Сож|р. Сож]]. За 104 км ад [[Магілёў|Магілёва]]. Чыгуначны вузел на [[Орша|Оршу]], Магілёў, [[Унеча|Унечу]] і [[Рослаўль]], на аўтадарозе [[Бабруйск]]—[[Рослаўль]] ([[Расія]]). == Назва == На думку беларускага савецкага географа В. Жучкевіча, назва горада Крычаў звязаная з тэрмінам ''кръч'' — каваль; ''крычніца'' — найпрасцейшае прыстасаванне для выплаўкі жалеза. Адсюль і тэрмін ''крычнае жалеза''. Вытворным ад назвы прафесіі з'яўляецца і старажытнарускае імя ''Крыч''. Малаверагодна супастаўленне, якое існуе, назвы Крычаў з імем племя крывічы.<ref name="KTSB" /> Існуе колькі народна-этамалагічных паданняў, у якіх назва Крычава тлумачыцца на грунце знешняга гукавага падабенства<ref name="mlib" />. З іншага боку, фіксаваліся прозвішчы Крыч ([[Граўжышкі]]), Крычэль ([[Відзы]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-63SV-3?i=818&cat=1106480</ref><ref>https://geneteka.genealodzy.pl/familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-63ZZ-Z?i=615&cat=1649956</ref>. Назва Крычаў утвораная тыповым для гэтага рэгіёну назваўтваральным спосабам (як і [[Быхаў]], [[Чэрыкаў]]). == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Крычава}} === Ранняе Сярэднявечча === Упершыню загаданы ў грамаце-статуце князя смаленскага [[Расціслаў Мсціславіч|Расціслава Мсціславіча]] на заснаванне Смаленскай епархіі ад 1136 годам<ref name="evkl"/> як '''Крэчут'''. У XII — сярэдзіне ХІV стст. горад у складзе [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]]<ref name="HŠBNiD"/>. === Вялікае Княства Літоўскае === З 1358 года ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], увайшоў у склад Мсціслаўскага княства. У ХІV—XVIII стст. існавалі [[Крычаўскія гарадскія ўмацаванні]]. З канца ХV ст. горад увайшоў у склад [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]], дзе стала цэнтрам [[Крычаўская воласць|воласці]], уладання [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікіх князёў]]. У [[1507]] і [[1508]] [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі безвынікова намагаліся авалодаць Крычавам. У часы [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] ([[1558]]—[[1582]]) у [[1564]] яны зноў двойчы спрабавалі захапіць горад. [[Файл:Kryčaŭ, Sož. Крычаў, Сож (M. Ivanov, 1784).jpg|thumb|300px|Горад на акварэлі М. Іванова, пач. XIX ст.]] Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Крычаў увайшоў у склад [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага ваяводства]]. З [[17 стагоддзе|ХVII ст.]] ён стаў цэнтрам [[Крычаўскае староства|староства]], якое знаходзілася ў валоданні [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У [[17 стагоддзе|ХVII]]—[[18 стагоддзе|XVIII]] стст. аснову планавальнай кампазіцыі Крычава складаў [[Крычаўскі замак|замак]], ад якога цягнуліся вуліцы; было 8 цэркваў, касцёл, сінагога. Сфарміраваўся другі цэнтр горада — Рынак. У [[1614]] [[Маскоўская дзяржава|маскоўскія]] захопнікі спалілі Крычаў і разрабавалі староства. У [[1633]] ён зноў моцна пацярпеў ад нападу маскоўскіх войскаў<ref name="evkl"/>: амаль усіх жыхароў (2000 чал.) гвалтоўна вывезлі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]], а сам горад спалілі<ref name="Kuźmin"/>. [[23 жніўня]] [[1633]] за гераізм і адданасць радзіме [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Уладзіслаў Ваза]] надаў Крычаву [[Магдэбургскае права]] і герб: «''у чырвоным полі залаты крыж, побач з якім срэбны меч''»<ref name="HBH"/>. З пачаткам [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] ([[1654]]—[[1667]]) Крычаў вытрымаў 2-месячную маскоўскую аблогу, аднак потым мусіў здацца. Па вызваленні ([[1661]]) сойм Рэчы Паспалітай на пэўны час скасаваў для горада выплату падаткаў<ref name="evkl"/>. Паводле інвентару, на [[1671]] у Крычаве было 375 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], на [[1682]] — 456 дымоў<ref name="evkl"/>. У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ([[1700]]—[[1721]]) улетку [[1708]] непадалёк ад горада размяшчаўся лагер расійскіх войскаў на чале з царом маскоўскім [[Пётр I|Пятром I]]. На [[1720]] у Крычаве было 233 жылыя дамы, на [[1747]] — 429 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], на [[1779]] — 470 дымоў<ref name="evkl"/>. У [[1743]]—[[1744]] гадах у Крычаве і ваколіцах разгарэлася сялянскае [[Крычаўскае паўстанне 1743—1744 гадоў|антыфеадальнае паўстанне]] пад кіраўніцтвам [[Васіль Вашчыла|Васіля Вашчылы]], якое было жорстка задушанае войскам [[Геранім Фларыян Радзівіл|Гераніма Фларыяна Радзівіла]]. === Расійская імперыя === [[Файл:Крычаў. План 1788 г. (РДВГА) (фрагмент).jpg|міні|злева|Фрагмент плана Крычава [[1788]] года. [[РДВГА]]]] [[Файл:Kryčaŭ, Sož. Крычаў, Сож (1785).jpg|thumb|300px|Крычаўская верф, [[чарцёж]] [[1785]]]] У выніку [[першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1772]]) Крычаў апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. Статус паселішча панізілі да [[мястэчка]]. У [[1776]] [[Кацярына II]] падаравала Крычаўскае староства графу [[Р. Пацёмкін]]у. На [[1779]] у Крычаве было 470 двароў. У кан. [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] мястэчка стала важным цэнтрам мануфактурнай прамысловасці (у тым ліку парусінавыя мануфактуры [[Крычаўская парусінавая мануфактура Пацёмкіна|Пацёмкіна]] і [[Крычаўская парусінавая мануфактура Галынскага|Галынскага]] і [[Крычаўская канатная мануфактура|канатная мануфактура]], тут працавалі суднаверф, а таксама вінакурны, цагельны, шкляны, гарбарны і медналіцейны заводы, млыны. На [[1847]] у Крычаве было 630 двароў, дзейнічалі 6 цэркваў і касцёл, працавала малітоўная школа, штогод праводзіліся 3 кірмашы. Паводле вынікаў перапісу ([[1897]]) у мястэчку было 972 двары, дзейнічалі 7 цэркваў, касцёл і 5 сінагог, працавалі 2 народныя вучылішча, 3 гарбарныя і мылаварны завод, 4 крупадзёркі, 4 маслабойні, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 125 крамаў, 5 заезных двароў, штогод праводзілася 4 кірмашы. === Найноўшы час === [[25 сакавіка]] [[1918]] згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Крычаў абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919]] згодна з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак [[16 студзеня]] Масква адабрала горад разам з іншымі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускімі тэрыторыямі]] ў склад [[РСФСР]]. З [[1923]] тут утварыўся чыгуначны вузел на лініі [[Орша]] — [[Унеча]]. У [[1924]] Крычаў вярнулі [[БССР]], дзе ён стаў цэнтрам раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай]], з [[1927]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]], з [[1938]] — у Магілёўскай вобласці. На [[1926]] тут было 2395 двароў. У [[1931]] годзе Крычаў атрымаў статус [[горад]]а. У [[1930-я]] гг. тут збудавалі ЦЭЦ, цэментны, фасфарытавы, крэйдавы заводы, льнозавод. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[17 ліпеня]] [[1941]] да [[30 верасня]] [[1943]] горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У [[1962]]—[[1965]] гадах Крычаў уваходзіў у склад [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскага раёна]]. У 1977 годзе ў гарадскую мяжу Крычава ўключана вёска [[Варанева]] [[Лабковіцкі сельсавет|Лабковіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Горад на старых здымках"> Файл:Kryčaŭ. Крычаў (M. Astankovič, 1890-99, 1905).jpg|Панарама Файл:Kryčaŭ, Rynak, Biezzahannaha Začaćcia. Крычаў, Рынак, Беззаганнага Зачацьця (1901-18).jpg|Рынак. Касцёл Файл:Kryčaŭ, Rynak, Biezzahannaha Začaćcia. Крычаў, Рынак, Беззаганнага Зачацьця (1913).jpg|Касцёл, [[1913]] Файл:Kryčaŭ, Rynak, Plabanija. Крычаў, Рынак, Плябанія (1913).jpg|Плябанія, [[1913]] Файл:Kryčaŭ, Šašejnaja, Paciomkin-Hałynski. Крычаў, Шашэйная, Пацёмкін-Галынскі (1901-18).jpg|Вуліца Шашэйная. Палац Файл:Kryčaŭ. Крычаў (1901-18).jpg|Вучылішча Файл:Kryčaŭ, Šašejnaja. Крычаў, Шашэйная (1.05.1937).jpg|Парад, [[1937]] </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:40000 ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1779 from:0 till:2800 bar:1880 from:0 till:4570 bar:1897 from:0 till:6221 bar:1926 from:0 till:5592 bar:1939 from:0 till:16000 bar:1959 from:0 till:19000 bar:1972 from:0 till:26500 bar:1991 from:0 till:32600 bar:1997 from:0 till:31900 bar:2004 from:0 till:28000 bar:2010 from:0 till:27100 bar:2017 from:0 till:26178 bar:2025 from:0 till:22973 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XVIII стагоддзе''': 1779 год — 2,8 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XIX стагоддзе''': 1880 год — 4&nbsp;570 чал.; 1883 год — 6 тыс. чал.<ref name="HSKP"/>; 1897 год — 6&nbsp;221 чал. * '''XX стагоддзе''': 1926 год — 5&nbsp;592 чал.; 1939 год — 16,0 тыс. чал.; 1959 год — 19 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1972 год — 26,5 тыс. чал.; 1991 год — 32,6 тыс. чал.; 1995 год — 32,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 31,9 тыс. чал.; 1998 год — 31,1 тыс. чал.<ref name="BE"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 год — 28 тыс. чал.; 2006 год — 27,4 тыс. чал.; 2008 год — 27 тыс. чал.<ref name="HVB"/>; 2010 год — 27,1 тыс. чал.; 2016 год — 26&nbsp;325 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 26&nbsp;178 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2025 год — 22&nbsp;973 чал. == Эканоміка == [[Файл:Cement plant in Krichev and railcar DP-1 (Pesa 620M).jpg|thumb|Крычаўцэментшыфер]] З 18 ст. вядомы як цэнтр ткацтва. Прадпрыемствы будматэрыялаў, хімічнай, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасці. Гасцініца «Крычаў»<ref name="TEB"/>. * [[Вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства|ВРУП]] «Крычаўцэментшыфер» * [[Рэспубліканскае ўнітарнае вытворчае прадпрыемства|РУВП]] «Крычаўскі завод гумавых вырабаў» * ААТ «Крычаўскі завод жалезабетонных вырабаў» * філіял «Крычаўскі хлебазавод» [[Рэспубліканскае ўнітарнае вытворчае прадпрыемства|РУВП]] «Магілёўхлебпрам» == Інфраструктура == === Транспарт === [[Файл:Крычаў. Чыгуначны вакзал.jpg|міні|злева|Чыгуначная станцыя [[Крычаў I]]]] [[Файл:The bus station in Krichev.jpg|thumb|Аўтастанцыя]] У Крычаве маецца [[Крычаў I|чыгуначная станцыя]] і [[аўтобусны парк]], які абслугоўвае 6 гарадскіх, 9 мясцовых і 2 міжгародныя маршруты. === Культура === Дзейнічае 4 дамы культуры, 4 бібліятэкі, [[Крычаўскі раённы краязнаўчы музей|Крычаўскі краязнаўчы музей]]. === Адукацыя === У Крычаве працуюць 9 школаў і 11 дашкольных устаноў, Тэхнікум эканомікі, права і кіравання, Крычаўскі прафесійны агратэхнічны каледж, Магілёўскі абласны ліцэй № 4. === Медыцына === Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ажыццяўляюць 3 бальніцы і 6 паліклінік. == Забудова == [[Файл:Residential house in Krichev2.jpg|міні|злева|Жылы дом у Крычаве]] [[Файл:Lenin street in Krichev (Belarus).JPG|thumb|У цэнтры горада]] У Крычаве існавалі гістарычныя мясціны Забялышчын і Загарадзішча<ref name="Miacieĺski"/>. У наш час шаша Бабруйск — Масква падзяляе Крычаў на дзве часткі. Найбольш развітая з іх — паўднёвая, якая прылягае да Сожа, у ёй размяшчаюцца адміністрацыйныя, культурна-побытавыя і гандлёвыя прадпрыемствы. У паўночнай частцы забудоўваецца мікрараён Сож. Горад мае 5 паркаў і 2 скверы. == Славутасці == {{Вікікрыніцы|Прывілей на заснаванне Крычаўскага касцёла 4 красавіка 1755 г.}} * Вінакурня (XVIII ст.) * Гістарычная забудова (XIX — пач. XX стст.; фрагменты) * [[Крычаўскі замак|Замкавая гара]] (XI—XVIII стст.) * Могілкі іўдзейскія * [[Палац Пацёмкіна (Крычаў)|Палац Пацёмкіна-Галынскіх]] (1778—1787) * [[Паштовая станцыя (Крычаў)|Паштовая станцыя]] (1840-я) * Плябанія (XIX ст.) * [[Свята-Мікалаеўская царква (Крычаў)|Царква Святога Мікалая]] (1838), захаваўся [[Крычаўскі звон|звон 1748]], адліты для царквы Параскевы Пятніцы * [[Свята-Пакроўская царква (Крычаў)|Свята-Пакроўская царква]] 1946 г. * [[Свята-Уваскрасенская царква (Крычаў)|Царква Уваскрасення Хрыстова]] (XIX ст., 1930-я) <gallery mode=packed perrow ="4" heights= "150px"> Крычаў. Палац Пацёмкіна і Галынскіх узімку (05).jpg|Палац Пацёмкіна-Галынскіх Krichev Castle and Church of Saint Nicholas in Krichev.JPG|Замкавая гара і Свята-Мікалаеўская царква Krichev Castle (Belarus).JPG|Руіны замка на Замкавай гары Крычаўскі палац [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Адваротны бок (здымак 2012 год).jpg|Палац Галынскіх Крычаўскі палац [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Фасад (здымак 2009 год).jpg|Палац Галынскіх, галоўны фасад Крычаў. Замкавая гара. Мікольская царква (01).jpg|Свята-Мікалаеўская царква Крычаў. Воданапорная вежа каля Чыгуначнага вакзала.jpg| Воданапорная вежа каля Чыгуначнай станцыі Паштовая станцыя ў Крычаве. Фасад.jpg|Паштовая станцыя Christ Resurrection churches in Krichev (Belarus)7.jpg|Царква Уваскрасення Хрыстова Крычаў. Яўрэйскія могілкі (02).jpg|Яўрэйскія могілкі </gallery> === Страчаная спадчына === * Верф (XVIII ст.) * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Крычаў)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1855—1860) * Касцёл Святога Ільі (XV ст.) * Сінагога * Царква Раства Багародзіцы (XIX ст.) == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг Расіі}} [[Клін (горад)|Клін]], [[Расія]]<ref name="klincity"/> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Крычава}} * [[Ілля Барысавіч Берхін]] (1908—1992) — савецкі [[гісторык]], доктар гістарычных навук, [[прафесар]], Заслужаны дзеяч навукі РСФСР. * [[Таццяна Генадзеўна Голубева]] (нар. 1947) — беларускі палітык. * [[Сяргей Іванавіч Крыжэвіч]] (нар. 1952) — беларускі палітык. * [[Яўген Сямёнавіч Мазалькоў]] (1909—1969) — [[літаратуразнавец]], [[крытык]] і [[перакладчык]], Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968)<ref name="БЭ9">{{Крыніцы/БелЭн|9}} — С. 506.</ref> * [[Міхаіл Фёдаравіч Мельнікаў]] ([[1921]]—[[1993]]) — краязнавец, заснавальнік Крычаўскага краязнаўчага музея (у 1961—1982 гг. яго дырэктар), [[Заслужаны работнік культуры БССР]]<ref name="Б10">{{крыніцы/БелЭн|10}} — С. 278.</ref> * [[Аксана Мянькова]] (нар. [[1982]]) — беларуская [[Лёгкая атлетыка|лёгкаатлетка]] * [[Мікалай Максімавіч Мяшкоў]] — міністр вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі [[БССР]] (1968—1988) * [[Уладзімір Лявонцьевіч Новак]] — беларускі мастак * [[Барыс Токін]] ([[1900]]—[[1984]]) — [[біёлаг]] * [[Анатоль Ігнатавіч Рыбчынскі]] (нар. 1936) — беларускі мастак. == Гл. таксама == * [[Гарады Магілёўскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 184.</ref> <ref name="mlib">[http://www.mlib.basnet.by/kray/krichev/9.1.html Легенды і паданні пра Крычаў], [http://www.mlib.basnet.by Магілёўская абласная бібліятэка]</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=153|артыкул=Крычаў|аўтар=[[Андрэй Мяцельскі|Мяцельскі А.]]}}</ref> <ref name="HŠBNiD">{{Крыніцы/Гістарычны шлях беларускай нацыі і дзяржавы, 2005|Principality of Smalensk in the 12th century|354}}</ref> <ref name="Kuźmin">Кузьмін А. [http://www.radzima.org/be/pub/1519_m/ Кароткая гісторыя Крычава], [[Radzima.org]]</ref> <ref name="HBH">{{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}} С. 178.</ref> <ref name="HSKP">{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/793 793]—794.</ref> <ref name="EHB">[[Уладзімір Бянько|Бянько У.]] Крычаў // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 279.</ref> <ref name="BE">{{Крыніцы/БелЭн|8к}} С. 524.</ref> <ref name="HVB">{{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|6-2к}} С. 393.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref> <ref name="Miacieĺski">Мяцельскі А. Старадаўні Крычаў: Гіст.-археал. нарыс горада ад старажыт. часоў да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] / Навук. рэд. П. Лысенка. — Мінск: Бел. навука, 2003.</ref> <ref name="klincity">http://klincity.ru/pobratcities/</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=153|артыкул=Крычаў|аўтар=[[Андрэй Мяцельскі|Мяцельскі А.]]}} * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|6-2}} * Мяцельскі А. Старадаўні Крычаў: Гіст.-археал. нарыс горада ад старажыт. часоў да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] / Навук. рэд. П. Лысенка. — Мінск: Бел. навука, 2003. — 167 с.: іл. ISBN 985-08-0541-2. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Крычаў|405}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Kryčaŭ|Крычаў}} {{OSM relation|6722694|Крычаў}} * [https://radzima.org/be/gorad/krychau.html м. Крычаў] на [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/krichev/index.htm}} * [http://www.rg.ru/2013/11/21/krichev.html Падарунак iмператрыцы] // Российская газета, 21 ноября 2013 * [https://www.gismeteo.by/weather-krichev-11816/ Надвор’е ў горадзе Крычаў] {{Крычаўскі раён}} {{Магілёўская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крычаў| ]] pmxm5pfbkbye9rxfy3sfntwvrk3w3mn 4 16411 5123566 5121304 2026-04-08T18:51:08Z JerzyKundrat 174 5123566 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) == Казахі у == Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 34avi0ffau9qq5tla3b5jpwuzh8mvad 0 16931 5123509 5105756 2026-04-08T16:52:26Z Peisatai 111348 5123509 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Руба |выява = Руба. Царква лекара Панцеляймона (02).jpg |подпіс = Царква ў імя лекара Панцеляймона |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |статус з = 1970 }} '''Ру́ба'''<ref name="NNP"/> — былы [[Гарадскія пасёлкі Беларусі|гарадскі пасёлак]] у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цяпер у гарадскіх межах [[Віцебск]]а. Знаходзіўся ў юрысдыкцыі Віцебскага гарсавета (Чыгуначны раён). == Назва == На карце 18 ст. (''План генеральнага межавання Віцебскага павету'') вёска Руба пазначаная толькі на правым беразе Дзвіны, а насупраць яе ў Дзвіну ўцякае аднайменная рэчка [[Руба (рака)|Руба]]. == Геаграфія == Знаходзіцца на рацэ [[Дзвіна|Дзвіне]], за 15 км ад [[Віцебск]]а, аўтамабільнымі дарогамі Руба злучаная з Віцебскам, [[Гарадок|Гарадком]], [[Сураж (Віцебскі раён)|Суражам]]. [[Файл:Доломитовый слой - panoramio.jpg|thumb|left|Агаленне даламітаў.]] Даліна Дзвіны каля Рубы каньёнападобная, пойма звужаецца да 10—20 м. На правым і левым берагах ракі радовішча [[даламіт]]аў<ref>{{Крыніцы/БЭ|13|Руба|А. П. Шчураў}}</ref>. Пластавы паклад звязаны з адкладамі франскага яруса (верхні [[дэвон]]). У рэчышчы Дзвіны даламіты выходзяць на дзённую паверхню. == Гісторыя == Руба вядомая з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] як цэнтр фальварка, куды ў 1834 годзе ўваходзіла 4 вёскі Вярхоўскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]], паблізу найбуйнейшых на Заходняй Дзвіне [[Парог ракі|парогаў]], небяспечных для суднаў і плытоў. У 1909 годзе вёска і [[фальварак]] ва ўласнасці Піскунова. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Бабінавіцкім сельсавеце Віцебскага раёна. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня [[1941]] да чэрвеня [[1944]] года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 13 чэрвеня 1942 года карны атрад расстраляў у былым пасёлку Вярхоўе і яго акрузе 75 жыхароў. З 31 ліпеня 1970 года — гарадскі пасёлак у падпарадкаванні Чыгуначнага райсавета горада Віцебска<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні вёскі Руба Віцебскага раёна ў гарадскі пасёлак і перадачы яго ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 22 (1288).</ref>. 7 ліпеня 1972 года ў склад Рубы ўвайшла вёска [[Вярхоўе (Віцебскі раён)|Вярхоўе]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 ліпеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 23 (1361).</ref>. У 2017 годзе Руба была ўключаная ў гарадскія межы Віцебска. == Насельніцтва == * [[2006]] — 8,1 тыс. чал. * [[2016]] — 7&nbsp;652 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * [[2017]] — 7&nbsp;662 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Каля Рубы, уздоўж ракі і па яе рэчышчы, на паверхню выходзяць старажытныя пласты [[даламіт]]аў — найбуйнейшае ў Беларусі радовішча высакаякасных [[вапняк]]оў. У 1931 годзе каля Рубы заснаваны вапнавы завод, вакол якога вырас завадскі пасёлак. Была пабудавана [[Чыгуначны транспарт|чыгуначная]] ветка даўжынёй 22 км. [[Файл:ОАО Доломит.jpg|thumb|center|600px|ААТ «Даламіт».]] Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў і харчовай прамысловасці. Гарналыжны цэнтр «Руба». Побач з Рубай аздараўленчы цэнтр «Жалезнякі». == Славутасці == * Помнік на магіле ахвяр фашызму * Помнік на магіле Невядомага салдата * Помнік у гонар 1-й Віцебскай імя УЛКСМ партызанскай брыгады * Царква ў гонар велікамучаніка Панцеляймона * Дэндрапарк == Вядомыя асобы == * [[Кацярына Віктараўна Лаўрыненка]] (1977—2025) — беларускі гісторык. * [[Людміла Іванаўна Пісарава]] (1939—2011) — беларуская актрыса. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=13|старонак=576|isbn=985-11-0216-4 (Т.&nbsp;13)|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 4. Накцюрн — Скальскі|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=4|старонак=742|тыраж=9500}} * {{кніга|загаловак=Витебск: Энциклопедический справочник|адказны=Гл. редактор И. П. Шамякин|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1988|старонкі=317|старонак=408|isbn=5-85700-004-1|тыраж=60&nbsp;000}} {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ruba, Belarus|Руба}} {{OSM relation|6227949|Руба}} * [http://www.vitebsk.gov.by/ru/admin_rayonov/Ruba Гарадскі пасёлак Руба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130708204426/http://www.vitebsk.gov.by/ru/admin_rayonov/Ruba |date=8 ліпеня 2013 }} * [http://www.skisport.by/skicenters/ruba/ Горнолыжный центр в г. п. Руба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120224025333/http://www.skisport.by/skicenters/ruba |date=24 лютага 2012 }} * [https://www.gismeteo.by/weather-ruba-14612/ Надвор’е ў пасёлку Руба] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Віцебска}} [[Катэгорыя:Геаграфія Віцебска]] [[Катэгорыя:Руба| ]] jt880v7jumjvii3zemyea8yrmupj3bx 5123526 5123509 2026-04-08T17:30:33Z JerzyKundrat 174 5123526 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Руба |выява = Руба. Царква лекара Панцеляймона (02).jpg |подпіс = Царква ў імя лекара Панцеляймона |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |статус з = 1970 }} '''Ру́ба'''<ref name="NNP"/> — былы [[Гарадскія пасёлкі Беларусі|гарадскі пасёлак]] у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], цяпер у гарадскіх межах [[Віцебск]]а. Знаходзіўся ў юрысдыкцыі Віцебскага гарсавета (Чыгуначны раён). == Геаграфія == Знаходзіцца на рацэ [[Дзвіна|Дзвіне]], за 15 км ад [[Віцебск]]а, аўтамабільнымі дарогамі Руба злучаная з Віцебскам, [[Гарадок|Гарадком]], [[Сураж (Віцебскі раён)|Суражам]]. [[Файл:Доломитовый слой - panoramio.jpg|thumb|left|Агаленне даламітаў.]] Даліна Дзвіны каля Рубы каньёнападобная, пойма звужаецца да 10—20 м. На правым і левым берагах ракі радовішча [[даламіт]]аў<ref>{{Крыніцы/БЭ|13|Руба|А. П. Шчураў}}</ref>. Пластавы паклад звязаны з адкладамі франскага яруса (верхні [[дэвон]]). У рэчышчы Дзвіны даламіты выходзяць на дзённую паверхню. == Гісторыя == На карце XVIII ст. (''План генеральнага межавання Віцебскага павету'') вёска Руба пазначаная толькі на правым беразе Дзвіны, а насупраць яе ў Дзвіну ўцякае аднайменная рэчка [[Руба (рака)|Руба]]. Руба вядомая з пачатку XIX стагоддзя як цэнтр фальварка, куды ў 1834 годзе ўваходзіла 4 вёскі Вярхоўскай воласці [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскага павета]], паблізу найбуйнейшых на Заходняй Дзвіне [[Парог ракі|парогаў]], небяспечных для суднаў і плытоў. У 1909 годзе вёска і [[фальварак]] ва ўласнасці Піскунова. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Бабінавіцкім сельсавеце Віцебскага раёна. У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня [[1941]] да чэрвеня [[1944]] года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 13 чэрвеня 1942 года карны атрад расстраляў у былым пасёлку Вярхоўе і яго акрузе 75 жыхароў. З 31 ліпеня 1970 года — гарадскі пасёлак у падпарадкаванні Чыгуначнага райсавета горада Віцебска<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні вёскі Руба Віцебскага раёна ў гарадскі пасёлак і перадачы яго ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Віцебскага гарадскога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 22 (1288).</ref>. 7 ліпеня 1972 года ў склад Рубы ўвайшла вёска [[Вярхоўе (Віцебскі раён)|Вярхоўе]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 ліпеня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 23 (1361).</ref>. У 2017 годзе Руба была ўключаная ў гарадскія межы Віцебска. == Насельніцтва == * 2006 год — 8,1 тыс. чал. * 2016 год — 7&nbsp;652 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 7&nbsp;662 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Каля Рубы, уздоўж ракі і па яе рэчышчы, на паверхню выходзяць старажытныя пласты [[даламіт]]аў — найбуйнейшае ў Беларусі радовішча высакаякасных [[вапняк]]оў. У 1931 годзе каля Рубы заснаваны вапнавы завод, вакол якога вырас завадскі пасёлак. Была пабудавана [[Чыгуначны транспарт|чыгуначная]] ветка даўжынёй 22 км. [[Файл:ОАО Доломит.jpg|thumb|center|600px|ААТ «Даламіт».]] Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў і харчовай прамысловасці. Гарналыжны цэнтр «Руба». Побач з Рубай аздараўленчы цэнтр «Жалезнякі». == Славутасці == * Помнік на магіле ахвяр фашызму * Помнік на магіле Невядомага салдата * Помнік у гонар 1-й Віцебскай імя УЛКСМ партызанскай брыгады * Царква ў гонар велікамучаніка Панцеляймона * Дэндрапарк == Вядомыя асобы == * [[Кацярына Віктараўна Лаўрыненка]] (1977—2025) — беларускі гісторык. * [[Людміла Іванаўна Пісарава]] (1939—2011) — беларуская актрыса. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2001|том=13|старонак=576|isbn=985-11-0216-4 (Т.&nbsp;13)|тыраж=10&nbsp;000}} * {{кніга|загаловак=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 4. Накцюрн — Скальскі|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=4|старонак=742|тыраж=9500}} * {{кніга|загаловак=Витебск: Энциклопедический справочник|адказны=Гл. редактор И. П. Шамякин|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ им. П. Бровки|год=1988|старонкі=317|старонак=408|isbn=5-85700-004-1|тыраж=60&nbsp;000}} {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Ruba, Belarus|Руба}} {{OSM relation|6227949|Руба}} * [http://www.vitebsk.gov.by/ru/admin_rayonov/Ruba Гарадскі пасёлак Руба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130708204426/http://www.vitebsk.gov.by/ru/admin_rayonov/Ruba |date=8 ліпеня 2013 }} * [http://www.skisport.by/skicenters/ruba/ Горнолыжный центр в г. п. Руба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120224025333/http://www.skisport.by/skicenters/ruba |date=24 лютага 2012 }} * [https://www.gismeteo.by/weather-ruba-14612/ Надвор’е ў пасёлку Руба] {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Віцебска}} [[Катэгорыя:Геаграфія Віцебска]] [[Катэгорыя:Руба| ]] ix6wqerqkgpi865f70ptkshm033qic9 0 16985 5123461 5111205 2026-04-08T13:17:37Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5123461 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Жалудок |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |сельсавет = Жалудоцкі |статус з = 1940 }} '''Жалудок'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žaludok}}, {{lang-ru|Желудок}}) — гарадскі пасёлак у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 22 км ад горада [[Шчучын]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы на лініі [[Масты]] — [[Ліда]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] лічыў, што назва пасёлка Жалудок утворана ад асновы [[жолуд]] (назва плода дуба)<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 122.</ref>. У канцы XIV ст. згаданая «Сцегевілава вёска Жалудка» (''Stegewillen-dorff Szoludka)''.<ref>[[iarchive:bub gb OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Жалудка, воранаўскае Жалудкоўскі, лідскія Жалуд і Жалудзевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-492T-S?i=334&cat=1546497</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-HSYX-7?i=406&cc=4166194&cat=1056154</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69SY-J?i=801&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ8S-K?i=428&cc=4166194&cat=741862</ref> Прозвішчы ''Жолуд, Жалудоў, Жалудовіч, Жалудко, Жалудкоў, Жолудзь, Жолудзеў'' [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]] таксама выводзіў ад слова ''жолуд''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 147.</ref>. На захадзе Літвы ёсць, аднак, літоўскае прозвішча ''Žaluda''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=071eacc7b81d7aa89318b87cfd7a6bea</ref>. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Жалудка}} З другой паловы XV стагоддзя Жалудок вядомы як ўладанне вялікага князя. З [[1486]] года [[мястэчка]], да [[1567]] года цэнтр [[павет]]а [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Належаў Лацкім, [[Сапегі|Сапегам]], Францкевічам-Радзімінскім. У лютым [[1706]] года галоўная кватэра шведскага караля [[Карл XII|Карла XII]]. У XVIII — 1-й чвэрці XIX стагоддзяў уласнасць [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]]. З [[1795]] года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Лідскага павета Віленскай губерніі. З [[1921]] года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лідскага павета. З [[1939]] года ў [[БССР]], з [[1940]] года гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. З [[1962]] у Шчучынскім р-не. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=400|height=140|type=rect|x=1897,1921,1940,1971,1993,1995,2001,2009,2016,2018,2021|y=1860,1552,2436,2100,1800,1500,1630,1290,1017,972,1060}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 311 чал., у тым ліку 146 хрысціян і 165 іўдзеяў<ref>[[Іна Соркіна|Соркіна І.]] Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref>; 1861 год — 581 чал.; 1863 год — 581 чал.; 1895 год — 674 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}<ref>Krzywicki J. Żołudek // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/827 827].</ref>; 1897 год — 1860 чал.<ref>{{Літаратура/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref>, у тым ліку 1372 юдэі * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1969 чал.; 1909 год — 1969 чал.; 1919 год — 1557 чал.; 1921 год — 1552 чал. у ''мястэчку Жалудку'' і 242 чал. у ''фальварку Жалудку''; 1940 год — 2436 чал.; 1971 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1993 год — 1,8 тыс. чал.<ref name="ehb">Шаблюк В. Жалудок // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} — С. 363.</ref>; 1995 год — 1,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 1,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|6к}} С. 419.</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1630 чал.<ref>{{Літаратура/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref>; 2006 год — 1,5 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref>; 2007 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,4 тыс. чал.; 2009 год — 1290 чал.<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf |date=18 верасня 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 1017 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 1002 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 972 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 1089 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2020 год — 1097 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2021 год — 1060 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2023 год — 1002 чал.; 2025 год — 947 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. == Славутасці == [[Файл:Жалудок Žaludok (2021).jpg|міні|злева|Сядзіба, 2021 г.]] [[Файл:Желудок, Щучинский район, Гродненская область, Беларусь 20.jpg|міні|злева|Касцёл, 2021 г.]] * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] * [[Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх (Жалудок)|Маёнтак князёў Святаполк-Чацвярцінскіх]] (пач. 20 ст.) * [[Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага (Жалудок)|Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага]] == Вядомыя асобы == * [[Бен-Авігдор]] (1866—1921) — пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на [[Іўрыт|іўрыце]]. * [[Вольга Галіна|Вольга Галіна (Александроўская)]] (1899—1980), беларуская актрыса * [[Андрэй Леанідавіч Гурын]] (нар. 1972) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (2004), [[дацэнт]] (2007). * [[Пінхус Крэмень]] (1890—1981), мастак, прадстаўнік Парыжскай школы * [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг * [[Валерый Урублеўскі]] (1836—1908), удзельнік рэвалюцыйнага руху * [[Сафія Шуазёль-Гуф’е|Сафія з Тызенгаўзаў Шуазёль-Гуф’е]] (1790—1878) — пісьменніца, аўтарка мемуараў і гістарычных раманаў. У Жалудку пахаваны [[Пётр Барташэвіч]] (1914—1991), беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2021-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2021}}</ref> <ref name="2018-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2018}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жалудо́к|306}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{OSM relation|5598163|Жалудок}} * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка] на pawet.net * [http://globustut.by/zheludok/index.htm Жалудок] на globustut.by * [http://radzima.net/be/pub/1041_m/ Жалудок] на Radzima.org * [http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 Жалудок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081230051624/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 |date=30 снежня 2008 }} на jewishgen.org * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86_%D1%83_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%BA%D1%83.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Жалудоцкі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Жалудок| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] ij0v0es90icl8xz6o0ortfktdf1qfbo 5123462 5123461 2026-04-08T13:18:44Z JerzyKundrat 174 5123462 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Жалудок |вобласць = Гродзенская |раён = Шчучынскі |сельсавет = Жалудоцкі |статус з = 1940 }} '''Жалудок'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Žaludok}}, {{lang-ru|Желудок}}) — гарадскі пасёлак у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 22 км ад горада [[Шчучын]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Скрыбаўцы (станцыя)|Скрыбаўцы]] на лініі [[Масты]] — [[Ліда]]. == Назва == [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіч]] лічыў, што назва пасёлка Жалудок утворана ад асновы [[жолуд]] (назва плода дуба)<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 122.</ref>. У канцы XIV ст. згаданая «Сцегевілава вёска Жалудка» (''Stegewillen-dorff Szoludka)''.<ref>[[iarchive:bub gb OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 707.</ref> У гэтым панёманскім рэгіёне фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Жалудка, воранаўскае Жалудкоўскі, лідскія Жалуд і Жалудзевіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-492T-S?i=334&cat=1546497</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-HSYX-7?i=406&cc=4166194&cat=1056154</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69SY-J?i=801&cc=4166194&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZQ8S-K?i=428&cc=4166194&cat=741862</ref> Прозвішчы ''Жолуд, Жалудоў, Жалудовіч, Жалудко, Жалудкоў, Жолудзь, Жолудзеў'' [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]] таксама выводзіў ад слова ''жолуд''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 147.</ref>. На захадзе Літвы ёсць, аднак, літоўскае прозвішча ''Žaluda''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=071eacc7b81d7aa89318b87cfd7a6bea</ref>. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Жалудка}} З другой паловы XV стагоддзя Жалудок вядомы як ўладанне вялікага князя. З [[1486]] года [[мястэчка]], да [[1567]] года цэнтр [[павет]]а [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Належаў Лацкім, [[Сапегі|Сапегам]], Францкевічам-Радзімінскім. У лютым [[1706]] года галоўная кватэра шведскага караля [[Карл XII|Карла XII]]. У XVIII — 1-й чвэрці XIX стагоддзяў уласнасць [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]]. З [[1795]] года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці Лідскага павета Віленскай губерніі. З [[1921]] года ў складзе Польшчы, цэнтр гміны Лідскага павета. З [[1939]] года ў [[БССР]], з [[1940]] года гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. З [[1962]] у Шчучынскім р-не. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=400|height=140|type=rect|x=1897,1921,1940,1971,1993,1995,2001,2009,2016,2018,2021|y=1860,1552,2436,2100,1800,1500,1630,1290,1017,972,1060}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1829 год — 311 чал., у тым ліку 146 хрысціян і 165 іўдзеяў<ref>[[Іна Соркіна|Соркіна І.]] Мястэчкі Лідскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Ліда і Лідчына: да 685-годдзя з дня заснавання горада: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., (Ліда, 3 кастр. 2008 г.) / рэдкал.: Худык А. П. (гал. рэд.). — Ліда, 2008.</ref>; 1861 год — 581 чал.; 1863 год — 581 чал.; 1895 год — 674 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}<ref>Krzywicki J. Żołudek // {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/827 827].</ref>; 1897 год — 1860 чал.<ref>{{Літаратура/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref>, у тым ліку 1372 юдэі * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 1969 чал.; 1909 год — 1969 чал.; 1919 год — 1557 чал.; 1921 год — 1552 чал. у ''мястэчку Жалудку'' і 242 чал. у ''фальварку Жалудку''; 1940 год — 2436 чал.; 1971 год — 2,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1993 год — 1,8 тыс. чал.<ref name="ehb">Шаблюк В. Жалудок // {{Літаратура/ЭГБ|1к}} — С. 363.</ref>; 1995 год — 1,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 год — 1,4 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/БелЭн|6к}} С. 419.</ref> * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1630 чал.<ref>{{Літаратура/Памяць/Шчучынскі раён|к}}</ref>; 2006 год — 1,5 тыс. чал.<ref>{{Літаратура/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі}}</ref>; 2007 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,4 тыс. чал.; 2009 год — 1290 чал.<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf Перепись населения — 2009. Гродненская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100918162455/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-4.pdf |date=18 верасня 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> (перапіс); 2016 год — 1017 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 1002 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 972 чал.<ref name="2018-Estimate"/>; 2019 год — 1089 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2020 год — 1097 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2021 год — 1060 чал.<ref name="2021-Estimate"/>; 2023 год — 1002 чал.; 2025 год — 947 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы сацыяльна-бытавога абслугоўвання. == Славутасці == [[Файл:Жалудок Žaludok (2021).jpg|міні|злева|Сядзіба, 2021 г.]] [[Файл:Желудок, Щучинский район, Гродненская область, Беларусь 20.jpg|міні|злева|Касцёл, 2021 г.]] * [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Жалудок)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] * [[Палацава-паркавы комплекс Святаполк-Чацвярцінскіх (Жалудок)|Маёнтак князёў Святаполк-Чацвярцінскіх]] (пач. 20 ст.) * [[Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага (Жалудок)|Царква ў імя святога вялебнага Марціна Тураўскага]] == Вядомыя асобы == * [[Бен-Авігдор]] (1866—1921) — пісьменнік, выдавец, адзін з першых папулярызатараў літаратуры на [[Іўрыт|іўрыце]]. * [[Вольга Галіна|Вольга Галіна (Александроўская)]] (1899—1980), беларуская актрыса * [[Андрэй Леанідавіч Гурын]] (нар. 1972) — беларускі ўрач-акушэр-гінеколаг. [[Кандыдат медыцынскіх навук]] (2004), [[дацэнт]] (2007). * [[Пінхус Крэмень]] (1890—1981), мастак, прадстаўнік Парыжскай школы * [[Канстанцін Тызенгаўз]] (1786—1853), арнітолаг * [[Валерый Урублеўскі]] (1836—1908), удзельнік рэвалюцыйнага руху * [[Сафія Шуазёль-Гуф’е|Сафія з Тызенгаўзаў Шуазёль-Гуф’е]] (1790—1878) — пісьменніца, аўтарка мемуараў і гістарычных раманаў. У Жалудку пахаваны [[Пётр Барташэвіч]] (1914—1991), беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2021-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2021}}</ref> <ref name="2018-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2018}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Жалудо́к|306}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{OSM relation|5598163|Жалудок}} * [http://pawet.net/zl/zl/2004_61/5.html Гісторыя Жалудка] на pawet.net * [http://globustut.by/zheludok/index.htm Жалудок] на globustut.by * [http://radzima.net/be/pub/1041_m/ Жалудок] на Radzima.org * [http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 Жалудок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081230051624/http://data.jewishgen.org/wconnect/wc.dll?jg~jgsys~shtetm~-1952611 |date=30 снежня 2008 }} на jewishgen.org * [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/zaludok/%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86_%D1%83_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B4%D0%BA%D1%83.html Лаўрэш Леанід. Палац у Жалудку // Наша Слова № 28 (1543), 15 ліпеня 2021 г.; № 29 (1544), 22 ліпеня 2021.] // на [[pawet.net]] * [http://pawet.net/files/m_sh_sb.pdf Шымялевіч Міхал. Нататкі да манаграфіі Жалудка // Збор твораў / укл. Л. Лаўрэш. — Гродна, 2019. С. 57-72.] // на [[pawet.net]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Жалудоцкі сельсавет}} {{Шчучынскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} [[Катэгорыя:Жалудок| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 1md6kvjky9ycuf45cgg6d09jdzwxl01 0 17854 5123580 5121191 2026-04-08T18:55:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123580 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Станкевіч}} {{Навуковец}} '''Ян Станке́віч''' або '''Я́нка Станке́віч''' ({{lang-be-latin|Jan Stankievič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; псеўданімы: ''Брачыслаў Скарыніч, Янучонак, Пётра з Арлянят, Гжацкі'') — беларускі мовазнаўца, публіцыст, гісторык і палітык. Доктар славянскай гісторыі і філалогіі (1926). == Біяграфія == У 1909 скончыў [[Ашмянскае гарадское вучылішча]]. Вучыўся ў [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя|Віленскай каталіцкай духоўнай семінары]]і. Працаваў у газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша ніва»]]. У 1914 годзе ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў расійскую армію. У 1917 на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]] трапіў у аўстрыйскі палон. Пасля вызвалення вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]]. Удзельнік [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|з’езда беларускіх нацыянальных арганізацый]] у [[Мінск]]у (сакавік 1917), з’езда настаўнікаў Мінскай губерні (май 1917). З снежня 1917 у [[Вільня|Вільні]], удзельнік стварэння [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства]], у студзені 1918 абраны ў склад [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], удзельнічаў у сесіі [[Рада БНР|Рады БНР]] у Мінску (24-25.3.1918). У лістападзе 1918 кааптаваны ў склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]]. Пасля прыходу ў Вільню Чырвонай Арміі працаваў у літаратурна-выдавецкім аддзеле Наркамасветы [[Літбел|Літоўска-Беларускай ССР]], загадваў беларускім выдавецтвам «Веда». У час польска-савецкай вайны 1919—1920 гадоў член [[Цэнтральная беларуская рада Віленшчыны і Гродзеншчыны|Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны]], прэзідыума [[Беларуская цэнтральная школьная рада|Беларускай цэнтральнай школьнай рады]]. Скончыў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]] (1921), [[Карлаў універсітэт]] у [[Прага|Празе]] (1926). Доктар славянскай філалогіі і гісторыі (1926). Працаваў выкладчыкам беларускай мовы ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (1928—1932) і [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]] ў Вільні (1927—1940). Друкаваўся ў часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]», заходнебеларускіх выданнях. Я. Станкевіч быў паслом [[Сейм Польшчы|Сейму Польшчы]] (1928—1930). Як палітык з’яўляўся прыхільнікам польска-беларускага збліжэння, за што яго не раз крытыкавалі беларускія групоўкі. У 1940 Янка Станкевіч выехаў у [[Варшава|Варшаву]], дзе далучыўся да дзейнасці [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага камітэта]]. Я. Станкевіч супрацоўнічаў з [[В. Іваноўскі]]м, наладзіў кантакты з польскім антыфашысцкім падполлем, стварыў канспірацыйную групу пад назвай [[Партыя беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН). Стратэгічнай мэтай гэтай дзейнасці з’яўлялася адбудова беларускай дзяржаўнасці ў апоры на Польшчу. З восені 1941 Я. Станкевіч жыў у [[Менск]]у, куды перамясціўся і ЦК ПБН, нядоўга працаваў у школьным аддзеле Мінскай управы. Станкевіч быў членам [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]], [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], навуковага аддзела [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]], адным з заснавальнікаў [[Беларускае навуковае таварыства (1942)|Беларускага навуковага таварыства]]. Выкладаў [[Гісторыя Беларусі|гісторыю Беларусі]] ў падафіцэрскай школе паліцыі ў Мінску. Прымаў удзел у [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другім Усебеларускім кангрэсе]]. З 1944 Я. Станкевіч апынуўся на эміграцыі. У [[Германія|Германіі]] ён аднавіў дзейнасць [[Крывіцкае навуковае таварыства|Беларускага навуковага таварыства]]. З 1949 Я. Станкевіч жыў у [[ЗША]], удзельнічаў у працы [[БАЗА|Беларуска-амерыканскага задзіночання]], Беларуска-амерыканскага звязу, выдаваў часопіс «Веда», «Незалежнік», супрацоўнічаў з Беларускім інстытутам навукі і мастацтва і яго выданнем «Запісы», часопісам «Сяўбіт», газетай «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]» (Мюнхен), [[Беларус (1950)|«Беларус»]] (Нью-Ёрк) і інш. Заснавальнік (разам са [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевічам]]) [[Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі|Вялікалітоўскага фонду імя Л. Сапегі]]. == Навуковая дзейнасць == Я. Станкевіч аўтар прац па беларускай гісторыі, гістарыяграфіі, мовазнаўстве («Месца беларускага языка сярод іншых славянскіх языкоў і час яго ўзнікнення», 1930; «Час узнікнення беларускага і ўкраінскага народаў», 1931; «Крыўя-Беларусь у мінуласці», 1942; «Этнаграфічная і гістарычная тэрыторыі і граніцы Беларусі», 1953, на беларускай і англійскай мовах; «3 гісторыі Беларусі»,1958; Mova rukapisu Al Kitab. Kryvickaha muzeju Jvana Łuckieviča u Vilni. Čaść 1. Fonetyka, New York, 1954; «Нарысы з гісторыі Вялікалітвы-Беларусі», 1978). Беларусь называў Крывіяй (зыходзячы з «[[Крывіцкая канцэпцыя|крывіцкай]]» канцэпцыі этнагенезу беларусаў) ці Вялікалітвой. Транслітарыраваў кітаб 1-й паловы 18 ст.(Кітаб Івана Луцкевіча). Падрыхтаваў «Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік» (выд. ў 1990). == Творы == {{калонкі|2|малы=так}} === Кнігі, брашуры === * Pròsty spòsab stàcca u karòtkim čàse hramatnym. Breslau: Priebatsch, 1918. * Nowy lementar dla biełaruskich dzietak. Wilnia: Wydawiectwa Ministerstwa biełaruskich spraū litoūskaha haspadarstwa, 1920. * Беларуская правапісь з практыкаваньнямі. Вільня: Беларускае выдавецкае т-ва, 1921. * Нашто і як збіраць геаграфічныя і асабовыя назвы беларускія? Вільня: Беларускі студэнцкі саюз, 1931. * Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом. Вільня, 1933 (3-е выд. Мн., 1991). * Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускага (крывіцкага) языка / Таварыства прыяцеляў беларусаведы пры Універсітэце Сцяпана Батуры ў Вільні. Вільня, 1935. * Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР. Вільня, 1936 (рэпр. выд.: Мн., 1991). * Гісторыя беларускага языка. Вільня, 1939 (рэпр. выд.: Мн., 1992). * Biełaruskija (kryvickija) narodnyja pieśni j kazki. Wilnia, 1939. * Курс гісторыі Крывіі — Беларусі. Прага, 1941. * Крыўя-Беларусь у мінуласці. Мн.: Беларуская народная самапомач, 1942. * Lemantar pierachodny z łacinicy na kirylicu. Miensk: vydańnie Biełaruskaje narodnaje samapomačy, 1942. * Кніжка вучыцца чытаць і пісаць лацінкаю. Мн., 1943. * Падручнік крывіцкай (беларускай) мовы: граматыка, правапіс, укладанні, прытарнаваныя вучыцца ў школе і дома: ч. 1―3. Рэгенсбург, 1946. * Маленькі маскоўска-беларускі слоўнічак фразеолёгічны і прыказкаў / Пры учасці [[Антон Адамовіч|А. Адамовіча]]. Нью-Ёрк: Крывіцкае навуковае таварыства Пранціша Скарыны, 1952. * Ethnographical and historical territories and boundaries of Whiteruthenia (Kryvia, Byelorussia). New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1953. * Этноґрафічныя й ґісторычныя тэрыторыі й граніцы Беларусі. Нью-Ёрк: Крывіцкае навуковае таварыства Пранціша Скарыны, 1953. * Некаторыя праўніцкія тэрміны Беларускія. Нью-Ёрк, 1953. * Mova rukapisu "Al kitab" kryvickaha muzeju Jvana Łuckieviča ū Vilni. New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1954. * Доля мовы беларускай (яе вонкашняя гісторыя) у розныя пэрыяды гісторыі Беларусі. Нью-Ёрк, 1954. * Савецкае хвальшаваньне гісторыі Беларусі. Мюнхэн: Ін-т для вывучэньня СССР, 1956. * Зь гісторыі Беларусі. Мюнхэн: Бацькаўшчына, 1958. * З гісторыі русіфікацыі Вялікалітвы. New York: The Francis Skoryna Kryvian (Whiteruthenian) Society of Arts and Sciences in the U.S., 1967. * Друкары Иван Хведаровіч Рагаза а Пётра Мсьціславец. Нью Ёрк, 1969. * 3 украінскіх дачыненняў да Вялікалітвы-Беларусі. Нью Ёрк, 1970. * Нарысы з гісторыі Вялікалітвы. Нью-Джэрсі, 1978. === Артыкулы === * Klicz // Biełarus. — 1914. — № 48. * Беларусы — ўцекачы ў Расеі // Гоман. — 1917. — 12 кастрычніка. * Беларускі рух сярод беларускага каталіцкага духавенства // Гоман. — 1917. — 19 кастрычніка. * Польскае войска ў Расеі // Гоман. — 1918. — № 13. * Будзьце актыўнымі // Гоман. — 1918. — № 75. * З Сакольшчыны // Гоман. — 1918. — № 86. * Пскоўская беларуская рада // Гоман. — 1918. — № 89. * Беларусь, Літва і Балтыка // Гоман. — 1918. — № 92. * Няхай жыве беларускае войска // Незалежная Беларусь. — 1919. — № 12. * «Гаспадароў вязуць» // Беларуская думка. — 1919. — № 3. * Беларуская школьная справа // Наша думка. — 1919. — № 3. * Нашыя заданьні // Беларускі студэнт. — 1923. — № 2-3. * Нацыянальны назоў беларусаў // Тамсама. * З жыцця беларускай каталіцкай царквы // Тамсама. * Народная мова ў цэрквах // Тамсама. * Абвешчаньне незалежнасці Беларусі ў сьвятле ідэі гаспадарсьцьвенасці // Беларускі студэнт. — 1923. — № 4-5. * Сялянства ў чужых краёх // Тамсама. * Як у Радавай Беларусі рэагавалі на перасьледаваньне беларусаў палякамі // Тамсама. * Свая дарога // Беларускі студэнт. — 1923. — № 6. * Аб беларусах лаціньніках // Крывіч. — 1923 — № 2. С. 28-35. * Жаноцкія назоўныя іменьні, што адпавядаюць мужчынскім з канчаткам на -ель (el-jo) і -цель (tel-jo) // Тамсама. С. 53. * Маскальшчына і Эўропа // Крывіч. — 1923 — № 4. С. 37-40. * Патрэбна борздая дапамога // Тамсама. С. 45-46 ''(аб беларускіх гімназіях у Польшчы)'' * Праф. Карскі і яго «Беларусы» // Крывіч. — 1924. — № 8. * Апавяданьне з «Аль-Кітабу» // Крывіч. — 1924. — № 9. С. 69-79. * Пачатное О-Е у славянскіх мовах // Крывіч. — 1925. — № 10. С. 82-85. * Narzecza języka białoruskiego // Sprawy Narodowościowe. — 1928. — № 5. S. 501-512. * Беларускія плямёны і јіхняе расьсяленьне // Родная мова. — 1930. — № 1 — 2. — С.; № 3 — 4. (перадрук) * Вялікі князь Вітаўт як беларускі гаспадар // Нёман. — 1932. — № 1. * Reforma gramatyki języka białoruskiego w BSRR // Sprawy Narodowościowe. — 1934. — № 1. S. 31-39. * Czas powstania narodów białoruskiego i ukraińskiego // Sprawy Narodowościowe. — 1934. — № 4-5. S. 444-453. * Севяране — беларускае племя // Калосьсе. — 1936. — № 3. * Новая праца з гісторыі беларускага языка // Калосьсе. — 1939. — № 2. * Stan badań nad klasyfikacją dialektów języka białoruskiego // Balticoslavica. T. 2. Wilno, 1936. S. 108-128. * Рэц. на: ''Stang Chr.'' Die westrussische Kanzleisprache der Großfürstentums Litauen. Oslo, 1935 // Тамсама. S. 374-398. * Повесьці й апавяданьні беларускіх (крывіцкіх) летапісцаў // Маладая Беларусь. Кн. I. — Вільня, 1936. — С. * Erklärungen zur Sprachmappe Weissruthenienlands // Bielarus — Weissruthenien: kurzer ethnographischer Entwurf. Prag: Weissruthenischer (krywitschen) Kulturverein Dr. F. Scaryna, 1939. S. 17-19. * З гісторыі каталіцтва ў Беларусі (Крывіі) // Adradžeńnie. — 1946. — № 1. * Літоўская плынь у нацыянальным адраджэньні беларускага народу // Бацькаўшчына. — 1949. — № 11. * Беларускія плямёны // Веда. — 1952. — №№ 6, 7, 8, 9-10; 1953. — №№ 1-2, 3, 7-10. * Вячаслаў Ластоўскі // Бацькаўшчына. — 1953. — № 48. * Беларусь на конадні Першае сьветнае вайны // Бацькаўшчына. — 1954. — №№ 30-31, 32-33, 34, 36-37. * Беларуска-мусульманская колёня на Брукліне ў Ню Ёрку // Веды. — 1954. Vol. 6. — № 1. * З гісторыі Палесься // Палесьсе. — 1955. — № 1-2. * Пра Беларускаю сялянска-работніцкаю грамаду // Бацькаўшчына. — 1956. — № 31. * Нашаніўства і бальшавізм // Беларускі зборнік. Кн. 7. Мюнхэн: Ін-т для вывучэньня СССР, 1957. * Узыходзіла сонца незалежнае Беларусі (да абвешчаньня незалежнасці Беларусі 25 сакавіка 1918. Успаміны) // Бацькаўшчына. — 1958. — №№ 11-13. * Рома, экклезія, іконы // Божым шляхам. — 1966. — № 3. * [http://pawet.net/library/o_philology/stank/34/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_i_%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D1%82%D0%BD%D1%8F.html Гісторыя Беларусі і расейская чорная сотня // Спадчына. — 1998. — № 2. — С. 106-131.] === Зборнікі === * ''Станкевіч Я.'' Гістарычны творы. Менск: Энцыклапедыкс, 2003. — 772 с. — ISBN 985-6599-77-6 (2-е выд.: Крыўя-Беларусь у мінуласці. — Вільня — Беласток: Інстытут беларусістыкі — Беларускае гістарычнае таварыства, 2010. — 772 с. — ISBN 83-60456-22-4.) * ''Станкевіч Я.'' За родную мову и праўдзівы назоў. Смаленск: Інбелкульт, 2013. — 741 с. — ISBN 978-5-9904531-7-3 {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|||404}} * Беларуская мова: энцыклапедыя / пад рэдакцыяй А. Я. Міхневіча. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — 653 с. — ISBN 5-85700-126-9. — С. 530. * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Станкевіч Янка|[[Святлана Явар|Сачанка С.]]|674}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Станке́віч Янка|[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]], [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Ляхоўскі У. В.]]|150}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Станке́віч Ян|684}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://jivebelarus.net/history/gistografia/kryuja-bielarus-at-ancient-time.html «Крыўя-Беларусь у мінуласьці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226044406/http://jivebelarus.net/history/gistografia/kryuja-bielarus-at-ancient-time.html |date=26 снежня 2018 }} * [http://jivebelarus.net/history/gistografia/clases-of-history-kryuja-belarus.html «Курс гісторыі Крывіі-Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181220030026/http://jivebelarus.net/history/gistografia/clases-of-history-kryuja-belarus.html |date=20 снежня 2018 }} * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/ethno-and-historycal-borders-of-belarus.html «Этнаграфічныя й гістарычныя тэрыторыі й граніцы Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180807094925/http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/ethno-and-historycal-borders-of-belarus.html |date=7 жніўня 2018 }} * [http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/tales-and-stories-of-belarusian-chronicles.html «Повесьці й апавяданьні беларускіх (крывіцкіх) летапісцаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226012706/http://www.jivebelarus.net/history/gistografia/tales-and-stories-of-belarusian-chronicles.html |date=26 снежня 2018 }} * [http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html «Беларускія плямёны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181212022837/http://jivebelarus.net/our-heritage/krivichy.html |date=12 снежня 2018 }} * [http://www.istpravda.ru/bel/artifacts/12707/ Беларуская лацінка ад Яна Станкевіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161117083212/http://www.istpravda.ru/bel/artifacts/12707/ |date=17 лістапада 2016 }} // Историческая правда * {{bis.nlb.by|134472|Станкевіч Янка}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}}{{Беларуска-татарскае пісьменства}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Ян}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першага Усебеларускага з’езда]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рыверы]] [[Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай цэнтральнай рады]] [[Катэгорыя:Ваеннапалонныя Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] 6t3y56ulgt1lrdnm9nkvz817izdwona 0 23188 5123559 5089583 2026-04-08T18:44:35Z ~2026-21707-82 166424 5123559 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ратару}} {{музыкант}} '''Сафі́я Рата́ру''', '''Сафія Міхайлаўна Еўдакіменка-Ратару''' ({{lang-mo|Sofia Rotaru}}, {{lang-uk|Софiя Ротару}}; {{ДН|7|8|1947}}, m. [[Маршынці]] , ReichII Österreich ): немецко_фашистская ( савецкая ) , малдаўская, расійская і ўкраінская контент без певческого голоса , танцоўшчыца, актрыса, музычны і кіна-прадзюсар, прадпрымальніца. Першая з удастоеных ганаровага звання «Народны артыст СССР» ([[1988]]), таксама [[Заслужаная артыстка Украінскай ССР]], [[Народная артыстка Украінскай ССР]], Народная артыстка Малдаўскай ССР, лаўрэат прэміі Ленінскага Камсамола, [[Герой Украіны]], Герой Малдовы, кавалер вышэйшай узнагароды Рэспублікі Малдова «Ордэн Рэспублікі». Ганаровая грамадзянка [[Ялта|г. Ялта]]. [[Нацыянальная легенда Украіны]] (2021). Валодае голасам контральта, дыяпазон складае больш трох актаў (ад сі вялікай актавы да рэ трэцяй актавы), на высокіх нотах голас блізак да сапрана. Яе рэпертуар налічвае больш чым 500 песень на рускай, украінскай, малдаўскай, румынскай, балгарскай, сербскай, польскай, нямецкай, італьянскай, іспанскай і англійскай мовах. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} == Спасылкі == * [http://www.sofiarotaru.com/ sofiarotaru.com — афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080205045039/http://www.sofiarotaru.com/creation/vinyl |date=5 лютага 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ратару Сафія}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Малдовы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Авацыя»]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Ялты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Кішынёўскага інстытута мастацтваў]] m7exm4qryh9rvp1bk8hvrld1xl4iqqn 0 26102 5123477 5122816 2026-04-08T14:36:18Z ~2026-21544-70 166408 праўка 5123477 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аркуш (значэнні)}} {{цёзкі2|Козік}} {{пісьменнік}} '''Алесь Аркуш''' (нар. {{ДН|28|5|1960}}, {{МН|Жодзіна||}}) — беларускі [[паэт]], [[эсэіст]], [[выдавец]]. Член [[Беларускі ПЭН|беларускага ПЭН-цэнтра]]. == Біяграфія == Скончыў [[Жодзінскі політэхнічны тэхнікум]] і [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі]]. Літаратурны псеўданім — Алесь Аркуш, узяў у 1984 годзе. У 1987-2006 гадах жыў у [[Полацк]]у. Быў сябрам літаратурнага таварыства «[[Літаратурнае таварыства Тутэйшыя|Тутэйшыя]]». З 1989 года выдаваў літаратурны альманах «[[Ксэракс Беларускі]]». У 1993 годзе стварыў [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]] і выдавецкую суполку «[[Полацкае ляда]]». Выдавец і галоўны рэдактар літаратурнага альманаху «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]». Старшыня арганізацыйнага камітэта літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». З 2006 года жыве і стварае ў Польшчы. Сябра [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН]]. == Сям’я == Жанаты з мастачкай [[Таццяна Козік|Таццянай Козік]], мае двух сыноў. == Творчасць == Піша вершы, прозу, эсэістыку, крытычныя артыкулы. Аўтар каля дзесяці зборнікаў паэзіі і трох зборнікаў эсэістыкі «Выпрабаваньне развоем» (2000), «Аскепкі вялікага малюнку» (2007), «Брызгалаўка» (разам з Барысам Козікам, 2009), раманаў «Палімпсэст» (2012), «Мясцовы час» (2014), «Захоп Беларусі марсіянамі» (2016), «[[Сядзіба (раман)|Сядзіба]]»<ref>[http://budzma.by/news/top-5-samykh-pradavanykh-knih-na-partalye-kniharnia-by-za-lyuty.html Топ-5 самых прадаваных кніг на партале Kniharnia.by за люты] — budzma.by, 01.03.2017</ref> (2017), «Спадчына»<ref>''Дэдэрка С.'' [https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ Алесь Аркуш свой пяты раман прысвяціў Спадчыне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621193202/https://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-svoj-pyaty-raman-prysvyatsiu/ |date=21 чэрвеня 2021 }} — racyja.com, 03.05.2018</ref> (2018), «Запавольванне» (2025). Аўтар тэксту гімна Полацка і шэрагу песень рок-гуртоў «[[Мясцовы час (гурт)|Мясцовы час]]» і «[[RIMA]]». Публікаваўся ў штотыднёвіку «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», беларускіх часопісах «[[ARCHE Пачатак (1998)|Arche]]» і «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», польскіх часопісах «Kartki» ([[Беласток]]), «Czas Kultury» ([[Познань]]) і «Borussia» ([[Ольштын]])<ref>[http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html Aleś Arkusz] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023062432/http://www.kwartalnik-pobocza.pl/bio/aa_b.html |date=23 кастрычніка 2013 }}</ref>. Прозе Алеся Аркуша ўласціва некананічнасць — няма традыцыйнага лінейнага аповеду, спалучаюцца розныя часавыя і геаграфічныя пласты. Галоўным героем часта выступае сам аўтар, інтэлектуал-рэфлексант, а тэкст будуецца чаргаваннем дзённікавых запісаў, эпісталярных і гістарычных уставак. Асноўная тэма — нематэрыяльная спадчынная памяць беларусаў, якая ў творах падаецца як фрагментарная і траўмаваная.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Запавольванне. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-02-23|access-date=2026-02-25|author=[[Янка Лайкоў]]}}</ref> У «эзатэрычным рамане» «Запавольванне» (2026) аўтар праз метафорыку спасціжэння страчанага часу прапануе спосаб супраціву сусветнай энтрапіі і хаосу. Дзеі ахопліваюць Беларусь, Манголію, Парыж і Літву, апісаны ўнутраны свет чалавека і яго татальная самота. Важнае месца ў кнізе адведзена ўспамінам пра дзяцінства ў Манголіі, разважанням пра захаванне ірацыянальнага дыскурсу і нестандартнага мыслення ў эпоху штучнага інтэлекту.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/padkast-litaraturnyja-zacjemki-dubauca-pra-autabijahrafichny-raman-aljesja-arkusha.html|title=Падкаст “Літаратурныя зацемкі” Дубаўца пра аўтабіяграфічны раман Алеся Аркуша – Белліт|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12}}</ref> Паэзія Алеся Аркуша вылучаецца гармоніяй і вернасцю абранаму разуменню свабоды, якая ўспрымаецца не як абстракцыя, а як штодзённая праца. Скразныя яе матывы — памяць, адказнасць перад часам і міфалагізаваны вобраз Полацка як «месца сілы» і жывога арганізма. Паэт арганічна ўплятае ў вершы беларускую міфалогію, спалучае пейзажную лірыку з глыбокай філасофскай рэфлексіяй і антыфаталізмам.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.store/%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BE%D0%BD-%D1%96-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C-%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%88/|title=Ня думаць пра сон і паразы. Алесь Аркуш|last=|website=Новыя беларускія кнігі|date=2026-01-19|access-date=2026-02-25|author=[[Ігар Сідарук]]}}</ref> Зборнік выбраных вершаў «Ня думаць пра сон і паразы» (2025) падсумоўвае паэтычную творчасць ад канца 1980-х гадоў. Кніга як дакладна выбудаваная ўнутраная прастора паэта, насычаная трывожнымі сімваламі калектыўнага досведу болю і страху. У кнізе спалучаны класічныя строфы з вольным вершам, захаваны стрыманы, іранічны і шчыры голас аўтара.<ref name=":1" /> == Выбраная бібліяграфія == * Вяртанне. — Мінск, 1988. — Бібліятэка часопіса «Маладосць». * Тайніца. — Полацк: [[Полацкае ляда]], 1991. (разам з Паўлам Бурдыкам) * Крылы ператворацца ў карэнні. — Полацк: Полацкае ляда. 1993. * Развітаньне з Танталам. — Полацк: Полацкае ляда, 1994. * Выбранае. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Выпрабаваньне развоем. — Полацк: Полацкае ляда, 1999. * Проста ў сярэдзіну. — Вільня: Беларускі інфармацыйны цэнтр, 2001. * Прывід вясны. — Мінск: Логвінаў, 2003. * Аскепкі вялікага малюнку. — Мінск: Логвінаў, 2007. * Брызгалаўка. — Мінск: Логвінаў, 2009. — Кнігарня «Наша Ніва». (разам з Барысам Козікам) * Палімпсэст (раман). — Мінск: Галіяфы, 2012. * Мясцовы час (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2014. * Песні ля Замкавай гары. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2015. * Захоп Беларусі марсіянамі (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2016. * [[Сядзіба (раман)]]. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2017. * Возера Вялікае. — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Спадчына (раман). — Беласток: Полацкае ляда — EkoPress, 2018. * Тэстамент Рагвалода. — Варшава: Skarynyčy, 2023. * <nowiki>Вечар – як сон, у якім шмат агнёў</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2023. * <nowiki>Як падае сьнег, як расьце трава</nowiki>. — Беласток: Фонд Kamunikat.org, 2024. * <nowiki>Ня думаць пра сон і паразы (выбраныя вершы)</nowiki>. — Беласток: Полацкае ляда, 2025.<ref name=":1" /> * <nowiki>Запавольванне (эзатэрычны раман)</nowiki>. — Варшава: Skarynyčy, 2025.<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * https://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaya-litaratura-zhyve.html * [http://kamunikat.org/Arkusz_Ales.html Старонка на Камунікаце] // Kamunikat.org * [http://tuzin.fm/article/66249/ Музычны раман ад аўтара «Нашай ускраіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522034113/http://tuzin.fm/article/66249/ |date=22 мая 2013 }} // Тузін Гітоў * [http://naviny.by/rubrics/culture/2012/10/02/ic_articles_117_179420/ Алесь Аркуш напісаў музычны раман, альбо Нечаканая прэзентацыя] // Naviny.by * [http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html Алесь Аркуш нарэшце наведаў сталіцу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140726013121/http://budzma.org/budzma/ales-arkush-nareshce-navedau-stalicu-fota.html |date=26 ліпеня 2014 }} // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/ales-arkush-belaruskaj-pravincyi-patrebnyya-suchasnyya-mify.html Алесь Аркуш: «Беларускай правінцыі патрэбныя сучасныя міфы»] // Будзьма разам! * [http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html Літаратурная прэмія з самага цэнтра Еўропы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121119132139/http://budzma.org/news/litaraturnaya-premiya-z-samaha-centru-europy.html |date=19 лістапада 2012 }} // Будзьма разам! * [http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ Алесь Аркуш: Гэты раман — водгук на апошнія падзеі ў краіне і свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160828103456/http://www.racyja.com/kultura/ales-arkush-gety-raman-vodguk-na-aposh/ |date=28 жніўня 2016 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ * [http://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ «Песні ля Замкавай гары» ад Алеся Аркуша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201126072905/https://www.racyja.com/kultura/pesni-lya-zamkavaj-gary-ad-alesya-ark/ |date=26 лістапада 2020 }} // БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аркуш Алесь}} [[Катэгорыя:Эсэісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Эсэісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] d7zr5wwb4vh9jneciidvvwubqdj5ntp 0 28031 5123515 4560736 2026-04-08T17:12:17Z Lavon 1118 /* Літаратура */ 5123515 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзіслаў Вярыга |Навуковая сфера = [[філасофія]], [[этнаграфія]],[[фалькларыстыка]] |Вядомы як = збіральнік беларускага фальклору }} {{Цёзкі2|Вярыга}} '''Уладзіслаў Вярыга''' ({{ДН|9|6|1868}}, г. [[Пскоў]] — {{ДС|27|8|1916}}) — [[філосаф]] і этнограф, збіральнік беларускага [[фальклор]]у<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Верига Владислав |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 111 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Доктар філасофіі (1892)<ref name="БС"/>. == Біяграфія == Вучыўся ва ўніверсітэтах [[Варшава|Варшавы]], [[Берлін]]а, [[Прага|Прагі]] і [[Берн]]а. Займаўся збіральніцтвам беларускага [[фальклор]]у. Друкаваўся ў часопісе «Вісла». У 1889 годзе ў часопісе «''{{нп3|Zbior wiadomosci do antopologii krajowej||pl|Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej}}''» («Збор звестак па айчыннай антрапалогіі») апублікаваў працу «Беларускія думкі з вёскі Глыбокае Лідскага павету [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], запісаныя ў 1885 годзе», якая змяшчае 45 беларускіх народных [[песня|песень]]<ref name="БС"/>. Выдаў кнігу «Беларускія паданні» (Львоў, 1889), якая змяшчае 32 беларускія [[казка|казкі]] з [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]<ref name="БС"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Васілевіч У. А.'' Збіральнікі: Оскар Кольберг, Зыгмунт Глогер, Іван Берман, Аляксандр Троіцкі, Аляксандр Пшчолка, Эма Яленская-Дмахоўская, Бірута, Уладзіслаў Вярыга, Чэслаў Пяткевіч, Казімір Машынскі / АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Навук. рэд. А. С. Фядосік — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. ISBN 5-343-00674-4 * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/viaryha/_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4_%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%B2%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%B3%D1%96.html Лаўрэш Леанід. Лідскі след Уладзіслава Вярыгі // Наша слова.pdf № 33 (85), 16 жніўня 2023.] * [https://www.academia.edu/105522264/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%D0%B7_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A5%D0%86%D0%A5_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F_%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%96%D0%BA_2023_%D0%B3_%D0%9D%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B5_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D0%B0_72_%D1%81 Беларускія думкі, звычаі, абрады з Лідскага павета ХІХ стагоддзя. Астрынскі прыход віленскай губерні лідскага павета. У зборнік уключаны этнаграфічныя публікацыі, зробленыя ў 19-м стагоддзі на аснове матэрыялаў, сабраных у былым Лідскім павеце Уладзілавам Вярыгам, І. Юркевічам і Бірутай. Ліда, 2023.] * Вярыга Уладзіслаў. [https://www.academia.edu/165571447/%D0%92%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BC_%D0%92%D1%8F%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%BC_%D1%83_%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%B0%D1%85_%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%94%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%96_%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B Беларускія паданні. Сабраны Уладзіславам Вярыгам у ваколіцах Новага Двара і Астрыны.] Ліда, 2025. {{DEFAULTSORT:Вярыга Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскове]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары філасофіі]] 2sekrj46t7v024ac58j4bk9eep5zqor 0 28525 5123669 5064775 2026-04-09T05:27:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123669 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} '''Ляво́н Іванавіч Дубе́йкаўскі''' або '''Ляво́н Ві́тан-Дубе́йкаўскі''', таксама '''Леў Ві́тан-Дубе́йкаўскі''' ({{lang-be-latin|Lavon Vitan-Dubiejkaŭski, Leŭ Vitan-Dubiejkaŭski|1}}; [[19 ліпеня|7 (19) ліпеня]] [[1869]], засценак [[Дубейкава]], [[Мсціслаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]] — [[6 лістапада]] [[1940]], [[Вільня]]) — беларускі палітычны і [[грамадскі дзеяч]], [[паэт]], інжынер-будаўнік, [[архітэктар]]. == Біяграфія == [[Файл:Л. Вітан-Дубейкаўскі з бацькамі ў Дубейкаве. 1904.jpg|міні|злева|Лявон Вітан-Дубейкаўскі з бацькамі ў [[Дубейкава|Дубейкаве]]. 1904 г.]] === Раннія гады === Са шляхецкага роду Дубейкаўскіх, вядомага з часоў удзельнага [[Мсціслаўскае княства|Мсціслаўскага княства]] XIV ст. і да [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]] збяднелага.<ref name="cat">{{cite web|url = http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm|title = Рупіўся дзеля Бога і людзей|author = Уладзімір Ляхоўскі|authorlink = Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|date = |publisher = Наша вера № 2(5)/1998|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = 8-3-2021}}</ref> Нарадзіўся 7(19) ліпеня 1869 года ў засценку [[Дубейкава]] [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] ў сям’і дробнага шляхціца Яна Дубейкаўскага і Агапы, з роду [[Дзеружынскія|Дзеружынскіх]]. [[хрышчэнне|Ахрышчаны]] ў [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Мсціслаў)|касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]<ref name="cat" />. Пасталеўшы, Дубейкаўскі пачаў збіраць [[беларускі фальклор]], самастойна апрацоўваў вусныя народныя творы, спрабаваў пісаць сам. На пачатку 1890-х гадоў ён напісаў [[байка|байку]] «Пацягне воўк — пацягнуць і воўка» ды [[верш]] «Бура». Скончыў [[Мсціслаўскае гарадское вучылішча]]. У 17 гадоў, насуперак волі бацькоў, што прапаноўвалі яму ісці ў [[пісар]]ы, Лявон Дубейкаўскі выправіўся ў [[Варшава|Варшаву]] і паступіў вучыцца на [[будаўнік]]а ў школу будаўнічых рамёстваў<ref name="cat"/>. Каб зарабляць грошы на навучанне ды пражыццё, вечарамі падпрацоўваў на [[Будаўніцтва|будоўлі]]<ref name="cat"/>. Праз два гады, маючы ўжо дыплом прафесійнага будаўніка, вярнуўся на радзіму. Спачатку ён працаваў пры аднаўленні старых будынкаў, а пасля пачаў узводзіць і ўласныя. З пачатку 1890-х гадоў Лявон Дубейкаўскі кіраваў аднаўленнем каталіцкіх храмаў у [[Мсціслаў|Мсціславе]], [[Магілёў|Магілёве]], [[Орша|Оршы]], [[Крычаў|Крычаве]], [[Чачэрск]]у, у [[мястэчка]]х [[Свіслач (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] [[Асіповіцкі павет|Асіповіцкага павета]] і [[Смальяны]] [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]]. Падчас рэканструкцыі [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смальяны)|Смальянскага касцёла]] працаваў разам з вядомым архітэктарам {{нп3|Лявон Францавіч Даўкша|Лявонам Даўкшам|ru|Даукша, Леон Францевич}}, знаёмства з якім шмат у чым вызначыла далейшы прафесійны выбар Дубейкаўскага<ref name="cat"/>. У часе адбудовы аднаго з касцёлаў на Магілёўшчыне ён пазнаёміўся з маладым мясцовым святаром, які адкрыў для яго беларускую літаратуру. Першаю беларускаю кнігаю стаў зборнік вершаў [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] «[[Дудка беларуская]]». Захоплены вершамі, Дубейкаўскі, разам са сваім сябрам, перапісваў іх і завучваў на памяць<ref>[http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm Ляхоўскі У. Рупіўся дзеля Бога і людзей: Жыццёвы шлях Лявона Вітан-Дубейкаўскага // [[Наша вера]]. 1997. № 4]</ref>. === Пачатак архітэктурнай дзейнасці. Першая рэвалюцыя === [[Файл:Лявон Дубейкаўскі (справа) з сябрам падчас адпачынку ад паездкі на ровары. 1914. (БДАМЛМ).jpg|злева|міні|Лявон Дубейкаўскі (справа) у часе адпачынку пасля язды на ровары, 1914 г.]] У 1894 годзе атрымаў падрад на будаўніцтва [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Смаленск)|новага каменнага касцёла]] ў [[Смаленск]]у. З 1896 па 1898 год кіраваў вялікай брыгадай будаўнікоў, якая выконвала асноўныя працы па ўзвядзенні храма<ref>[http://www.admin-smolensk.ru/~pkns/pkns/index.php?option=com_content&task=view&id=4040&Itemid=61 Дубейковский Леон Янович]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1897 годзе з мэтаю лепшай арганізацыі ўласнай будаўнічай справы ён заснаваў прыватнае інжынернае «Таварыства Л. Дубейкаўскі і Ко»<ref name="cat" />, якая выконвала будаўнічыя, інжынерна-праектныя, цэментавыя і рэстаўрацыйныя працы<ref name="ais">[https://ais.by/story/3032][[Архитектура и строительство]] № 7 (206) 2009 г. Калейдоскоп</ref>, а праз год — завод жалеза-бетонных вырабаў<ref name="cat" />. Праз нейкі час выехаў на вучобу ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе праз год, у 1903 годзе{{sfn|БелЭн|1997|с=200}}, экстэрнам здаў экзамены на званне інжынера-архітэктара пры [[Пецярбургскі інстытут цывільных інжынераў|Інстытуце цывільных інжынераў]]<ref name="cat" />. Разам з будаўніцтвам цывільных будынкаў Дубейкаўскі ўзводзіць па просьбе мясцовых праваслаўных святароў цэрквы ў [[Ярцава|Ярцаве]] і [[Манастыршчына (Манастыршчынскі раён)|Манастыршчыне]] [[Смаленская губерня|Смаленскай губерні]]<ref name="cat" />, якія былі скончаны ў 1903 годзе<ref name="ais" />. У 1904 годзе пабудаваў у [[Вязьма|Вязьме]] каменны дом казначэйства, у [[Смаленск]]у — будынак гарадской пошты (не захаваўся)<ref name="ais" />. У час [[Руска-японская вайна|расійска-японскай вайны]] і [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыйных падзеяй 1905—1906 гадоў]], калі будаўнічае прадпрымальніцтва ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] перажывала заняпад, Лявон Вітан-Дубейкаўскі вырашыў ліквідаваць сваю справу, прадаў уласны завод, паклаў грошы ў банк і выехаў у [[Парыж]], дзе ў 1907—1909 гадах вучыўся ў {{нп3|Вышэйшая архітэктурная школа|архітэктурнай школе|fr|École spéciale d'architecture}}<ref name="cat"/>, пасля заканчэння атрымаў у 1910 годзе званне [[архітэктар]]а-мастака<ref name="cat"/>. Дубейкаўскі ўладкаваўся на працу ў [[Варшава|Варшаве]], у прыватнае архітэктурна-будаўнічае бюро Лільпопа і Янкоўскага. Набраўшыся за 3 гады прафесійнага вопыту ды склаўшы патрэбны капітал, Лявон стварыў уласную праектную фірму па будаўніцтве прамысловых і жылых дамоў. Адначасова ён выкладаў будаўнічую справу ў Варшаўскім сярэднім прамыслова-тэхналагічным вучылішчы інжынера Пятроўскага. Паводле яго праекта была ўзведзена фабрыка братоў Рынгаў, шэраг [[Даходны дом|даходных дамоў]] у Варшаве. Уваходзіў у склад Кола архітэктараў у Варшаве (Koła architektów w Warszawie). Этапнай для яго стала праца над прыватным праектам палацавага ансамбля па вул. Флора, 7 у Варшаве, які ён выканаў у стылі еўрапейскага [[мадэрн]]у. Для будаўніцтва архітэктурнага комплексу ў пачатку 1914 г. былі праведзены падрыхтоўчыя работы, але ў сувязі з пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] далейшая праца была спынена<ref name="cat"/>. === Беларускае адраджэнне. БНР === [[Файл:BNR, Berlin. БНР, Берлін (1919).jpg|міні|злева|Кіраўнікі беларускіх прадстаўніцтваў і місій у еўрапейскіх краінах, Берлін. Сядзяць (злева направа): [[Яўген Міхайлавіч Ладноў|Яўген Ладноў]], [[Васіль Іванавіч Захарка|Васіль Захарка]], [[Пётр Антонавіч Крачэўскі|Пётра Крачэўскі]], [[Лявон Заяц|Леанард Заяц]]; стаяць: Лявон Вітан-Дубейкаўскі, [[Янка Чарапук]], [[Яфім Яфімавіч Бялевіч|Яўхім Бялевіч]]. Кастрычнік 1919 г. (БДАМЛіМ).]] Стала выпісваў беларускую прэсу і літаратуру, ліставаўся з рэдакцыямі газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» і каталіцкім штотыднёвікам «[[Biełarus]]». Некалькі разоў наведваў [[Вільнюс|Вільню]], дзе блізка пазнаёміўся з лідарамі [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага руху]]: братамі [[Іван Луцкевіч|Іванам]] і [[Антон Луцкевіч|Антонам]] Луцкевічамі, [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], [[Уладзіслаў Сталыгва|Уладзіславам Сталыгвам]], кс. [[Францішак Карлавіч Будзька|Францішкам Будзькам]] ды інш., дапамагаў матэрыяльна пецярбургскай выдавецкай суполцы «[[Загляне сонца і ў наша аконца|Загляне сонца і ў наша ваконца]]»<ref name="cat"/>. Увосень 1916 годзе Дубейкаўскі прыехаў у Санкт-Пецярбург, дзе атрымаў нечаканую прапанову ад кс. Францішка Будзькі зрабіць праект беларускага касцёла ў [[Янатруда|Янатрудзе]]<ref name="cat"/>. Дзякуючы хадайніцтву біскупа [[Эдвард Роп|Эдварда Ропа]] Францішак Будзька дамогся зацвярджэння праекта ад афіцыйных расійскіх уладаў, але [[Лютаўская рэвалюцыя|лютаўская рэвалюцыя 1917 года]] парушыла планы святара<ref name="cat"/>. Перыяд з 1917 года Дубейкаўскі цалкам аддаў беларускай нацыянальнай справе. У Беларусь ён пераехаў незадоўга да бальшавіцкага перавароту, знайшоўшы прытулак у фальварку [[Міхаўцы]] пад [[Радашковічы|Радашковічамі]], у сядзібе беларускага літаратара і палітычнага дзеяча [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]]<ref name="cat"/>. У 1917 годзе член [[Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў [[Мінск]]у. З 1 чэрвеня 1918 года пастановай [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]] Лявон Вітан-Дубейкаўскі быў зацверджаны галоўным урадавым архітэктарам [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Ён пачаў распрацоўваць узоры дзяржаўных нацыянальных [[узнагарода|узнагарод]] (эскізы гэтых узораў захоўваюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва]]). Па заданні [[Урад Беларускай Народнай Рэспублікі|ўрада БНР]] летам таго ж года архітэктар завяршыў праект будынка Першай беларускай нацыянальнай гімназіі ў [[Будслаў (аграгарадок)|Будславе]]. Атрымаўшы ўрадавую грашовую субсідыю, Дубейкаўскі сам паехаў туды і ўзначаліў будаўніцтва. Але польская акупацыя не дазволіла яму завяршыць справу. Паводле загаду новай адміністрацыі [[Будслаўская беларуская гімназія]] была ліквідавана як «прытулак [[бальшавізм]]у»<ref name="cat"/>. Каб паспрыяць паразуменню польскай і беларускай інтэлігенцыі, ён выступіў адным з ініцыятараў стварэння восенню 1919 года [[Польска-беларускае таварыства|Польска-беларускага таварыства]], у якое ўвайшлі княгіня [[Магдалена Радзівіл]], граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]], [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] ды інш. вядомыя асобы. Цвёрда трымаючыся ідэі незалежнасці Беларусі, Дубейкаўскі выступаў у беларускім друку супраць польскага [[шавінізм]]у. Уступіў ў шэрагі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (1918—1924)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі]]<ref name="cat"/>. [[Файл:Sciag 1 Sluckaha palka.jpg|міні| Сцяг Першага Слуцкага палка, Вільня (1921). Злева-направа: Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Любоў Зяневіч (вышывальшчыца), штабс-капітан [[Антон Борык]]]] Ведаючы добрыя сувязі Дубейкаўскага ў Варшаве, старшыня [[Рада Народных Міністраў БНР|Рады міністраў БНР]] [[Антон Луцкевіч]] зацвердзіў яго 15 чэрвеня 1919 на пасаду [[Консул (дыпламат)|консула]] беларускага ўрада ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. На той час Дубейкаўскі займаў пасаду архітэктара ў [[Янаў Падляскі|Янаве]] [[Люблінскае ваяводства|Люблінскага ваяводства]], але пакінуў прыбытковае месца і выехаў у польскую сталіцу бараніць інтарэсы Беларусі. У кастрычніку 1919 года ён ініцыяваў стварэнне [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта у Варшаве]], выконваў абавязкі яго старшыні<ref name="cat"/>. У лістападзе 1920 года падпісаў План-канспект нарады («Слуцкая акцыя») некаторых беларускіх сацыялістаў з прадстаўнікамі мясцовых землеўласнікаў па абмеркаванні сумесных дзеянняў супраць [[Бальшавікі|бальшавікоў]], асноўныя палажэнні якога былі: вызваленне Беларусі і дасягненне яе незалежнасці; незалежнасць Беларусі здабываецца шляхам федэрацыі з Польшчай праз больш цесную яе сувязь з [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвой]]; надзея толькі на ўласныя сілы, сілы краю, а значыць — палітыка праводзіцца ў духу выканання ўсіх пастулатаў насельніцтва; унутраныя непаразуменні паміж палітыкамі і іншымі слаямі насельніцтва павінны быць выключаны; нацыянальная роўнасць; дзяржаўнасць несумненна беларуская; апора на мясцовыя самаўрады; узбройванне ўсяго насельніцтва Беларусі і прыём у рэгулярнае беларускае войска добраахвотнікаў з Польшчы; радыкальная зямельная рэформа і яе рэкламаванне; пазбяганне рэквізіцый; дапамога ў забеспячэнні харчаваннем; законны ўрад, створаны Найвышэйшай Радай, — склад ураду: 50 % беларусаў, 40 % палякаў і 10 % яўрэяў. Такі нацыянальны склад ураду і ўся сітуацыя — каб атрымаць гарантыі дапамогі ад Польшчы; апора на [[Польшча|Польшчу]], [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] і [[Францыя|Францыю]] — каб змагацца з бальшавікамі. Сярод іншых падпісчыкаў плана-канспекта былі: [[Альгерд Гардзялкоўскі]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт]], [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]], Абязерскі, [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд|Павел Жаўрыд]], [[Чэслаў Урбанавіч Крупскі]], [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі|Андрэй Якубецкі]], Ражноўскі, [[Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка|Кузьма Цярэшчанка]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Сяргей Іосіфавіч Баран|Сяргей Баран]]{{Sfn|Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах|2006|с=325—326}}. Запланаваныя намеры не ажыццявіліся, а таксама правалілася вярбовачная кампанія [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] (БВК) на Гарадзеншчыне ў склад беларускіх збройных аддзелаў{{Sfn|Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах|2006|с=17}}. Член масонскай ложы (Вільня). Пасля эміграцыі [[Рада БНР|Рады БНР]] працаваў у беларускім прадстаўніцтве ў Варшаве (1919—1922). === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === 3 1922 года жыў у Вільні ([[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) ажаніўся з [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Юліянай Мэнке]]. Быў прэзідэнтам беларускай каталіцкай парафіі імя Св. Міколы, дзеячом [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]]. Удзельнічаў у выданні газеты «[[Беларускі фронт (газета)|Беларускі фронт]]». За беларускую дзейнасць праследаваўся польскімі ўладамі. Займаўся архітэктурна-будаўнічымі работамі, між іншым праектаваў царкву ў [[Відзы|Відзах]] і [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Дрысвяты)|касцёл]] у [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвятах]]. Будаваў кляштар пад Варшавай і мікрараён на [[Антокаль|Антокалі]] ў Вільні. У другой палове 1930-х гадоў з-за цяжкай хваробы архітэктар практычна не працаваў. Аўтар праекта «[[Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў (Галавічполе)|дома Вадэйкаў]]» у [[Галавічполе|Галавічполі]] (пач. 1930-х)<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=207851 nashaniva.by]</ref>. У 1935 годзе далучыўся да [[Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя|Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]], займаў пасаду першага віцэ-старшыні, прадстаўнік партыі ў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускім нацыянальным камітэце]]<ref>{{артыкул|аўтар= |загаловак= Na našym froncie|арыгінал= |спасылка= https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab.lt/Dauniejsyja/Vilnia/Novy_slach_orhan_bielaruskaje_nacyjanalna-socyjalistycnaje_dumki_-_redaktar_i_vydaviec_Uladyslau_Kazlouski_Vilna,_1933-1937.pdf.zip/232865-1935-4.pdf|аўтар выдання= |выданне= Новы шлях № 4 (14)|тып= часопіс|месца= Вільня|выдавецтва= |год= 10 жніўня 1935|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 8|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}}</ref>. Узімку 1939—1940 гадоў перанёс цяжкі грып. Памёр 6 лістапада 1940 года ад раку страўніка<ref name="cat"/>. Пахаваны на [[Роса|могілках Роса]] ў Вільні. <center><gallery widths="250" heights="150" perrow="4"> Файл:Дрысьвяты 3.jpg|[[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Дрысвяты)|Касцёл Святых Пятра і Паўла]] ў [[Дрысвяты (аграгарадок)|Дрысвятах]] Файл:Hałavičpole, Ivanoŭski. Галавічполе, Іваноўскі (1935).jpg|[[Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў (Галавічполе)|«Дом Вадэйкаў»]] (1935) Файл:Відзы. Свята-Успенская царква (2).jpg|[[Свята-Успенская царква (Відзы)|Свята-Успенская царква]], [[Відзы]] </gallery></center> == Літаратурная творчасць == [[Файл:Liavon Vitan-Dubiejkaŭski, Rosa. Лявон Вітан-Дубейкаўскі, Роса (2022) (1).jpg|міні|Магіла Лявона (Льва) Вітана-Дубейкаўскага на Росах у Вільні]] Аўтар працы «Эвалюцыя і рэформа драўлянага будаўніцтва» (засталася ў рукапісе). Аўтар сацыяльна-вострых твораў, скіраваных супраць вайны і салдатчыны, антыгуманных сацыяльных умоў, што раз’ядноўваюць людзей з радзімай: байка «Цягне воўк — пацягнуць воўка!», вершы «Бура», «Кракаў воран на бярозе…», «Голас з чужой стараны» і інш. Склаў зборнік беларускіх прыказак (у рукапісе){{sfn|БелЭн|1997|с=200}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вітан-Дубейкаўскі (Дубяйкоўскі) Лявон Іванавіч|Гліннік В. В.|200|}} * Vitan K. ''Lavon Vitan-Dubiejkauski: Da 85 uhodkaŭ naradżeńnia''. Niu Jork. 1954. * ''Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.'' Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5 * Календарыюм // «[[Czasopis (1990)|Czasopis]]» № 07-08/2004 * {{Кніга|аўтар = [[Уладзімір Ляхоўскі|Ул. Ляхоўскі]], [[Уладзімір Міхнюк|Ул. Міхнюк]], [[Аляксандра Гесь|А. Гесь]]|частка = |загаловак = Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах|арыгінал = |спасылка = http://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf|адказны = |выданне = 2-ое выд. дапрац.|месца = Менск|выдавецтва = Энцыклапедыкс|год = 2006|том = |старонкі = 296—297|старонак = 400|серыя = |isbn = 985–6599–25–3|ref = Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах}} * Ляхоўскі У. Рупіўся дзеля Бога і людзей: Жыццёвы шлях Лявона Вітан-Дубейкаўскага // Наша вера. 1997. № 4. == Спасылкі == {{Commons|Category:Lavon Vitan-Dubiejkauski|выгляд=міні}} * [http://media.catholic.by/nv/n5/art7.htm Уладзімір Ляхоўскі. Рупіўся дзеля Бога і людзей. Наша вера] * [http://www.radzima.org/pub/pomnik.php?lang=by&nazva_id=mamsdube02 Сяргей Харэўскі. Беларускі стыль у будаўніцтве 1921—1939 гг. (Лявон Вітан-Дубейкаўскі) на www.radzima.org] * [http://archive.svaboda.org/articlesprograms/libertynames/2007/2/52E05997-BEC1-4BEA-A22B-112980F7A759.html Біяграфія Л. Вітан-Дубейкаўскага на svaboda.org]{{Недаступная спасылка}} * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10215/%D0%9B%D1%8F%D0%B2%D0%BE%D0%BD_%D0%92%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96,_%D0%B4%D0%B0_85-%D1%85_%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%9E_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BD%D0%BD%D1%8F.html Кветка Вітан. Лявон Вітан-Дубейкаўскі. Да 85-х угодкаў нараджэння. Нью-Ёрк, 1954. ] // на [[pawet.net]] * [https://pawet.net/library/v_ethnography/06/%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%B4%D1%8B._%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96.html Вітан-Дубейкаўскі Лявон. Дзяды. Беларускія народныя звычаі // Наша слова.pdf № 44 (96), 1 лістапада 2023.] // на [[pawet.net]] * [https://pawet.net/library/v_ethnography/06k/%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%8B._%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D0%B7%D0%B2%D1%8B%D1%87%D0%B0%D1%96.html Вітан-Дубейкаўскі Лявон. Каляды. Беларускія народныя звычаі // Наша слова.pdf № 51 (103), 20 снежня 2023] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дубейкаўскі Лявон Іванавіч}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Масоны Беларусі]] s4qehigdwt6zxsh34w552rq32v380ez 0 31124 5123578 5014976 2026-04-08T18:54:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123578 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вольскі}} {{Пісьменнік |Выява = Віталь Вольскі.jpg }} '''Віталь Вольскі''', поўнае імя '''Віталь Фрыдрыхавіч Зэйдэль-Вольскі''' ({{ДН|5|9|1901|23|8}}, {{МН|Санкт-Пецярбург||}} — {{ДС|22|9|1988}}, [[Мінск]]) — беларускі {{празаік|Беларусі|СССР}}, {{перакладчык|СССР|Беларусі|на беларускую мову}}, {{драматург|Беларусі|СССР}}, {{сцэнарыст|Беларусі|СССР}}, [[літаратуразнавец]], [[краязнавец]], [[палітычны дзеяч]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1934). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1971). Бацька [[Артур Вольскі|Артура Вольскага]] і дзед [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і служачага. З 1918 года працаваў на Трубачным заводзе, потым у Камісарыяце гарадской гаспадаркі [[Петраград]]а. З 1919 года — у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]], удзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вай]]не. Служыў у пагранічных войсках і органах [[ВЧК]]. З 1926 года — старшы інспектар [[Галоўрэперткам БССР|Галоўрэперткома БССР]], у 1927 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі]]. З 1928 года — старшы інструктар кінафікацыі [[Белдзяржкіно]], з 1929 — дырэктар [[Віцебскі мастацкі тэхнікум|Віцебскага мастацкага тэхнікума]], з 1930 — дырэктар [[БДТ-2|Беларускага драматычнага тэатра]] ў Віцебску. У 1932—1936 гг. працаваў дырэктарам [[Інстытут літаратуры і мастацтва|Інстытута літаратуры і мастац]]тва [[АН БССР]]. З красавіка 1942 г. загадваў аддзелам у рэдакцыі сатырычнай газеты-плаката «[[Раздавім фашысцкую гадзіну]]», з лістапада 1943 — у рэдакцыі часопіса «[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]». У 1948—1954 гадах — навуковы супрацоўнік [[Інстытут літаратуры АН БССР|Інстытута літаратуры АН БССР]]. Узначальваў праўленне [[Літфонд БССР|Літфонда БССР]] (1953—1966). Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1934). Памёр {{ДС|22|9|1988}} года ў [[Мінск|Мінску]]. Пахаваны на [[Паўночныя могілкі (Мінск)|Паўночных могілках Мінска]] (Паўночныя-1, 76а/14/2)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-07-28}}</ref>. == Кантраверсія == У 1932 годзе крытык і пісьменнік Віталь Зэйдэль-Вольскі напісаў артыкул-данос «Аб рэцыдывах нацыянал-дэмакратызму ў творчасці мастака Мініна<ref>https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/Viciebski_proletary.zip/1933-021.pdf</ref>» пра тое, як беларускі мастак [[Яфім Сямёнавіч Мінін|Яфім Мінін]] займаецца класавым шкодніцтвам, і кінуў на яго цяжкае ў той час абвінавачванне ў нацыянал-дэмакратызме. У артыкуле аўтар пісаў: «Экслібрыс, зроблены для Шлюбскага, характэрны сваім голым этнаграфізмам. У цэнтры яго знаходзіцца курган. З левага боку кургана сядзіць стары селянін і грае на цымбалах. На кургане сядзіць таксама стары і грае ў дуду. Побач з ім яшчэ адзін стары ў саламяным капялюшы стаіць і грае на трубе. Нацдэм Шлюбскі з задавальненнем знаходзіў у гэтых экслібрысах работы Мініна яскравыя адбіткі беларускага „нацыянальнага адраджэння“». Мастака Яфіма Мініна расстралялі ў 1937 годзе як сябра «польскай ваеннай арганізацыі». Этнограф [[Аляксандр Ануфрыевіч Шлюбскі|Аляксандр Шлюбскі]] быў паўторна арыштаваны ў чэрвені 1935 года УНКУС па Ленінградскай вобласці. Асобай нарадай пры НКУС СССР 16 лістапада 1935 года прыгавораны да трох гадоў пазбаўлення волі. Далейшы ягоны лёс невядомы. Зяць Галубка, мастак Яўген Ціхановіч адзначае: «''Дык хто ж напісаў п’есу "[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]"? (...) я пісаў аб тым, што бачыў рукапіс п’есы пры вобыску ў мінскай кватэры [[Уладзіслаў Галубок|Галубка]] восенню 1937 г. (...) нікому другому, як Вольскаму-Зэйдэлю — чэкісту, пісьменніку і драматургу — далі матэрыял на экспертызу (...). усе тыя абвінавачванні, якія інкрымінаваліся Галубку Вольскі-Зэйдэль падпісаў уласнаручна. Халодны разлік забойцы такі: ніхто ніколі не дазнаецца, калі прысвоіць драматургічны твор — п’есу "Несцерка", тым больш што ніхто і ніколі не пачне варушыць творы "ворага народа". (...) мы даведаліся, хто падпісаў пратакол, з якога бачна, што Галубок аказаўся ворагам народа па экспертызе В. Вольскага-Зэйдэля. Зараз давайце паглядзім у твар Вольскага. Думаеце, па знешнім выглядзе ён нагадвае забойцу, стукача, правакатара. Зусім не — сярэдняга росту, вочы шэрыя і вельмі добрыя (...), бародка-эспаньёлка (...) Цяжка паверыць у тое, што такі чалавек загубіў не толькі Галубка, але і другіх, бо ён быў на пастаяннай службе па пошуках ворагаў народа сярод беларускай інтэлігенцыі (...). Мы хочам адабраць драматургічны твор у Вольскага — пасмяротна вярнуць яго сапраўднаму аўтару — У. Галубку...''»<ref>Яўген Ціхановіч "Трэба вярнуць справядлівасць". Тэрмапілы №20 2016</ref> == Творчасць == [[Файл:26-2014-05-06-m.jpg|250px|thumb|[[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа]]. «[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]»]] Літаратурную дзейнасць пачаў у 1926 годзе. Даследаваў народную творчасць і старажытную рукапісную літаратуру беларускіх татараў — [[кітабы]]. Першая кніжка — «Праблемы беларускай савецкай драматургіі» (1934). Напісаў [[Манаграфія|манаграфію]] «Эдуард Самуйлёнак: Жыццё і творчасць» (1951), «Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры эпохі феадалізму» (1958), адзін з аўтараў дапаможніка для студэнтаў [[ВНУ]] «Нарысы па гісторыі беларускай літаратуры» (1956), падручніка «Беларуская савецкая літаратура» для 9—10 класаў (1948—1954). Аўтар п’ес «[[Цудоўная дудка]]» (1938, пастаўлена ў 1939), «Дзед і жораў» (1939, пастаўлена ў 1939), «[[Несцерка (п’еса)|Несцерка]]» (1940, пастаўлена ў 1941, аднайменны фільм па сцэнарыю аўтара, 1955), «Машэка» (1946, пастаўлена ў 1954) — усе яны ўключаны ў зборнік «П’есы» (1962), а таксама аўтар сцэнарыяў дакументальна-краязнаўчых фільмаў «Белавежская пушча» (1946), «Бярэзінскі запаведнік» (1965). Напісаў кнігі краязнаўчых [[нарыс]]аў і [[Апавяданне|апавяданняў]] «Па лясных сцежках» (1948), «У лясах над Бярозай» (1955), «Месяц за месяцам» (1956), «На бабровых азёрах» (1957), «Чайкі над Нараччу» (1959), «Родны край» (1961), «Афрыканскае падарожжа» (1963), «Эль Махрыб» (1965), «Старонкі нашай гісторыі» (1966), «Падарожжа па краіне беларусаў» (1968), «Месяц за месяцам» (1969), «Палессе» (1971), «Кніга падарожжаў» (1971), «Лёс Дункана» (1978), «Дзень добры, Бяроза» (1984). У 1977 г. выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах. Пераклаў на беларускую мову [[Сатыра|сатырычную]] паэму [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|І. В. Гётэ]] «{{нп3|Рэнар, ліс|Рэйнеке-Ліс|ru|Ренар (лис)}}» (1940), раманы {{нп3|Вілі Брэдэль|Вілі Брэдэля|ru|Бредель, Вилли}}, «Выпрабаванне» (1937), [[Майсей Саламонавіч Кульбак|М. Кульбака]] «Зельманцы» (1960), асобныя вершы [[Баліс Сруога|Баліса Сруогі]], [[Барыслаў Паўлавіч Сцепанюк|Барыслава Сцепанюка]]. <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Віталі Вольскі. Дзед і жораў. 1946.jpg|«Дзед і жораў». 1946 Віталі Вольскі. Несцерка. 1946.jpg|«Несцерка». 1946 Віталі Вольскі. Цудоўная дудка. 1945.jpg|«Цудоўная дудка». 1945 </gallery> == Узнагароды == * Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі * «Знак Пашаны» і медалямі. * Заслужаны дзеяч культуры БССР (1971). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|||269}} * {{крыніцы/ЭКБ|2|Вольскі Віталь Фрыдрыхавіч}} — C. 389. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Вольскі Віталь}} — Т. 2. — С. 44. * {{крыніцы/БП 1917-90|Вольскі Віталь}} – С. 108. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вольскі Віталь}} [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Чэкісты]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] 1chh2z6ah9u5eziagorjwh723xvzzg4 0 43792 5123492 5116635 2026-04-08T15:44:00Z JerzyKundrat 174 /* Склад аб’яднання */ абнаўленне звестак 5123492 wikitext text/x-wiki [[Image:CIS (orthographic projection).svg|right|thumb|Краіны-удзельнікі СНД]] [[Файл:Minsk CIS executive committee.JPG|thumb|[[Будынак Выканаўчага камітэта СНД]] у [[Мінск]]у]] [[File:1146 (25-hodździe Stvareńnia Sadružnaści Niezaležnych Dziaržaŭ).jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, прысвечаная 25-годдзю стварэння СНД. На ёй — будынак выканкама і эмблема СНД.]] '''Садружнасць Незалежных Дзяржаў''', '''СНД''' — міждзяржаўнае аб’яднанне, уключае большасць рэспублік былога [[СССР]]. Удзельнікамі СНД з’яўляюцца: [[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]] (знаходзіцца ў працэсе выхаду з арганізацыі<ref>[https://ria.ru/20260320/moldaviya-2082070334.html Парламент Молдавии одобрил в первом чтении денонсацию соглашения о создании СНГ]{{ref-ru}}</ref>), [[Расія]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]]. Штаб-кватэра Садружнасці знаходзіцца ў [[Мінск]]у, Беларусь. == Гісторыя стварэння СНД == {{Асноўны артыкул|Распад СССР}} Апошнія месяцы існавання СССР суправаджаліся палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурна-ідэалагічным крызісам, які завяршыўся яго распадам на 15 незалежных дзяржаў. {{Асноўны артыкул|Белавежскія пагадненні}} 8 снежня 1991 года кіраўнікі Расіі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік ([[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]], [[Украіна]]), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася [[21 снежня]] 1991 года ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]]. На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла [[30 снежня]] 1991 года ў [[Мінск]]у, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардэнуючыя органы СНД. Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» — асноватворны дакумент арганізацыі. == Статут СНД == {{Асноўны артыкул|Статут СНД}} Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў, дзяржавамі-заснавальніцамі арганізацыі з’яўляюцца тыя дзяржавы, якія на момант прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі-членамі Садружнасці з’яўляюцца тыя дзяржавы-заснавальніцы, якія прынялі на сябе абавязкі, што вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў — дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якія вызначаюцца пагадненнем аб асацыіраванным членстве, і наглядальнікаў — дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў. == Склад аб’яднання == У склад СНД спачатку ўвайшлі 11 дзяржаў, пераемніц савецкіх рэспублік. 19 сакавіка 2014 Рада нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняла рашэнне аб выхадзе [[Украіна|Украіны]] са складу СНД, сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны [[Андрэй Парубій]] заявіў, што краіна пачынае працэс выхаду з Садружнасці Незалежных дзяржаў. [[Туркменістан]] на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у садружнасці ў якасці «асацыіраванага члена». [[Грузія]] ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны [[Міхаіл Саакашвілі]] заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскім парламентам было прынята рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі. 8 красавіка 2026 года рашэнне аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў СНД былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27046737 tass.ru]</ref>. == Дзейнасць аб’яднання == На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала рашэнню складанейшых праблем, звязаных з распадам СССР, садзейнічала станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю гістарычна сталых сувязей на [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]. У далейшым СНД стала адзінай своеасаблівай платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яе ўдзельнікаў практычна ва ўсіх сферах. У эканамічнай сферы за два дзесяцігоддзі напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуе Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 39 дзеючых органаў галіновага супрацоўніцтва. Цяпер асноватворным дакументам, накіраваным на пошук узаемапрымальных рашэнняў усяго спектра эканамічных праблем, з’яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця Садружнасці Незалежных Дзяржаў на перыяд да 2020 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі — удзельніцамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і перспектывы далейшага сацыяльна-эканамічнага развіцця. Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць адзіны інтарэс. Неад’емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі наглядальнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах — удзельніцах Садружнасці. Прыкметнае развіццё за 20 гадоў існавання Садружнасці атрымала ўзаемадзеянне па парламенцкай лініі, важным інструментам якога з’яўляецца Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, якая працуе над гарманізацыяй і ўзгадненнем мадэльнай заканадаўчай базы Садружнасці. Асноўнай мэтай развіцця ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД з’яўляецца пашырэнне партнёрскіх адносін у сферах, якія маюць узаемны інтарэс для ўмацавання нацыянальнай і сумеснай ваеннай бяспекі, што знайшло адлюстраванне ў Канцэпцыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў да 2015 года. У рамках Садружнасці ўдзяляецца пастаянная ўвага забеспячэнню бяспекі і процідзеяння арганізаванай злачыннасці ў яе шматлікіх формах і праявах. Для гэтага створаны Бюро па каардынацыі барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і іншымі небяспечнымі відамі злачынстваў на тэрыторыі дзяржаў — удзельніц СНД і Антытэрарыстычны цэнтр СНД. Асаблівае месца ў Садружнасці займае супрацоўніцтва ў папярэджанні і ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. На тэрыторыях дзяржаў-удзельніц СНД захавана сістэма абмену гідраметэаралагічнай інфармацыяй і створана Міждзяржаўная гідраметэаралагічная сетка СНД. Праводзіцца работа па аптымізацыі сістэмы сувязі і перадачы інфармацыі. Узгоднены парадак узаемадзеяння нацыянальных гідраметэаслужб пры пагрозе ўзнікнення і ўзнікненні надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. Прыярытэтнае месца ў інтэграцыйных працэсах на прасторы Садружнасці належыць гуманітарнаму супрацоўніцтву. Дагэтуль Саветам па гуманітарнаму супрацоўніцтву пры падтрымцы Міждзяржаўнага фонду гуманітарнага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД рэалізавана больш за 250 праектаў. Найбольш запатрабаваныя сярод іх набылі статус пастаянна дзеючых. У іх ліку Маладзёжны сімфанічны аркестр краін СНД, Сеткавы ўніверсітэт СНД, Міждзяржаўная прэмія СНД «Зоркі Садружнасці» і «Садружнасць дэбютаў». Актыўна развіваецца супрацоўніцтва ў галіне культуры. Шырока вядомыя ў Садружнасці міжнародныя музычныя фестывалі У.Співакова, Ю.Башмета, імя М.Растраповіча, імя М.Тарывердзіева, Міжнародны конкурс імя Арама Хачатурана, Міжнародны фестываль мастацтваў «[[Славянскі базар у Віцебску]]», Адкрыты фестываль кіно краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Кінашок» у Анапе, Міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос» у Ерыване, Бакінскі міжнародны кінафестываль «Усход-Захад», Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад», кінафестываль «Зоркі Шакена» ў Алматы, Міжнародны кінафестываль краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Новае кіно XXІ стагоддзе», Міжнародны фестываль народнай творчасці краін СНД і Балтыі «Садружнасць», Маладзёжныя Дэльфійскія гульні дзяржаў — удзельніц СНД, Форум перакладчыкаў, пісьменнікаў і выдаўцоў краін СНД і Балтыі. Вялікі патэнцыял мае Міжнародная праграма «Культурныя сталіцы Садружнасці», а таксама праекты ў сферы міжкультурнага дыялога. У сферы адукацыі фарміруецца агульная адукацыйная прастора, забяспечваецца роўны доступ грамадзян у агульнаадукацыйныя ўстановы, узаемнае прызнанне і эквівалентнасць дакументаў аб сярэдняй (агульнай), пачатковай прафесійнай і сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) адукацыі. Створаны арганізацыйна-прававыя перадумовы для вырашэння пытанняў працоўнай міграцыі. У прыватнасці, прынята Канвенцыя аб прававым статусе рабочых мігрантаў і членаў іх сем’яў дзяржаў-удзельніц СНД, заснаваны Кансультацыйны савет па працы, міграцыі і сацыяльнай ахове насельніцтва. Паглыбленне шматбаковага ўзаемадзеяння ў рамках СНД садзейнічае фарміраванню агульнай інфармацыйнай прасторы. Прыкметным крокам у гэтым напрамку стала стварэнне Асацыяцыі нацыянальных інфармацыйных агенцтваў дзяржаў — удзельніц СНД, Міждзяржаўнага інфармацыйнага пула, а таксама актывізацыя дзейнасці Мждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір». Вопыт супрацоўніцтва на прасторы Садружнасці шмат у чым паслужыў асновай для інтэграцыйных працэсаў у рамках ЕўрАзЭС, Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. == Іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні з удзелам краін СНД == СНД як [[міжнародная арганізацыя]] мае занадта невялікую колькасць «пунктаў судакранання» паміж яго членамі. Гэта прымушае лідараў краін Садружнасці шукаць альтэрнатыўныя інтэграцыйныя варыянты. На прасторы СНД сфарміраваліся некалькі арганізацый з больш канкрэтнымі агульнымі мэтамі і праблемамі: [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ)]], у якую ўваходзяць Арменія, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан. * Задача АДКБ — каардынацыя і аб’яднанне намаганняў у барацьбе з міжнародным тэрарызмам і экстрэмізмам, абаротам наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў. Дзякуючы гэтай арганізацыі, створанай 7 кастрычніка 2002 года, Расія захоўвае сваё ваеннае прысутнасць у Цэнтральнай Азіі. [[Еўразійская эканамічная супольнасць|Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС)]] — Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан, краіны назіральнікі — Украіна, Малдова, Арменія. * ЕўрАзЭС была створана з мэтай развіцця эканамічнага ўзаемадзеяння, гандлю, эфектыўнага прасоўвання працэсу фарміравання Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, каардынацыі дзеянняў дзяржаў Супольнасці пры інтэграцыі ў сусветную эканоміку і міжнародную гандлёвую сістэму. Арганізацыя спыніла існаванне пасля ўтварэння ў 2014 годзе Еўразійскага эканамічнага саюза, скарот ЕўрАзЭС цяпер часам ужываецца для абазначэння апошняга. * Мытны саюз — Беларусь, Казахстан, Расія. ** У саюзе прымяняюцца адзіныя мытныя тарыфы і іншыя меры па рэгуляванні гандлем таварамі з іншымі дзяржавамі. Пры ўзаемным гандлі паміж краінамі-ўдзельнікамі МС не спаганяюцца мытныя пошліны, не ўжываецца большасць абмежаванняў эканамічнага характару. Упершыню дамоўленасць аб стварэнні МС была падпісана ў 1995 годзе паміж кіраўнікамі Расіі, Беларусі і Казахстана. Некалькі пазней да гэтых краін далучыліся Кіргізія, Таджыкістан і Узбекістан. Дадзенае інтэграцыйнае аб’яднанне праіснавала нядоўга і ў 2000 годзе было пераўтворана ў Еўразійскую эканамічную супольнасць. У кастрычніку 2006 года паміж Расіяй, Казахстанам і Беларуссю быў падпісаны дагавор, на падставе якога пачала фарміравацца арганізацыя новага Мытнага саюза, стварацца адзіная мытная зона ў межах дзяржаў. Аснову МС склалі 40 дагавораў на міжнародным узроўні, прынятых на працягу 2009 года. З чэрвеня 2010 года ўступіў у сілу і стаў прымяняцца на тэрыторыі краін-удзельніц Мытны кодэкс. Да ліпеня 2011 года на межах гэтых дзяржаў быў адменены транспартны кантроль. * Адзіная эканамічная прастора (АЭП) — Беларусь, Казахстан, Расія. ** Прастора, якая складаецца з тэрыторый бакоў, на якім функцыянуюць аднатыпныя механізмы рэгулявання эканомікі, заснаваныя на рыначных прынцыпах і ўжыванні гарманізаваных прававых нормаў, існуе адзіная інфраструктура і праводзіцца ўзгодненая падатковая, грашова-крэдытная, валютна-фінансавая, гандлёвая і мытная палітыка, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы. Намеры аб фарміраванні АЭП было агучана ў 2003 годзе кіраўнікамі дзяржаў Расіі, Казахстана, Украіны і Беларусі. Тады ж у Ялце паміж гэтымі краінамі было падпісана адпаведнае пагадненне. Пазней Украіна ўстараняецца ад працэсу. У сувязі з гэтым рэалізацыя праекта была прыпынена на працяглы час, і асноўныя інтэграцыйныя задачы рэалізоўваліся ў рамках Еўразійскай эканамічнай супольнасці. У снежні 2009 года на саміце прэзідэнтамі Расіі, Казахстана і Беларусі быў зацверджаны план дзеянняў і мерапрыемстваў па фарміраванні АЭП. Ён прадугледжваў распрацоўку і рэалізацыю на працягу 2010-11 гадоў дваццаці міжнародных дагавораў, якія забяспечаць пачатак стварэння на тэрыторыі гэтых краін адзінства эканамічнай прасторы. Міжнародныя пагадненні, якія ўваходзілі ў пакет дагаворна-прававой базы, у снежні 2010 года былі падпісаны кіраўнікамі і віцэ-прэм’ерамі дзяржаў. АЭП зарабіла на тэрыторыі Расіі, Беларусі і Казахстана з 1 студзеня 2012 года. У поўнай меры інтэграцыйныя дагаворы АЭП пачалі працаваць з ліпеня 2012 года. * [[Еўразійскі эканамічны саюз]] — дзеючы з 1 студзеня 2015 года эканамічны саюз дзяржаў Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы: Расіі, Беларусі, Казахстана, Арменіі, Кіргізіі. * {{нп3|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (арганізацыя)|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (ЦАС)|ru|Центрально-Азиатское сотрудничество (организация)|}} — Казахстан, Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан, Расія (з 2004). 6 кастрычніка 2005 на саміце ЦАС прынята рашэнне, у сувязі з маючым адбыцца ўступленнем Узбекістана ў ЕўрАзЭС, падрыхтаваць дакументы для стварэння аб’яднанай арганізацыі ЦАС-ЕўрАзЭС — гэта значыць фактычна вырашана скасаваць ЦАС. * [[Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва|Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС)]] — Беларусь, Індыя, Іран, Казахстан, Кыргызстан, КНР, Пакістан, Расія, Таджыкістан, Узбекістан. * [[Саюзная Дзяржава|Саюзная дзяржава Расіі і Беларусі]]. Ва ўсіх гэтых арганізацыях Расія фактычна выступае ў ролі лідыруючай сілы (толькі ў ШАС яна дзеліць гэту ролю з Кітаем). Грузія, Украіна, Азербайджан і Малдова з’яўляюцца членамі ГУАМ — арганізацыі, створанай у кастрычніку 1997 года і названай па першых літарах назваў яе ўдзельнікаў. 2 снежня 2005 года было абвешчана аб стварэнні Садружнасці дэмакратычнага выбару (СДВ), у якую ўвайшлі Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія, Румынія, Македонія, Славенія і Грузія. Ініцыятарамі стварэння Супольнасці сталі прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка і прэзідэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі. У дэкларацыі аб стварэнні супольнасці адзначаецца: «ўдзельнікі будуць падтрымліваць развіццё дэмакратычных працэсаў і стварэнне дэмакратычных інстытутаў, абменьвацца вопытам ва ўмацаванні дэмакратыі і павазе правоў чалавека, а таксама каардынаваць намаганні па падтрымцы новых і ўзнікаючых дэмакратычных таварыстваў». == Ваенныя арганізацыі СНД == 21 снежня 1991 года кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік — заснавальнікаў СНД быў падпісаны пратакол аб ускладанні камандавання Узброенымі Cилами СССР «да іх рэфармавання» на Міністра абароны СССР маршала авіяцыі Шапашнікава Яўгена Іванавіча<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412</ref>. 14 лютага 1992 года кіраўніка 9 дзяржаў СНД прызначылі Шапашнікава Галоўнакамандуючым Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі (АУС) СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3423</ref>. Міністэрства абароны СССР стала называцца Галоўным камандаваннем АУС СНД<ref>http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml</ref>. 24 снежня 1993 года Галоўкамат рэарганізаваны ў Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=293</ref>, а з 1 студзеня 2006 года скасаваны і Штаб, яго функцыі перададзены Сакратарыяту Савета міністраў абароны дзяржаў — удзельніц СНД. Галоўнакамандуючы Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Шапашнікаў, Яўген Іванавіч (14 лютым 1992 года — 24 верасня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=260</ref>) Начальнік Генеральнага штаба Аб’яднаных Узброеных Сіл СНД — першы намеснік Галоўнакамандуючага Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (20 сакавіка 1992 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3855</ref> — 24 снежня 1993 года) Начальнікі Штаба па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (24 снежня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=4156</ref> — 1997) * Пруднікаў, Віктар Аляксеевіч (1997—2001) * Якаўлеў, Уладзімір Мікалаевіч (2001—2006) Сакратары Савета міністраў абароны дзяржаў-удзельніц СНД * Івашоў, Леанід Рыгоравіч (1992—1996) * Воўкаў, Васіль Пятровіч (1996—1999) * Сінайскі, Аляксандр Сяргеевіч (з 1999) На вераснёвым (2004) саміце СНД у Астане (Казахстан) прынята рашэнне рэфарміраваць структуры СНД — у прыватнасці, стварыць Савет бяспекі СНД па барацьбе з тэрарызмам. У цяперашні час у рамках СНД існуюць дзве паралельныя калектыўныя ваенныя структуры. Адна з іх — Савет міністраў абароны СНД, створаны ў 1992 годзе для выпрацоўкі адзінай ваеннай палітыкі. Пры ім існуюць пастаянны сакратарыят і Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва СНД (ШКВС). Другая — Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). У рамках АДКБ створаны калектыўныя сілы хуткага разгортвання ў складзе некалькіх батальёнаў мабільных войскаў, верталётнай эскадрыллі, армейскай авіяцыі. У 2002—2004 гадах супрацоўніцтва ў ваеннай галіне развівалася ў асноўным у рамках АДКБ. У АДКБ рэгулярна праводзяцца сумесныя вучэнні. Адна з абаронных структур — гэта Аб’яднаная сістэма СПА СНД. У 2005 годзе ў рамках СНД зацверджаны асігнаванні на СПА ў памеры 2,3 млрд руб. супраць 800 млн руб. у 2004 годзе. == Гл. таксама == * [[Постсавецкая прастора]] * [[Тэхнічная дапамога СНД]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)||642}} == Спасылкі == * [http://www.e-cis.info/ Інтэрнэт-партал СНД] {{ref-ru}} * [http://cis.minsk.by/ Выканаўчы камітэт Садружнасці Незалежных Дзяржаў] {{ref-ru}} ''(афіцыйны сайт)'' {{СНД}} {{Лідары краін СНД}} {{Міжнароднае права}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] tgwt1484ast72uqgkynw2tmuyr3h5rs 5123495 5123492 2026-04-08T15:50:12Z JerzyKundrat 174 /* Склад аб’яднання */ 5123495 wikitext text/x-wiki [[Image:CIS (orthographic projection).svg|right|thumb|Краіны-удзельнікі СНД]] [[Файл:Minsk CIS executive committee.JPG|thumb|[[Будынак Выканаўчага камітэта СНД]] у [[Мінск]]у]] [[File:1146 (25-hodździe Stvareńnia Sadružnaści Niezaležnych Dziaržaŭ).jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, прысвечаная 25-годдзю стварэння СНД. На ёй — будынак выканкама і эмблема СНД.]] '''Садружнасць Незалежных Дзяржаў''', '''СНД''' — міждзяржаўнае аб’яднанне, уключае большасць рэспублік былога [[СССР]]. Удзельнікамі СНД з’яўляюцца: [[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]] (знаходзіцца ў працэсе выхаду з арганізацыі<ref>[https://ria.ru/20260320/moldaviya-2082070334.html Парламент Молдавии одобрил в первом чтении денонсацию соглашения о создании СНГ]{{ref-ru}}</ref>), [[Расія]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]]. Штаб-кватэра Садружнасці знаходзіцца ў [[Мінск]]у, Беларусь. == Гісторыя стварэння СНД == {{Асноўны артыкул|Распад СССР}} Апошнія месяцы існавання СССР суправаджаліся палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурна-ідэалагічным крызісам, які завяршыўся яго распадам на 15 незалежных дзяржаў. {{Асноўны артыкул|Белавежскія пагадненні}} 8 снежня 1991 года кіраўнікі Расіі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік ([[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]], [[Украіна]]), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася [[21 снежня]] 1991 года ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]]. На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла [[30 снежня]] 1991 года ў [[Мінск]]у, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардэнуючыя органы СНД. Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» — асноватворны дакумент арганізацыі. == Статут СНД == {{Асноўны артыкул|Статут СНД}} Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў, дзяржавамі-заснавальніцамі арганізацыі з’яўляюцца тыя дзяржавы, якія на момант прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі-членамі Садружнасці з’яўляюцца тыя дзяржавы-заснавальніцы, якія прынялі на сябе абавязкі, што вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў — дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якія вызначаюцца пагадненнем аб асацыіраванным членстве, і наглядальнікаў — дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў. == Склад аб’яднання == У склад СНД спачатку ўвайшлі 11 дзяржаў, пераемніц савецкіх рэспублік. 19 сакавіка 2014 Рада нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняла рашэнне аб выхадзе [[Украіна|Украіны]] са складу СНД, сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны [[Андрэй Парубій]] заявіў, што краіна пачынае працэс выхаду з Садружнасці Незалежных дзяржаў. [[Туркменістан]] на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у садружнасці ў якасці «асацыіраванага члена». [[Грузія]] ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны [[Міхаіл Саакашвілі]] заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскім парламентам было прынята рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі. 8 красавіка 2026 года рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў СНД былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27046737 tass.ru]</ref>. == Дзейнасць аб’яднання == На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала рашэнню складанейшых праблем, звязаных з распадам СССР, садзейнічала станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю гістарычна сталых сувязей на [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]. У далейшым СНД стала адзінай своеасаблівай платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яе ўдзельнікаў практычна ва ўсіх сферах. У эканамічнай сферы за два дзесяцігоддзі напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуе Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 39 дзеючых органаў галіновага супрацоўніцтва. Цяпер асноватворным дакументам, накіраваным на пошук узаемапрымальных рашэнняў усяго спектра эканамічных праблем, з’яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця Садружнасці Незалежных Дзяржаў на перыяд да 2020 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі — удзельніцамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і перспектывы далейшага сацыяльна-эканамічнага развіцця. Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць адзіны інтарэс. Неад’емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі наглядальнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах — удзельніцах Садружнасці. Прыкметнае развіццё за 20 гадоў існавання Садружнасці атрымала ўзаемадзеянне па парламенцкай лініі, важным інструментам якога з’яўляецца Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, якая працуе над гарманізацыяй і ўзгадненнем мадэльнай заканадаўчай базы Садружнасці. Асноўнай мэтай развіцця ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД з’яўляецца пашырэнне партнёрскіх адносін у сферах, якія маюць узаемны інтарэс для ўмацавання нацыянальнай і сумеснай ваеннай бяспекі, што знайшло адлюстраванне ў Канцэпцыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў да 2015 года. У рамках Садружнасці ўдзяляецца пастаянная ўвага забеспячэнню бяспекі і процідзеяння арганізаванай злачыннасці ў яе шматлікіх формах і праявах. Для гэтага створаны Бюро па каардынацыі барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і іншымі небяспечнымі відамі злачынстваў на тэрыторыі дзяржаў — удзельніц СНД і Антытэрарыстычны цэнтр СНД. Асаблівае месца ў Садружнасці займае супрацоўніцтва ў папярэджанні і ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. На тэрыторыях дзяржаў-удзельніц СНД захавана сістэма абмену гідраметэаралагічнай інфармацыяй і створана Міждзяржаўная гідраметэаралагічная сетка СНД. Праводзіцца работа па аптымізацыі сістэмы сувязі і перадачы інфармацыі. Узгоднены парадак узаемадзеяння нацыянальных гідраметэаслужб пры пагрозе ўзнікнення і ўзнікненні надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. Прыярытэтнае месца ў інтэграцыйных працэсах на прасторы Садружнасці належыць гуманітарнаму супрацоўніцтву. Дагэтуль Саветам па гуманітарнаму супрацоўніцтву пры падтрымцы Міждзяржаўнага фонду гуманітарнага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД рэалізавана больш за 250 праектаў. Найбольш запатрабаваныя сярод іх набылі статус пастаянна дзеючых. У іх ліку Маладзёжны сімфанічны аркестр краін СНД, Сеткавы ўніверсітэт СНД, Міждзяржаўная прэмія СНД «Зоркі Садружнасці» і «Садружнасць дэбютаў». Актыўна развіваецца супрацоўніцтва ў галіне культуры. Шырока вядомыя ў Садружнасці міжнародныя музычныя фестывалі У.Співакова, Ю.Башмета, імя М.Растраповіча, імя М.Тарывердзіева, Міжнародны конкурс імя Арама Хачатурана, Міжнародны фестываль мастацтваў «[[Славянскі базар у Віцебску]]», Адкрыты фестываль кіно краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Кінашок» у Анапе, Міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос» у Ерыване, Бакінскі міжнародны кінафестываль «Усход-Захад», Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад», кінафестываль «Зоркі Шакена» ў Алматы, Міжнародны кінафестываль краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Новае кіно XXІ стагоддзе», Міжнародны фестываль народнай творчасці краін СНД і Балтыі «Садружнасць», Маладзёжныя Дэльфійскія гульні дзяржаў — удзельніц СНД, Форум перакладчыкаў, пісьменнікаў і выдаўцоў краін СНД і Балтыі. Вялікі патэнцыял мае Міжнародная праграма «Культурныя сталіцы Садружнасці», а таксама праекты ў сферы міжкультурнага дыялога. У сферы адукацыі фарміруецца агульная адукацыйная прастора, забяспечваецца роўны доступ грамадзян у агульнаадукацыйныя ўстановы, узаемнае прызнанне і эквівалентнасць дакументаў аб сярэдняй (агульнай), пачатковай прафесійнай і сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) адукацыі. Створаны арганізацыйна-прававыя перадумовы для вырашэння пытанняў працоўнай міграцыі. У прыватнасці, прынята Канвенцыя аб прававым статусе рабочых мігрантаў і членаў іх сем’яў дзяржаў-удзельніц СНД, заснаваны Кансультацыйны савет па працы, міграцыі і сацыяльнай ахове насельніцтва. Паглыбленне шматбаковага ўзаемадзеяння ў рамках СНД садзейнічае фарміраванню агульнай інфармацыйнай прасторы. Прыкметным крокам у гэтым напрамку стала стварэнне Асацыяцыі нацыянальных інфармацыйных агенцтваў дзяржаў — удзельніц СНД, Міждзяржаўнага інфармацыйнага пула, а таксама актывізацыя дзейнасці Мждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір». Вопыт супрацоўніцтва на прасторы Садружнасці шмат у чым паслужыў асновай для інтэграцыйных працэсаў у рамках ЕўрАзЭС, Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. == Іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні з удзелам краін СНД == СНД як [[міжнародная арганізацыя]] мае занадта невялікую колькасць «пунктаў судакранання» паміж яго членамі. Гэта прымушае лідараў краін Садружнасці шукаць альтэрнатыўныя інтэграцыйныя варыянты. На прасторы СНД сфарміраваліся некалькі арганізацый з больш канкрэтнымі агульнымі мэтамі і праблемамі: [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ)]], у якую ўваходзяць Арменія, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан. * Задача АДКБ — каардынацыя і аб’яднанне намаганняў у барацьбе з міжнародным тэрарызмам і экстрэмізмам, абаротам наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў. Дзякуючы гэтай арганізацыі, створанай 7 кастрычніка 2002 года, Расія захоўвае сваё ваеннае прысутнасць у Цэнтральнай Азіі. [[Еўразійская эканамічная супольнасць|Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС)]] — Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан, краіны назіральнікі — Украіна, Малдова, Арменія. * ЕўрАзЭС была створана з мэтай развіцця эканамічнага ўзаемадзеяння, гандлю, эфектыўнага прасоўвання працэсу фарміравання Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, каардынацыі дзеянняў дзяржаў Супольнасці пры інтэграцыі ў сусветную эканоміку і міжнародную гандлёвую сістэму. Арганізацыя спыніла існаванне пасля ўтварэння ў 2014 годзе Еўразійскага эканамічнага саюза, скарот ЕўрАзЭС цяпер часам ужываецца для абазначэння апошняга. * Мытны саюз — Беларусь, Казахстан, Расія. ** У саюзе прымяняюцца адзіныя мытныя тарыфы і іншыя меры па рэгуляванні гандлем таварамі з іншымі дзяржавамі. Пры ўзаемным гандлі паміж краінамі-ўдзельнікамі МС не спаганяюцца мытныя пошліны, не ўжываецца большасць абмежаванняў эканамічнага характару. Упершыню дамоўленасць аб стварэнні МС была падпісана ў 1995 годзе паміж кіраўнікамі Расіі, Беларусі і Казахстана. Некалькі пазней да гэтых краін далучыліся Кіргізія, Таджыкістан і Узбекістан. Дадзенае інтэграцыйнае аб’яднанне праіснавала нядоўга і ў 2000 годзе было пераўтворана ў Еўразійскую эканамічную супольнасць. У кастрычніку 2006 года паміж Расіяй, Казахстанам і Беларуссю быў падпісаны дагавор, на падставе якога пачала фарміравацца арганізацыя новага Мытнага саюза, стварацца адзіная мытная зона ў межах дзяржаў. Аснову МС склалі 40 дагавораў на міжнародным узроўні, прынятых на працягу 2009 года. З чэрвеня 2010 года ўступіў у сілу і стаў прымяняцца на тэрыторыі краін-удзельніц Мытны кодэкс. Да ліпеня 2011 года на межах гэтых дзяржаў быў адменены транспартны кантроль. * Адзіная эканамічная прастора (АЭП) — Беларусь, Казахстан, Расія. ** Прастора, якая складаецца з тэрыторый бакоў, на якім функцыянуюць аднатыпныя механізмы рэгулявання эканомікі, заснаваныя на рыначных прынцыпах і ўжыванні гарманізаваных прававых нормаў, існуе адзіная інфраструктура і праводзіцца ўзгодненая падатковая, грашова-крэдытная, валютна-фінансавая, гандлёвая і мытная палітыка, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы. Намеры аб фарміраванні АЭП было агучана ў 2003 годзе кіраўнікамі дзяржаў Расіі, Казахстана, Украіны і Беларусі. Тады ж у Ялце паміж гэтымі краінамі было падпісана адпаведнае пагадненне. Пазней Украіна ўстараняецца ад працэсу. У сувязі з гэтым рэалізацыя праекта была прыпынена на працяглы час, і асноўныя інтэграцыйныя задачы рэалізоўваліся ў рамках Еўразійскай эканамічнай супольнасці. У снежні 2009 года на саміце прэзідэнтамі Расіі, Казахстана і Беларусі быў зацверджаны план дзеянняў і мерапрыемстваў па фарміраванні АЭП. Ён прадугледжваў распрацоўку і рэалізацыю на працягу 2010-11 гадоў дваццаці міжнародных дагавораў, якія забяспечаць пачатак стварэння на тэрыторыі гэтых краін адзінства эканамічнай прасторы. Міжнародныя пагадненні, якія ўваходзілі ў пакет дагаворна-прававой базы, у снежні 2010 года былі падпісаны кіраўнікамі і віцэ-прэм’ерамі дзяржаў. АЭП зарабіла на тэрыторыі Расіі, Беларусі і Казахстана з 1 студзеня 2012 года. У поўнай меры інтэграцыйныя дагаворы АЭП пачалі працаваць з ліпеня 2012 года. * [[Еўразійскі эканамічны саюз]] — дзеючы з 1 студзеня 2015 года эканамічны саюз дзяржаў Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы: Расіі, Беларусі, Казахстана, Арменіі, Кіргізіі. * {{нп3|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (арганізацыя)|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (ЦАС)|ru|Центрально-Азиатское сотрудничество (организация)|}} — Казахстан, Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан, Расія (з 2004). 6 кастрычніка 2005 на саміце ЦАС прынята рашэнне, у сувязі з маючым адбыцца ўступленнем Узбекістана ў ЕўрАзЭС, падрыхтаваць дакументы для стварэння аб’яднанай арганізацыі ЦАС-ЕўрАзЭС — гэта значыць фактычна вырашана скасаваць ЦАС. * [[Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва|Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС)]] — Беларусь, Індыя, Іран, Казахстан, Кыргызстан, КНР, Пакістан, Расія, Таджыкістан, Узбекістан. * [[Саюзная Дзяржава|Саюзная дзяржава Расіі і Беларусі]]. Ва ўсіх гэтых арганізацыях Расія фактычна выступае ў ролі лідыруючай сілы (толькі ў ШАС яна дзеліць гэту ролю з Кітаем). Грузія, Украіна, Азербайджан і Малдова з’яўляюцца членамі ГУАМ — арганізацыі, створанай у кастрычніку 1997 года і названай па першых літарах назваў яе ўдзельнікаў. 2 снежня 2005 года было абвешчана аб стварэнні Садружнасці дэмакратычнага выбару (СДВ), у якую ўвайшлі Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія, Румынія, Македонія, Славенія і Грузія. Ініцыятарамі стварэння Супольнасці сталі прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка і прэзідэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі. У дэкларацыі аб стварэнні супольнасці адзначаецца: «ўдзельнікі будуць падтрымліваць развіццё дэмакратычных працэсаў і стварэнне дэмакратычных інстытутаў, абменьвацца вопытам ва ўмацаванні дэмакратыі і павазе правоў чалавека, а таксама каардынаваць намаганні па падтрымцы новых і ўзнікаючых дэмакратычных таварыстваў». == Ваенныя арганізацыі СНД == 21 снежня 1991 года кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік — заснавальнікаў СНД быў падпісаны пратакол аб ускладанні камандавання Узброенымі Cилами СССР «да іх рэфармавання» на Міністра абароны СССР маршала авіяцыі Шапашнікава Яўгена Іванавіча<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412</ref>. 14 лютага 1992 года кіраўніка 9 дзяржаў СНД прызначылі Шапашнікава Галоўнакамандуючым Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі (АУС) СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3423</ref>. Міністэрства абароны СССР стала называцца Галоўным камандаваннем АУС СНД<ref>http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml</ref>. 24 снежня 1993 года Галоўкамат рэарганізаваны ў Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=293</ref>, а з 1 студзеня 2006 года скасаваны і Штаб, яго функцыі перададзены Сакратарыяту Савета міністраў абароны дзяржаў — удзельніц СНД. Галоўнакамандуючы Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Шапашнікаў, Яўген Іванавіч (14 лютым 1992 года — 24 верасня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=260</ref>) Начальнік Генеральнага штаба Аб’яднаных Узброеных Сіл СНД — першы намеснік Галоўнакамандуючага Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (20 сакавіка 1992 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3855</ref> — 24 снежня 1993 года) Начальнікі Штаба па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (24 снежня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=4156</ref> — 1997) * Пруднікаў, Віктар Аляксеевіч (1997—2001) * Якаўлеў, Уладзімір Мікалаевіч (2001—2006) Сакратары Савета міністраў абароны дзяржаў-удзельніц СНД * Івашоў, Леанід Рыгоравіч (1992—1996) * Воўкаў, Васіль Пятровіч (1996—1999) * Сінайскі, Аляксандр Сяргеевіч (з 1999) На вераснёвым (2004) саміце СНД у Астане (Казахстан) прынята рашэнне рэфарміраваць структуры СНД — у прыватнасці, стварыць Савет бяспекі СНД па барацьбе з тэрарызмам. У цяперашні час у рамках СНД існуюць дзве паралельныя калектыўныя ваенныя структуры. Адна з іх — Савет міністраў абароны СНД, створаны ў 1992 годзе для выпрацоўкі адзінай ваеннай палітыкі. Пры ім існуюць пастаянны сакратарыят і Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва СНД (ШКВС). Другая — Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). У рамках АДКБ створаны калектыўныя сілы хуткага разгортвання ў складзе некалькіх батальёнаў мабільных войскаў, верталётнай эскадрыллі, армейскай авіяцыі. У 2002—2004 гадах супрацоўніцтва ў ваеннай галіне развівалася ў асноўным у рамках АДКБ. У АДКБ рэгулярна праводзяцца сумесныя вучэнні. Адна з абаронных структур — гэта Аб’яднаная сістэма СПА СНД. У 2005 годзе ў рамках СНД зацверджаны асігнаванні на СПА ў памеры 2,3 млрд руб. супраць 800 млн руб. у 2004 годзе. == Гл. таксама == * [[Постсавецкая прастора]] * [[Тэхнічная дапамога СНД]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)||642}} == Спасылкі == * [http://www.e-cis.info/ Інтэрнэт-партал СНД] {{ref-ru}} * [http://cis.minsk.by/ Выканаўчы камітэт Садружнасці Незалежных Дзяржаў] {{ref-ru}} ''(афіцыйны сайт)'' {{СНД}} {{Лідары краін СНД}} {{Міжнароднае права}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] adt2j52w3psrqlifupnij7qtmui4a4e 0 45611 5123782 5059965 2026-04-09T11:15:43Z Voūk12 159072 5123782 wikitext text/x-wiki [[Файл:colonisation2.gif|thumb|right|500px|Каланізацыя свету 1492—2008]] '''Каланіялізм''' — сістэма панавання групы прамыслова развітых краін ([[Метраполія|метраполій]]) над астатнім светам у XVI—XX стагоддзях. Каланіяльная палітыка — гэта палітыка эксплуатацыі з дапамогай ваеннага, палітычнага і эканамічнага прымусу народаў, краін і тэрыторый пераважна з іншанацыянальным насельніцтвам, як правіла, эканамічна менш развітых. Злом каланіяльнай сістэмы (дэкаланізацыя) адбыўся ў другой палове XX стагоддзя з набыццём незалежнасці [[Індыя]]й і шэрагам афрыканскіх краін. Але і ў посткаланіяльны перыяд развітыя заходнія краіны захоўваюць сваё эканамічнае (а часам і палітычнае) панаванне над многімі краінамі Трэцяга свету ([[неакаланіялізм]]). The Times у пачатку ХХ ст. іранізавала, што ёсць тры тыпы каланіяльнай імперыі: «Англійская, якая заключаецца ў стварэнні калоній з каланістамі; нямецкая, якая збірае каланістаў без калоній; французская, якая стварае калоніі без каланістаў». Гісторыкі часта адрознівалі розныя катэгорыі каланіялізму, якія перакрываюцца па змесце, але ў цэлым фармуюць ''тыпы каланіялізму'': '''пасяленчы, эксплуатацыйны, сурагатны, унутраны, нацыянальны, гандлёвы'''. '''Пасяленчы''' — засяленне насельніцтвам метраполіі зямель калоніі. '''Сурагатны''' — засяленне ў калонію іншых народаў для замацавання чужых зямель пад уладай адміністрацыі метраполіі (напр. ірландцы, індусы, негры ў Брытанскай імперыі, ці немцы, беларусы, украінцы ў Расійскай). '''Эксплуатацыйны''' — стварэнне няроўных рамачных умоў (ад культурнага дамінавання да законаў і вайсковага кантролю) паміж метраполіяй і калоніяй для выцягванне максімуму прыродных рэсурсаў, эканамічных і сацыяльных капіталаў на карысць кіруючай эліты метраполіі. '''Унутраны''' мае 2 аспекты: Добры — стварэнне сеткі камунікацый і засваенне людскімі пасяленнямі тэрыторыі ўнутры ўласнай дзяржавы. Кепскі — сістэма няроўных адносін паміж сталіцай і правінцыяй, калі рэсурсы перыферыі высмоктваюцца ў сталіцу. '''Нацыянальны''' — змяшэнне пасяленчага і ўнутранага каланіялізму — калі пасяленцы і каланіяльная адміністрацыя, а потым мясцовыя і цэнтральныя палітыкі, ствараюць асобную палітычную самасвядомасць у людзей, якія спачатку належаць да культуры і этнасу мітраполіі. Напрыклад, Тайвань у Кітаі, французскія вест-ідыйскія і ціхаакіянскія астравы, Канада ці Аўстралія. '''Гандлёвы''' каланіялізм — сітуацыя XIX — пачатку XX ст. — калі заходнія краіны праломвалі ізаляцыянісцкія памкненні іншых дзяржаў і прымушалі іх уключацца ў сваю сістэму сусветнага гандлю на сваіх умовах, прыклад [[Опіумныя войны]] ў Кітаі. == Гл. таксама == * [[Каланіяльная імперыя|Каланіяльныя імперыі]] * [[Каланіяльная вайна]] * [[Нацыянальна-вызваленчы рух]] * [[Посткаланіялізм]] * [[Неакаланіялізм]] * [[Халодная вайна]] * [[Рух недалучэння]] * Алфавітны [[спіс залежных тэрыторый|спіс сучасных залежных тэрыторый]] свету * [[Спіс краін і тэрыторый свету, якія калі-небудзь былі калоніямі]], па іх [[Метраполія, дзяржава|метраполіям]] == Спасылкі == {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Каланіяльныя імперыі}} {{палітыка}} [[Катэгорыя:Каланіялізм| ]] [[Катэгорыя:Міжнародныя адносіны]] [[Катэгорыя:Культурная геаграфія]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] d0yvgh4kq0iafzpl333jkkb11oqyigt 0 52513 5123606 5061370 2026-04-08T19:23:46Z Mireyus 165948 5123606 wikitext text/x-wiki '''Ганаро́вы грамадзяні́н го́рада Го́меля''' — званне за выбітны ўклад у развіццё [[Гомель|Гомеля]], павышэнне міжнароднай ролі і аўтарытэту горада. Заснавана гарадскім саветам у 1967 годзе. == Спіс == Станам на канец 2023 года, званне ганаровага грамадзяніна горада Гомеля атрымалі: * [[Арыстарх (Станкевіч)]] -- архіепіскап Гомельскі і Жлобінскі, царкоўны дзеяч (званне нададзена ў 2011 годзе). * [[Соф'я Васільеўна Асіпкова]] — ветэран Вялікай Айчыннай вайны (званне нададзена ў 2003 годзе). * [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка]] — беларускі мастак (званне нададзена ў 2013 годзе). * [[Віктар Дзмітрыевіч Вятошкін]] — ветэран Вялікай Айчыннай вайны (званне нададзена ў 2002 годзе). * [[Леанід Рыгоравіч Гейштар]] — беларускі канаіст (званне нададзена ў 1993 годзе). * [[Аляксандр Васілевіч Гарбатаў]] — генерал арміі, Герой Савецкага Саюза (званне нададзена ў 1968 годзе). * [[Вячаслаў Карпавіч Даўгоў]] — беларускі скульптар (званне нададзена ў 2022 годзе)<ref>[http://belkagomel.by/2022/09/09/pochjotnym-grazhdaninom-gomelya-stal-skulptor-vyacheslav-dolgov/ Почётным гражданином Гомеля стал скульптор Вячеслав Долгов]</ref>. * [[Пётр Трафімавіч Дземчанка]] — Герой Сацыялістычнай працы (званне нададзена ў 1984 годзе). * [[Рыгор Кірылавіч Дзенісенка]] — Герой Савецкага Саюза (званне нададзена ў 1988 годзе). * [[Леанід Ібрагімавіч Друян]] — беларускі ўрач-пульманолаг. Кандыдат медыцынскіх навук, дацэнт. [[Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь]] (званне нададзена ў 2025 годзе)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news310415.html|title=Таланты от Бога… Руководитель, врач, конструктор. Звание почетного гражданина города Гомеля присвоено трем гомельчанам|website=Гомельская праўда}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/society/pochyetnymi-grazhdanami-gomelya-stali-tri-vydayushchikhsya-gorozhanina_205837.html|title=Почётными гражданами Гомеля стали три выдающихся горожанина|website=Гомельские ведомости}}</ref>. * [[Іван Пракопавіч Кацёнак]] — былы дырэктар РУП «Гомсельмаш» (званне нададзена ў 1999 годзе). * [[Пётр Купрыянавіч Кавалёў]] — Герой Сацыялістычнай працы (званне нададзена ў 1988 годзе). * [[Андрэй Якаўлевіч Каржуеў]] — ганаровы будаўнік БССР (званне нададзена ў 1968 годзе). * [[Аляксей Аляксеевіч Касцючэнка]] — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч (званне нададзена ў 2003 годзе). * [[Міхась Макаравіч Касых]] — генерал-лейтэнант авіяцыі, удзельнік баёў за вызваленне горада Гомеля (званне нададзена ў 1984 годзе). * [[Сяргей Паўлавіч Купцоў]] — ветэран Вялікай Айчыннай вайны (званне нададзена ў 1997 годзе). * [[Мікалай Афанасьевіч Лебедзеў]] — намеснік дырэктара сярэдняй школы № 44 Гомеля (званне нададзена ў 1988 годзе). * [[Яўген Данілавіч Лятачэўскі]] — савецкі дзяржаўны дзеяч (званне нададзена ў 2003 годзе). * [[Ігар Віктаравіч Макараў]] — беларускі дзюдаіст, алімпійскі чэмпіён (званне нададзена ў 2004 годзе). * [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]] — савецкі і беларускі палітык, дзяржаўны дзеяч (званне нададзена ў 2003 годзе). * [[Альбін Іванавіч Мілеўскі]] — ганаровы настаўнік БССР (званне нададзена ў 1967 годзе). * [[Вікенцій Раманавіч Нарбутовіч]] — двойчы герой Савецкага Саюза (званне нададзена ў 1967 годзе). * [[Віктар Сямёнавіч Оськін]] — камандзір бамбардзіроўшчыка ТУ-22, [[Герой Расіі|Герой Расійскай Федэрацыі]] (званне нададзена ў 1992 годзе). * [[Фёдар Іванавіч Паскевіч]] — расійскі генерал-лейтэнант, першы ганаровы грамадзянін (1888{{Удакладніць}}). * [[Дзмітрый Нікандравіч Пенязькоў]] — удзельнік баёў за вызваленне Гомеля (званне нададзена ў 2002 годзе). * [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі]] — Маршал Савецкага Саюза (званне нададзена ў 1967 годзе). * [[Сяргей Ігнатавіч Рудэнка|Сяргей Ігнацьевіч Рудэнка]] — маршал авіяцыі, Герой Савецкага Саюза (званне нададзена ў 1968 годзе). * [[Аляксандр Аляксандравіч Рыбальчанка]] — Ганаровы{{Удакладніць}} артыст БССР (званне нададзена ў 1988 годзе). * [[Уладзімір Аляксеевіч Рыкалін]] — мастак (званне нададзена ў 1993 годзе). * [[Алег Іванавіч Сейбель]] — Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь, генеральны дырэктар ААТ «Гомельбудматэрыялы» ў 1988—2017 гадах (званне нададзена ў 2025 годзе)<ref name=":0" /><ref name=":1" />. * [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі]] — беларускі дзяржаўны дзеяч (званне нададзена ў 2012 годзе). * [[Веньямін Іванавіч Сянько]] — былы рэктар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту (званне нададзена ў 2012 годзе). * [[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін]] — генерал-лейтэнант (званне нададзена ў 1973 годзе). * [[Іван Іванавіч Фядзюнінскі]] — генерал арміі, удзельнік баёў за вызвалення горада Гомеля (званне нададзена ў 1973 годзе) * [[Станіслаў Данілавіч Шабунеўскі]] — архітэктар, аўтар значнай часткі забудовы Гомеля пачатку XX стагоддзя (званне нададзена ў 2018 годзе). * [[Леанід Аляксандравіч Шамяткоў]] (1937—2013) — беларускі матэматык (званне нададзена ў 2002 годзе). * [[Валянцін Аляксеевіч Шурынаў]] — канструктар, доктар тэхнічных навук, заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь. Пад яго кіраўніцтвам распрацаваны і асвоены першыя беларускія камбайны (званне нададзена ў 2025 годзе)<ref name=":0" /><ref name=":1" />. * [[Анатоль Іванавіч Ярмоленка]] — [[Народны артыст Беларусі]] (званне нададзена ў 2023 годзе). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСЭ, 1991. — 527 с. == Спасылкі == * {{cite web|url = http://www.gomel.gov.by/Files/gorsovet/117_2011.doc|title = ИНСТРУКЦИЯ о порядке присвоения звания «Почетный гражданин города Гомеля»|date = 29 снежня 2011|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20130816212105/http://www.gomel.gov.by/Files/gorsovet/117_2011.doc|archive-date = 16 жніўня 2013|url-status = dead}} * [http://gomelstreet.info/pochyotnye-grazhdane-gomelya/ Неафіцыйны сайт горада Гомеля — «Усё аб Гомелі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170729181502/http://gomelstreet.info/pochyotnye-grazhdane-gomelya/ |date=29 ліпеня 2017 }} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля| ]] [[Катэгорыя:Спісы ганаровых грамадзян гарадоў|Гомель]] cwshrqzwq77uzaf4o9gzqntq3pbchz9 0 62573 5123623 5119501 2026-04-08T20:05:00Z Observr1 165706 дапаўненне 5123623 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = FL fig04.jpg | image title = | image descr = Амерыканскі ламанцін | parent = | rang = Род | latin = Trichechus | author = Gill, 1872 | syn = | typus = | children = | range map =Mapa distribuicao Trichechus.png | range legend = | wikispecies = Trichechus }} '''Ламанціны''' (''Trichechus'') — [[род (біялогія)|род]] водных млекакормячых атрада сірэн. == Апісанне == Даўжыня дарослых асобін дасягае 5 м, маса да 400 кг. Афарбоўка ад шэрай да чорна-шэрай. У адрозненне ад большасці млекакормячых ламанціны маюць 6 шыйных пазванкоў. Верхняя губа раздвоеная. Замест разцоў рагавыя пласціны. На ластах 3 сярэднія пальцы з пазногцепадобнымі капыткамі. Хваставы плаўнік закруглены. == Пашырэнне == Вядома тры сучасныя віды: [[амерыканскі ламанцін]], [[амазонскі ламанцін]], [[афрыканскі ламанцін]], а таксама адзін вымерлы — [[заходнеамазонскі ламанцін]]. Пашыраны ламанціны каля берагоў Цэнтральнай Амерыкі, у рацэ [[Амазонка]] і яе эстуарыі, каля атлантычных берагоў трапічнай Афрыкі і басейне ракі [[Нігер (рака)|Нігер]]. Жывуць ламанціны на марскіх мелкаводдзях, у вусцях і нізоўях рэк. Расліннаедныя жывёлы. Трымаюцца групамі. Нараджаюць 1 дзіцяня. Усе віды знаходзяцца ў Чырвонай кнізе МСАП. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шаблон:сірэны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сірэны]] qxbzpojzxev29qjr8pxehsi8mwpf5ix 0 62897 5123588 4582489 2026-04-08T18:58:43Z Peisatai 111348 5123588 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Шатравіна |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 30|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Крапівенскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =37 |насельніцтва =18 |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 216<ref>[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]</ref> |паштовы індэкс = 211021<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042622 }} '''Шатра́віна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šatravіna}}, {{lang-ru|Шатравино}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крапівенскі сельсавет|Крапівенскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 10 км на ўсход ад [[Орша|Оршы]] і за 1 км на поўдзень ад аўтадарогі [[Орша]] — [[Дуброўна]] — {{таблічка-by|М|1}}. == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Шатраў (''Szatraw'')<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-D9B8-X?i=581&cat=1712245</ref>, смаргонскае Шатраўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-X324-G?i=890&cc=4166194</ref>. == Гісторыя == Колішняе ўладанне [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] ў складзе маёнтка [[Дуброўна]] ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]]. У канцы XVIII стагоддзя была вядома як ''Шатровіна (Шетравіна)''. Пасля [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] — у складзе [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], належала Кацярыне Грынкевіч (Грыневіч?)<ref name=":0" />. З другой паловы XIX стагоддзя — у Пугляёўскай воласці [[Горацкі павет|Горацкага павета]] Магілёўскай губерні, уваходзіла ў маёнтак Грэкаўка князёў [[Любамірскія|Любамірскіх]], потым належала Вальсу фон Шпрык. Па звестках 1892 года — ліфляндскім дваранам Альфрэду і Геральду Вільгельмавічам фон Валь і Аляксандру фон Шмрок<ref name=":1" />. З’яўлялася цэнтрам Шатравінскага сельскага таварыства. Меўся хлебазапасны магазін. У 1915 годзе меліся 2 прыватныя пасекі з 15 вуллямі. У 1919 годзе перададзена ў Аршанскі раён{{удакладніць}}. З сакавіка 1924 года паселішча ў БССР. У Вялікую Айчынную вайну загінулі 10 жыхароў вёскі. == Насельніцтва == * '''XVIII стагоддзе''': 1777 год — 8 душ хрысціян<ref name=":0">Ведомость о дворянах Могилёвской губернии 1777 г. стр.21</ref>, 1783 год — 4 двары, 11 рэвізскіх душ мужчынскага і 11 жаночага полу. * '''XIX стагоддзе''': 1857 год — 59 сялян<ref>Список населённых мест Могилёвской губернии 1857 г. стр.345</ref> ;1881 год — 27 сялян. * '''XX стагоддзе''': 1910 год — 20 двароў, 127 жыхароў<ref>Список населённых мест Могилёвской губернии 1910 г. под редакцией Г. П. Пожарова стр..60</ref>; 1915 год — 20 двароў, 130 жыхароў; 1926 год — 30 двароў, 151 жыхар; 1959 год — 167 жыхароў; 1998 год — 21 двор, 39 жыхароў; 1999 год — 47 чалавек. * '''XXI стагоддзе''': 2009 год — 37 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва па выніках перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref>; 2017 год — 37 гаспадарак, 21 пастаянны жыхар<ref name=":1">Гарады і вёскі Беларусі. т.10 Віцебская вобласць. Кн.1 Мінск:Беларуская Энцыклапедыя ім. Петруся Броўкі, 2018</ref>; 2020 год — 37 гаспадарак, 18 пастаянных жыхароў {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewate/6613}} {{Крапівенскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] h1cq5l30v7zqko9gommpddivcylpi2d 0 67022 5123579 4961471 2026-04-08T18:55:22Z Peisatai 111348 5123579 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Турлаі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Барздоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 216<ref>[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]</ref> |паштовы індэкс = 211032<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042688 }} '''Турлаі''' — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], у складзе [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач з вёскай праходзіць аўтадарога [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Лепель]] (Р15) і чыгунка Крычаў — [[Орша-Цэнтральная]]. == Назва == Фіксавалася ашмянскае прозвішча Турлай, ёсць латышска ''Turlajs''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-L98G-9?i=291&cat=1464992</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/746520</ref>. == Гісторыя == Паводле фундуша ад 30 чэрвеня 1592 года граф на [[Шклоў|Шклове]] і [[Старая Мыш|Мышы]] [[Аляксандр Іванавіч Хадкевіч]] запісаў на ўтрыманне [[Плябанія|плябана]] толькі што збудаванага ў Шклове касцёла 3 вёскі: [[Лешча (Аршанскі раён)|Лешчу]], [[Магераўка|Магераўку]] і Турлаі, якія ад 1623 года перайшлі ва ўласнасць Шклоўскага [[Дамініканцы|дамініканскага]] кляштара.<ref>РДГА у Санкт-Пецярбургу, ф. 1400, воп. 2, спр. 143, с. 126.</ref> У 1879 годзе ў вёсцы было 52 двары і 258 жыхароў, існавалі дрэваапрацоўчыя і лубяныя промыслы. У ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя Турляі ўваходзілі ў склад Маслакоўскай воласці Горацкага павета. У 1910 годзе налічвалася 90 двароў і 506 жыхароў, за вёскай былі замацаваны 503 дзесяціны зямлі. У 1929 годзе створаны калгас «Перамога». У 1939 годзе ў вёску сселены хутар Турлаі. Па стане на 1 студзеня 1998 года — 45 двароў і 91 жыхар<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Оршы і Аршанскага раёна. У 2 кнігах. Кн.2. Мінск: [[Беларуская Энцыклапедыя]], 2000. C.518. ISBN 985-11-0170-2.</ref>. {{зноскі}} {{Барздоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Барздоўскі сельсавет]] 9qpuakiwszero439dohklgzohz1beug 5123581 5123579 2026-04-08T18:55:35Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5123581 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Турлаі |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 36|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Барздоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 216<ref>[http://www.beltelecom.by/info/citynumber/ Белтэлекам]</ref> |паштовы індэкс = 211032<ref>[http://zip.belpost.by/raion/%D0%9E%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 Белпошта]</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042688 }} '''Турлаі''' — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], у складзе [[Барздоўскі сельсавет|Барздоўскага сельсавета]]. Размешчана за 17 км на паўднёвы ўсход ад [[Орша|Оршы]]. Побач з вёскай праходзіць аўтадарога [[Крычаў]] — [[Орша]] — [[Лепель]] (Р15) і чыгунка Крычаў — [[Орша-Цэнтральная]]. == Назва == Фіксавалася ашмянскае прозвішча Турлай, ёсць латышскае ''Turlajs''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-L98G-9?i=291&cat=1464992</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/746520</ref>. == Гісторыя == Паводле фундуша ад 30 чэрвеня 1592 года граф на [[Шклоў|Шклове]] і [[Старая Мыш|Мышы]] [[Аляксандр Іванавіч Хадкевіч]] запісаў на ўтрыманне [[Плябанія|плябана]] толькі што збудаванага ў Шклове касцёла 3 вёскі: [[Лешча (Аршанскі раён)|Лешчу]], [[Магераўка|Магераўку]] і Турлаі, якія ад 1623 года перайшлі ва ўласнасць Шклоўскага [[Дамініканцы|дамініканскага]] кляштара.<ref>РДГА у Санкт-Пецярбургу, ф. 1400, воп. 2, спр. 143, с. 126.</ref> У 1879 годзе ў вёсцы было 52 двары і 258 жыхароў, існавалі дрэваапрацоўчыя і лубяныя промыслы. У ХІХ — пачатку ХХ стагоддзя Турляі ўваходзілі ў склад Маслакоўскай воласці Горацкага павета. У 1910 годзе налічвалася 90 двароў і 506 жыхароў, за вёскай былі замацаваны 503 дзесяціны зямлі. У 1929 годзе створаны калгас «Перамога». У 1939 годзе ў вёску сселены хутар Турлаі. Па стане на 1 студзеня 1998 года — 45 двароў і 91 жыхар<ref>Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Оршы і Аршанскага раёна. У 2 кнігах. Кн.2. Мінск: [[Беларуская Энцыклапедыя]], 2000. C.518. ISBN 985-11-0170-2.</ref>. {{зноскі}} {{Барздоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Барздоўскі сельсавет]] lf3y8x33llhki86hdqzel1203h94bk2 0 68115 5123554 5121909 2026-04-08T18:35:14Z Peisatai 111348 5123554 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Мушычы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 30|lat_sec = 44 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 3|lon_sec = 34 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1560]] |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 41 |насельніцтва = 78<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247304 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243024365 }} '''Му́шычы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mušyčy}}, {{lang-ru|Мушичи}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое віленскае прозвішча Мушэйка, ёсць латышскае ''Mušs''<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1667%2F1%2F24</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/803621</ref>. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 256 км ад [[Гомель|Гомеля]], 32 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). На ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з дзвюх вуліц, блізкіх да шыротнай арыентацыі, забудаваных няшчыльна драўлянымі сядзібамі. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Некрашынскі» з цэнтрам у [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валосавічах]], малочнатаварная ферма. Клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, крама. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XVI]] стагоддзя як паселішча ў Парэцкай воласці [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1560 годзе згадана ў сувязі з вызначэннем меж вёсак. Пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793 год) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Бабруйскі павет|Бабруйскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У XIX стагоддзі ў складзе казённага маёнтка [[Нястанавічы]]. Пазначана на карце 1866 года, якая выкарыстоўвалася Заходняй меліярацыйнай экспедыцыяй, што працавала ў гэтым раёне ў 1890-я гады. На 1908 год у [[Рудабельская воласць|Рудабельскай воласці]] Бабруйскага павета. 8 ліпеня 1920 года вызвалена ад польскіх акупантаў. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Пралетарыят», працавалі гамарня і ваўначоска. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года спалілі амаль усю вёску (105 двароў) і забілі 35 жыхароў. 41 жыхар загінуў на фронце. == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 41 двор, 78 жыхароў. === Дынаміка === * 1857 год — 23 двары, 132 жыхары. * 1897 год — 56 двароў, 338 жыхароў (паводле перапісу). * 1908 год — 77 двароў, 577 жыхароў. * 1920 год — 364 жыхары. * 1940 год — 113 двароў, 370 жыхароў. * 1959 год — 266 жыхароў (паводле перапісу). * 1997 год — 53 двары, 132 жыхары. * 2004 год — 47 двароў, 104 жыхары. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 35jot53mpoo42bn0fznh4cmn7w2v8dw 0 73542 5123663 5108285 2026-04-09T05:02:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123663 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Татур}} {{Навуковец}} '''Ге́нрык Франц Та́тур''' ({{ДН|17|09|1846}}, [[Слонім]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/130330|title=Татур Генрых Хрыстафоравіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-03-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yasynvash.by/ru/articles/5/|title=Татуры герба «Дамброва»|author=Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|website=yasynvash.by|access-date=2026-03-06}}</ref> — [[Май|травень]] {{ДС|||1907}}, [[Мінск]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://fbc.pionier.net.pl/publication/99e05eb207b66bdb4995|title=Gazeta Lwowska. 1907, nr 108 - Federacja Bibliotek Cyfrowych|website=fbc.pionier.net.pl|access-date=2026-03-06}}</ref>) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер. == Біяграфія == [[Файл:Henryk Tatur. Генрык Татур (2).jpg|міні|злева|Фотаздымак Г. Татура з даспехамі рыцара. Прадметы з калекцыі яго музея.]] Нарадзіўся ў сям’і дзяржаўнага служачага [[Хрызастом Татур|Хрызастома Татура]] (1811—1876) і Антаніны з Ярашэўскіх. Дробны чыноўнік [[Мінскі губернскі статыстычны камітэт|Мінскага губернскага статыстычнага камітэта]]. Ён жа ўпарадкаваў археалагічна-этнаграфічны музей пры гэтым камітэце{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. З 1874 года вёў археалагічныя [[раскопкі]] ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. З'яўляўся арганізатарам прыватнага музея ў [[Беразіно|Бярэзіне]] (у 1884—1885 гадах), а потым у [[Мінск]]у{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. У 1890 годзе правёў раскопкі 120 [[курган]]оў каля вёсак [[Дулебы (Бярэзінскі раён)|Дулебы]] і [[Няюнішчы]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], 1892 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Станькава]], у 1893 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]. Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарыса археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак Міншчынай падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей аб гісторыі матэрыяльнай культуры [[Беларусь|Беларусі]] і ўнікальную бібліятэку. Ва ўладанні Генрыха Татура знаходзіліся кніжныя зборы зачыненага ўладамі кляштара мінскіх [[Бенедыкцінкі|бенедыкцінак]], у тым ліку [[Біблія Францыска Скарыны]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 года|Статут ВКЛ 1588 года]], а таксама кнігі з нясвіжскай бібліятэкі [[Радзівілы|Радзівілаў]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Музей і бібліятэка знаходзіліся ў ветхіх драўляных будынках на [[Лагойскі тракт|Лагойскім завулку]], 8{{sfn|Іванова|2022|с=193}} (паводле іншых звестак, бібліятэка была па адрасе Даўгабродскі завулак, 6<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Spravochnai%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_kniga_dli%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_russ/Wc0d6qBlJ5kC?hl=be&gbpv=1&dq=%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8A&pg=PA108&printsec=frontcover|аўтар=Е. А. Шуманский|загаловак=Справочная книга для русских библиофилов и коллекционеров|год=1905|выдавецтва=|старонак=238}}</ref>). Сярод экспанатаў яго музея фігураваў «аграмадны рыцар на кані, закаваны ў панцыр з гербам Радзівілаў на грудзёх», так званы «Хлеб Бога» (прыгожа шліфаваны чорны камень у форме акрайчыка хлеба), граверская медная бляха з выявай [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] з надпісам, зробленым рукой самога Г. Татура, [[плашчаніца]], [[пакравец]] і іншыя рэчы XVI — пачатку XVIII стагоддзя з жаночага манастыра пад [[Віцебск]]ам, не менш за 10 [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]] і іх фрагментаў, а таксама вядомы партрэт мітрапаліта [[Язэп Вельямін Руцкі|Веніяміна Руцкага]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Падтрымліваў сувязі з мінскімі гімназістамі. Паводле сведчання [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], Генрых Татур аказаў моцны ўплыў на станаўленне асобы і планы [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]: ''«Мы хлопцамі разам з [[Карусь Каганец|Кастравіцкім [Карусём Каганцом]]] сядзелі ў музеі Татура, сотні разоў расказвалі яму свае "беларускія" пляны... Седзячы кружком у сумеркі ў яго музеі, заваленым кольчугамі, мечамі, старымі кнігамі, дакументамі, мэбэлью, абразамі, ён выслухіваў нашы "даклады"... Ад Татура веяла на нас духам Гедыміна, Ягайлы, Канстанціна Астрожскага, князёў Менскіх, Слуцкіх і ўсіх фундатараў і страіцеляў Беларускай мінуўшчыны»''{{sfn|Уласаў|1918|с=1}}. Сам Аляксандр Уласаў успамінаў яго так: ''«Сядзелі мы гадзінамі ў кватэры-музеі старога дзівака, падобнага да прарока Елісея, — лысага, з рудой барадой»''{{sfn|Уласаў|1924|с=1}}. Некалькі прац захавалася ў рукапісах, сярод іх «Гістарычны нарыс мястэчка Турава, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя», падрыхтаваў праект адкрыцця публічнай бібліятэкі ў Мінску. Памёр у Мінску ў пачатку траўня 1907 года<ref name=":0" />. Пасля смерці навукоўца яго зборы былі часткова прададзеныя за мяжу. Адна частка збораў трапіла да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] у маёнтак [[Чырвоны Двор (Вільнюс)|Чырвоны Бор]] пад [[Вільнюс|Вільняй]], а другая — да мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|А. Шэптыцкага]] ў Львоўскі музей. Перадачай калекцый Г. Татура ў [[Львоў]] на працягу 1907—1912 гадоў займаўся Іван Луцкевіч, мэтай якога было максімальна захаваць цэласнасць калекцыі, хаця ніякага дачынення ні да Львова, ні да [[Уніяцтва|ўніяцтва]] яна не мела{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Фотаздымкі экспанатаў яго музея і фотапартрэт самога Г. Татура захоўваліся ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя І. Луцкевіча ў Вільні]], куды былі перададзены ксяндзом [[Уладзіслаў Талочка|У. Талочкам]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=БДАМЛМ|фонд=3|вопіс=3|справа=90|ref=БДАМЛМ}}</ref>, а цяпер знаходзяцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] і [[Літоўскі нацыянальны музей|LNM]]{{sfn|Іванова|2022|с=192, 194}}. Архівы зберагаюцца ў [[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы|Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|457}} * {{Літаратура/Памяць/Мінск|1}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г.]]|512}} * ''[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]]''[http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/45/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80.html Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні] // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Віктар Хурсік]], 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс [[pawet.net]] * {{кніга|аўтар = [[Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|Статкевіч-Чабаганаў А.]]|частка = |загаловак = Я — сын Ваш : Статкевічы, Сацкевічы-Статкевічы герба «Касцеша». Карафа-Корбуты герба «Корчак»|арыгінал = |спасылка = http://rod-slova.by/image/catalog/biblijateka/Ja%20sin%20vash_Tom%201_BEL.pdf|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Роднае слова|год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 592|серыя = |isbn = 978-985-90254-1-9|тыраж = |ref = }} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—204 |ref=Іванова}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=К. Кастравіцкі і Г. Татур |выданне=Беларускі шлях |год=1918 |нумар=51 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=Успаміны |выданне=Сын беларуса |год=1924 |нумар=29 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Татур Генрых}} [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Татуры|Генрых Хрыстафоравіч]] 2zr72nggy834f6gjsy3p4w3ktek0436 5123664 5123663 2026-04-09T05:06:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5123664 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Татур}} {{Навуковец}} '''Ге́нрык Франц Та́тур''' ({{ДН|17|09|1846}}, [[Слонім]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/130330|title=Татур Генрых Хрыстафоравіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-03-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yasynvash.by/ru/articles/5/|title=Татуры герба «Дамброва»|author=Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|website=yasynvash.by|access-date=2026-03-06}}</ref> — [[Май|травень]] {{ДС|||1907}}, [[Мінск]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://fbc.pionier.net.pl/publication/99e05eb207b66bdb4995|title=Gazeta Lwowska. 1907, nr 108 - Federacja Bibliotek Cyfrowych|website=fbc.pionier.net.pl|access-date=2026-03-06}}</ref>) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер. == Біяграфія == [[Файл:Henryk Tatur. Генрык Татур (2).jpg|міні|злева|Фотаздымак Г. Татура з даспехамі рыцара. Прадметы з калекцыі яго музея.]] Нарадзіўся ў сям’і дзяржаўнага служачага [[Хрызастом Татур|Хрызастома Татура]] (1811—1876) і Антаніны з Ярашэўскіх. Дробны чыноўнік [[Мінскі губернскі статыстычны камітэт|Мінскага губернскага статыстычнага камітэта]]. Ён жа ўпарадкаваў археалагічна-этнаграфічны музей пры гэтым камітэце{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. З 1874 года вёў археалагічныя [[раскопкі]] ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. З'яўляўся арганізатарам прыватнага музея ў [[Беразіно|Бярэзіне]] (у 1884—1885 гадах), а потым у [[Мінск]]у{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. У 1890 годзе правёў раскопкі 120 [[курган]]оў каля вёсак [[Дулебы (Бярэзінскі раён)|Дулебы]] і [[Няюнішчы]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], 1892 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Станькава]], у 1893 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]. Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарыса археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак Міншчынай падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей аб гісторыі матэрыяльнай культуры [[Беларусь|Беларусі]] і ўнікальную бібліятэку. Ва ўладанні Генрыха Татура знаходзіліся кніжныя зборы зачыненага ўладамі [[Мінскі кляштар бенедыкцінак|кляштара мінскіх бенедыкцінак]], у тым ліку [[Біблія Францыска Скарыны]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 года|Статут ВКЛ 1588 года]], а таксама кнігі з [[Нясвіжская бібліятэка Радзівілаў|нясвіжскай бібліятэкі Радзівілаў]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Музей і бібліятэка знаходзіліся ў ветхіх драўляных будынках на [[Лагойскі завулак (Мінск)|Лагойскім завулку]], 8{{sfn|Іванова|2022|с=193}} (паводле іншых звестак, бібліятэка была па адрасе [[Даўгабродскі завулак (Мінск)|Даўгабродскі завулак]], 6<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Spravochnai%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_kniga_dli%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_russ/Wc0d6qBlJ5kC?hl=be&gbpv=1&dq=%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8A&pg=PA108&printsec=frontcover|аўтар=Е. А. Шуманский|загаловак=Справочная книга для русских библиофилов и коллекционеров|год=1905|выдавецтва=|старонак=238}}</ref>). Сярод экспанатаў яго музея фігураваў «аграмадны рыцар на кані, закаваны ў панцыр з гербам Радзівілаў на грудзёх», так званы «Хлеб Бога» (прыгожа шліфаваны чорны камень у форме акрайчыка хлеба), граверская медная бляха з выявай [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] з надпісам, зробленым рукой самога Г. Татура, [[плашчаніца]], [[пакравец]] і іншыя рэчы XVI — пачатку XVIII стагоддзя з жаночага манастыра пад [[Віцебск]]ам, не менш за 10 [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]] і іх фрагментаў, а таксама вядомы партрэт мітрапаліта [[Іосіф Вельямін Руцкі|Веніяміна Руцкага]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Падтрымліваў сувязі з мінскімі гімназістамі. Паводле сведчання [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], Генрых Татур аказаў моцны ўплыў на станаўленне асобы і планы [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]: ''«Мы хлопцамі разам з [[Карусь Каганец|Кастравіцкім [Карусём Каганцом]]] сядзелі ў музеі Татура, сотні разоў расказвалі яму свае "беларускія" пляны... Седзячы кружком у сумеркі ў яго музеі, заваленым кольчугамі, мечамі, старымі кнігамі, дакументамі, мэбэлью, абразамі, ён выслухіваў нашы "даклады"... Ад Татура веяла на нас духам Гедыміна, Ягайлы, Канстанціна Астрожскага, князёў Менскіх, Слуцкіх і ўсіх фундатараў і страіцеляў Беларускай мінуўшчыны»''{{sfn|Уласаў|1918|с=1}}. Сам Аляксандр Уласаў успамінаў яго так: ''«Сядзелі мы гадзінамі ў кватэры-музеі старога дзівака, падобнага да прарока Елісея, — лысага, з рудой барадой»''{{sfn|Уласаў|1924|с=1}}. Некалькі прац захавалася ў рукапісах, сярод іх «Гістарычны нарыс мястэчка Турава, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя», падрыхтаваў праект адкрыцця публічнай бібліятэкі ў Мінску. Памёр у Мінску ў пачатку траўня 1907 года<ref name=":0" />. Пасля смерці навукоўца яго зборы былі часткова прададзеныя за мяжу. Адна частка збораў трапіла да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] у маёнтак [[Чырвоны Двор (Вільня)|Чырвоны Бор]] пад [[Вільнюс|Вільняй]], а другая — да мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|А. Шэптыцкага]] ў Львоўскі музей. Перадачай калекцый Г. Татура ў [[Львоў]] на працягу 1907—1912 гадоў займаўся Іван Луцкевіч, мэтай якога было максімальна захаваць цэласнасць калекцыі, хаця ніякага дачынення ні да Львова, ні да [[Уніяцтва|ўніяцтва]] яна не мела{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Фотаздымкі экспанатаў яго музея і фотапартрэт самога Г. Татура захоўваліся ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя І. Луцкевіча ў Вільні]], куды былі перададзены ксяндзом [[Уладзіслаў Талочка|У. Талочкам]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=БДАМЛМ|фонд=3|вопіс=3|справа=90|ref=БДАМЛМ}}</ref>, а цяпер знаходзяцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] і [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]]{{sfn|Іванова|2022|с=192, 194}}. Архівы зберагаюцца ў [[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы|Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|457}} * {{Літаратура/Памяць/Мінск|1}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г.]]|512}} * ''[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]]''[http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/45/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80.html Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні] // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Віктар Хурсік]], 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс [[pawet.net]] * {{кніга|аўтар = [[Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|Статкевіч-Чабаганаў А.]]|частка = |загаловак = Я — сын Ваш : Статкевічы, Сацкевічы-Статкевічы герба «Касцеша». Карафа-Корбуты герба «Корчак»|арыгінал = |спасылка = http://rod-slova.by/image/catalog/biblijateka/Ja%20sin%20vash_Tom%201_BEL.pdf|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Роднае слова|год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 592|серыя = |isbn = 978-985-90254-1-9|тыраж = |ref = }} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—204 |ref=Іванова}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=К. Кастравіцкі і Г. Татур |выданне=Беларускі шлях |год=1918 |нумар=51 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=Успаміны |выданне=Сын беларуса |год=1924 |нумар=29 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Татур Генрых}} [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Татуры|Генрых Хрыстафоравіч]] f56l0mhkrq3jnk88hak5sk585y1504a 0 73671 5123570 5088703 2026-04-08T18:52:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123570 wikitext text/x-wiki [[Файл:Кітаб19.gif|250px|thumb|Старонка кітаба XIX ст.]] [[Файл:Кітаб.jpg|thumb|250px|Кітаб. Другая палова XVIII ст. Папера, рукапіс. [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]]] '''Кіта́бы''' (ад ар. kitab 'кніга') — [[кнігі]], напісаныя на [[беларуская мова|беларускай мове]] [[Беларускі арабскі алфавіт|арабскім пісьмом]]. Кітабы ствараліся [[беларускія татары|татарамі]], што пасяліліся на Беларусі і ў Літве ў XIV—XV ст. і паступова забылі сваю родную мову. Мяркуецца<ref>А. К. Антановіч ды інш.</ref>, што кітабы пачалі стварацца не пазней за XVI ст., але самыя старажытныя з вядомых грамадскасці датуюцца сярэдзінай XVII ст. == Навуковая значнасць == У кітабах адлюстраваны побыт, звычаі, традыцыі татар-перасяленцаў, таму іх тэксты — каштоўны матэрыял для лінгвістаў, этнографаў, літаратуразнаўцаў, гісторыкаў. Кітабы ''«з’яўляюцца самым каштоўным матэрыялам для даследавання [[Старабеларуская мова|старой мовы]], бо бадай не маюць уплываў [[Царкоўнаславянская мова|царкоўна-славянскіх]], а поўнасцю пабудаваны на аснове народнай, перадаючы нават асаблівасці гукавыя (дзеканне і г.д.)»''<ref>{{артыкул|аўтар=[[У. Дубоўка]].|загаловак=Пра нашу літаратурную мову|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне= [[Узвышша (часопіс)|«Узвышша»]]. — 1927. — № 2|тып= |месца= |выдавецтва= |год= |том=|старонкі= |isbn= |issn= |doi=|bibcode= |arxiv= |pmid=}}</ref>. == Змест і форма == Змест кітабаў — тэксты, якія тлумачаць Каран, апісанні мусульманскіх рытуалаў і асноўных мусульманскіх абавязкаў, цытаты з Карана і выказванні прарока Мухамеда (хадзісы), усходнія казкі, прыгодніцкія аповесці. Часта сустракаюцца рэлігійныя легенды і апавяданні, напр., пра смерць Мар’ямы — маці Ісуса Хрыста, усходняя легенда Мірадж — апавяданне пра начную вандроўку прарока Мухамеда ў Іерусалім і потым да Боскага трона, маральна-этычныя павучанні для моладзі (пра шанаванне бацькоў, гасцей, бедных, сірот, суседзяў ды інш.), варажба па літарах Карана, разгадка сноў. Акрамя кітабаў выдзяляюць напісаныя арабскім пісьмом тафсіры, таджвіды, [[хамаілы]]. Кітабы напісаны і чытаюцца справа налева, тэкст пачынаецца там, дзе ў славянскіх кнігах заканчваецца. У бібліятэках Вільнюса і Мінска захоўваюцца кітабы аб’ёмам ад 70 да 1000 старонак. Радок у такіх манускрыптах суцэльны, няма падзелу на словы, адсутнічаюць знакі прыпынку і напісанні з вялікай літары. Новы твор (раздзел) пачынаецца словам «баб» (раздзел, пачатак новага зместу) ці «хікайет» (аповесць, апавяданне). Іншы раз гэтых слоў няма, тады на палях выпісваюцца першапачатковыя словы (першы сказ) раздзела. == Мова кітабаў == Кітабы — шматмоўныя рукапісы, але дамінуе ў іх тагачасная беларуская народна-дыялектная мова. Некаторае павелічэнне ў кітабах XIX ст. тэкстаў, якія адчулі ўплыў польскай крэсавай мовы, рашаючага значэння на агульную ацэнку не аказвае. Мова кітабаў адрозніваецца ад мовы старажытных беларускіх пісьмовых помнікаў, яна блізкая да беларускай народнай мовы. Спалучэнне (і нават перакрыжаванне) усходніх (арабскіх, цюркскіх) і славянскіх (беларускіх) моўных традыцый у манускрыптах назіраецца дастаткова часта. Напрыклад, у Кітабе А. Хасяневіча (1832) у сказе з апавядання пра Мар’яму: «аднаго дня Іса прарок / '''йего мілосьць''' / '''ласка божэйе над нім''' / да маткі свайей мувіл» выкарыстоўваецца традыцыйная ўсходняя ўстаўка-парантэза, яна не характэрная славянскім тэкстам. У гэтым жа тэксце ў сказе: «рэкла (Марйама): '''І''' / '''сыну мой Іса''' / астаньсе здароў / а йа ўжо адыйду» выкарыстоўваецца цюркскі выклічнік «і» побач з беларускай клічнай формай «сыну». Усё гэта разам фарміруе адметную стылістыку тэксту. Філалагічная праца перакладчыка(ў) і капіістаў мела свядомы характар, што знаходзіла адлюстраванне ў імкненні пісаць аднастайна. З гэтай прычыны можна казаць пра існаванне ў кітабах літаратурна-пісьмовых нормаў. Яны ў сваю чаргу фарміраваліся пад уплывам некалькіх фактараў: ранейшых копій (і з гэтай прычыны адлюстроўвалі нормы беларускай мовы ранейшых эпох), кірылічных літаратурных (асабліва рэлігійных) крыніц і жывых народных гаворак. Гэта таксама надавала кітабам своеасаблівы каларыт. == Вывучэнне == Навуковае вывучэнне кітабаў пачалося ў XIX ст. Транслітараваныя ўрыўкі з кітаба надрукаваў [[А. Мухлінскі]] ў працы «Даследаванне пра паходжанне і стан літоўскіх татар» (СПб., 1857). На пачатку XX ст. пра кітабы пісалі [[Я. Карскі]], [[Ігнацій Юльянавіч Крачкоўскі|І. Крачкоўскі]], [[І. Луцкевіч]] ды інш. У 1926 годзе [[Я. Станкевіч]] на філасофскім факультэце [[Карлаў універсітэт|Карлавага універсітэта]] абараніў дысертацыю «Рэлігійныя кнігі беларускіх мусульманаў „Аль-Кітаб“. Граматычны аналіз мовы на аснове фанетыкі і словаўтварэння». Мовазнаўчая дысертацыя Станкевіча ўяўляе сабою корпус рукапіснага тэксту (399 старонак) і сшытак-дадатак транскрыпцый тэкстаў «Аль-Кітаб» з выкарыстаннем розных графічных сістэм, у які ўкладзены 2 асобна аформленыя табліцы<ref>{{артыкул|аўтар=[[Мікола Трус]].|загаловак=Дысертацыі беларусаў, выпускнікоў Карлавага ўніверсітэта ў Празе. 1925—1931 гады|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне=[[Полымя (часопіс)|Полымя]] |тып=|месца= |выдавецтва= |год=2018. — № 12|том=|старонкі=133-134|isbn= |issn= |doi=|bibcode= |arxiv= |pmid=}}</ref>. Найбольш грунтоўна кітабы даследаваў [[Антон Антановіч]]. У кнізе «Беларускія тэксты, пісаныя арабскім пісьмом, і іх графіка-арфаграфічная сістэма» (Вільнюс, 1968) ён разгледзеў 24 арыгінальныя тэксты, сярод іх 8 кітабаў. У цяперашні час варта казаць пра даследаванне ў цэлым арабскаалфавітнай літаратуры, у т. л. кітабаў, створаных беларускімі (літоўскімі) татарамі. Нават сфармаваўся асобны кірунак пад назвай «кітабістыка». Вывучэнню кітабаў (і, шырэй, арабскаалфавітнай літаратуры) прысвечаны працы беларускіх, літоўскіх, польскіх, швейцарскіх, брытанскіх ды інш. даследчыкаў ([[Віктар Іванавіч Несцяровіч|В. Несцяровіч]], [[Шырын Акінэр|Ш. Акінэр]], Ч. Лапіч, [[Валерый Чэкман|В. Чэкман]], Г. Александровіч-Мішкінене, П. Сутэр, [[Міхаіл Тарэлка|М. Тарэлка]] ды інш.). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|||296}} * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Кітабы|Несцяровіч В.|187}} * Беларуская мова: энцыклапедыя / пад рэдакцыяй [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Я. Міхневіча]]. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — С. 261. — 653 с. — ISBN 5-85700-126-9. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кіта́бы|387—388}} * ''Луцкевіч I.'' Ай-Кітаб — Кіцёп // Скарыніч. — Мн., 1993. — Вып. 2; * ''Луцкевіч I.'' Ай Кітаб // Спадчына. 1992. № 3; * ''[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Карскі Я.]]'' Беларуская мова арабскім пісьмом // Вестн. Нар. коммссариата просвещения. 1922. № 1; * ''[[Аляксандр Ануфрыевіч Шлюбскі|Шлюбскі А.]]'' Беларуская мова арабскай транскрыпцыяй // Наш край. 1926. № 6—7; * ''[[Віталь Вольскі|Вольскі В.]]'' Асноўныя прынцыпы арабскай транскрыпцыі беларускага тэксту ў «кітабах» // Узвышша. 1927. № 6; * ''Вольскі В.'' Аб асаблівасцях жывой мовы беларускіх татар і арабскай транскрыпцыі «Аль-Кітабаў» // [[Наш край]]. 1928. № 8—9; * Кітаб з фондаў Казанскага <nowiki>універсытэту</nowiki> (№ 1446) // Запісы Бел. Ін-та навукі і мастацтва. 1994. Кн. 21. * ''[[Ян Станкевіч]]'' Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом / Я. Станкевіч. — Вільня, 1933. * ''[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович, А. К.]]'' Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система / А. К. Антонович. — Вильнюс, 1968. * ''[[Ібрагім Барысавіч Канапацкі|Канапацкі, І. Б.]]'' Гісторыя і культура беларускіх татар / І. Б. Канапацкі, [[А. І. Смолік]]. — Мінск, 2000. * ''Мишкинене, Г.'' Древнейшие рукописи литовских татар : Графика. Транслитерация. Перевод. Структура и содержание текстов. Уч.-метод. пос. / Г. [A]. Мишкинене. — Вильнюс, 2001. * ''[[Віктар Іванавіч Несцяровіч|Несцяровіч, В. І.]]'' Старажытныя рукапісы беларускіх татар : Графіка. Транслітарацыя. Агульная характарыстыка мовы. Фразеалогія / В. І. Несцяровіч. — Віцебск: УА «[[ВДУ імя П. М. Машэрава]]», 2003. == Спасылкі == * [http://csl.bas-net.by/mediaplayer/december2011/Tatar.swf Рукапісы татараў Беларусі канца XVII-пачатку XX ст. Віртуальная выстава на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120415074628/http://csl.bas-net.by/mediaplayer/december2011/Tatar.swf |date=15 красавіка 2012 }} * [http://www.knizhkult.narod.ru/Titivetc.htm Титовец Е. И. На стыке двух культур: рукописные книги белорусских татар] * [http://ng.by/ru/issues?art_id=22584 Аб чым маўчаць кітабы?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120625013211/http://ng.by/ru/issues?art_id=22584 |date=25 чэрвеня 2012 }} * [http://www.pravapis.org/art_kitab1.asp Кітабы — унікальная зьява ў беларускай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130226065257/http://www.pravapis.org/art_kitab1.asp |date=26 лютага 2013 }} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская арабіца]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Кнігі]] qdfc90q2dubnmi8pwu6ecsmf2rwqugz 0 88248 5123743 4437759 2026-04-09T09:17:45Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47205464|Метрополія]]» 5123743 wikitext text/x-wiki [[Файл:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Motherland_(1883).jpg|міні|[[Адольф-Вільям Бугеро|Уільям Бугеро]], «Маці Радзіма» (1883)]] '''Метраполія''' ( {{Lang-grc|[[wikt:μήτηρ#Древнегреческий|μήτηρ]]}} [[Маці|«маці]] + {{Lang-grc2|[[wikt:πόλις#Древнегреческий|πόλις]]}} «горад» ; {{Lang-grc2|μητρόπολις}} <small>[[Буквально|літар.]]</small> «мацярынскі горад»): [[Этымалогія|этымон]] (сапраўднае значэнне) слова ''метраполія'' — «незалежная адзінка пасялення, якая мае ўласныя калоніі». == Значэнне == Тэрмін '''«метраполія»''' таксама выкарыстоўваецца ў значэннях: * [[Імперыя|«імперыялістычная]] [[дзяржава]] (ад слова «трымаць ва ўладзе»), якая валодае калоніямі; [[сталіца]]; у [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі —]] горад-дзяржава ([[Поліс (антычнасць)|поліс]]), які засноўваў свае паселішчы (калоніі) на іншых землях». Праз пасрэдніцтва заходнееўрапейскай і лацінскай моў яно было запазычана з грэчаскай ( {{Lang-el|μητροπολίτης}}, «горад-дзяржава» складаецца з назоўнікаў μητρο — «маці» і палітыка — «горад, мястэчка»). Літаральна — «горад-маці»<ref>{{Кніга|загаловак=Етимологічний словник української мови : в 7 т. / редкол.: О. С. Мельничук (гол. ред.) та ін. — К. : Наукова думка, 1989. — Т. 3 : Кора — М / Ін-т мовознавства ім. О. О. Потебні АН УРСР ; укл.: Р. В. Болдирєв та ін. — 552 с. — ISBN 5-12-001263-9. — С. 453}}</ref> . Гэты [[пераклад]] не зусім дакладны, бо «метро» азначае не «дзяржава» («горад-дзяржава» па-лацінску ''— civitas'' ), а «поліс». — горад. У [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] не было адрозненняў паміж гарадамі і вёскамі.<ref>{{Кніга|загаловак=Зайдлер Людвик // Атлантида — М.: «Вече», 2004. — 206 с.}}</ref> Дакладней, гэта «самастойная адзінка паселішча, якая мае калоніі», «самастойная адзінка паселішча (поліс), якая аб'ядноўвае дзяржаўную прастору (політэ) іншых незалежных адзінак паселішча». Больш вобразна: «каронныя землі». Адсюль {{Lang-la|populus}} — «народ», а таксама: [[папулізм]], палітыя, палітызм (урад грамадзянскай супольнасці), [[Папуляцыя|насельніцтва]], [[палітыка]]. Не кожны горад можа быць каланіяльным цэнтрам і цэнтрам [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыі]] шматэтнічных суб'ектаў праз інструменты мовы і культуры. :* '''Метраполія''' — « '''[[краіна]]''', якая валодае [[Калонія|калоніямі»]]; « '''цэнтр''' каланіяльнай імперыі». :: З ліквідацыяй Рэчы Паспалітай (к. XVIII ст.) беларусы канчаткова апынуліся ва ўладанні гаспадароў Расійскай імперыі. Кантроль пачаткова базаваўся на расейскіх вайсковых гарнізонах. У расейскай, польскай і інш. гістарыяграфіі канца ХІХ па. ХХ ст.,на якой базуецца і сучасная гуманітарная навука рэгіену пачынаюць ужывацца тэрміны «калонія» і «метрааполія», якія паказваюць на падпарадкаванне ускраінаў цэнтру (метраполіі), страта самастойнсці жыцця. Гэты кантроль і прыніжэнне існуюць незалежна ад культурных і іншых уплываў, якія зыходзяць з "правінцыі" у "цэнтр", бо яны па розных прычынах, не настолькі моцныя, каб змяніць палітычны статус рэгіёна (калоніі) і сутнасць панавання самой метраполіі. Метраполія патрабуе падпарадкавання ва ўсіх адносінах, не толькі ў палітычных і эканамічных, але духоўных, творчых і нават сямейных- сцягваючы у сталіцу найбольш актыўных і прывабных інтэлектуальна і фізічна. Інструментам нераўнапраўнай імперскай асіміляцыі заваяваных этнасаў вакол імперскага цэнтра заўсёды была мова і культура. [[Аляксандр Македонскі|Аляксандо Македонскі]] стварыў [[Эліністычная цывілізацыя|Эліністычны свет]], Рым навязаў лацінскую мову і культуру ў заваяваных правінцыях Еўропы. У выніку іх лацінізацыі шмат аўтахтонных этнасаў Еўропы пераўтварыліся ў іспанцаў, партугальцаў, французаў, якія размаўляюць на мовах, што паходзяць ад [[Лацінская мова|лацінскай.]] У выніку падобных працэсаў у Іспанскай імперыі ўзнікла каля 30 іспанамоўных этнічных груп Лацінскай Амерыкі. :: :: '''Іншае значэнне''' слова звязане з урбаністыкай і дэмаграфіяй. '''Метраполія'''— эканамічны і культурны цэнтр [[Гарадская агламерацыя|агламерацыі]]. У Канадзе метраполія — гэта цэнтральны горад правінцыі :: У Польшчы працягваецца ажыўленая навуковая дыскусія ў кантэксце эфектыўнага ўкаранення адміністрацыйнай рэформы, практычным вынікам якой стала прыняцце ўрадам палажэння аб існаванні 6-12 метраполій (Варшава, Кракаў, Троймесца, Уроцлаў, Познань, Катавіцы і інш.). Ад увядзення такой мадэлі выйграюць буйныя мегаполісы, а сярэднія гарады (150-400 тыс. жыхароў), якія не дараслі да статусу метраполіі, прайграюць), бо не атрымаюць інвестыцый. :: Метрапалізацыя не з'яўляецца [[Сінонімы|сінонімам]] слова [[Урбанізацыя|ўрбанізацыя]] . Метрапалізацыя асацыюецца з дасягненнем перавагі пэўнай «адзінкі паселішча» над іншымі ў межах пэўнай тэрыторыі (метрапалітанічнай зоны). Гэта працэс фарміравання метраполій або метраполійных рэгіёнаў з надзвычай высокай канцэнтрацыяй насельніцтва і эканамічнай актыўнасці. '''Гісторыя''' : Метраполіяй [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] была Італія. Першапачаткова Рым падзяляў італікаў на тры групы: рымскія грамадзяне, лаціны (паўграмадзяне і паўканфедэраты) і соцыі (канфедэраты). Пасля 88 г. да н.э. усе італікі сталі рымскімі грамадзянамі. Італія працягвала мець гэты прывілеяваны статус да 212 г. н.э., калі грамадзянства было распаўсюджана на ўсіх жыхароў імперыі. Ад [[Цэзар Аўгуст|Цэзара Аўгуста]] (27 г. да н.э.) да [[Септымій Север|Септымія Севера]] (192 г. н.э.) усе рымскія імператары былі італікамі (Клаўдзій, Траян і Адрыян, хоць і нарадзіліся за межамі Італіі, былі італьянскага паходжання). Італія юрыдычна адрознівалася ад правінцый, і тэрмін Ius Italicum абазначаў рымска-італьянскія прывілеі, асабліва ў дачыненні да падаткаабкладання, якія маглі распаўсюджвацца на пэўныя супольнасці за межамі Італіі пры пэўных умовах<ref>{{Кніга|загаловак=Dyson, Stephen L. (2014). The Creation of the Roman Frontier. Princeton University Press. p. 126. ISBN 978-1-4008-5489-9 – via Google Books}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hannibal's war. University of Oklahoma Press. June 23, 1998}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Bleicken, Jochen (2015). Augustus: The Biography. Penguin UK. ISBN 978-0-241-00390-9}}</ref> Гэтыя прывілеі былі адменены імператарам [[Дыяклетыян|Дыяклетыянам]], і з таго часу Італія страціла падатковыя ільготы і была падзелена на правінцыі<ref>{{Кніга|загаловак=Cooley, Alison (2016). "Italy during the High Empire, from the Flavians to Diocletian". In Cooley, Alison (ed.). A Companion to Roman Italy. Blackwell. pp. 130–131}}</ref>. : : Метраполіяй [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] быў востраў Вялікабрытанія, г.зн. само [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанае каралеўства]]. Часам гэты тэрмін выкарыстоўваецца яшчэ больш канкрэтна для абазначэння Лондана як метраполіі Імперыі, паколькі палітыкі і бізнесмены Лондана аказвалі найбольшы ўплыў на ўсю Імперыю як у дыпламатычнай, эканамічнай, так і ў ваеннай формах ажыццяўлення ўлады. Дзеля кантрасту - тэрмін «перыферыя» адносіўся да рэшты Імперыі<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. Manchester: Manchester University Press. с.70 ISBN 978-0-7190-6793-8.}}</ref>. Гістарыяграфія адносін паміж брытанскай метраполіяй і перыферыяй традыцыйна вызначалася з пункту гледжання іх выразнага падзелу. Выразна аднабаковага ланцуга камандавання, камунікацыі і кантролю, накінутага і кіруемага метраполіяй,які ішоў ад цэнтра вонкі. Метраполія інфармавала перыферыю аб рашэннях і планах, але перыферыя не магла нічога данесці непасрэдна метраполіі. Такім чынам, Брытанская імперыя складалася з фармальнага кантролю над тэрыторыямі, праз непасрэднае панаванне над замежнымі землямі, якімі кіравала метраполія<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. с.70}}</ref>. У больш позніх працах, пачынаючы з Джона «Джэка» Галлахера і Рональда Робінсана ў 1950-х гадах, было пастаўлена пад сумнеў традыцыйнае вызначэнне, замест гэтага было пастулявана, што гэтыя два паняцці ўзаемаазначаюць адно адное, і сцвярджалася, што, нягледзячы на ​​відавочныя часовыя супярэчнасці, уласцівыя асобным існаванням феноменаў, кожны з іх сфармаваўся адначасова ў адносінах да іншага. Галлахер і Робінсан былі сацыялістамі, якія назіралі за ростам эканамічнай моцы Злучаных Штатаў у краінах, якія развіваюцца, у той час, калі афрыканскія калоніі Брытанскай імперыі атрымлівалі незалежнасць; абодва навукоўцы лічылі, што брытанская і амерыканская экспансія замежнага ўплыву ў канчатковым выніку развівалася па падобных малюнках. Згодна з тэорыямі Галлахера і Робінсана, выкарыстанне брытанцамі мяккай сілы, у першую чаргу праз выкарыстанне брытанскага капіталу і іншых формаў эканамічнага ўплыву, дазволіла ўсталяваць спрыяльныя эканамічныя адносіны і свабодны гандаль таварамі, якія вырабляліся ў Брытаніі. Робячы гэта, Брытанія змагла атрымаць перавагі імперыі, не марнуючы грошы на дарагія ваенныя справы. У гэтай інтэрпрэтацыі «нефармальная імперыя» брытанцаў была вызначальнай часткай метраполіі гэтак жа, як і «фармальная імперыя» збудаваная на сілавой дамінацыі.<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. с.69-71.}}</ref> : У межах [[Партугальская імперыя|Партугальскай імперыі]] метраполіяй была еўрапейская частка Партугаліі, якая ўключала Кантынентальную Партугалію (мацярык) і прылеглыя астравы ([[Азорскія астравы]] і [[Мадэйра]]). Гэта адпавядала сучаснай тэрыторыі Партугаліі<ref>{{Кніга|загаловак=Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne, eds. (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia, Volume 2. с.894 - ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-441-7.}}</ref>.[[Файл:Nau Rainha de Portugal.jpg|міні|партугальскія вайсковыя караблі салютуюць на Мальце 1798 г.]]Да сярэдзіны 19 стагоддзя еўрапейская тэрыторыя Партугаліі называлася «Партугаліяй» або «Каралеўствам». Аднак гэтыя тэрміны сталі недарэчнымі, калі імператар Ян IV падчас напаліенаўскіх войнаў пераехаў у Бразілію. Партугальскія заморскія тэрыторыі атрымалі статус заморскіх правінцый у 1832 годзе і сталі лічыцца неад'емнай часткай Каралеўства Партугалія разам з яго еўрапейскімі правінцыямі. Тады тэрмін «Метраполія» стаў афіцыйным абазначэннем еўрапейскай часткі Партугаліі. З таго часу і да атрымання незалежнасці большасці партугальскіх заморскіх тэрыторый у 1975 годзе Партугалія ўключала ў сябе Метраполію і Заморскія тэрыторыі. : Метрапаліта Францыя (фр. France métropolitaine або la Métropole), таксама вядомая як Еўрапейская Францыя (Territoire européen de la France), — гэта тэрыторыя Францыі, якая геаграфічна знаходзіцца ў Еўропе<ref>{{Кніга|спасылка=https://web.archive.org/web/20170225094620/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/venir-en-france/formalites-d-entree-en-france/article/les-etrangers-titulaires-d-un-passeport-ordinaire-dispenses-de-l-obligation-de|загаловак="Ministère des Affaires Étrangères- Les étrangers titulaires d'un passeport ordinaire dispensés de l'obligation de visa - 1. Le territoire européen de la France". Archived from the original on 2017-02-25. Retrieved 2026-04-9.}}</ref>.<blockquote> </blockquote> * :* : : == Літаратура == * ''В. Галоўчанка'' . Метраполія // Палітычная энцыклапедыя. Рэдактары: Ю. Левенец (старшыня), Ю. Шапавал (намеснік старшыні) і інш.— Кіеў: Парламенцкае выдавецтва, 2011. — с. 447 ISBN 978-966-611-818-2 * [http://leksika.com.ua/16990923/legal/metropoliya Метрапол]ія // <span class="citation" id="CITEREFЮЕ2001">скл.: <nowiki><span style="white-space: nowrap;">Ю.</span></nowiki> <nowiki><span style="white-space: nowrap;">С. Шэмшучэнка</span></nowiki> (рэд.) <span style="white-space: nowrap;">[і інш.]</span> . — <span style="border-bottom:1px dotted gray; cursor:default;" title="Київ">Кіеў</span> : Украінская энцыклапедыя імя <nowiki><span style="white-space: nowrap;">М. П. Бажана</span></nowiki>, 2001. — Т.&nbsp;3: К — М. — 792&nbsp;с. — ISBN 966-7492-03-6 .</span> [[Катэгорыя:Брытанская імперыя]] [[Катэгорыя:Міжнародныя адносіны]] [[Катэгорыя:Палітычная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Гісторыя эканомікі]] 3efx6tdhv7imh64pigb8t82fy668rvt 0 88752 5123582 4736923 2026-04-08T18:55:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123582 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Антановіч}} {{Навуковец}} '''Антон Канстанцінавіч Антано́віч''' ({{ДН|24|5|1910}}, [[Казлы (Нясвіжскі раён)|Казлы]]{{Sfn|Прыгодзіч|2010}}, [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі павет]], [[Мінская губерня]] — {{ДС|27|12|1980}}, {{МС|Вільня|у Вільнюсе|}}) — беларускі [[мовазнаўства|мовазнавец]], [[доктар навук|доктар]] філалагічных навук (1969), [[прафесар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 24 мая 1910 года ў [[Казлы (Нясвіжскі раён)|Казлы]] (цяпер — у [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]) ў сялянскай сям’і. У 1928 годзе скончыў польскую сямікласавую школу. Паступіў у Тэхнічную школу у Вільні, якую скончыў у 1932 па спецыяльнасці «тэхнік-паравозчык», аднак ва ўмовах панскай Польшчы знайсці працу па атрыманай спецыяльнасці не змог. Папераменна быў чорнарабочым на будаўніцтве, дыспетчарам на чыгунцы, настаўнікам пачатковай школы на [[Ашмянскі раён|Ашмяншчыне]], супрацоўнікам беларускага музея у Вільне (1942—1944). Увесь гэты час настойліва займаўся самаадукацыяй і ў 1944 годзе здаў пры Віленскай мужчынскай гімназіі экстэрнам экзамены на атэстат сталасці. Пасля службы ў Савецкай Арміі (1944―1945) паступіў на філалагічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. Скончыў яго, працаваў старшым бібліёграфам у рукапісным аддзеле навуковай універсітэцкай бібліятэкі. Пасля абароны ў 1961 годзе кандыдацкай дысертацыі, абраны старшым выкладчыкам, затым дацэнтам Віленскага ўніверсітэта. У 1969 годзе абараніў доктарскую дысертацыю. Прафесар А. Антановіч 35 гадоў жыцця аддаў Віленскаму ўніверсітэту. Пахаваны на Еўфрасіннеўскіх могілках у [[Вільнюс|Вільні]]. == Навуковая праца == Кандыдацкая дысертацыя А. Антановіча з’яўляецца першым спецыяльным даследаваннем помнікаў старога беларускага пісьменства, якія ўзніклі на Літве. За аснову ўзята актавая кніга [[Коўна|Ковенскага]] [[Земскі суд|земскага суда]] 1566―1567 гг. Гэта рукапіс на паперы аб’ёмам у 237 лістоў вялікага фармату, выкананы беларускім скорапісам XVI стагоддзя. А. Антановіч дэталёва прааналізаваў графіку, арфаграфію, фанетыку, марфалогію і лексіку гэтага помніка. Па тэме дысертацыі ім апублікаваны два змястоўныя артыкулы: «Пытанні фанетыкі беларускай актавай мовы XVI ст.» (1960) і «Графіка і арфаграфія судовай (актавай) кнігі Каўнаскага земскага суда» (1961){{sfn|Германовіч|1990|с=9}}. Тэмай доктарскай дысертацыі сталі помнікі татарска-мусульманскай пісьменнасці на беларускай мове. Вынікі гэтага даследавання выкладзены Антановічам у кнізе «Беларускія тэксты, пісаныя арабскім пісьмом, і іх графіка-арфаграфічная сістэма» (1968). Антановічам выяўлены ў архівах, бібліятэках, музеях, а таксама ў прыватных асоб 24 вядомыя і невядомыя дагэтуль рукапісы XVII―пачатку XX ст., з іх 10 хамаілаў (дапаможнікаў дзеля служыцеляў рэлігійнага культу), 8 [[Кітабы|кітабаў]] (рукапісных зборнікаў пра жыццё [[Магамет]]а, апісанне абрадаў і інш.), тэфсіры, 1 тэджвід, беларуска-турэцкі слоўнік 1836 года{{sfn|Германовіч|1984|с=127}}. А. Антановіч пакінуў багатую навуковую бібліятэку і многа каштоўных навуковых матэрыялаў, ― усё гэта было куплена Віленскім універсітэтам. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Германовіч І.|загаловак=Антон Антановіч|выданне=Наша слова|месца= Мн.|выдавецтва= ТБМ|год= 1990|нумар= 10|старонак=16|ref=Германовіч}} * {{артыкул|аўтар=Германовіч І. К.|загаловак=Антановіч Антон Канстанцінавіч|выданне=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1984|том=1|старонак=727|ref=Германовіч}} * {{Артыкул|ref=Прыгодзіч|аўтар=Прыгодзіч М.|загаловак=Даследчык беларускіх кітабаў Антон Антановіч|год=2010|выданне=Роднае слова|нумар=6|старонкі=35-36|спасылка=https://arabica.fias.fr/pages/antanovi%C4%8D-be}} * ''Жураўскі А. І.'' Беларуская мова ў мусульманскай літаратуры // Весці АН БССР. Серыя грамадских навук, 1969, № 4 * ''Войцік Г., Луцкевіч Л.'' Антон Антановіч. Серыя «Партрэты Віленчукоў». — Вільня: Выдавецтва Беларусаў Літвы «Рунь», 2002. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Антановіч Антон Канстанцінавіч|старонкі=37}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Антановіч Антон Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне]] khnj4kixqavjs2ltit12jnpiy9v43rb 0 99398 5123555 4453328 2026-04-08T18:36:51Z Peisatai 111348 5123555 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Скварск |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat= |long= |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 53|lat_sec = 21 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 06|lon_sec = 16 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет = Радамльскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 154 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +1 |тэлефонны код = +375 02242 |паштовы індэкс = 213202 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044702 }} '''Скварск'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skvarsk}}, {{lang-ru|Скварск}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радамльскі сельсавет|Радамльскага сельсавета]]. Побач з вёскай рака [[Кашанка]] ўпадае ў [[Проня|Проню]]. На адлегласці 2 км ад вёскі знаходзіцца стары нізкаводны мост праз Проню. Паколькі мост пабудаваны ў 1960 годзе без уліку высокага пад'ёму ўзроўню ракі, то яго рэгулярна залівае вадой падчас вясенніх паводак, адразаючы вёску ад райцэнтра<ref>[http://news.tut.by/society/280992.html?utm_source=news-right-block&utm_medium=multimedia-news&utm_campaign=multimedia-news Проня подтопила низководный мост в Чаусском районе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305025624/http://news.tut.by/society/280992.html?utm_source=news-right-block&utm_medium=multimedia-news&utm_campaign=multimedia-news |date=5 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. == Назва == Фіксавалася прозвішча Сквар (з літоўскіх [[Дзевянішкі|Дзявенішак]])<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1360%2F1%2F24</ref>. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 324 чалавекі ў 69 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4292 Скварск] {{ref-ru}}</ref>. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку Скварск—[[Прылёпаўка]]—[[Пуцькі (Чавускі раён)|Пуцькі]] 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў. У гісторыю Вялікай Айчыннай вайны гэты эпізод увайшоў пад назвай «[[Прылёпаўскі плацдарм]]»<ref name="КБ">[http://pda.sb.by/post/32247/ Прони кровавые берега] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825212533/http://pda.sb.by/post/32247/ |date=25 жніўня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. У чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 69 двароў, забіта 52 чалавека<ref name="Бер"/>. == Сучаснасць == Каля вёскі знаходзіцца вялікае радовішча тугаплаўкіх глін і радовішча будаўнічых пяскоў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://chausy.info/radomlya/ Афіцыйная старонка] {{ref-ru}} {{Радамльскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радамльскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] qra3uryfg2phrvtc4uugv92lcck5kqx 0 102058 5123545 4920875 2026-04-08T18:23:24Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5123545 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Абідаўка}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Абідавічы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 20|lat_sec = 7 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 25|lon_sec = 1 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Быхаўскі |сельсавет = Абідавіцкі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XVI стагоддзе<ref>[http://www.radzima.org/ru/mesto/obidovichi.html деревня Обидовичи]</ref> |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 143 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 596 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2231 |паштовы індэкс = 213343 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243041847 }} '''Абі́давічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Абі́даўка, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Abidavičy}}, {{lang-ru|Обидовичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Абідавіцкі сельсавет|Абідавіцкага сельсавета]]. Побач вёскі цячэ рака [[Чарняўка (прыток канала Вінец)|Чарняўка]] і праходзіць магістраль {{таблічка-by|М|8}}, частка Еўрапейскага маршрута {{таблічка-eu|95}}. == Назва == Кніга "Памяць" падае паданне пра двух асілкаў на імя Абіда і Вязула. Вязула жыў на месцы [[Бязуевічы|Бязуевіч]] (цяпер [[Слаўгарадскі раён]]), а Абіда — на месцы Абідавіч. У братоў была адна [[сякера]], якую яны перакідвалі адзін другому, каб насекці дроў.<ref name="Mенск 1999">{{Крыніцы/Памяць/Слаўгарадскі раён}} С. 565</ref> З іншага боку, фіксавалася старое прозвішча Абідзь ([[Гарадзілава (Маладзечанскі раён)|Гарадзілава]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9CT-363D?i=25&lang=ru</ref>, ёсць латышскае ''Abids''<ref>https://uzvardi.lv/surname/797966</ref>. == Гісторыя == Мясцовасць заселена са старажытнасці, за 3 км на паўднёвы захад ад Абідавіч знаходзяцца гарадзішчы [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай]] і [[Калочынская культура|калочынскай культур]] (II ст. да н.э. — III ст.). Вядома прынамсі з XVI ст. У 1600 годзе сяло маёнтка Тайманава Рэчыцкага павета. 3 1742 года ў Быхаўскім графстве, з 1772 года — у Старабыхаўскім [[Быхаўскі павет|Быхаўскім павеце]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1880 годзе ў Абідавічах 790 жыхароў. 3 1924 года цэнтр сельсавета ў Журавіцкім раёне, з 1935 — у Доўскім (Журавіцкім), з 1956 — у Быхаўскім раёне. У 1969—883 жыхароў. == Інфраструктура == Працуюць Абідавіцкая школа-сад, дзіцячая музычная школа, бібліятэка і крама. СВК «Абідавічы» займаецца вырошчваннем бульбы, зернебабовых і мяса-малочнай жывёлагадоўляй. == Мемарыялы == * Брацкая магіла 265 чалавек (№ 3375-201) — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|513Д000172}}. У 1958 годзе ўсталяваны бетонны помнік-скульптура ваяра, аўтарства [[Л. А. Ждан]]а. == Вядомыя асобы == * [[Юрый Уладзіміравіч Мянькоў]] — беларускі [[педагог]] і публіцыст == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1), стар. 22. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/ru/object/2556.html Фота могілак на radzima.org] * [http://mw2.google.com/mw-panoramio/photos/medium/37224425.jpg Абідавіцкі абрыў з боку Новага Быхава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160624164424/http://mw2.google.com/mw-panoramio/photos/medium/37224425.jpg |date=24 чэрвеня 2016 }} {{Абідавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Абідавічы| ]] [[Катэгорыя:Абідавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна]] af6b16j7vy9xm5etquyid0wxdcxctvk 0 114348 5123475 5098147 2026-04-08T14:19:55Z 5123475 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = ААТ «Гродна Азот» | лагатып = Гродна Азот (лагатып).jpg | тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства|ААТ]] | дзейнасць = вытворчасць [[Угнаенні|угнаенняў]] | заснавана = [[1963]] | ранейшыя назвы = ГВА «Азот»<br>ГВРУП «ГПО Азот» | заснавальнікі = [[Савет Міністраў СССР]] | размяшчэнне = {{сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Гродна]]<br>праспект Касманаўтаў, 100 | ключавыя фігуры = [[Ігар Васільевіч Ляшэнка]] (генеральны дырэктар) | галіна = [[хімічная прамысловасць]] | прадукцыя = азот, аміяк, метанол, угнаенні, чысцячыя, мыючыя і ахоўныя сродкі | абарот = {{Прыбытак}} 1 442 409,0 {{Comment|тыс.|тысяч}} [[Беларускі рубель|BYN]] (2017) <ref>{{cite web|url = http://www.azot.by/ru/partnership/investor/report|title = Результаты финансово-хозяйственной деятельности|publisher = Открытое акционерное общество «Гродно Азот»|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20181031065627/http://www.azot.by/ru/partnership/investor/report|archive-date = 31 кастрычніка 2018|access-date = 2018-11-05|url-status = dead}}</ref> | аперацыйны прыбытак = {{Прыбытак}} 231 075,0 тыс. [[Беларускі рубель|BYN]] (2017) | чысты прыбытак = {{Прыбытак}} 12 366,0 тыс. [[Беларускі рубель|BYN]] (2017) | колькасць супрацоўнікаў = 7 562 {{Comment|чал.|чалавек}} (2016) | матчына кампанія = канцэрн «[[Белнафтахім]]» | даччыныя кампаніі = | сайт = [http://www.azot.by www.azot.by] | падраздзяленні = філіял «Завод Хімвалакно» | аўдытар = BDO | уласныя сродкі = 1 242 651,0 тыс. [[Беларускі рубель|BYN]] (2017) | доўг = 636 689,0 тыс. [[Беларускі рубель|BYN]] (2017) }} '''ААТ «Гродна Азот»''' — адно з найбуйнейшых [[прадпрыемства]]ў <nowiki>нафта</nowiki>[[хімічная прамысловасць|хімічнай галіны]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад Беларускага дзяржаўнага канцэрну па нафце і хіміі (канцэрн «[[Белнафтахім]]»). Знаходзіцца па адрасе: [[Гродна]], [[Праспект Касманаўтаў (Гродна)|праспект Касманаўтаў]], 100. Член [[Рэспубліканскі саюз будаўнікоў|Рэспубліканскага саюза будаўнікоў]]<ref>{{Cite web|url=https://belss.by/chleny-soyuza|title=Список членов Республиканского Союза Строителей Республики Беларусь|website=belss.by|access-date=2025-08-30}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Zavodazot.jpg|міні|злева|Гродна Азот]] Прадпрыемства размешчана прыкладна ў двух кіламетрах на ўсход ад мяжы гарадской забудовы. Створана ў [[1963]] годзе як азотна-тукавы завод. З 1963 года пачалася вытворчасць [[аміяк]]у і [[Мачавіна|карбаміду]]. Пасля ўводу ў строй вытворчасці [[капралактам]]а ў [[1970]] годзе завод ператвораны ў хімічны камбінат. У [[1971]] годзе прысвоена імя [[Сяргей Восіпавіч Прытыцкі|Сяргея Прытыцкага]], адначасова ўведзены ў дзеянне цех аміяка і другая чарга цеху карбаміду. У [[1975]] годзе ператвораны ў Гродзенскае вытворчае аб’яднанне «Азот», у [[1981]] годзе ўзнагароджана [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэнам Дружбы народаў]]. Уключае 5 вытворчасцяў, 39 цахоў, 24 службы. Выпускае каля 50 відаў хімічнай прадукцыі, у тым ліку аміяк вадкі тэхнічны (976,8 {{Comment|тыс.|тысяч}} тон у год), азотныя ўгнаенні (карбамід — 785 тыс. тон у год, [[карбаміда-аміячная сумесь]] (КАС) — 720 тыс. тон у год, [[сульфат амонія]] — 319 тыс. тон у год), [[метанол тэнічны]] (80 тыс. тон у год), капролактам (111,2 тыс. тон у год), [[паліва біядызельнае]] (200 тыс. тон у год) і двухвокіс вугляроду вадкі (24 тыс. тон у год). З’яўляцца горадавызначальным прадпрыемствам. На сваім рахунку мае палац культуры, санаторый-прафілакторый, турыстычную базу, бібліятэкі, паліклініку, спартыўна-стралковы клуб, піянерскі лагер, дзіцячыя садкі, газету «[[Гродзенскі хімік]]», жаночы хакейны клуб «[[Рытм Азот]]». Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года]], вынікі якіх, як мяркуецца, былі сфальсіфікаваны, супрацоўнікі ААТ «Гродна Азот» падтрымалі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэсты ў Беларусі]] і заклікі да нацыянальнай забастоўкі, аднак шмат з іх было затрымана і збіта [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыянтамі]]<ref name="Рабы">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/media-54752359|title=«Рабы, все равно будете на нас работать». Как бастуют и разгоняют протесты на «Гродно Азоте»|date=2020-10-30|publisher=[[BBC World Service]]|access-date=2020-11-12|language=ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Протесты в Беларуси: в Гродно ОМОН применил слезоточивый газ против демонстрантов|url=https://www.unn.com.ua/ru/news/1887902-protesti-u-bilorusi-u-grodno-omon-zastosuvav-slozoginniy-gaz-proti-demonstrantiv}}</ref>. На «Гродна Азоце» была найбольшая колькасць тых, хто падтрымаў страйк сярод усіх прадпрыемстваў краіны<ref name="Рабы"/>. 30 сакавіка 2021 года даччыная кампанія ААТ «Гродна Азот» абвясціла тэндэр на адгрузку сваіх тавараў. Адной з умоў тэндэру была магчымасць не адзначаць прыналежнасць грузу да ААТ «Гродна Азот». Гэта было выклікана пагрозай санкцый, паведамлялася ў тэндэрнай дакументацыі і СМІ<ref>[https://charter97.org/ru/news/2021/4/3/417276/ «Гродно Азот» применяет мошеннические схемы, чтобы уйти от санкций]</ref>. «Гродна Азот» і «Хімвалакно» — асноўны пастаўшчык поліаміднай тэхнічнай ніткі з ЕАЭС у Расію, дзе яна выкарыстоўваецца для вытворчасці бронекамізэлек<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/90713495/hrodna-azot-vajna-i-sankcyi|title=«Горадня Азот» дае расейскаму войску сыравіну, еўрапейскія фірмы дапамагаюць абысці санкцыі – БРЦ|website=[[Белсат]]}}</ref>. == Кіраўніцтва<ref>{{Cite web |url=https://azot.by/about/istoriya-predpriyatiya/direktora/ |title=Директора |access-date=21 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210921195733/https://azot.by/about/istoriya-predpriyatiya/direktora/ |archivedate=21 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref> == * [[Аляксандр Аляксеевіч Лаўрычэнка]] (1 жніўня 1960 — 1 чэрвеня 1961) * [[Іван Васільевіч Антонаў]] (1 чэрвеня 1961 — 30 лістапада 1965) * [[Гімн Іванавіч Салаўёў]] (30 лістапада 1965 — 25 студзеня 1978) * [[Уладзімір Андрэевіч Іваноў]] (25 студзеня 1978 — 10 ліпеня 1992) * [[Валерый Валянцінавіч Лангоў]] (13 ліпеня 1992 — 9 лістапада 2004) * [[Аляксандр Міхайлавіч Радзевіч]] (6 снежня 2005 — 26 чэрвеня 2009) * [[Ігар Фёдаравіч Жылін]] (12 жніўня 2009 — 4 лютага 2011) * [[Канстанцін Паўлавіч Маянаў]] (30 жніўня 2011 — 20 верасня 2017) * [[Ігар Міхайлавіч Бабыр]] (21 верасня 2017 — 29 студзеня 2021) * [[Ігар Васільевіч Ляшэнка]] (з 30 студзеня 2021) == Санкцыі == З 2006 года ААТ «Гродна Азот» і «Гродна Хімвалакно» (з перапынкамі<ref>{{cite book|title=United States Export Controls|ISBN=978-1-4548-0123-8|publisher={{нп3|Wolters Kluwer|Wolters Kluwer|en|Wolters Kluwer}}|author=John R. Liebman, Roszel Cathcart Thomsen II, James E. Bartlett III|language=en|page=2-45|year=2012}}</ref><ref>{{Cite web|language=uk|url=https://ua.korrespondent.net/world/3582837-ssha-pomiakshyly-sanktsii-proty-biloruskykh-kompanii|title=США пом'якшили санкції проти білоруських компаній|publisher={{нп3|Korrespondent.net|Korrespondent.net|en|Korrespondent.net}}|access-date=2021-07-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Санкции против Белоруссии|url=https://ria.ru/20160215/1374712143.html}}</ref><ref>{{cite web|author=Robin Emmott|title=EU, U.S. temporarily ease some sanctions on Belarus|url=https://www.reuters.com/article/us-belarus-eu-sanctions-idUSKCN0SN0Y820151029|publisher=[[Reuters]]|date=2015-10-29|access-date=2021-09-21|language=en}}</ref><ref name="treasury"/>) знаходзяцца ў санкцыйным [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] за ''«падрыў дэмакратычнага працэсу»''<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref><ref>{{cite book|title=Belarus: Background and U. S. Policy Concerns|publisher={{нп3|Congressional Research Service|Congressional Research Service|en|Congressional Research Service}}|author=Steven J. Woehrel|language=en|page=12|year=2011}}</ref>. Апошняе ўключэнне было ў чэрвені 2021 года<ref>{{Cite web|url=https://www.seb.lt/naujienos/2021-06-02/del-tarptautiniu-sankciju-taikymo-devynioms-baltarusijos-imonems|title=Dėl tarptautinių sankcijų taikymo devynioms Baltarusijos įmonėms|publisher={{нп3|SEB bankas|SEB bankas|de|SEB bankas}}|language=lt|date=2021-06-02|access-date=2021-07-21}}</ref>. 9 жніўня 2021 года ў спіс быў уключаны генеральны дырэктар ААТ «Гродна Азот» [[Ігар Васільевіч Ляшэнка|Ігар Ляшэнка]]<ref name="treasury">{{Cite web|date=2021-08-09|title=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-10|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref><ref name="расширили">{{Cite web|date=2021-08-09|title=США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список|url=https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809213314/https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-10|publisher=[[zerkalo.io]]|language=ru}}</ref>. 2 снежня 2021 года «Гродна Азот» і «Гродна Хімвалакно» трапілі ў [[чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281293|title=ЕС прыняў пяты пакет санкцый супраць Беларусі ў сувязі з міграцыйным крызісам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-02|access-date=2021-12-23}}</ref>. 20 снежня кампаніі ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=282093|title=Яшчэ некалькі еўрапейскіх краін далучыліся да пятага санкцыйнага пакета Еўразвязу, у тым ліку прарасійская Сербія|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-23|access-date=2021-12-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/22/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-12-22|access-date=2021-12-23|language=en}}</ref>. У 2022 годзе да санкцый супраць прадпрыемства далучыліся Украіна і Японія<ref>{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/185/ |title=Відкрите акціонерне товариство "Гродно Азот" |access-date=15 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415205111/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/185/ |archive-date=15 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. === Рэакцыя на санкцыі === 3 красавіка 2021 года паведамлялася, што даччыная кампанія ААТ «Гродна Азот» аб’явіла тэндэр на адгрузку прадукцыі, адной з умоў якога была магчымасць указання ў дакументах у якасці грузаадпраўшчыка іншай кампаніі. Згодна з заяўкай, гэтая ўмова была звязана з пагрозай санкцый<ref>{{Cite web |language=ru |url=https://charter97.org/ru/news/2021/4/3/417276/ |title=«Гродно Азот» применяет мошеннические схемы, чтобы уйти от санкций |website=[[Хартыя'97]] |access-date=2021-04-03 |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723215948/https://charter97.org/ru/news/2021/4/3/417276/ |url-status=live }}</ref>. У некалькіх расследаваннях, выпушчаных у 2023 годзе, журналісты з [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]] і літоўскай Siena заявілі, што прадукцыя «Гродна Азота» пасля ўвядзення санкцый супраць завода прадаецца ў ЕС з дапамогай некалькіх кампаній, зарэгістраваных у [[Кыргызстан]]е, [[Узбекістан]]е, [[Сербія|Сербіі]] і [[Літва|Літве]]<ref>{{cite web|title=Фірму-пракладку для абыходу санкцый узначальвае старшыня аднаго з выбаркамаў 2020 года — расследаванне|url=https://nashaniva.com/310807|date=2023-02-20|access-date=2024-05-17|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Літоўскі бізнэсмен пакаяўся, што дапамагаў «Гродна Азоту» абыходзіць санкцыі|url=https://nashaniva.com/311772|date=2023-03-07|access-date=2024-05-17|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Акно ў Еўропу для «Гродна Азоту». Як Узбекістан дапамагае Беларусі абыходзіць забарону і прадаваць у ЕС угнаенні|url=https://nashaniva.com/327206|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-09-28|access-date=2025-05-17|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2024 года паведамлялася аб пастаўках ва Украіну прадукцыі «Гродна Азота» пад выглядам вырабленай у [[Туркменістан]]е праз кампанію, зарэгістраваную ў [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/33150849.html|title=«Гродна Азот» пастаўляў угнаеньні ва Ўкраіну праз Расею і Баўгарыю з дапамогай дубайскай кампаніі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2024-10-09|lang=be-tarask}}</ref>. Улетку 2025 года выйшлі яшчэ два расследаванні, прысвечаныя абыходу санкцый супраць «Гродна Азота» з выкарыстаннем кампаній, зарэгістраваных у [[Казахстан]]е, Туркменістане, [[Польшча|Польшчы]] і ААЭ<ref>{{cite web|url=https://theins.ru/news/282401|title=Подсанкционная белорусская компания поставила в ЕС через «кошельки» Лукашенко удобрения на $59 млн — расследование|website={{iw|The Insider||ru}}|date=2025-06-23|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web|url=https://reform.news/brc-druzja-lukashenko-zarabatyvajut-na-obhode-sankcij-za-schet-grodno-azota|title=БРЦ: Друзья Лукашенко зарабатывают на обходе санкций за счет «Гродно Азота»|website=[[Reform.news]]|date=2025-07-15|lang=ru}}</ref>. 21 лютага 2024 года [[Суд Еўрапейскага саюза]] ў Люксембургу адхіліў іск «Гродна Азота» і яго філіяла «Хімвалакно», якія патрабавалі адмяніць санкцыі ЕС<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/336962|title=Суд Еўрасаюза адхіліў пазоў «Гродна Азота» адносна санкцый|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-02-21}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак = Гродно. Энциклопедический справочник|адказны = Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др.|месца = Мн.|выдавецтва = БелСЭ|год = 1989|старонак = [12] л. ил., 438|серыя = Белорус. Сов. Энцикл.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Афіцыйны сайт|http://www.azot.by/|ААТ «Гродна Азот»}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Гродна]] [[Катэгорыя:Хімічныя і нафтахімічныя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы СССР]] [[Катэгорыя:Белнафтахім]] [[Катэгорыя:Вытворцы мінеральных угнаенняў]] [[Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] 86o13piariii1iuew5cikk8tugkeoft 100 121975 5123498 5123183 2026-04-08T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5123498 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Альдэнбургі (дынастыя)|2026-04-08T13:23:24Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|2026-04-08T08:21:21Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Антон Генадзевіч Пракапеня|2026-04-08T07:42:58Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксей Леанідавіч Кішоў|2026-04-08T04:53:44Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Фуад Аляксандровіч|2026-04-07T17:19:38Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Крысціна Віталеўна Лядская|2026-04-07T17:08:45Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Антон Паўлуць (1888—1974)|2026-04-07T16:56:22Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Вецер уздоўж берага|2026-04-07T16:49:07Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Віталь Іванавіч Чуркін|2026-04-07T16:48:00Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Вацлаў Шалевіч|2026-04-07T16:36:00Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Кен Стот|2026-04-07T16:27:43Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Самуэль Багуміл Ліндэ|2026-04-07T16:05:34Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Браніслаў Вендзягольскі|2026-04-07T13:58:36Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Казімір Радзівілавіч|2026-04-07T13:36:52Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Эдвард Пярковіч|2026-04-07T13:25:04Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Асікоўскі|2026-04-07T12:57:14Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Раберта Уільямс|2026-04-07T10:55:45Z|Xlomid}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9t344lcbtejd3wpdl3d2v7pogqj3vrf 0 131493 5123659 5121112 2026-04-09T04:39:38Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5123659 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} {{цёзкі2|Сонін}} '''Алег Барысавіч Сонін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі {{кампазітар|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 10 красавіка 1948 года ў [[Берлін]]е. Скончыў [[Беларуская кансерваторыя|Беларускую кансерваторыю]] (1974, клас [[М. Аладаў|М. Аладава]] і [[А. Багатыроў|А. Багатырова]]). 3 1974 выкладаў у [[Лідскае музычнае вучылішча|Лідскім музычным вучылішчы]], у мінскіх музычных школах, з 1979 у [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі|Мінскім музычным вучылішчы імя М. Глінкі]]. Заснавальнік (1990) і прэзідэнт (да 1995) Беларускай асацыяцыі сучаснай музыкі. Памёр 30 сакавіка 2026 года<ref>[https://www.facebook.com/composer.by/photos/30-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0-2026-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%8C%D1%81%D1%8F-%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%86%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%B8-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%BE/1354214230072915 Белорусский союз композиторов]</ref>. == Творчасць == Прыхільнік сучаснага музычнага авангарда з шырокім вобразным дыяпазонам, экспрэсіўнасцю, трагедыйнай і лірыка-рамантычнай накіраванасцю. У творах выкарыстоўвае дадэкафонную і постдадэкафонную тэхніку пісьма, алеаторыку, санорыку, шматэлементную поліметрыю. Аўтар балета «Каханне Сапфо» (1998—2001), 4 сімфоній (1-я, 1974; 2-я «Zorca in memoriam», 1985; 3-я «Прысвячэнне Сапфо», 1987; 4-я «Музыка для Восіпа Мандэльштама» для фпартэпіяна, 1992), кантаты «Родная зямля» на вершы [[Я. Купала|Я. Купалы]] і ўласныя (1975), 3 канцэртаў (1980—2001), камерна-інструментальных ансамбляў, вакальных цыклаў «Родны край» на вершы [[Алесь Бачыла|А. Бачылы]], «Пад вечнымі соснамі» на вершы [[Р. Барадулін]]а (абодва 1978), «Месяцавыя песні» на вершы [[Федэрыка Гарсія-Лорка|Ф. Гарсія-Лоркі]] (1989), твораў для фартэпіяна і інш. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Со́нін Алег Барысавіч|Юўчанка Н. А.|86}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|131062|Сонін Алег Барысавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сонін Алег Барысавіч}} g2d85vc50iucem3vbuypb0lh1ttzejm 0 137881 5123490 5018155 2026-04-08T15:10:41Z Doanglen 148949 5123490 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУ|хіміка-тэхналагічным факультэтам БДУ}} {{Картка факультэта | name = '''Хімічны факультэт БДУ''' | university = [[БДУ|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] | image = [[Выява:BSU chemical faculty.jpg|200px]] | latin_name = Department of Chemistry, Belarusian State University | motto = | established = [[1931]] | head = дацэнт [[Аляксандр Віктаравіч Зураеў]] | city = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Ленінградская вуліца (Мінск)|Ленінградская вуліца]], 14 | homepage = https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ }} '''Хімічны факультэт БДУ ''' — факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], найбуйнейшы адукацыйны і навукова-даследчы цэнтр у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] у галіне хімічных навук. Заснаваны ў [[1931]] годзе, хаця кафедры [[Неарганічная хімія|неарганічнай]] і [[арганічная хімія|арганічнай]] хіміі былі арганізаваны яшчэ пры стварэнні БДУ ў [[1921|1921 годзе]] і ажыццяўлялі выкладанне на [[педагагічны факультэт БДУ|педагагічным]] і [[медыцынскі факультэт БДУ|медыцынскім]] факультэтах. == Будынкі факультэта == Хімічны факультэт размяшчаецца ў шэрагу будынкаў, якія знаходзяцца як ва ўніверсітэцкім гарадку, так і ў комплексе будынкаў філіяла БДУ ў пасёлку Шчомысліца. * Галоўны будынак хімічнага факультэта — дзевяціпавярховы корпус на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка (Ленінградская, 14) * Лабораторыя прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў згарання і лабараторыя радыяхіміі — у будынку [[Інстытут ядзерных праблем БДУ|НДІ ядзерных праблем БДУ]] (Бабруйская, 11) == Кафедры == * неарганічнай хіміі * арганічнай хіміі * фізічнай хіміі і электрахіміі * аналітычнай хіміі * высокамалекулярных злучэнняў * агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі * радыяцыйнай хіміі і хіміка-фармацэўтычных тэхналогій == Навукова-даследчыя лабараторыі == * неарганічнай і агульнай хіміі * хіміка-аналітычных сістэм * элементарганічнага сінтэзу * прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў гарэння * радыяхіміі * лабараторыя хіміі кандэнсаваных асяроддзяў == Спецыяльнасці == * Хімія * Хімія лекавых злучэнняў * Хімія (навукова-педагагічная дзейнасць) * Фундаментальная хімія * Хімія высокіх энергій == Навуковыя даследаванні == Сёння навуковыя інтарэсы выкладчыкаў і супрацоўнікаў хімічнага факультэта засяроджаны ў дзвюх асноўных абласцях: хімія новых матэрыялаў; малекулярны дызайн і даследаванне біялагічна-актыўных злучэнняў. Навуковыя даследаванні праводяцца па наступных напрамках: * сінтэз новых нанаструктурных, мезаструктурных, магнітных і кампазіцыйных матэрыялаў, а таксама неарганічных палімераў; сінтэтічная нанахімія; * сінтэз новых біялагічна-актыўных злучэнняў (лекавых сродкаў і біякарэктараў, універсальных інгібітараў свабоднарадыякальных працэсаў, сродкаў аховы раслін); * свабоднарадыякальная хімія прыродных злучэнняў і іх сінтэтычных аналагаў; * хімічнае і радыцыйна-хімічнае мадыфіцыраванне палімераў, стварэнне новых відаў поліэлектралітных гідрагеляў і перспектыўных палімерна-кампазіцыйных матэрыялаў медыцынскага прызначэння; * распрацоўка эфектыўных метадаў арганічнага сінтэзу на аснове рэакцый з удзелам напружаных карба- і гетарацыклаў; * стварэнне перспектыўных экстракцыйных і сарбцыйных працэсаў для падзелу і канцэнтравання хімічных злучэнняў і стварэнне на гэтай аснове новых хіміка-аналітычных сістэм; распрацоўка новых сродкаў клінічнай дыягностыкі; * падрыхтоўка тэрмадынамічнага абгрунтавання энерга- і рэсурсазберагальных хімічных тэхналогій; * прыкладны электра- і фотакаталіз, электрахімія і фотахімія квантава-памерных сістэм; * квантава-хімічнае даследаванне малекулярных і кластарных сістэм; * структурна-функцыянальнае даследаванне бялкоў, вывучэнне малекулярных механізмаў імуннага водгуку; * распрацоўка адзінай шматузроўневай сістэмы кантролю і актыўнага засваення хімічных ведаў, метадычнае абгрунтаванне выкладання хіміі, развіццё канцэпцый навучальна-даследчага прынцыпу. == Вядомыя выпускнікі == {{Div col|2}} * [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч]] * [[Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас]] * [[Мікалай Фёдаравіч Ярмоленка]] * [[Ігар Мікалаевіч Ярмоленка]] * [[Алег Анатольевіч Івашкевіч]] * [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі]] * [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў]] * [[Фёдар Адамавіч Лахвіч]] * [[Анатоль Іванавіч Лесніковіч]] * [[Мікалай Іванавіч Міцкевіч]] * [[Фама Фаміч Мажэйка]] * [[Вадзім Васілевіч Свірыдаў]] * [[Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў]] * [[Рыгор Лазаравіч Старобінец]] * [[Алег Анатолевіч Стральчонак]] * [[Сяргей Кімавіч Рахманаў]] * [[Анатоль Іванавіч Рацько]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Хрыпач]] * [[Іван Рыгоравіч Цішчанка]] * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] * [[Аляксандр Аркадзевіч Шлык]] {{Div col end}} == Дэканы факультэта == {{Div col|3}} * 1931 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1932—1933 — акадэмік [[Мікалай Аляксандравіч Прыляжаеў|М. А. Прылежаеў]] * 1934—1936 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1943—1947 — акадэмік [[Міхаіл Міхайлавіч Паўлючэнка|М. М. Паўлючэнка]] * 1947—1947 — дацэнт А. А. Будкевіч * 1950—1952 — акадэмік [[Барыс Васілевіч Ерафееў|Б. В. Ерафееў]] * 1952—1953 — акадэмік [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч|П. І. Бялькевіч]] * 1953—1965 — член-карэспандэнт [[Іван Рыгоравіч Цішчанка|І. Р. Цішчанка]] * 1965—1973 — прафесар [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі|Ф. М. Капуцкі]] * 1973—1978 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 1978—1993 — прафесар [[Вадзім Фёдаравіч Цікавы|В. Ф. Цікавы]] * 1993—1995 — прафесар [[Алег Іосіфавіч Шадыра|А. І. Шадыра]] * 1995—2005 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 2005—2010 — прафесар [[Уладзімір Васілевіч Панькоў|У. В. Панькоў]] * 2010—2023 — прафесар [[Дзмітрый Вадзімавіч Свірыдаў|Д. В. Свірыдаў]] * З 2023 года — дацэнт [[Аляксандр Віктаравіч Зураеў|А. В. Зураеў]] {{Div col end}} == Літаратура == * [https://elib.bsu.by/handle/123456789/92611 Химический факультет / ред. совет: Ф. Н. Капуцкий (пред.) — Минск : БГУ, 2011. — 158 с. : ил.] ISBN 9789855185612 == Спасылкі == * [https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ Афіцыйная старонка факультэта] {{Факультэты БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:1931 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Хімічныя факультэты|БДУ]] [[Катэгорыя:Хімічны факультэт БДУ| ]] [[Катэгорыя:Ленінградская вуліца (Мінск)]] rnddcvrqsfiepaww89pq1g85a8pjwww 5123491 5123490 2026-04-08T15:13:02Z Doanglen 148949 5123491 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУ|хіміка-тэхналагічным факультэтам БДУ}} {{Картка факультэта | name = '''Хімічны факультэт БДУ''' | university = [[БДУ|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] | image = [[Выява:BSU chemical faculty.jpg|200px]] | latin_name = Department of Chemistry, Belarusian State University | motto = | established = [[1931]] | head = месца вакантнае | city = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Ленінградская вуліца (Мінск)|Ленінградская вуліца]], 14 | homepage = https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ }} '''Хімічны факультэт БДУ ''' — факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], найбуйнейшы адукацыйны і навукова-даследчы цэнтр у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] у галіне хімічных навук. Заснаваны ў [[1931]] годзе, хаця кафедры [[Неарганічная хімія|неарганічнай]] і [[арганічная хімія|арганічнай]] хіміі былі арганізаваны яшчэ пры стварэнні БДУ ў [[1921|1921 годзе]] і ажыццяўлялі выкладанне на [[педагагічны факультэт БДУ|педагагічным]] і [[медыцынскі факультэт БДУ|медыцынскім]] факультэтах. == Будынкі факультэта == Хімічны факультэт размяшчаецца ў шэрагу будынкаў, якія знаходзяцца як ва ўніверсітэцкім гарадку, так і ў комплексе будынкаў філіяла БДУ ў пасёлку Шчомысліца. * Галоўны будынак хімічнага факультэта — дзевяціпавярховы корпус на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка (Ленінградская, 14) * Лабораторыя прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў згарання і лабараторыя радыяхіміі — у будынку [[Інстытут ядзерных праблем БДУ|НДІ ядзерных праблем БДУ]] (Бабруйская, 11) == Кафедры == * неарганічнай хіміі * арганічнай хіміі * фізічнай хіміі і электрахіміі * аналітычнай хіміі * высокамалекулярных злучэнняў * агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі * радыяцыйнай хіміі і хіміка-фармацэўтычных тэхналогій == Навукова-даследчыя лабараторыі == * неарганічнай і агульнай хіміі * хіміка-аналітычных сістэм * элементарганічнага сінтэзу * прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў гарэння * радыяхіміі * лабараторыя хіміі кандэнсаваных асяроддзяў == Спецыяльнасці == * Хімія * Хімія лекавых злучэнняў * Хімія (навукова-педагагічная дзейнасць) * Фундаментальная хімія * Хімія высокіх энергій == Навуковыя даследаванні == Сёння навуковыя інтарэсы выкладчыкаў і супрацоўнікаў хімічнага факультэта засяроджаны ў дзвюх асноўных абласцях: хімія новых матэрыялаў; малекулярны дызайн і даследаванне біялагічна-актыўных злучэнняў. Навуковыя даследаванні праводяцца па наступных напрамках: * сінтэз новых нанаструктурных, мезаструктурных, магнітных і кампазіцыйных матэрыялаў, а таксама неарганічных палімераў; сінтэтічная нанахімія; * сінтэз новых біялагічна-актыўных злучэнняў (лекавых сродкаў і біякарэктараў, універсальных інгібітараў свабоднарадыякальных працэсаў, сродкаў аховы раслін); * свабоднарадыякальная хімія прыродных злучэнняў і іх сінтэтычных аналагаў; * хімічнае і радыцыйна-хімічнае мадыфіцыраванне палімераў, стварэнне новых відаў поліэлектралітных гідрагеляў і перспектыўных палімерна-кампазіцыйных матэрыялаў медыцынскага прызначэння; * распрацоўка эфектыўных метадаў арганічнага сінтэзу на аснове рэакцый з удзелам напружаных карба- і гетарацыклаў; * стварэнне перспектыўных экстракцыйных і сарбцыйных працэсаў для падзелу і канцэнтравання хімічных злучэнняў і стварэнне на гэтай аснове новых хіміка-аналітычных сістэм; распрацоўка новых сродкаў клінічнай дыягностыкі; * падрыхтоўка тэрмадынамічнага абгрунтавання энерга- і рэсурсазберагальных хімічных тэхналогій; * прыкладны электра- і фотакаталіз, электрахімія і фотахімія квантава-памерных сістэм; * квантава-хімічнае даследаванне малекулярных і кластарных сістэм; * структурна-функцыянальнае даследаванне бялкоў, вывучэнне малекулярных механізмаў імуннага водгуку; * распрацоўка адзінай шматузроўневай сістэмы кантролю і актыўнага засваення хімічных ведаў, метадычнае абгрунтаванне выкладання хіміі, развіццё канцэпцый навучальна-даследчага прынцыпу. == Вядомыя выпускнікі == {{Div col|2}} * [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч]] * [[Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас]] * [[Мікалай Фёдаравіч Ярмоленка]] * [[Ігар Мікалаевіч Ярмоленка]] * [[Алег Анатольевіч Івашкевіч]] * [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі]] * [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў]] * [[Фёдар Адамавіч Лахвіч]] * [[Анатоль Іванавіч Лесніковіч]] * [[Мікалай Іванавіч Міцкевіч]] * [[Фама Фаміч Мажэйка]] * [[Вадзім Васілевіч Свірыдаў]] * [[Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў]] * [[Рыгор Лазаравіч Старобінец]] * [[Алег Анатолевіч Стральчонак]] * [[Сяргей Кімавіч Рахманаў]] * [[Анатоль Іванавіч Рацько]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Хрыпач]] * [[Іван Рыгоравіч Цішчанка]] * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] * [[Аляксандр Аркадзевіч Шлык]] {{Div col end}} == Дэканы факультэта == {{Div col|3}} * 1931 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1932—1933 — акадэмік [[Мікалай Аляксандравіч Прыляжаеў|М. А. Прылежаеў]] * 1934—1936 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1943—1947 — акадэмік [[Міхаіл Міхайлавіч Паўлючэнка|М. М. Паўлючэнка]] * 1947—1947 — дацэнт А. А. Будкевіч * 1950—1952 — акадэмік [[Барыс Васілевіч Ерафееў|Б. В. Ерафееў]] * 1952—1953 — акадэмік [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч|П. І. Бялькевіч]] * 1953—1965 — член-карэспандэнт [[Іван Рыгоравіч Цішчанка|І. Р. Цішчанка]] * 1965—1973 — прафесар [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі|Ф. М. Капуцкі]] * 1973—1978 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 1978—1993 — прафесар [[Вадзім Фёдаравіч Цікавы|В. Ф. Цікавы]] * 1993—1995 — прафесар [[Алег Іосіфавіч Шадыра|А. І. Шадыра]] * 1995—2005 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 2005—2010 — прафесар [[Уладзімір Васілевіч Панькоў|У. В. Панькоў]] * 2010—2023 — прафесар [[Дзмітрый Вадзімавіч Свірыдаў|Д. В. Свірыдаў]] * З 2023 года — дацэнт [[Аляксандр Віктаравіч Зураеў|А. В. Зураеў]] {{Div col end}} == Літаратура == * [https://elib.bsu.by/handle/123456789/92611 Химический факультет / ред. совет: Ф. Н. Капуцкий (пред.) — Минск : БГУ, 2011. — 158 с. : ил.] ISBN 9789855185612 == Спасылкі == * [https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ Афіцыйная старонка факультэта] {{Факультэты БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:1931 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Хімічныя факультэты|БДУ]] [[Катэгорыя:Хімічны факультэт БДУ| ]] [[Катэгорыя:Ленінградская вуліца (Мінск)]] kymo8mtcbio84s7pnb42ak7qdsea5nw 5123558 5123491 2026-04-08T18:41:24Z Economico-geographer 399 арфаграфія 5123558 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Хіміка-тэхналагічны факультэт БДУ|хіміка-тэхналагічным факультэтам БДУ}} {{Картка факультэта | name = '''Хімічны факультэт БДУ''' | university = [[БДУ|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] | image = [[Выява:BSU chemical faculty.jpg|200px]] | latin_name = Department of Chemistry, Belarusian State University | motto = | established = [[1931]] | head = месца вакантнае | city = {{BLR}}, [[Мінск]], [[Ленінградская вуліца (Мінск)|Ленінградская вуліца]], 14 | homepage = https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ }} '''Хімічны факультэт БДУ ''' — факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], найбуйнейшы адукацыйны і навукова-даследчы цэнтр у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] у галіне хімічных навук. Заснаваны ў [[1931]] годзе, хаця кафедры [[Неарганічная хімія|неарганічнай]] і [[арганічная хімія|арганічнай]] хіміі былі арганізаваны яшчэ пры стварэнні БДУ ў [[1921|1921 годзе]] і ажыццяўлялі выкладанне на [[педагагічны факультэт БДУ|педагагічным]] і [[медыцынскі факультэт БДУ|медыцынскім]] факультэтах. == Будынкі факультэта == Хімічны факультэт размяшчаецца ў шэрагу будынкаў, якія знаходзяцца як ва ўніверсітэцкім гарадку, так і ў комплексе будынкаў філіяла БДУ ў пасёлку Шчомысліца. * Галоўны будынак хімічнага факультэта — дзевяціпавярховы корпус на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка (Ленінградская, 14) * Лабораторыя прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў згарання і лабараторыя радыяхіміі — у будынку [[Інстытут ядзерных праблем БДУ|НДІ ядзерных праблем БДУ]] (Бабруйская, 11) == Кафедры == * неарганічнай хіміі * арганічнай хіміі * фізічнай хіміі і электрахіміі * аналітычнай хіміі * высокамалекулярных злучэнняў * агульнай хіміі і методыкі выкладання хіміі * радыяцыйнай хіміі і хіміка-фармацэўтычных тэхналогій == Навукова-даследчыя лабараторыі == * неарганічнай і агульнай хіміі * хіміка-аналітычных сістэм * элементарганічнага сінтэзу * прыкладных праблем таксічнасці прадуктаў гарэння * радыяхіміі * лабараторыя хіміі кандэнсаваных асяроддзяў == Спецыяльнасці == * Хімія * Хімія лекавых злучэнняў * Хімія (навукова-педагагічная дзейнасць) * Фундаментальная хімія * Хімія высокіх энергій == Навуковыя даследаванні == Сёння навуковыя інтарэсы выкладчыкаў і супрацоўнікаў хімічнага факультэта засяроджаны ў дзвюх асноўных абласцях: хімія новых матэрыялаў; малекулярны дызайн і даследаванне біялагічна-актыўных злучэнняў. Навуковыя даследаванні праводяцца па наступных напрамках: * сінтэз новых нанаструктурных, мезаструктурных, магнітных і кампазіцыйных матэрыялаў, а таксама неарганічных палімераў; сінтэтічная нанахімія; * сінтэз новых біялагічна-актыўных злучэнняў (лекавых сродкаў і біякарэктараў, універсальных інгібітараў свабоднарадыякальных працэсаў, сродкаў аховы раслін); * свабоднарадыякальная хімія прыродных злучэнняў і іх сінтэтычных аналагаў; * хімічнае і радыцыйна-хімічнае мадыфіцыраванне палімераў, стварэнне новых відаў поліэлектралітных гідрагеляў і перспектыўных палімерна-кампазіцыйных матэрыялаў медыцынскага прызначэння; * распрацоўка эфектыўных метадаў арганічнага сінтэзу на аснове рэакцый з удзелам напружаных карба- і гетарацыклаў; * стварэнне перспектыўных экстракцыйных і сарбцыйных працэсаў для падзелу і канцэнтравання хімічных злучэнняў і стварэнне на гэтай аснове новых хіміка-аналітычных сістэм; распрацоўка новых сродкаў клінічнай дыягностыкі; * падрыхтоўка тэрмадынамічнага абгрунтавання энерга- і рэсурсазберагальных хімічных тэхналогій; * прыкладны электра- і фотакаталіз, электрахімія і фотахімія квантава-памерных сістэм; * квантава-хімічнае даследаванне малекулярных і кластарных сістэм; * структурна-функцыянальнае даследаванне бялкоў, вывучэнне малекулярных механізмаў імуннага водгуку; * распрацоўка адзінай шматузроўневай сістэмы кантролю і актыўнага засваення хімічных ведаў, метадычнае абгрунтаванне выкладання хіміі, развіццё канцэпцый навучальна-даследчага прынцыпу. == Вядомыя выпускнікі == {{Div col|2}} * [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч]] * [[Аляксандр Віктаравіч Більдзюкевіч]] * [[Вадзім Іванавіч Болбас]] * [[Мікалай Фёдаравіч Ярмоленка]] * [[Ігар Мікалаевіч Ярмоленка]] * [[Алег Анатольевіч Івашкевіч]] * [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі]] * [[Уладзімір Сямёнавіч Камароў]] * [[Фёдар Адамавіч Лахвіч]] * [[Анатоль Іванавіч Лесніковіч]] * [[Мікалай Іванавіч Міцкевіч]] * [[Фама Фаміч Мажэйка]] * [[Вадзім Васілевіч Свірыдаў]] * [[Уладзімір Сяргеевіч Салдатаў]] * [[Рыгор Лазаравіч Старобінец]] * [[Алег Анатолевіч Стральчонак]] * [[Сяргей Кімавіч Рахманаў]] * [[Анатоль Іванавіч Рацько]] * [[Уладзімір Аляксандравіч Хрыпач]] * [[Іван Рыгоравіч Цішчанка]] * [[Аляксандр Рымавіч Цыганаў]] * [[Аляксандр Аркадзевіч Шлык]] {{Div col end}} == Дэканы факультэта == {{Div col|3}} * 1931 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1932—1933 — акадэмік [[Мікалай Аляксандравіч Прыляжаеў|М. А. Прыляжаеў]] * 1934—1936 — прафесар [[Эміль Вікенцьевіч Змачынскі|Э. В. Змачынскі]] * 1943—1947 — акадэмік [[Міхаіл Міхайлавіч Паўлючэнка|М. М. Паўлючэнка]] * 1947—1947 — дацэнт А. А. Будкевіч * 1950—1952 — акадэмік [[Барыс Васілевіч Ерафееў|Б. В. Ерафееў]] * 1952—1953 — акадэмік [[Пётр Іларыёнавіч Бялькевіч|П. І. Бялькевіч]] * 1953—1965 — член-карэспандэнт [[Іван Рыгоравіч Цішчанка|І. Р. Цішчанка]] * 1965—1973 — прафесар [[Фёдар Мікалаевіч Капуцкі|Ф. М. Капуцкі]] * 1973—1978 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 1978—1993 — прафесар [[Вадзім Фёдаравіч Цікавы|В. Ф. Цікавы]] * 1993—1995 — прафесар [[Алег Іосіфавіч Шадыра|А. І. Шадыра]] * 1995—2005 — прафесар [[Генадзь Аляксеевіч Браніцкі|Г. А. Браніцкі]] * 2005—2010 — прафесар [[Уладзімір Васілевіч Панькоў|У. В. Панькоў]] * 2010—2023 — член-карэспандэнт [[Дзмітрый Вадзімавіч Свірыдаў|Д. В. Свірыдаў]] * З 2023 года — дацэнт [[Аляксандр Віктаравіч Зураеў|А. В. Зураеў]] {{Div col end}} == Літаратура == * [https://elib.bsu.by/handle/123456789/92611 Химический факультет / ред. совет: Ф. Н. Капуцкий (пред.) — Минск : БГУ, 2011. — 158 с. : ил.] ISBN 9789855185612 == Спасылкі == * [https://chemistry.bsu.by/index.php/ru/ Афіцыйная старонка факультэта] {{Факультэты БДУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1931 годзе]] [[Катэгорыя:1931 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Хімічныя факультэты|БДУ]] [[Катэгорыя:Хімічны факультэт БДУ| ]] [[Катэгорыя:Ленінградская вуліца (Мінск)]] 9adgg0hd9a9tkqe79api4k8fv6c09vx 0 138120 5123662 5123161 2026-04-09T05:01:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Падзеі 1939—1944 гадоў */ 5123662 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}}) — беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І. Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[Абраз|абразы]], [[Графіка|графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[Колавая ліра|колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|website=polona.pl|access-date=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>«''Дудары Глыбоцкага краю''» В. Воранаў</ref>. == Міжваенны час (1921—1939) == [[Файл:Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Экслібрыс.jpg|thumb|Экслібрыс музея]] На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча» (поўная назва «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»)<ref>ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 33.</ref>. Музей размяшчаўся ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]» у невялікім памяшканні<ref>ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 33.</ref> з пяці<ref>ПОКЛАД, Т. Віленскі Беларускі Музей імя І. Луцкевіча і яго адраджэнне. [он-лайн] [прагледжана 11 мая 2009 года]. Доступ праз Інтэрнэт: < <nowiki>http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/20/12.htm</nowiki>>.</ref>—шасці<ref>Wilno i ziemia wileńska: zarys monograficzny: w 3 t., Wilno: Polska Drukarnia Nakładowa «LUX» Ludwika Chomińskiego, 1930, T. 1, S. 258.</ref> пакояў. Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана — [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках<ref>Саладоўнік А. (2010). Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча як нацыянальны праект. [Бакалаўрская праца] Еўрапейскі Гуманітарны Ўніверсітэт.</ref>. ''«Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў — перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі — з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага»''<ref>ŁUCKIEWICZ, Anton. Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie. Balticoslavica: w 2 t., Wilno: Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej, 1933, T. 1, s.</ref> — пісаў А. Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея А. Луцкевіч адказаў: ''«Рэгіянальны і нацыянальны з тэрыторыі беларускіх земляў (перадваенных), якія знаходзяцца ў межах ВКЛ»''<ref>ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга. Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні. Спадчына, 1995, № 5, с. 162.</ref>. Першы вядомы цяпер 278-старонкавы інвентар складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляе экспанаты на групы «Фалькор» (106 прадметаў), «Рысункі ручныя — у папках» (797 малюнкаў), «Зброя» (126 прадметаў), «Кафлі, цэглы і т.п.» (435 прадметаў)<ref>Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы, ф. 21, арк. 378. Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні № 1.</ref>. У 1933 годзе А. Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў — прадметаў з эпохі [[Палеаліт|палеаліту]], [[Неаліт|неаліту]], [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш за 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[Крыж|крыжы]], складні, царкоўныя апараты, [[Антымінс|антымінсы]], іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўвае старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў (старыя і навейшага часу дакументы)<ref>Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы, ф. 21, арк. 378. Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні № 1.</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А. Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах — 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія — 86, выяўленчае мастацтва — 161, скульптура — 65, мастацкія промыслы — 154, нумізматыка — 2492, археалогія — 184, бібліятэка — 10555 тамоў<ref>[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга]]. Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні. Спадчына, 1995, № 5, с. 162.</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939 года і падпісання 10 кастрычніка 1939 года «[[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|Дагавора аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой]]» у горадзе ўстанавілася літоўская ўлада. Яшчэ да перадачы горада сябры Навуковай рады музея (сярод якіх А. Луцкевіч, [[Уладзімір Іванавіч Самойла|Ул. Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|А. Неканда-Трэпка]] і іншыя) былі арыштаваны органамі [[НКУС]]{{sfn|Błaszczak|2017|с=165}}. Такім чынам, ад кастрычніка 1939 г. да 15 чэрвеня 1940 года музей фактычна быў нячынны. Фармальна ён не быў зачынены, аднак з-за рэпрэсій пазбавіўся штатных супрацоўнікаў і не меў вызначаных гадзін працы. Беларускае навуковае таварыства фактычна спыніла сваё існаванне, а кіраўніцтва музеем было даручана Беларускаму навуковаму таварыству пад старшынствам доктара [[Баляслаў Грабінскі|Баляслава Грабінскага]]. Аднак установа была фармальна падпарадкавана каўнаскаму Музею культуры Вітаўта Вялікага, адкрывалася для наведвальнікаў толькі на дзве гадзіны двойчы на тыдзень, а яе багатыя фонды заставаліся некранутымі, нягледзячы на інтарэс савецкіх улад{{sfn|Błaszczak|2017|с=174}}. Паводле [[Таццяна Поклад|Таццяны Поклад]], пасля інкарпарацыі Літвы ў СССР музей быў пераўтвораны ў дзяржаўную ўстанову Літоўскай ССР, перададзены спачатку пад ведамства Інстытута літуаністыкі, а потым [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]], і ўласнасць БНТ фактычна была экспрапрыявана<ref>ПОКЛАД, Т. Віленскі Беларускі Музей імя І. Луцкевіча і яго адраджэнне. [он-лайн] [прагледжана 11 мая 2009 года]. Доступ праз Інтэрнэт: < <nowiki>http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/20/12.htm</nowiki>>.</ref>. З кастрычніка 1940 года музей аднавіў рэгулярную працу. Прэзідэнт Акадэміі навук ЛССР [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прапанаваў выпускніку Віленскага ўніверсітэта, этнографу магістру [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар’яну Пецюкевічу]], узначаліць Віленскі беларускі музей. У штат былі прыняты таксама мастак [[Пётра Сергіевіч]], музейнік Язэп Найдзюк (памылкова пазначаны ў некаторых крыніцах як Александровіч) і бібліятэкар [[Янка Шутовіч]], таксама ў штаце музея быў літоўскі мастацтвазнавец [[Уладас Дрэма]]. Дырэктарам пазней стаў Янка Шутовіч. Ва ўспамінах ён згадвае намаганні па пашырэнні экспазіцыі: супрацоўнікі марылі пра стварэнне шырокай карціннай галерэі, паказ твораў выяўленчага мастацтва, скульптур. Аднак, паводле [[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|Вольгі Лабачэўскай]], вельмі багаты і вялікі збор Івана Луцкевіча так і не быў належным чынам апрацаваны: ''«Гэтым можна патлумачыць тое, што на дакументах беларускага фонду, які захоўваецца ў архіве літоўскага фальклору Інстытута літоўскай літаратуры і фальклору, няма пячатак Беларускага музея і яго інвентарных нумароў. Некаторыя дакументы маюць нататкі алоўкам на літоўскай мове, частка іх згрупавана ў падборкі, падпісана і з датай 23.03.1943»''<ref>ЛАБАЧЭЎСКАЯ, Вольга. Фалькларыстычны архіў Беларускага музея імя Івана Луцкевіча: вяртанне праз 65 гадоў. (не выданы)</ref>. На пачатку 1944 года [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкія акупацыйныя ўлады]] загадалі перавезці калекцыю з Базыльянскіх муроў на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцу Святой Ганны]], 4. Гэтае памяшканне было апошнім месцазнаходжаннем цэлых збораў Івана Луцкевіча перад іх раздзелам. У гэты час музей налічваў каля 14 тысяч рукапісаў і старадрукаў, у тым ліку частку пражскай Бібліі [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] (1517), [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут ВКЛ]] (1588), [[Навагрудскае Евангелле]] (XIV ст.), [[Кітаб|кітабы]], старабеларускія кнігі з друкарняў [[Вільнюс|Вільні]], [[Еўе|Еўя]], [[Супрасльская тыпаграфія|Супрасля]], [[Нясвіж]]а, [[Слуцк]]а і іншыя. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя ў савецкі час (1944) == Спачатку планы раздзелу калекцыі музея хаваліся прапановамі яго пераезду ў [[Мінск]]. Паводле ўспамінаў Янкі Шутовіча: ''«Прыпамінаю апошні час маёй працы ў музеі. 19 лістапада 1944 году ў беларускі музей з’явілася ўрадавая дэлегацыя БССР з прапановай пераезду музею ў Менск. Гаварылася, што для пэрсаналу будзе забясьпечана жыльлё і ўмовы для працы, сулілі прывабныя перспектывы працы ў Менску… Я, улічваючы адказнасьць усёй прапановы, ня мог рашаць сам. Прапанаваў склікаць на панядзелак 21 лістапада шырэйшую нараду з удзелам як найбольшага ліку прадстаўнікоў віленскага беларускага грамадзянства. Няхай яна рашыць гэтае, так важнае для лёсу беларускага музею ў Вільні, пытаньне. Нарада не адбылася. На заўтрашні дзень, г. зн. 20 лістапада, я быў пазбаўлены магчымасьці прабываць у Вільні на даўжэйшы час…»''<ref>ЛУЦКЕВІЧ, Лявон. З успамінаў Янкі Шутовіча. Спадчына, 1995, № 1, с. 39.</ref>. Наступным днём Янка Шутовіч быў арыштаваны і пазней асуджаны да 15 гадоў лагераў. Праз некалькі дзён пасля арышту Я. Шутовіча СНК [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітССР]] прызначыў новага дырэктара — [[Ёзас Пятруліс|Юозаса Пятруліса]], а таксама ліквідацыйную камісію, у склад якой увайшлі намеснік народнага камісара асветы [[Міхаліна Мяшкаўскенэ|М. Мяшкаўскенэ]] (старшыня), прадстаўнік ЦК дацэнт гісторык Альбінас Даўкша-Пашкявічус і дырэктар музея Акадэміі навук Літоўскай ССР кандыдат навук К. Мякас. Паводле пратаколаў ліквідацыйнай камісіі, якая скончыла працу ў чэрвені 1945 года, экспанаты, адабраныя для вывазу ў БССР, павінны былі быць апісаны, сфатаграфаваны і зафіксаваны малюнкамі, інвентарызаваны (на рускай і літоўскай мовах, беларускі характар збораў не браўся пад увагу) і перавезены. Цяпер знайсці часткі былога музея цяжка, імаверна, праца па фіксацыі не была выканана прынамсі да канца. Такім чынам, у канцы 1944 года музей быў ліквідаваны. Калекцыі былі падзелены супольнай камісіяй паміж ЛітССР і [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З боку БССР у камісіі былі асобы, не звязаныя з Беларуссю, якія адбіралі толькі экспанаты непасрэдна на беларускай мове, а ўсё звязанае з [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і найбольш важныя экспанаты засталіся ў ЛітССР або былі вывезены ў [[Масква|Маскву]]. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея — [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>[https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg |date=23 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * ''Луцкевіч А.'' Беларускі музей імені Івана Луцкевіча. — Вільня : [б. в.], 1933. — 16 с. Рэпрынт 1992. * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010 г. (Бакалаўрская праца) * ''Хільмановіч У.'' Беларускае золата. — Беласток: СЕОРВ, 2014. — С. 166—167. * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |том=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |том=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова (Homo Historicus)}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje — 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі музей у Вільні}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]] hczzagmd10r5a3d508764qhog17kr2p 5123665 5123662 2026-04-09T05:26:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123665 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}})&nbsp;— беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І.&nbsp;Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[абраз]]ы, [[графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|publisher=polona.pl|accessdate=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>{{артыкул |аўтар=[[Віталь Воранаў|В. Воранаў]] |загаловак=Дудары Глыбоцкага краю}}</ref>. === Фотаархіў === Асобную каштоўнасць уяўляў фотаархіў музея, які налічваў каля 2 тысяч адзінак і з’яўляўся першай спробай комплекснай ацэнкі і збірання візуальных дакументаў па гісторыі Беларусі. Фотаздымкі паступалі ў музей як ад прыватных асоб (напрыклад, ад [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Л.&nbsp;Дубейкаўскага]], [[Баляслаў Данейка|Б.&nbsp;Данейкі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е.&nbsp;Р.&nbsp;Раманава]]), так і ад беларускіх арганізацый ([[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], Беларускага студэнцкага саюза і інш.). Самая вялікая калекцыя фотакопій экспанатаў (зброі, пячатак, манет, археалагічных знаходак) паходзіла з прыватнага музея мінскага археолага [[Генрых Татур|Генрыха Татура]]. У зборы таксама захоўваліся ўнікальныя індывідуальныя фотаздымкі піяністкі і грамадскай дзяячкі [[Каміла Марцінкевіч|Камілы Дунін-Марцінкевіч]], аўтапартрэт мастака [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1943), а таксама фотакопіі прац мастакоў К.&nbsp;Шымоніса, Ю.&nbsp;Зікараса, Ю.&nbsp;Клоса, П.&nbsp;Рымшы, Й.&nbsp;Шылейкі, А.&nbsp;Варнаса, В.&nbsp;Дзіджокаса, [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіча]], П.&nbsp;Мірановіча і іншых{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=188—191}}. Пасля ліквідацыі музея яго фотаархіў быў падзелены. Сёння каля 630 фотаздымкаў захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]] (Вільнюс), яшчэ 158 фотаздымкаў (за перыяд 1862—1943 гадоў) у 1956 годзе былі перададзены ў [[Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]] (Дзяржынск), а астатнія часткі знаходзяцца ў фондах [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=191, 194}}. == Стварэнне і дзейнасць у міжваенны час == На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] (БНТ) быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча». Афіцыйная назва згодна са статутам&nbsp;— «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=92}}. Працэс стварэння ўстановы пачаўся яшчэ ў студзені 1918 года, калі Іван Луцкевіч афіцыйна перадаў свой архіў, бібліятэку і зборы новастворанаму БНТ. У канцы 1918 года Беларускі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны атрымаў ад нямецкіх акупацыйных улад дазвол заняць будынак былой духоўнай семінарыі ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]». У пачатку 1921 года адбыўся перанос збораў з кватэры Луцкевічаў на [[Вастрабрамская вуліца|вуліцу Вастрабрамскую]], 9<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=ЛЦДА|фонд=281|вопіс=2|справа=12|аркушы=1}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=97}}. Музей размяшчаўся ў невялікім памяшканні з пяці—шасці пакояў (агульнай плошчай каля 500 кв. м., пазней уключаючы 15 пакояў{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=121}}). Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана&nbsp;— [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Музей заўсёды быў нацыянальным па сваёй канцэпцыі і сутнасці, ён гуртаваў вакол сябе беларускую інтэлігенцыю і выступаў як інстытут нацыянальнай памяці{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 131}}. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках. У 1938 годзе польскія ўлады прапанавалі перадаць зборы ў Рэгіянальны музей, але Антон Луцкевіч адмовіўся, з-за чаго дзяржаўнае фінансаванне было спынена і музей існаваў выключна на ахвяраванні<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=591|вопіс=1|справа=248|аркушы=22}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 98}}. Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў&nbsp;— перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі&nbsp;— з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Менавіта так пісаў Антон Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць<ref>{{артыкул |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|A. Łuckiewicz]] |загаловак=Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie |выданне=Balticoslavica |месца=Wilno |выдавецтва=Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej |год=1933 |том=1}}</ref>. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея ён адказаў, што музей з’яўляецца рэгіянальным і нацыянальным з тэрыторыі перадваенных беларускіх земляў, якія знаходзяцца ў межах ВКЛ<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. Першы вядомы 278-старонкавы інвентар быў складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляў экспанаты на групы: фальклор (106 прадметаў), ручныя малюнкі ў папках (797 малюнкаў), зброя (126 прадметаў), кафлі і цэглы (435 прадметаў)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. У 1933 годзе А.&nbsp;Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў&nbsp;— прадметаў з эпохі [[палеаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш як 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна былі вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[крыж]]ы, складні, царкоўныя апараты, [[антымінс]]ы, іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўваў старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А.&nbsp;Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах&nbsp;— 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія&nbsp;— 86, выяўленчае мастацтва&nbsp;— 161, скульптура&nbsp;— 65, мастацкія промыслы&nbsp;— 154, нумізматыка&nbsp;— 2492, археалогія&nbsp;— 184, бібліятэка&nbsp;— 10555 тамоў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939&nbsp;года пачаліся выпрабаванні для ўстановы. 30 верасня былі арыштаваны дырэктар Антон Луцкевіч і шэраг іншых дзеячаў ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Янка Пазняк]]). Музей фактычна спыніў дзейнасць, а ключы засталіся ў намесніка старшыні БНТ Баляслава Грабінскага{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=100}}. Пасля далучэння Літвы да СССР, у кастрычніку 1940 года музей быў перададзены ў падпарадкаванне Інстытута літуаністыкі. У канцы 1940 года адбылася перадача каля 2,5 тыс. заінвентарызаваных экспанатаў і 5 тыс. кніг Інстытуту літуаністыкі, а частка архіва музея апынулася ў [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=101—102}}. З кастрычніка 1940&nbsp;года прэзідэнт [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]] [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прызначыў этнографа [[Мар’ян Уладзіміравіч Пецюкевіч|Мар’яна Пецюкевіча]] кіраўніком музея. У штат таксама ўвайшлі мастак [[Пётра Сергіевіч]], [[Язэп Найдзюк]], бібліятэкар [[Янка Шутовіч]] і літоўскі мастацтвазнавец [[Владас Дрэма]]. 16 студзеня 1941 года музей атрымаў назву «Беларускі музей №&nbsp;1 пры Акадэміі навук ЛССР». У маі 1941 года ў Вільню прыбыла дэлегацыя БССР у складзе [[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], якая вяла перагаворы з кіраўніцтвам АН ЛССР (у прыватнасці, з [[Мікалас Біржышка|Мікаласам Біржышкам]]) аб перадачы музея ў Мінск, аднак літоўскі бок фактычна адмовіў у перадачы збораў, спасылаючыся на іх рэгіянальны віленскі характар{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=106—109}}. Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] дырэктарам музея стаў Янка Шутовіч. Музей працягваў працаваць, праводзілася інвентарызацыя (Владас Дрэма апрацаваў 7442 пазіцыі), папаўняліся фонды, у тым ліку за кошт збораў фальклору (напрыклад, з дапамогай кампазітара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]]){{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=116—117}}. У пачатку 1944 года акупацыйныя ўлады загадалі вызваліць Базыльянскія муры, і музей быў вымушаны пераехаць у значна меншае памяшканне на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцы Святой Ганны]], 4. Перад адступленнем немцаў улетку 1944 года найбольш каштоўныя экспанаты (4618 адзінак рукапісаў, гістарычных дакументаў і старадрукаў) былі схаваныя супрацоўнікамі ў сутарэннях касцёла Святога Міхаіла пад апекай ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=118}}. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўе|Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя музея і лёс збораў (1944—1945) == 15—16 жніўня 1944 года, праз месяц пасля вызвалення Вільні, супрацоўнікі НКУС канфіскавалі з музея 53 скрыні і 283 тэчкі архіўных матэрыялаў, якія тычыліся беларускага нацыянальнага руху (дакументы [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]], [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], асабістыя архівы дзеячаў){{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=120}}. 20 лістапада 1944 года быў арыштаваны дырэктар музея Янка Шутовіч. [[Савет Народных Камісараў|СНК]] Літоўскай ССР стварыў ліквідацыйную камісію на чале з намеснікам наркама асветы [[Міхаліна Мешкаўскене|Міхалінай Мешкаўскене]]. Беларускі бок прадстаўляў [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (БДМГВАВ). Экспанаты дзяліліся паводле тэрытарыяльна-нацыянальнага прынцыпу, прычым рашэнні прымаліся выключна літоўскім бокам без удзелу беларускіх экспертаў на этапе адбору{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=125—126}}. Актам ад 1 жніўня 1945 года пад апеку Віленскага этнаграфічнага музея было перададзена 32&nbsp;562 адзінкі захоўвання, у тым ліку 20&nbsp;278 кніг, 8564 гістарычныя і 2441 этнаграфічны аб’ект. Дадаткова 804 мастацкія і графічныя творы былі адабраны Віленскім дзяржаўным мастацкім інстытутам{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=126—127}}. Беларускай ССР была перададзена значна меншая частка&nbsp;— першапачаткова заяўлялася пра 10&nbsp;321 адзінку. У [[Мінск]], куды экспанаты суправаджала [[Е. М. Заклінская|Е.&nbsp;М.&nbsp;Заклінская]], трапіла каля 3000 каштоўных прадметаў і 2507 малакаштоўных адзінак. Большая частка перададзенага ў БДМГВАВ складалася з тыпаграфскіх клішэ (каля 2273 штук). У 1952 годзе камісія [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] пастанавіла знішчыць большасць з гэтых малакаштоўных прадметаў (у тым ліку больш за 2000 клішэ)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=690|вопіс=9|справа=732|аркушы=30}}</ref>{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=128—129}}{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=127}}. Схаваныя ў касцёле Святога Міхаіла 4618 адзінак архіва і старадрукаў былі выяўлены і ў 1946 годзе перададзены Бібліятэцы Акадэміі навук Літоўскай ССР, дзе склалі аснову «Віленскага беларускага фонду»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=129—130}}. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня&nbsp;да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея&nbsp;— [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|url=https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|title=Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|archive-date=23 кастрычніка 2021|lang=be}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{Заўвагі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова_Homo_Historicus}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] |загаловак=Беларускі музей імені Івана Луцкевіча |месца=Вільня |год=1933 |старонак=16 |іншае=Рэпрынт 1992}} * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010&nbsp;г. (Бакалаўрская праца) * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Хільмановіч|Хільмановіч У.]] |загаловак=Беларускае золата |месца=Беласток |выдавецтва=СЕОРВ |год=2014 |старонкі=166—167}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje&nbsp;— 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]] iljtd4vldde6gln92v0nqkrn5updtnx 5123666 5123665 2026-04-09T05:26:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5123666 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}})&nbsp;— беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І.&nbsp;Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[абраз]]ы, [[графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|publisher=polona.pl|accessdate=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>{{артыкул |аўтар=[[Віталь Воранаў|В. Воранаў]] |загаловак=Дудары Глыбоцкага краю}}</ref>. === Фотаархіў === Асобную каштоўнасць уяўляў фотаархіў музея, які налічваў каля 2 тысяч адзінак і з’яўляўся першай спробай комплекснай ацэнкі і збірання візуальных дакументаў па гісторыі Беларусі. Фотаздымкі паступалі ў музей як ад прыватных асоб (напрыклад, ад [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Л.&nbsp;Дубейкаўскага]], [[Баляслаў Данейка|Б.&nbsp;Данейкі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е.&nbsp;Р.&nbsp;Раманава]]), так і ад беларускіх арганізацый ([[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], Беларускага студэнцкага саюза і інш.). Самая вялікая калекцыя фотакопій экспанатаў (зброі, пячатак, манет, археалагічных знаходак) паходзіла з прыватнага музея мінскага археолага [[Генрых Татур|Генрыха Татура]]. У зборы таксама захоўваліся ўнікальныя індывідуальныя фотаздымкі піяністкі і грамадскай дзяячкі [[Каміла Марцінкевіч|Камілы Дунін-Марцінкевіч]], аўтапартрэт мастака [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1943), а таксама фотакопіі прац мастакоў К.&nbsp;Шымоніса, Ю.&nbsp;Зікараса, Ю.&nbsp;Клоса, П.&nbsp;Рымшы, Й.&nbsp;Шылейкі, А.&nbsp;Варнаса, В.&nbsp;Дзіджокаса, [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіча]], П.&nbsp;Мірановіча і іншых{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=188—191}}. Пасля ліквідацыі музея яго фотаархіў быў падзелены. Сёння каля 630 фотаздымкаў захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]] (Вільнюс), яшчэ 158 фотаздымкаў (за перыяд 1862—1943 гадоў) у 1956 годзе былі перададзены ў [[Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]] (Дзяржынск), а астатнія часткі знаходзяцца ў фондах [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=191, 194}}. == Стварэнне і дзейнасць у міжваенны час == На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] (БНТ) быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча». Афіцыйная назва згодна са статутам&nbsp;— «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=92}}. Працэс стварэння ўстановы пачаўся яшчэ ў студзені 1918 года, калі Іван Луцкевіч афіцыйна перадаў свой архіў, бібліятэку і зборы новастворанаму БНТ. У канцы 1918 года Беларускі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны атрымаў ад нямецкіх акупацыйных улад дазвол заняць будынак былой духоўнай семінарыі ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]». У пачатку 1921 года адбыўся перанос збораў з кватэры Луцкевічаў на [[Вастрабрамская вуліца|вуліцу Вастрабрамскую]], 9<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=ЛЦДА|фонд=281|вопіс=2|справа=12|аркушы=1}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=97}}. Музей размяшчаўся ў невялікім памяшканні з пяці—шасці пакояў (агульнай плошчай каля 500 кв. м., пазней уключаючы 15 пакояў{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=121}}). Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана&nbsp;— [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Музей заўсёды быў нацыянальным па сваёй канцэпцыі і сутнасці, ён гуртаваў вакол сябе беларускую інтэлігенцыю і выступаў як інстытут нацыянальнай памяці{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 131}}. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках. У 1938 годзе польскія ўлады прапанавалі перадаць зборы ў Рэгіянальны музей, але Антон Луцкевіч адмовіўся, з-за чаго дзяржаўнае фінансаванне было спынена і музей існаваў выключна на ахвяраванні<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=591|вопіс=1|справа=248|аркушы=22}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 98}}. Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў&nbsp;— перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі&nbsp;— з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Менавіта так пісаў Антон Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць<ref>{{артыкул |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|A. Łuckiewicz]] |загаловак=Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie |выданне=Balticoslavica |месца=Wilno |выдавецтва=Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej |год=1933 |том=1}}</ref>. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея ён адказаў, што музей з’яўляецца рэгіянальным і нацыянальным з тэрыторыі перадваенных беларускіх земляў, якія знаходзяцца ў межах ВКЛ<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. Першы вядомы 278-старонкавы інвентар быў складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляў экспанаты на групы: фальклор (106 прадметаў), ручныя малюнкі ў папках (797 малюнкаў), зброя (126 прадметаў), кафлі і цэглы (435 прадметаў)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. У 1933 годзе А.&nbsp;Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў&nbsp;— прадметаў з эпохі [[палеаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш як 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна былі вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[крыж]]ы, складні, царкоўныя апараты, [[антымінс]]ы, іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўваў старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А.&nbsp;Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах&nbsp;— 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія&nbsp;— 86, выяўленчае мастацтва&nbsp;— 161, скульптура&nbsp;— 65, мастацкія промыслы&nbsp;— 154, нумізматыка&nbsp;— 2492, археалогія&nbsp;— 184, бібліятэка&nbsp;— 10555 тамоў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939&nbsp;года пачаліся выпрабаванні для ўстановы. 30 верасня былі арыштаваны дырэктар Антон Луцкевіч і шэраг іншых дзеячаў ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Янка Пазняк]]). Музей фактычна спыніў дзейнасць, а ключы засталіся ў намесніка старшыні БНТ Баляслава Грабінскага{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=100}}. Пасля далучэння Літвы да СССР, у кастрычніку 1940 года музей быў перададзены ў падпарадкаванне Інстытута літуаністыкі. У канцы 1940 года адбылася перадача каля 2,5 тыс. заінвентарызаваных экспанатаў і 5 тыс. кніг Інстытуту літуаністыкі, а частка архіва музея апынулася ў [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=101—102}}. З кастрычніка 1940&nbsp;года прэзідэнт [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]] [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прызначыў этнографа [[Мар’ян Уладзіміравіч Пецюкевіч|Мар’яна Пецюкевіча]] кіраўніком музея. У штат таксама ўвайшлі мастак [[Пётра Сергіевіч]], [[Язэп Найдзюк]], бібліятэкар [[Янка Шутовіч]] і літоўскі мастацтвазнавец [[Владас Дрэма]]. 16 студзеня 1941 года музей атрымаў назву «Беларускі музей №&nbsp;1 пры Акадэміі навук ЛССР». У маі 1941 года ў Вільню прыбыла дэлегацыя БССР у складзе [[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], якая вяла перагаворы з кіраўніцтвам АН ЛССР (у прыватнасці, з [[Мікалас Біржышка|Мікаласам Біржышкам]]) аб перадачы музея ў Мінск, аднак літоўскі бок фактычна адмовіў у перадачы збораў, спасылаючыся на іх рэгіянальны віленскі характар{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=106—109}}. Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] дырэктарам музея стаў Янка Шутовіч. Музей працягваў працаваць, праводзілася інвентарызацыя (Владас Дрэма апрацаваў 7442 пазіцыі), папаўняліся фонды, у тым ліку за кошт збораў фальклору (напрыклад, з дапамогай кампазітара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]]){{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=116—117}}. У пачатку 1944 года акупацыйныя ўлады загадалі вызваліць Базыльянскія муры, і музей быў вымушаны пераехаць у значна меншае памяшканне на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцы Святой Ганны]], 4. Перад адступленнем немцаў улетку 1944 года найбольш каштоўныя экспанаты (4618 адзінак рукапісаў, гістарычных дакументаў і старадрукаў) былі схаваныя супрацоўнікамі ў сутарэннях касцёла Святога Міхаіла пад апекай ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=118}}. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўе|Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя музея і лёс збораў (1944—1945) == 15—16 жніўня 1944 года, праз месяц пасля вызвалення Вільні, супрацоўнікі НКУС канфіскавалі з музея 53 скрыні і 283 тэчкі архіўных матэрыялаў, якія тычыліся беларускага нацыянальнага руху (дакументы [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]], [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], асабістыя архівы дзеячаў){{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=120}}. 20 лістапада 1944 года быў арыштаваны дырэктар музея Янка Шутовіч. [[Савет Народных Камісараў|СНК]] Літоўскай ССР стварыў ліквідацыйную камісію на чале з намеснікам наркама асветы [[Міхаліна Мешкаўскене|Міхалінай Мешкаўскене]]. Беларускі бок прадстаўляў [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (БДМГВАВ). Экспанаты дзяліліся паводле тэрытарыяльна-нацыянальнага прынцыпу, прычым рашэнні прымаліся выключна літоўскім бокам без удзелу беларускіх экспертаў на этапе адбору{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=125—126}}. Актам ад 1 жніўня 1945 года пад апеку Віленскага этнаграфічнага музея было перададзена 32&nbsp;562 адзінкі захоўвання, у тым ліку 20&nbsp;278 кніг, 8564 гістарычныя і 2441 этнаграфічны аб’ект. Дадаткова 804 мастацкія і графічныя творы былі адабраны Віленскім дзяржаўным мастацкім інстытутам{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=126—127}}. Беларускай ССР была перададзена значна меншая частка&nbsp;— першапачаткова заяўлялася пра 10&nbsp;321 адзінку. У [[Мінск]], куды экспанаты суправаджала [[Е. М. Заклінская|Е.&nbsp;М.&nbsp;Заклінская]], трапіла каля 3000 каштоўных прадметаў і 2507 малакаштоўных адзінак. Большая частка перададзенага ў БДМГВАВ складалася з тыпаграфскіх клішэ (каля 2273 штук). У 1952 годзе камісія [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] пастанавіла знішчыць большасць з гэтых малакаштоўных прадметаў (у тым ліку больш за 2000 клішэ)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=690|вопіс=9|справа=732|аркушы=30}}</ref>{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=128—129}}{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=127}}. Схаваныя ў касцёле Святога Міхаіла 4618 адзінак архіва і старадрукаў былі выяўлены і ў 1946 годзе перададзены Бібліятэцы Акадэміі навук Літоўскай ССР, дзе склалі аснову «Віленскага беларускага фонду»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=129—130}}. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня&nbsp;да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея&nbsp;— [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|url=https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|title=Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|archive-date=23 кастрычніка 2021|lang=be}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова_Homo_Historicus}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] |загаловак=Беларускі музей імені Івана Луцкевіча |месца=Вільня |год=1933 |старонак=16 |іншае=Рэпрынт 1992}} * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010&nbsp;г. (Бакалаўрская праца) * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Хільмановіч|Хільмановіч У.]] |загаловак=Беларускае золата |месца=Беласток |выдавецтва=СЕОРВ |год=2014 |старонкі=166—167}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje&nbsp;— 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]] 46n97a8km8e7gx5zdyyhdwhd07tsjbo 5123667 5123666 2026-04-09T05:27:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1921 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5123667 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}})&nbsp;— беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І.&nbsp;Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[абраз]]ы, [[графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|publisher=polona.pl|accessdate=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>{{артыкул |аўтар=[[Віталь Воранаў|В. Воранаў]] |загаловак=Дудары Глыбоцкага краю}}</ref>. === Фотаархіў === Асобную каштоўнасць уяўляў фотаархіў музея, які налічваў каля 2 тысяч адзінак і з’яўляўся першай спробай комплекснай ацэнкі і збірання візуальных дакументаў па гісторыі Беларусі. Фотаздымкі паступалі ў музей як ад прыватных асоб (напрыклад, ад [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Л.&nbsp;Дубейкаўскага]], [[Баляслаў Данейка|Б.&nbsp;Данейкі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е.&nbsp;Р.&nbsp;Раманава]]), так і ад беларускіх арганізацый ([[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], Беларускага студэнцкага саюза і інш.). Самая вялікая калекцыя фотакопій экспанатаў (зброі, пячатак, манет, археалагічных знаходак) паходзіла з прыватнага музея мінскага археолага [[Генрых Татур|Генрыха Татура]]. У зборы таксама захоўваліся ўнікальныя індывідуальныя фотаздымкі піяністкі і грамадскай дзяячкі [[Каміла Марцінкевіч|Камілы Дунін-Марцінкевіч]], аўтапартрэт мастака [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1943), а таксама фотакопіі прац мастакоў К.&nbsp;Шымоніса, Ю.&nbsp;Зікараса, Ю.&nbsp;Клоса, П.&nbsp;Рымшы, Й.&nbsp;Шылейкі, А.&nbsp;Варнаса, В.&nbsp;Дзіджокаса, [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіча]], П.&nbsp;Мірановіча і іншых{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=188—191}}. Пасля ліквідацыі музея яго фотаархіў быў падзелены. Сёння каля 630 фотаздымкаў захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]] (Вільнюс), яшчэ 158 фотаздымкаў (за перыяд 1862—1943 гадоў) у 1956 годзе былі перададзены ў [[Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]] (Дзяржынск), а астатнія часткі знаходзяцца ў фондах [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=191, 194}}. == Стварэнне і дзейнасць у міжваенны час == На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] (БНТ) быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча». Афіцыйная назва згодна са статутам&nbsp;— «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=92}}. Працэс стварэння ўстановы пачаўся яшчэ ў студзені 1918 года, калі Іван Луцкевіч афіцыйна перадаў свой архіў, бібліятэку і зборы новастворанаму БНТ. У канцы 1918 года Беларускі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны атрымаў ад нямецкіх акупацыйных улад дазвол заняць будынак былой духоўнай семінарыі ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]». У пачатку 1921 года адбыўся перанос збораў з кватэры Луцкевічаў на [[Вастрабрамская вуліца|вуліцу Вастрабрамскую]], 9<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=ЛЦДА|фонд=281|вопіс=2|справа=12|аркушы=1}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=97}}. Музей размяшчаўся ў невялікім памяшканні з пяці—шасці пакояў (агульнай плошчай каля 500 кв. м., пазней уключаючы 15 пакояў{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=121}}). Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана&nbsp;— [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Музей заўсёды быў нацыянальным па сваёй канцэпцыі і сутнасці, ён гуртаваў вакол сябе беларускую інтэлігенцыю і выступаў як інстытут нацыянальнай памяці{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 131}}. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках. У 1938 годзе польскія ўлады прапанавалі перадаць зборы ў Рэгіянальны музей, але Антон Луцкевіч адмовіўся, з-за чаго дзяржаўнае фінансаванне было спынена і музей існаваў выключна на ахвяраванні<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=591|вопіс=1|справа=248|аркушы=22}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 98}}. Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў&nbsp;— перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі&nbsp;— з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Менавіта так пісаў Антон Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць<ref>{{артыкул |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|A. Łuckiewicz]] |загаловак=Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie |выданне=Balticoslavica |месца=Wilno |выдавецтва=Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej |год=1933 |том=1}}</ref>. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея ён адказаў, што музей з’яўляецца рэгіянальным і нацыянальным з тэрыторыі перадваенных беларускіх земляў, якія знаходзяцца ў межах ВКЛ<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. Першы вядомы 278-старонкавы інвентар быў складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляў экспанаты на групы: фальклор (106 прадметаў), ручныя малюнкі ў папках (797 малюнкаў), зброя (126 прадметаў), кафлі і цэглы (435 прадметаў)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. У 1933 годзе А.&nbsp;Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў&nbsp;— прадметаў з эпохі [[палеаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш як 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна былі вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[крыж]]ы, складні, царкоўныя апараты, [[антымінс]]ы, іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўваў старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А.&nbsp;Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах&nbsp;— 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія&nbsp;— 86, выяўленчае мастацтва&nbsp;— 161, скульптура&nbsp;— 65, мастацкія промыслы&nbsp;— 154, нумізматыка&nbsp;— 2492, археалогія&nbsp;— 184, бібліятэка&nbsp;— 10555 тамоў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939&nbsp;года пачаліся выпрабаванні для ўстановы. 30 верасня былі арыштаваны дырэктар Антон Луцкевіч і шэраг іншых дзеячаў ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Янка Пазняк]]). Музей фактычна спыніў дзейнасць, а ключы засталіся ў намесніка старшыні БНТ Баляслава Грабінскага{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=100}}. Пасля далучэння Літвы да СССР, у кастрычніку 1940 года музей быў перададзены ў падпарадкаванне Інстытута літуаністыкі. У канцы 1940 года адбылася перадача каля 2,5 тыс. заінвентарызаваных экспанатаў і 5 тыс. кніг Інстытуту літуаністыкі, а частка архіва музея апынулася ў [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=101—102}}. З кастрычніка 1940&nbsp;года прэзідэнт [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]] [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прызначыў этнографа [[Мар’ян Уладзіміравіч Пецюкевіч|Мар’яна Пецюкевіча]] кіраўніком музея. У штат таксама ўвайшлі мастак [[Пётра Сергіевіч]], [[Язэп Найдзюк]], бібліятэкар [[Янка Шутовіч]] і літоўскі мастацтвазнавец [[Владас Дрэма]]. 16 студзеня 1941 года музей атрымаў назву «Беларускі музей №&nbsp;1 пры Акадэміі навук ЛССР». У маі 1941 года ў Вільню прыбыла дэлегацыя БССР у складзе [[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], якая вяла перагаворы з кіраўніцтвам АН ЛССР (у прыватнасці, з [[Мікалас Біржышка|Мікаласам Біржышкам]]) аб перадачы музея ў Мінск, аднак літоўскі бок фактычна адмовіў у перадачы збораў, спасылаючыся на іх рэгіянальны віленскі характар{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=106—109}}. Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] дырэктарам музея стаў Янка Шутовіч. Музей працягваў працаваць, праводзілася інвентарызацыя (Владас Дрэма апрацаваў 7442 пазіцыі), папаўняліся фонды, у тым ліку за кошт збораў фальклору (напрыклад, з дапамогай кампазітара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]]){{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=116—117}}. У пачатку 1944 года акупацыйныя ўлады загадалі вызваліць Базыльянскія муры, і музей быў вымушаны пераехаць у значна меншае памяшканне на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцы Святой Ганны]], 4. Перад адступленнем немцаў улетку 1944 года найбольш каштоўныя экспанаты (4618 адзінак рукапісаў, гістарычных дакументаў і старадрукаў) былі схаваныя супрацоўнікамі ў сутарэннях касцёла Святога Міхаіла пад апекай ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=118}}. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўе|Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя музея і лёс збораў (1944—1945) == 15—16 жніўня 1944 года, праз месяц пасля вызвалення Вільні, супрацоўнікі НКУС канфіскавалі з музея 53 скрыні і 283 тэчкі архіўных матэрыялаў, якія тычыліся беларускага нацыянальнага руху (дакументы [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]], [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], асабістыя архівы дзеячаў){{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=120}}. 20 лістапада 1944 года быў арыштаваны дырэктар музея Янка Шутовіч. [[Савет Народных Камісараў|СНК]] Літоўскай ССР стварыў ліквідацыйную камісію на чале з намеснікам наркама асветы [[Міхаліна Мешкаўскене|Міхалінай Мешкаўскене]]. Беларускі бок прадстаўляў [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (БДМГВАВ). Экспанаты дзяліліся паводле тэрытарыяльна-нацыянальнага прынцыпу, прычым рашэнні прымаліся выключна літоўскім бокам без удзелу беларускіх экспертаў на этапе адбору{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=125—126}}. Актам ад 1 жніўня 1945 года пад апеку Віленскага этнаграфічнага музея было перададзена 32&nbsp;562 адзінкі захоўвання, у тым ліку 20&nbsp;278 кніг, 8564 гістарычныя і 2441 этнаграфічны аб’ект. Дадаткова 804 мастацкія і графічныя творы былі адабраны Віленскім дзяржаўным мастацкім інстытутам{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=126—127}}. Беларускай ССР была перададзена значна меншая частка&nbsp;— першапачаткова заяўлялася пра 10&nbsp;321 адзінку. У [[Мінск]], куды экспанаты суправаджала [[Е. М. Заклінская|Е.&nbsp;М.&nbsp;Заклінская]], трапіла каля 3000 каштоўных прадметаў і 2507 малакаштоўных адзінак. Большая частка перададзенага ў БДМГВАВ складалася з тыпаграфскіх клішэ (каля 2273 штук). У 1952 годзе камісія [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] пастанавіла знішчыць большасць з гэтых малакаштоўных прадметаў (у тым ліку больш за 2000 клішэ)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=690|вопіс=9|справа=732|аркушы=30}}</ref>{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=128—129}}{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=127}}. Схаваныя ў касцёле Святога Міхаіла 4618 адзінак архіва і старадрукаў былі выяўлены і ў 1946 годзе перададзены Бібліятэцы Акадэміі навук Літоўскай ССР, дзе склалі аснову «Віленскага беларускага фонду»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=129—130}}. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня&nbsp;да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея&nbsp;— [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|url=https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|title=Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|archive-date=23 кастрычніка 2021|lang=be}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова_Homo_Historicus}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] |загаловак=Беларускі музей імені Івана Луцкевіча |месца=Вільня |год=1933 |старонак=16 |іншае=Рэпрынт 1992}} * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010&nbsp;г. (Бакалаўрская праца) * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Хільмановіч|Хільмановіч У.]] |загаловак=Беларускае золата |месца=Беласток |выдавецтва=СЕОРВ |год=2014 |старонкі=166—167}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje&nbsp;— 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]] laoeny4aq63g816zob01xs3z2s30ee5 5123668 5123667 2026-04-09T05:27:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларуская культура ў Вільні]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5123668 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}})&nbsp;— беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І.&nbsp;Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[абраз]]ы, [[графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|publisher=polona.pl|accessdate=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>{{артыкул |аўтар=[[Віталь Воранаў|В. Воранаў]] |загаловак=Дудары Глыбоцкага краю}}</ref>. === Фотаархіў === Асобную каштоўнасць уяўляў фотаархіў музея, які налічваў каля 2 тысяч адзінак і з’яўляўся першай спробай комплекснай ацэнкі і збірання візуальных дакументаў па гісторыі Беларусі. Фотаздымкі паступалі ў музей як ад прыватных асоб (напрыклад, ад [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Л.&nbsp;Дубейкаўскага]], [[Баляслаў Данейка|Б.&nbsp;Данейкі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е.&nbsp;Р.&nbsp;Раманава]]), так і ад беларускіх арганізацый ([[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], Беларускага студэнцкага саюза і інш.). Самая вялікая калекцыя фотакопій экспанатаў (зброі, пячатак, манет, археалагічных знаходак) паходзіла з прыватнага музея мінскага археолага [[Генрых Татур|Генрыха Татура]]. У зборы таксама захоўваліся ўнікальныя індывідуальныя фотаздымкі піяністкі і грамадскай дзяячкі [[Каміла Марцінкевіч|Камілы Дунін-Марцінкевіч]], аўтапартрэт мастака [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1943), а таксама фотакопіі прац мастакоў К.&nbsp;Шымоніса, Ю.&nbsp;Зікараса, Ю.&nbsp;Клоса, П.&nbsp;Рымшы, Й.&nbsp;Шылейкі, А.&nbsp;Варнаса, В.&nbsp;Дзіджокаса, [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіча]], П.&nbsp;Мірановіча і іншых{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=188—191}}. Пасля ліквідацыі музея яго фотаархіў быў падзелены. Сёння каля 630 фотаздымкаў захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]] (Вільнюс), яшчэ 158 фотаздымкаў (за перыяд 1862—1943 гадоў) у 1956 годзе былі перададзены ў [[Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]] (Дзяржынск), а астатнія часткі знаходзяцца ў фондах [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=191, 194}}. == Стварэнне і дзейнасць у міжваенны час == На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] (БНТ) быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча». Афіцыйная назва згодна са статутам&nbsp;— «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=92}}. Працэс стварэння ўстановы пачаўся яшчэ ў студзені 1918 года, калі Іван Луцкевіч афіцыйна перадаў свой архіў, бібліятэку і зборы новастворанаму БНТ. У канцы 1918 года Беларускі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны атрымаў ад нямецкіх акупацыйных улад дазвол заняць будынак былой духоўнай семінарыі ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]». У пачатку 1921 года адбыўся перанос збораў з кватэры Луцкевічаў на [[Вастрабрамская вуліца|вуліцу Вастрабрамскую]], 9<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=ЛЦДА|фонд=281|вопіс=2|справа=12|аркушы=1}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=97}}. Музей размяшчаўся ў невялікім памяшканні з пяці—шасці пакояў (агульнай плошчай каля 500 кв. м., пазней уключаючы 15 пакояў{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=121}}). Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана&nbsp;— [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Музей заўсёды быў нацыянальным па сваёй канцэпцыі і сутнасці, ён гуртаваў вакол сябе беларускую інтэлігенцыю і выступаў як інстытут нацыянальнай памяці{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 131}}. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках. У 1938 годзе польскія ўлады прапанавалі перадаць зборы ў Рэгіянальны музей, але Антон Луцкевіч адмовіўся, з-за чаго дзяржаўнае фінансаванне было спынена і музей існаваў выключна на ахвяраванні<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=591|вопіс=1|справа=248|аркушы=22}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 98}}. Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў&nbsp;— перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі&nbsp;— з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Менавіта так пісаў Антон Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць<ref>{{артыкул |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|A. Łuckiewicz]] |загаловак=Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie |выданне=Balticoslavica |месца=Wilno |выдавецтва=Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej |год=1933 |том=1}}</ref>. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея ён адказаў, што музей з’яўляецца рэгіянальным і нацыянальным з тэрыторыі перадваенных беларускіх земляў, якія знаходзяцца ў межах ВКЛ<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. Першы вядомы 278-старонкавы інвентар быў складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляў экспанаты на групы: фальклор (106 прадметаў), ручныя малюнкі ў папках (797 малюнкаў), зброя (126 прадметаў), кафлі і цэглы (435 прадметаў)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. У 1933 годзе А.&nbsp;Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў&nbsp;— прадметаў з эпохі [[палеаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш як 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна былі вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[крыж]]ы, складні, царкоўныя апараты, [[антымінс]]ы, іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўваў старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А.&nbsp;Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах&nbsp;— 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія&nbsp;— 86, выяўленчае мастацтва&nbsp;— 161, скульптура&nbsp;— 65, мастацкія промыслы&nbsp;— 154, нумізматыка&nbsp;— 2492, археалогія&nbsp;— 184, бібліятэка&nbsp;— 10555 тамоў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939&nbsp;года пачаліся выпрабаванні для ўстановы. 30 верасня былі арыштаваны дырэктар Антон Луцкевіч і шэраг іншых дзеячаў ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Янка Пазняк]]). Музей фактычна спыніў дзейнасць, а ключы засталіся ў намесніка старшыні БНТ Баляслава Грабінскага{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=100}}. Пасля далучэння Літвы да СССР, у кастрычніку 1940 года музей быў перададзены ў падпарадкаванне Інстытута літуаністыкі. У канцы 1940 года адбылася перадача каля 2,5 тыс. заінвентарызаваных экспанатаў і 5 тыс. кніг Інстытуту літуаністыкі, а частка архіва музея апынулася ў [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=101—102}}. З кастрычніка 1940&nbsp;года прэзідэнт [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]] [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прызначыў этнографа [[Мар’ян Уладзіміравіч Пецюкевіч|Мар’яна Пецюкевіча]] кіраўніком музея. У штат таксама ўвайшлі мастак [[Пётра Сергіевіч]], [[Язэп Найдзюк]], бібліятэкар [[Янка Шутовіч]] і літоўскі мастацтвазнавец [[Владас Дрэма]]. 16 студзеня 1941 года музей атрымаў назву «Беларускі музей №&nbsp;1 пры Акадэміі навук ЛССР». У маі 1941 года ў Вільню прыбыла дэлегацыя БССР у складзе [[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], якая вяла перагаворы з кіраўніцтвам АН ЛССР (у прыватнасці, з [[Мікалас Біржышка|Мікаласам Біржышкам]]) аб перадачы музея ў Мінск, аднак літоўскі бок фактычна адмовіў у перадачы збораў, спасылаючыся на іх рэгіянальны віленскі характар{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=106—109}}. Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] дырэктарам музея стаў Янка Шутовіч. Музей працягваў працаваць, праводзілася інвентарызацыя (Владас Дрэма апрацаваў 7442 пазіцыі), папаўняліся фонды, у тым ліку за кошт збораў фальклору (напрыклад, з дапамогай кампазітара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]]){{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=116—117}}. У пачатку 1944 года акупацыйныя ўлады загадалі вызваліць Базыльянскія муры, і музей быў вымушаны пераехаць у значна меншае памяшканне на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцы Святой Ганны]], 4. Перад адступленнем немцаў улетку 1944 года найбольш каштоўныя экспанаты (4618 адзінак рукапісаў, гістарычных дакументаў і старадрукаў) былі схаваныя супрацоўнікамі ў сутарэннях касцёла Святога Міхаіла пад апекай ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=118}}. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўе|Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя музея і лёс збораў (1944—1945) == 15—16 жніўня 1944 года, праз месяц пасля вызвалення Вільні, супрацоўнікі НКУС канфіскавалі з музея 53 скрыні і 283 тэчкі архіўных матэрыялаў, якія тычыліся беларускага нацыянальнага руху (дакументы [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]], [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], асабістыя архівы дзеячаў){{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=120}}. 20 лістапада 1944 года быў арыштаваны дырэктар музея Янка Шутовіч. [[Савет Народных Камісараў|СНК]] Літоўскай ССР стварыў ліквідацыйную камісію на чале з намеснікам наркама асветы [[Міхаліна Мешкаўскене|Міхалінай Мешкаўскене]]. Беларускі бок прадстаўляў [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (БДМГВАВ). Экспанаты дзяліліся паводле тэрытарыяльна-нацыянальнага прынцыпу, прычым рашэнні прымаліся выключна літоўскім бокам без удзелу беларускіх экспертаў на этапе адбору{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=125—126}}. Актам ад 1 жніўня 1945 года пад апеку Віленскага этнаграфічнага музея было перададзена 32&nbsp;562 адзінкі захоўвання, у тым ліку 20&nbsp;278 кніг, 8564 гістарычныя і 2441 этнаграфічны аб’ект. Дадаткова 804 мастацкія і графічныя творы былі адабраны Віленскім дзяржаўным мастацкім інстытутам{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=126—127}}. Беларускай ССР была перададзена значна меншая частка&nbsp;— першапачаткова заяўлялася пра 10&nbsp;321 адзінку. У [[Мінск]], куды экспанаты суправаджала [[Е. М. Заклінская|Е.&nbsp;М.&nbsp;Заклінская]], трапіла каля 3000 каштоўных прадметаў і 2507 малакаштоўных адзінак. Большая частка перададзенага ў БДМГВАВ складалася з тыпаграфскіх клішэ (каля 2273 штук). У 1952 годзе камісія [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] пастанавіла знішчыць большасць з гэтых малакаштоўных прадметаў (у тым ліку больш за 2000 клішэ)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=690|вопіс=9|справа=732|аркушы=30}}</ref>{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=128—129}}{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=127}}. Схаваныя ў касцёле Святога Міхаіла 4618 адзінак архіва і старадрукаў былі выяўлены і ў 1946 годзе перададзены Бібліятэцы Акадэміі навук Літоўскай ССР, дзе склалі аснову «Віленскага беларускага фонду»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=129—130}}. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня&nbsp;да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея&nbsp;— [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|url=https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|title=Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|archive-date=23 кастрычніка 2021|lang=be}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова_Homo_Historicus}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] |загаловак=Беларускі музей імені Івана Луцкевіча |месца=Вільня |год=1933 |старонак=16 |іншае=Рэпрынт 1992}} * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010&nbsp;г. (Бакалаўрская праца) * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Хільмановіч|Хільмановіч У.]] |загаловак=Беларускае золата |месца=Беласток |выдавецтва=СЕОРВ |год=2014 |старонкі=166—167}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje&nbsp;— 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] ilfjnf7zyzbppadjdiht7fyjebrsw8y 5123671 5123668 2026-04-09T05:30:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Падзеі 1939—1944 гадоў */ 5123671 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча|сучаснай музейнай установай у Вільні}} {{Музей |назва = Беларускі музей у Вільні |sort = |выява = Vilnia, Biełaruski muzej. Вільня, Беларускі музэй (1933).jpg |памер = |подпіс = Адна з залаў Беларускага музея ў Вільні |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |дата = |заснаваны = [[1921]] |ліквідаваны = [[1944]] |месцазнаходжанне= [[Вільнюс|Вільня]], вул. [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 |наведвальнікі = |дырэктар = [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Янка Шутовіч]] |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = |карта = Польская Рэспубліка |Commons = }} '''Белару́скі музе́й у Ві́льні''' або '''Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча''' ({{lang-be-latin|Biełaruski muzej u Vilni|1}}, {{lang-pl|Muzeum Białoruskie w Wilnie}}, {{Lang-lt|I. Luckevičiaus baltarusių muziejus}})&nbsp;— беларуская навуковая і асветніцкая ўстанова, якая дзейнічала ў 1921—1945 гадах у [[Вільнюс|Вільні]] па адрасе вуліца [[Вастрабрамская вуліца|Вастрабрамская]], 9 (у так званых «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыліянскіх мурах]]», побач з [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіяй]]). == Калекцыя Івана Луцкевіча == [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] збіраў помнікі беларускай даўніны з часу навучання ў 3-м класе гімназіі, яны склалі багатую калекцыю і сталі асновай створанага ў 1921 годзе музея. Да 1908 года, калі І.&nbsp;Луцкевіч перавёз сваю калекцыю ў рэдакцыю «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]», у яе складзе ўжо былі асобнікі [[Біблія Францыска Скарыны|Бібліі Францыска Скарыны]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута Вялікага Княства Літоўскага]], некалькі [[Слуцкія паясы|слуцкіх паясоў]], асобнікі «[[Мужыцкая праўда|Мужыцкай праўды]]» і іншыя каштоўныя прадметы. Калекцыя складалася з этнаграфічнага (адзенне, тканіны, хатнія вырабы, музычныя інструменты), археалагічнага (рэчы з [[Курган|курганоў]] і іншых раскопак), мастацкага (карціны, [[абраз]]ы, [[графіка]], дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), [[Нумізматыка|нумізматычнага]] аддзелаў, збору зброі і рыштунку, а таксама бібліятэкі (пераважна старадрукі і рукапісы). [[Файл:Дуда.jpg|міні|[[Беларуская дуда|Дуда]] [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]], падораная Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасля ахвяраваная ў фонд калекцыі Івана Луцкевіча.]] На падставе публікацыі ў польскім часопісе «Сігналы» (Sygnały nr. 75 за 1939 год), якая дакладна апісвала калекцыю беларускага музея, вядома, якія экспанаты змяшчала секцыя фальклору і народных інструментаў. У калекцыі музея былі [[Беларуская дуда|дуда]] (так званая дуда [[Ігнат Цярэнцьевіч Буйніцкі|Ігната Буйніцкага]]), [[колавая ліра]] (падораная рэдакцыяй «Нашай Нівы» Людаміру Міхалу Рагоўскаму ў 1910 годзе), а таксама [[Жалейка|жалейкі]], [[Рог (музычны інструмент)|рогі]] і [[Пастушая труба|пастушыя трубы]]<ref>{{cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item/sygnaly-sprawy-spoleczne-literatura-sztuka-r-6-nr-75-15-sierpnia-1939,NTczMTg2NDY/9/#item|title=Sygnały : sprawy społeczne, literatura, sztuka R.6, nr 75 (15 sierpnia 1939)|publisher=polona.pl|accessdate=2023-08-24}}</ref>. Іх абрысы бачныя на старым фотаздымку аднаго з пакояў музея, а выгляд апісвае ў вершы між іншага [[Міхась Машара]]: «Там на сьцяне дуда, цымбалы / Спакойна ціхімі вісяць; / Іх час прайшоў, / І сэрцаў сьмелых і удалых / Яны ўжо больш не весяляць»<ref>{{артыкул |аўтар=[[Віталь Воранаў|В. Воранаў]] |загаловак=Дудары Глыбоцкага краю}}</ref>. === Фотаархіў === Асобную каштоўнасць уяўляў фотаархіў музея, які налічваў каля 2 тысяч адзінак і з’яўляўся першай спробай комплекснай ацэнкі і збірання візуальных дакументаў па гісторыі Беларусі. Фотаздымкі паступалі ў музей як ад прыватных асоб (напрыклад, ад [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Л.&nbsp;Дубейкаўскага]], [[Б. Данейка|Б.&nbsp;Данейкі]], [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Е.&nbsp;Р.&nbsp;Раманава]]), так і ад беларускіх арганізацый ([[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], Беларускага студэнцкага саюза і інш.). Самая вялікая калекцыя фотакопій экспанатаў (зброі, пячатак, манет, археалагічных знаходак) паходзіла з прыватнага музея мінскага археолага [[Генрых Татур|Генрыха Татура]]. У зборы таксама захоўваліся ўнікальныя індывідуальныя фотаздымкі піяністкі і грамадскай дзяячкі [[Каміла Марцінкевіч|Камілы Дунін-Марцінкевіч]], аўтапартрэт мастака [[Язэп Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (1943), а таксама фотакопіі прац мастакоў К.&nbsp;Шымоніса, Ю.&nbsp;Зікараса, Ю.&nbsp;Клоса, П.&nbsp;Рымшы, Й.&nbsp;Шылейкі, А.&nbsp;Варнаса, В.&nbsp;Дзіджокаса, [[Пётра Сергіевіч|П.&nbsp;Сергіевіча]], П.&nbsp;Мірановіча і іншых{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=188—191}}. Пасля ліквідацыі музея яго фотаархіў быў падзелены. Сёння каля 630 фотаздымкаў захоўваюцца ў [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]] (Вільнюс), яшчэ 158 фотаздымкаў (за перыяд 1862—1943 гадоў) у 1956 годзе былі перададзены ў [[Беларускі дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]] (Дзяржынск), а астатнія часткі знаходзяцца ў фондах [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]{{sfn|Іванова-Фотаархіў|2022|с=191, 194}}. == Стварэнне і дзейнасць у міжваенны час == На аснове калекцыі Івана Луцкевіча ў [[1921]] годзе [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыствам]] (БНТ) быў створаны музей, у памяць ахвярадаўца названы «Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча». Афіцыйная назва згодна са статутам&nbsp;— «Віленскі беларускі гісторыка-этнаграфічны музей імя Івана Луцкевіча»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=92}}. Працэс стварэння ўстановы пачаўся яшчэ ў студзені 1918 года, калі Іван Луцкевіч афіцыйна перадаў свой архіў, бібліятэку і зборы новастворанаму БНТ. У канцы 1918 года Беларускі камітэт дапамогі пацярпелым ад вайны атрымаў ад нямецкіх акупацыйных улад дазвол заняць будынак былой духоўнай семінарыі ў «[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]]». У пачатку 1921 года адбыўся перанос збораў з кватэры Луцкевічаў на [[Вастрабрамская вуліца|вуліцу Вастрабрамскую]], 9<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=ЛЦДА|фонд=281|вопіс=2|справа=12|аркушы=1}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=97}}. Музей размяшчаўся ў невялікім памяшканні з пяці—шасці пакояў (агульнай плошчай каля 500 кв. м., пазней уключаючы 15 пакояў{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=121}}). Упарадкаваннем музея займаліся брат Івана&nbsp;— [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], а таксама інжынер [[Лявон Іванавіч Вітан-Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]]. Музей заўсёды быў нацыянальным па сваёй канцэпцыі і сутнасці, ён гуртаваў вакол сябе беларускую інтэлігенцыю і выступаў як інстытут нацыянальнай памяці{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 131}}. Антон Луцкевіч актыўна прапагандаваў дзейнасць установы ў віленскім асяродку, у тым ліку праз змяшчэнне інфармацыі пра музей у даведніках і навуковых зборніках. У 1938 годзе польскія ўлады прапанавалі перадаць зборы ў Рэгіянальны музей, але Антон Луцкевіч адмовіўся, з-за чаго дзяржаўнае фінансаванне было спынена і музей існаваў выключна на ахвяраванні<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=591|вопіс=1|справа=248|аркушы=22}}</ref>{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=96, 98}}. Галоўнай думкай Івана Луцкевіча быў збор матэрыялаў, якія зрабілі б магчымымі даследаванні матэрыяльнай і духоўнай культуры беларусаў&nbsp;— перш за ўсё народнай, беларускай гісторыі&nbsp;— з асаблівым акцэнтам на перыяд Вялікага Княства Літоўскага. Менавіта так пісаў Антон Луцкевіч пра мэту стварэння музея і выбар эпохі, якую ён мусіў ілюстраваць<ref>{{артыкул |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|A. Łuckiewicz]] |загаловак=Muzeum Białoruskie im. Jana Łuckiewicza w Wilnie |выданне=Balticoslavica |месца=Wilno |выдавецтва=Instytut Naukowo-Badawczy Europy Wschodniej |год=1933 |том=1}}</ref>. У 1937 годзе на пытанне анкеты пра характар збору музея ён адказаў, што музей з’яўляецца рэгіянальным і нацыянальным з тэрыторыі перадваенных беларускіх земляў, якія знаходзяцца ў межах ВКЛ<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. Першы вядомы 278-старонкавы інвентар быў складзены ў 1922 годзе. Ён падзяляў экспанаты на групы: фальклор (106 прадметаў), ручныя малюнкі ў папках (797 малюнкаў), зброя (126 прадметаў), кафлі і цэглы (435 прадметаў)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. У 1933 годзе А.&nbsp;Луцкевічам былі апісаны асобныя аддзелы. Дагістарычны аддзел складаўся з каля 200 экспанатаў&nbsp;— прадметаў з эпохі [[палеаліт]]у, [[неаліт]]у, [[Бронзавы век|бронзавага]] і [[Жалезны век|жалезнага вякоў]] з больш як 18 паветаў, знойдзеных пры археалагічных раскопках як Іванам Луцкевічам, так і [[Яўстафій Піевіч Тышкевіч|Яўстафіем Тышкевічам]]. Асобна былі вылучаны сфрагістычная калекцыя (каля 103 пячатак), калекцыя пярсцёнкаў, прадметы рэлігійнага культу (старадаўнія [[крыж]]ы, складні, царкоўныя апараты, [[антымінс]]ы, іконы і абразы, касцельныя апараты і вопраткі, абразы беларускія, рускія і візантыйскага стылю), свецкае малярства, графіка, збор [[Дрэварыт|дрэварытаў]]. Этнаграфічны аддзел складаўся з калекцыі тканін і вопраткі, твораў народных разбяроў, музычных інструментаў, гліняных, фаянсавых і шкляных вырабаў. Побытавы аддзел аб’ядноўваў старадаўнія вопраткі і прыборы да іх, слуцкія паясы, шапкі. Аддзел зброі складаўся са зброі старадаўняй і навейшага часу. Быў таксама аддзел рукапісаў і друкаў<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Акадэміі навук Літвы|фонд=21|аркушы=378|іншае=Інвентарная кніга Музею ім. Івана Луцкевіча Беларускага Навуковага Таварыства ў Вільні №&nbsp;1}}</ref>. Паводле анкеты, запоўненай 1 студзеня 1937 года А.&nbsp;Луцкевічам (своеасаблівай справаздачы перад міністэрствам), у музеі налічвалася 4228 экспанатаў, з іх у экспазіцыі 1511, у фондах&nbsp;— 2711. Колькасць экспанатаў у аддзелах: этнаграфія&nbsp;— 86, выяўленчае мастацтва&nbsp;— 161, скульптура&nbsp;— 65, мастацкія промыслы&nbsp;— 154, нумізматыка&nbsp;— 2492, археалогія&nbsp;— 184, бібліятэка&nbsp;— 10555 тамоў<ref>{{артыкул |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Лабачэўская|В. Лабачэўская]] |загаловак=Новыя звесткі пра зборы Беларускага музея імя Івана Луцкевіча ў Вільні |выданне=[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год=1995 |нумар=5 |старонкі=162}}</ref>. == Падзеі 1939—1944 гадоў == Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні савецкімі войскамі]] 19 верасня 1939&nbsp;года пачаліся выпрабаванні для ўстановы. 30 верасня былі арыштаваны дырэктар Антон Луцкевіч і шэраг іншых дзеячаў ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|Уладзімір Самойла]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Янка Пазняк]]). Музей фактычна спыніў дзейнасць, а ключы засталіся ў намесніка старшыні БНТ Баляслава Грабінскага{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=100}}. Пасля далучэння Літвы да СССР, у кастрычніку 1940 года музей быў перададзены ў падпарадкаванне Інстытута літуаністыкі. У канцы 1940 года адбылася перадача каля 2,5 тыс. заінвентарызаваных экспанатаў і 5 тыс. кніг Інстытуту літуаністыкі, а частка архіва музея апынулася ў [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=101—102}}. З кастрычніка 1940&nbsp;года прэзідэнт [[Акадэмія навук Літвы|Акадэміі навук Літоўскай ССР]] [[Вінцас Крэве|Вінцас Крэве-Міцкявічус]] прызначыў этнографа [[Мар’ян Пецюкевіч|Мар’яна Пецюкевіча]] кіраўніком музея. У штат таксама ўвайшлі мастак [[Пётра Сергіевіч]], [[Язэп Найдзюк]], бібліятэкар [[Янка Шутовіч]] і літоўскі мастацтвазнавец [[Владас Дрэма]]. 16 студзеня 1941 года музей атрымаў назву «Беларускі музей №&nbsp;1 пры Акадэміі навук ЛССР». У маі 1941 года ў Вільню прыбыла дэлегацыя БССР у складзе [[Цімафей Сазонавіч Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], якая вяла перагаворы з кіраўніцтвам АН ЛССР (у прыватнасці, з [[Мікалас Біржышка|Мікаласам Біржышкам]]) аб перадачы музея ў Мінск, аднак літоўскі бок фактычна адмовіў у перадачы збораў, спасылаючыся на іх рэгіянальны віленскі характар{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=106—109}}. Падчас [[Нямецкая акупацыя Літвы (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] дырэктарам музея стаў Янка Шутовіч. Музей працягваў працаваць, праводзілася інвентарызацыя (Владас Дрэма апрацаваў 7442 пазіцыі), папаўняліся фонды, у тым ліку за кошт збораў фальклору (напрыклад, з дапамогай кампазітара [[Тадэвуш Шалігоўскі|Тадэвуша Шалігоўскага]]){{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=116—117}}. У пачатку 1944 года акупацыйныя ўлады загадалі вызваліць Базыльянскія муры, і музей быў вымушаны пераехаць у значна меншае памяшканне на [[Вуліца Святой Ганны (Вільня)|вуліцы Святой Ганны]], 4. Перад адступленнем немцаў улетку 1944 года найбольш каштоўныя экспанаты (4618 адзінак рукапісаў, гістарычных дакументаў і старадрукаў) былі схаваныя супрацоўнікамі ў сутарэннях касцёла Святога Міхаіла пад апекай ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]]{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=118}}. <gallery> Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Часоўнік. Масква, 1640.jpg|«Часоўнік» (Масква, 1640) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Стафан Зізаній. Казанне святога Кірыла. 1596.jpg|«Казанне святога Кірылы» [[Стафан Зізаній|Стэфана Зізанія]] ([[Віленская брацкая друкарня]], 1596) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Турэцкая манархія. Слуцкая друкарня.jpg|«[[Турэцкая манархія]]» ([[Слуцкая друкарня]], 1678) з калекцыі музея Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Мялецій Сматрыцкі. Граматыка славенска, правільней сінтагма.jpg|«Граматыка славенска, правільней сінтагма» [[Мялецій Сматрыцкі|Мялеція Сматрыцкага]] ([[Еўе|Еўінская друкарня]], 1619) з калекцыі музея </gallery> == Ліквідацыя музея і лёс збораў (1944—1945) == 15—16 жніўня 1944 года, праз месяц пасля вызвалення Вільні, супрацоўнікі НКУС канфіскавалі з музея 53 скрыні і 283 тэчкі архіўных матэрыялаў, якія тычыліся беларускага нацыянальнага руху (дакументы [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]], [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]], [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]], асабістыя архівы дзеячаў){{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=120}}. 20 лістапада 1944 года быў арыштаваны дырэктар музея Янка Шутовіч. [[Савет Народных Камісараў|СНК]] Літоўскай ССР стварыў ліквідацыйную камісію на чале з намеснікам наркама асветы [[Міхаліна Мешкаўскене|Міхалінай Мешкаўскене]]. Беларускі бок прадстаўляў [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] (БДМГВАВ). Экспанаты дзяліліся паводле тэрытарыяльна-нацыянальнага прынцыпу, прычым рашэнні прымаліся выключна літоўскім бокам без удзелу беларускіх экспертаў на этапе адбору{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=125—126}}. Актам ад 1 жніўня 1945 года пад апеку Віленскага этнаграфічнага музея было перададзена 32&nbsp;562 адзінкі захоўвання, у тым ліку 20&nbsp;278 кніг, 8564 гістарычныя і 2441 этнаграфічны аб’ект. Дадаткова 804 мастацкія і графічныя творы былі адабраны Віленскім дзяржаўным мастацкім інстытутам{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=126—127}}. Беларускай ССР была перададзена значна меншая частка&nbsp;— першапачаткова заяўлялася пра 10&nbsp;321 адзінку. У [[Мінск]], куды экспанаты суправаджала [[Е. М. Заклінская|Е.&nbsp;М.&nbsp;Заклінская]], трапіла каля 3000 каштоўных прадметаў і 2507 малакаштоўных адзінак. Большая частка перададзенага ў БДМГВАВ складалася з тыпаграфскіх клішэ (каля 2273 штук). У 1952 годзе камісія [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] пастанавіла знішчыць большасць з гэтых малакаштоўных прадметаў (у тым ліку больш за 2000 клішэ)<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=НАРБ|фонд=690|вопіс=9|справа=732|аркушы=30}}</ref>{{sfn|Іванова-Аўтограф|2022|с=128—129}}{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=127}}. Схаваныя ў касцёле Святога Міхаіла 4618 адзінак архіва і старадрукаў былі выяўлены і ў 1946 годзе перададзены Бібліятэцы Акадэміі навук Літоўскай ССР, дзе склалі аснову «Віленскага беларускага фонду»{{sfn|Іванова_Homo_Historicus|2022|с=129—130}}. == Аднаўленне ў XXI ст == {{Асноўны артыкул|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)}} У 2001 годзе ў Вільні намаганнямі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] зроблена спроба аднавіць інстытуцыю, у Літоўскай Рэспубліцы зарэгістравана грамадскае аб’яднанне «Беларускі музей імя Івана Луцкевіча». У 2021 годзе грамадскае аб’яднанне атрымала памяшканне па [[Віленская вуліца (Вільня)|вуліцы Віленскай]], 20 у Вільні. Першая выстаўка «Чаму воля гэта жанчына» адбылася ў музеі з 4 жніўня&nbsp;да 16 верасня 2021 года. Дырэктарка музея&nbsp;— [[Людвіка Кардзіс]]. == Памяць == З 15 кастрычніка па 12 снежня [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]] года ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]] працавала выстаўка, прымеркаваная да 100-годдзя Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча<ref>{{cite web|url=https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|title=Афіша выстаўкі, прысвечанай 100-годдзю Беларускага музея ў Вільні|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023130124/https://www.artmuseum.by/by/assets/images/News/2021/October/86739068343_768690.jpg|archive-date=23 кастрычніка 2021|lang=be}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларускі музей (Ляймен)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|артыкул=Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча|старонкі=436|ref=ЭГБ}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Склад збораў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні ў святле актаў прыёму-перадачы на дзяржаўнае захоўванне |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=5 |серыя=XXI Архіўныя чытанні |старонкі=125—134 |ref=Іванова-Аўтограф}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—194 |ref=Іванова-Фотаархіў}} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Беларускі Музей імя Івана Луцкевіча — шлях да ліквідацыі |выданне=Homo Historicus. Гадавік антрапалагічнай гісторыі |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавец Зміцер Колас |год=2022 |старонкі=92—142 |ref=Іванова_Homo_Historicus}} * {{кніга |аўтар=[[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч А.]] |загаловак=Беларускі музей імені Івана Луцкевіча |месца=Вільня |год=1933 |старонак=16 |іншае=Рэпрынт 1992}} * ''Саладоўнік А.'' Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча. Этапы гісторыі. Вільня: ЕГУ, 2010&nbsp;г. (Бакалаўрская праца) * {{кніга |аўтар=[[Уладзімір Хільмановіч|Хільмановіч У.]] |загаловак=Беларускае золата |месца=Беласток |выдавецтва=СЕОРВ |год=2014 |старонкі=166—167}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [https://archive.org/details/@muzej_vilenski Архіўная старонка адноўленага музея (кнігі і дакументы)] * [https://belsat.eu/ru/programs/vilenskij-belorusskij-muzej-unichtozhen-za-to-chto-belorusskij/ Виленский белорусский музей. Уничтожен за то, что белорусский] // belsat.eu * [https://www.diena.lt/naujienos/vilnius/menas-ir-pramogos/baltarusiu-i-luckeviciaus-muziejui-vilniuje-100-metu-1033014 Baltarusių I. Luckevičiaus muziejui Vilniuje&nbsp;— 100 metų] // diena.lt {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Вільні]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1921 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вільні]] 8b2anu0dhde7ghoinaioakndanay0ma 0 151286 5123529 4486628 2026-04-08T17:34:26Z Peisatai 111348 5123529 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Івакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 16|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 20|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Івакаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044574 }} '''Іва́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivaki}}, {{lang-ru|Иваки}}) — [[аграгарадок]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Івакаўскі сельсавет|Івакаўскага сельсавета]]. За 20 кіламетраў на поўдзень ад г. [[Добруш]], за 30 кіламетраў ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначны раз’езд на лініі Гомель — Чарнігаў. У 1926—1927 гадах цэнтр Івакаўскага сельсавета. З 30 снежня 1927 года па 8 снежня 1966 года Івакі ўваходзілі ў склад [[Гардуноўскі сельсавет|Гардуноўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. У 1943 годзе спаленая, амаль уся немцамі, адноўлена пасля вызвалення. Немцы спалілі вёску, калі партызаны пусцілі пад адхон цягнік з нямецкімі салдатамі. На шчасце ніхто з нямецкіх салдат не загінуў, калі б хоць бы адзін фашыст загінуў, вёску спалілі б разам з яе жыхарамі. == Назва == У канцы 18 ст. фіксавалася лідскае прозвішча Івакойць, з Варнянаў было Іваковіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PY6Q?i=401&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-29VJ-J?cat=koha%3A1532360&i=505&lang=pl</ref>. == Насельніцтва == * 1160 жыхароў (2004) == Інфраструктура == * Магазін * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == Каля вёскі курганны могільнік. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Аляксеевіч Халяўка]] (1916—1998) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Івакаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Івакаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Івакі| ]] qvc4gee2caiw5bmxxd5zd2b1wx94kkj 5123531 5123529 2026-04-08T17:38:52Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5123531 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Івакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 16|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 20|lon_sec = 31 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Івакаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044574 }} '''Іва́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivaki}}, {{lang-ru|Иваки}}) — [[аграгарадок]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Івакаўскі сельсавет|Івакаўскага сельсавета]]. За 20 кіламетраў на поўдзень ад г. [[Добруш]], за 30 кіламетраў ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначны раз’езд на лініі Гомель — Чарнігаў. У 1926—1927 гадах цэнтр Івакаўскага сельсавета. З 30 снежня 1927 года па 8 снежня 1966 года Івакі ўваходзілі ў склад [[Гардуноўскі сельсавет|Гардуноўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. У 1943 годзе спаленая, амаль уся немцамі, адноўлена пасля вызвалення. Немцы спалілі вёску, калі партызаны пусцілі пад адхон цягнік з нямецкімі салдатамі. На шчасце ніхто з нямецкіх салдат не загінуў, калі б хоць бы адзін фашыст загінуў, вёску спалілі б разам з яе жыхарамі. == Назва == У канцы 18 ст. фіксавалася лідскае прозвішча Івакойць, з [[Варняны|Варнянаў]] было Іваковіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PY6Q?i=401&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-29VJ-J?cat=koha%3A1532360&i=505&lang=pl</ref>. == Насельніцтва == * 1160 жыхароў (2004) == Інфраструктура == * Магазін * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == Каля вёскі курганны могільнік. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Аляксеевіч Халяўка]] (1916—1998) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Івакаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Івакаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Івакі| ]] q8t7kozzh5v02og42kyy9d1woaq1x3u 5123561 5123531 2026-04-08T18:47:41Z JerzyKundrat 174 5123561 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь | года ўстатус = аграгарадок |беларуская назва = Івакі |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Івакаўскі }} '''Іва́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ivaki}}, {{lang-ru|Иваки}}) — [[аграгарадок]] у [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Івакаўскі сельсавет|Івакаўскага сельсавета]]. За 20 кіламетраў на поўдзень ад г. [[Добруш]], за 30 кіламетраў ад [[Гомель|Гомеля]]. [[Івакі (прыпыначны пункт)|Прыпыначны пункт]] на лініі Гомель — Чарнігаў. == Назва == У канцы XVIII ст. фіксавалася лідскае прозвішча Івакойць, з [[Варняны|Варнянаў]] было Іваковіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM6-PY6Q?i=401&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-29VJ-J?cat=koha%3A1532360&i=505&lang=pl</ref>. == Гісторыя == З 1926 года ў БССР. У 1926—1927 гадах цэнтр Івакаўскага сельсавета. З 30 снежня 1927 года па 8 снежня 1966 года Івакі ўваходзілі ў склад [[Гардуноўскі сельсавет|Гардуноўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. У 1943 годзе спаленая, амаль уся немцамі. Гітлераўцы спалілі вёску, калі партызаны пусцілі пад адхон цягнік з нямецкімі салдатамі. На шчасце ніхто з нямецкіх салдат не загінуў, калі б хоць бы адзін фашыст загінуў, вёску спалілі б разам з яе жыхарамі. Адноўлена пасля вызвалення. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Інфраструктура == * Магазін * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Амбулаторыя * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == Каля вёскі курганны могільнік. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Аляксеевіч Халяўка]] (1916—1998) — сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Івакаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Івакаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] [[Катэгорыя:Івакі| ]] km1p73nis3dilwb2t3g7cf4kg0parco 0 158949 5123489 4618511 2026-04-08T15:09:50Z Mireyus 165948 5123489 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Тып = Ратуша | Беларуская назва = Чачэрская ратуша | Арыгінальная назва = | Выява = Ратуша. г. Чачэрск.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = | Статус = {{ГККРБ 4|311Г000805}} | Краіна = Беларусь | Краіна2 = | Назва месцазнаходжання = Горад | Месцазнаходжанне = [[Чачэрск]] | lat_dir = | lat_deg = 52 | lat_min = 55 | lat_sec = 9 | lon_dir = | lon_deg = 30 | lon_min = 54 | lon_sec = 57 | region = | CoordScale = | Тып будынка = ратуша | Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] з элементамі [[Руская псеўдаготыка|псеўдаготыкі]] | Аўтар праекта = | Будаўнік = | Заснавальнік = [[Захар Рыгоравіч Чарнышоў]] | Першае згадванне = | Заснаванне = | Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} | Скасаваны = | Пачатак будаўніцтва = XVIII | Заканчэнне будаўніцтва = XVIII | Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} | На карце = Беларусь Гомельская вобласць | Вядомыя жыхары = | Рэліквіі = | Стан = | Сайт = | Commons = Town hall (Čačersk) }} '''Чачэрская ратуша''' — помнік архітэктуры [[класіцызм]]у з элементамі [[Руская псеўдаготыка|псеўдаготыкі]] ў горадзе [[Чачэрск]]у ([[Гомельская вобласць]]). Пабудавана ў 2-й палове [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў цэнтры горада. == Гісторыя == У [[1774]] годзе [[Кацярына II]] падарыла Чачэрск генерал-губернатару графу [[Захар Рыгоравіч Чарнышоў|Чарнышову]]. Граф стварыў сіметрычны архітэктурны ансамбль: вакол ратушы, на аднолькавай адлегласці ў некалькі кварталаў выбудаваў 4 храмы: тры царквы і касцёл (захавалася толькі [[Спаса-Праабражэнская царква (Чачэрск)|Праабражэнская царква]]). == Архітэктура == [[Файл:Czaczersk.rotuse.jpg|thumb|злева|Чачэрская ратуша|216x216пкс]] Мураваны 2-павярховы прамавугольны ў плане і цэнтрычны будынак, завершаны 5 драўлянымі [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыковымі]] [[вежа]]мі<ref name="ЛАЗ">{{кніга |аўтар = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]] |частка = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя |загаловак = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 2011 |том = |старонкі = 336 |старонак = 431 |серыя = |isbn = 978-985-01-0880-7 |тыраж = }}</ref>; 4 з іх размешчаны па вуглах асноўнага аб'ёму і ўвянчаны [[шпіль|шпілямі]], 5-я (больш высокая і звужаная ўверсе) — пасярэдзіне на масіўным чацверыковым [[Барабан (архітэктура)|барабане]]<ref name="ЛАЗ"/>. Аконныя праёмы прамавугольныя, стральчатыя і з паўцыкулярнымі арачнымі завяршэннямі. [[Карніз]] з фігурнымі [[кранштэйн]]амі. Да 2 уваходаў па баках галоўнага фасада вядуць манументальныя каменныя лесвіцы. Нягледзячы на сіметрыю і ўжыванне простых геаметрычных аб'ёмаў, у аздобе выкарыстаны характэрныя для готыкі спічастыя абрысы праёмаў і фігурных кранштэйнаў, якія нагадваюць [[Машыкуль|машыкулі]]<ref name="ЛАЗ"/>. Суровасць [[класіцызм]]у ў гэтым будынку разбаўлена больш разнастайнымі архітэктурнымі дэталямі<ref name="ЛАЗ"/>. Адрэстаўравана ў 2003 годзе. {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл. * {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} * {{крыніцы/ЗП|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|311Г000805}} {{Commons|Category:Town hall (Čačersk)}} * {{ГБ|http://globustut.by/chechersk/#ratusha}} * {{radzima|1171}} * {{Архіварта|chachjerskaja-ratusha}} * [https://gp.by/novosti/kultura/news316188.html Тайны и новая жизнь чечерской ратуши XVIII века]. ''[[Гомельская праўда]].'' {{Ратушы Беларусі}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неагатычным стылі]] [[Катэгорыя:Славутасці Чачэрска]] myz0yhckeg7bb6mct2jz5pojdrvwv0p 10 175189 5123777 5118298 2026-04-09T11:06:28Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5123777 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місій у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> npfab0clpbb6ff5l5p4ehdp6uhefd6t 5123781 5123777 2026-04-09T11:08:29Z JerzyKundrat 174 5123781 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місій у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> pw65fxk7i7ozlgbpf0wzw11vegjpaic 0 194852 5123645 5123152 2026-04-08T22:01:12Z Emilia Noah 155537 Калі ласка, афармленне запыту 5123645 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}}{{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 лепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref>[http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=2 The 100 Best Films Of World Cinema (The greatest films not in the English language)] // Empire. Bauer Consumer Media.{{ref-en}}{{V|30|9|2011}}</ref>. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. === Месцы здымкаў === Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> }} Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=amelie.htm Box Office Mojo]</ref>. === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] 7zuh98n01kib86nipdf8co1imkha2gn 0 233405 5123585 4235608 2026-04-08T18:56:43Z Peisatai 111348 5123585 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Смётанка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Зубаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041963 }} '''Смётанка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smiotanka}}, {{lang-ru|Смётанка}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Зубаўскі сельсавет|Зубаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Згадваецца ў 1669 годзе як вёска ў складзе маёнтка [[Копысь]] у [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5</ref>. == Назва == У пачатку 19 ст. фіксавалася адпаведнае віленскае прозвішча Смётанка<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1507%2F1%2F45</ref>. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Марыя Канстанцінаўна Філіповіч]], пісьменніца {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Зубаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Зубаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] 5qxc3msxnf5goyqbnlfnx30vhbkkhe3 0 233425 5123510 5012652 2026-04-08T17:04:48Z Peisatai 111348 5123510 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рамальдава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 0,2478 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042617 }} '''Рама́льдава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramaĺdava}}, {{lang-ru|Ромальдово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Назва == У 19 ст. фіксавалася [[Гудагай (вёска)|гудагайскае]] прозвішча Ромальд<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMP-X9R9?i=309&cat=2325442&lang=ru</ref>. == Славутасці == * [[Рамальдаўскі камень]] — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Рамальдава| ]] 1al9j4mdeip16ui9wyl2equ3lfl9w1t 5123511 5123510 2026-04-08T17:06:54Z Peisatai 111348 /* Назва */ 5123511 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рамальдава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 45|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 31|lon_sec = 49 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет2 = Арэхаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 0,2478 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042617 }} '''Рама́льдава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ramaĺdava}}, {{lang-ru|Ромальдово}}) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Арэхаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm Решение Витебского областного Совета депутатов от 10.10.2013 N 292 «Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160205035428/http://naviny.org/2013/10/10/by87289.htm |date=5 лютага 2016 }}</ref>. == Назва == У 19 ст. фіксавалася [[Гудагай (вёска)|гудагайскае]] прозвішча Ромальд<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMP-X9R9?i=309&cat=2325442&lang=ru</ref>. Аднаўляецца старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''Ro-maldas''.<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 110.</ref> == Славутасці == * [[Рамальдаўскі камень]] — геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Рамальдава| ]] dj5t4g0ug2iccg86ot78mpd7085klsd 0 233781 5123611 4233793 2026-04-08T19:34:33Z Peisatai 111348 5123611 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мартасы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 40|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Бешанковіцкі |сельсавет = Соржыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243041104 }} '''Мартасы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Martasy}}, {{lang-ru|Мартасы}}) — [[вёска]] ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Соржыцкі сельсавет|Соржыцкага сельсавета]]. Да 9 ліпеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Астровенскі сельсавет|Астровенскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. == Назва == Фіксавалася старое [[Ракаў|ракаўскае]] прозвішча Мартас, [[Трокі|троцкае]] Мартасэвіч<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=122148945668132356&set=a.122148946568132356</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BC-67GQ-M?i=409&cat=2317996</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Соржыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Соржыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна]] cb5eo3wz9phezdfq3jvsru4kaj87xtf 0 234764 5123599 4914044 2026-04-08T19:14:16Z Peisatai 111348 5123599 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шпуры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 46 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 40|lon_sec = 04 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет2 = Янавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042773 }} '''Шпуры́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Špury}}, {{lang-ru|Шпуры}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Янавіцкага сельсавета]]. За 27 км на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а, 33 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск. == Назва == З-пад Ліды фіксавалася прозвішча Шпур, ёсць латышскія ''Špurs, Špuris''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-Z72B-8?i=331&cat=741904</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/721260</ref>. == Гісторыя == У 18 стагоддзі вёска ў [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім ваяводстве]] [[ВКЛ]]. У 1770 годзе ў складзе маёнтка Глазамічы, маёмасць Пацея. Пасля [[першы падзел Рэчы Паспалітай|1-га падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Віцебскі павет (Расійская імперыя)|Віцебскім павеце]] [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]], з 1776 года [[Полацкая губерня|Полацкай]] губерняў, з 1777 года ў [[Суражскі павет|Суражскім павеце]]. З 1796 года ў [[Веліжскі павет|Веліжскім павеце]] [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 года ў Суражскім павеце [[Віцебская губерня|Віцебскай]] губерняў. У 19 стагоддзі вядома ў складзе маёнтка ў Глазамічы ў Суражскім павеце. Маёмасць памешчыка Фёдара Багдановіча. У 1866 годзе ў складзе Віцебскага павета. У пачатку 20 стагоддзя мела 56 дзесяцін зямлі, адносілася да Глазоміцкай сельскай грамады. У сакавіку 1924 года вернута ў склад [[БССР]]. З 20 жніўня 1924 года ў [[Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)|Янавіцкім сельсавеце]] [[Суражскі раён|Суражскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). У 1936 годзе ў вёску пераселены жыхары вёскі Шаруты. З 20 лютага 1938 года ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У Другую сусветную вайну нямецкія акупанты спалілі 22 двары, 5 жыхароў загінулі на франтах вайны. Пасля вайны вёска адбудавалася. З 20 студзеня 1960 года ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]], з 22 снежня 1960 года ў Янавіцкім пасялковым савеце [[Віцебскі раён|Віцебскага]], з 25 снежня 1962 года [[Лёзненскі раён|Лёзненскага]] раёнаў. З 2 жніўня 1966 года зноў у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]]. У 2000 годзе знаходзілася ў складзе калгаса імя Суворава (цэнтр — вёска [[Глазамічы]]). == Насельніцтва == * 5 двароў, 60 жыхароў (1785) * 5 двароў, 61 жыхар (1846) * 9 двароў, 95 жыхароў (1905) * 18 двароў, 110 жыхароў (1926) * 32 двары, 92 жыхары (1941) * 28 двароў, 92 жыхары (1969) * 16 гаспадарак, 25 жыхароў (2000) * 2 гаспадаркі, 3 жыхары (2018) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|10-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] sekogyktribw5612pl0xgtf49nccqge 0 234784 5123601 4893330 2026-04-08T19:20:04Z Peisatai 111348 5123601 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Шпілі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Шпілі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 08|lat_sec = 37 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 12|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет2 = Акцябрскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043831 }} '''Шпілі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Špili}}, {{lang-ru|Шпили}}) — былая [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Акцябрскі сельсавет (Віцебскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]. Ліквідавана ў 2011 годзе<ref>[http://pravoby.info/reg/35/106.htm Решение Витебского районного Совета депутатов от 24.03.2011 N 94 "Об упразднении сельских населенных пунктов Витебского района"]</ref>. Увайшла ў склад горада Віцебска<ref>[http://pravo.newsby.org/belarus/ukaz0/uk882.htm Указ Президента Республики Беларусь от 14.01.2011 №18 "О некоторых вопросах административно-территориального устройства г. Витебска и Витебского района"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171215203807/http://pravo.newsby.org/belarus/ukaz0/uk882.htm |date=15 снежня 2017 }}</ref>. == Назва == Фіксавалася прозвішча Шпіль ([[Гарадзілава (Маладзечанскі раён)|Гарадзілава]]), ёсць латышскае ''Špils''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9N-69LC-6?i=873&lang=ru</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/648383</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты, якія ўвайшлі ў склад Віцебска}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 4yv5q9j6vguw1v5e8ea135ovlgfhz1a 0 234846 5123596 4893364 2026-04-08T19:12:05Z Peisatai 111348 5123596 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Жаляі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 18|lat_sec = 08 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 35|lon_sec = 25 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Віцебскі |сельсавет = Вымнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243042771 }} '''Жаляі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Žaliai}}, {{lang-ru|Желяи}}) — [[вёска]] ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вымнянскі сельсавет|Вымнянскага сельсавета]]. За 22 км на паўночны ўсход ад [[Віцебск]]а, 27 км ад чыгуначнай станцыі Віцебск. == Назва == Фіксавалася старое [[Тракай|троцкае]] прозвішча Жэлей<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-N92L-D?cat=2317996</ref>. == Гісторыя == Да 12 мая 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Янавіцкі сельсавет (Суражскі раён)|Янавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 мая 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>, да 22 снежня 1960 года — у склад [[Котаўскі сельсавет|Котаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1 гаспадарка, 1 жыхар (2018) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гарады і вёскі Беларусі|10-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вымнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёна]] s6br1kn12arzekf29hz1lphr6gi6d5j 0 236368 5123592 4896056 2026-04-08T19:07:22Z Peisatai 111348 5123592 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Шэкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шэкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 43|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 49|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Асінторфскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243045751 }} '''Шэ́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šeki}}, {{lang-ru|Шеки}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]. Да [[2004]] года ўваходзіла ў склад [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>, з 2004 па [[2017]] год у складзе [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Назва == Фіксавалася прозвішча Шэк ([[Трабы]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-696R-N?i=975&cat=2322277</ref>, ёсць латышскія ''Šeķis, Šeks''<ref>https://uzvardi.lv/surname/824603</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца каля левага берага ракі [[Вярхіта]] і месца ўпадзення ў яе ракі [[Бабровіца (рака)|Бабровіца]]. == Вядомыя асобы == * [[Іван Навумавіч Рахцеенка]] (1905—1988) — [[вучоны]] ў галіне [[батанік]]і, [[Экалогія|экалогіі]] і лесаводства, [[Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР]] (1978)<ref name="ІЭБ">[http://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/doktora-nauk/raxteenko-i-n/ Рахтеенко Иван Наумович]{{Ref-ru}} // [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2010|старонкі=33|старонак=72|isbn=978-985-508-136-5|тыраж=10 000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-38. Выданне 1985 г. Стан мясцовасці на 1981 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Асінторфскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] fude88fnql89vhj5ijzr60v0k1ba0y5 0 236424 5123589 4896090 2026-04-08T19:02:52Z Peisatai 111348 5123589 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Негаціна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 33|lat_sec = 05 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 47|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Дубровенскі |сельсавет = Маласавінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045772 }} '''Не́гаціна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Няга́ціна'''</ref> ({{lang-be-trans|Niehacina}}, {{lang-ru|Негатино}}) — [[вёска]] ў [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Маласавінскі сельсавет|Маласавінскага сельсавета]]. У 1924—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Негацінскі сельсавет|Негацінскага сельсавета]], у 1924—1927 гадах яго цэнтр. Да 16 верасня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Малабахаўскі сельсавет|Малабахаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.</ref>. == Назва == У пачатку 19 ст. фіксавалася горадзенскае прозвішча Нэгатоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9D3-9QQP?i=436&cat=2325238&lang=ru</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Фёдаравіч Праскураў]] ([[1926]]-[[1987]]) — беларускі пісьменнік, публіцыст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Маласавінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Маласавінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёна]] nph29gkyp1j3lc7ejxy8rid8uqu9b4r 0 241795 5123517 4903478 2026-04-08T17:14:45Z Peisatai 111348 5123517 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Кукшынава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 19|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 45|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Аўсянкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045941 }} '''Кукшы́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kukšynava}}, {{lang-ru|Кукшиново}}) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Аўсянкаўскі сельсавет|Аўсянкаўскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое [[Дрысвяты (аграгарадок)|дрысвяцкае]] прозвішча Кукшыновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-BS8V-J?i=960&cat=1649959</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Аўсянкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Аўсянкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] g7dxd3gd8uxvlkzn63bn9mk265ewxae 0 241932 5123513 4903607 2026-04-08T17:11:49Z Peisatai 111348 5123513 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Куртасы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 23|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 59|lon_sec = 39 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Рэкцянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046316 }} '''Куртасы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ку́ртасы'''</ref> ({{lang-be-trans|Kurtasy}}, {{lang-ru|Куртасы}}) — [[вёска]] ў [[Горацкі раён|Горацкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рэкцянскі сельсавет|Рэкцянскага сельсавета]]. == Назва == Прозвішча Куртас фіксавалася ў 19 ст. на Павіллі ([[Касцяневічы]])<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=6051&search_lastname=kurtas*&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref>. == Гісторыя == Згадваецца ў 1668 годзе як вёска ў складзе маёнтка Раманава ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>НГАБ, ф. 1875, воп. 1, спр. 5</ref>. Да 26 верасня 1987 года вёска ўваходзіла ў склад [[Макараўскі сельсавет|Макараўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 20 лістапада 2013 года — у склад [[Саўскі сельсавет|Саўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Валянцін Уладзіміравіч Карпіцкі]] (нар. 1957) — беларускі ваенны дзеяч, генерал-маёр. [[Заслужаны выратавальнік Рэспублікі Беларусь]] (2013). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рэкцянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Рэкцянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёна]] ri4koi236ec7t6m5vy3kbiksxkhe3rp 0 242049 5123565 4903702 2026-04-08T18:50:42Z Peisatai 111348 5123565 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пічаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пічаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 07|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 11|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Дрыбінскі |сельсавет = Міхееўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044690 }} '''Пі́чаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pičaŭka}}, {{lang-ru|Пичевка}}) — [[вёска]] ў [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Міхееўскі сельсавет|Міхееўскага сельсавета]]. Да 20 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Расненскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Расненскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у склад [[Цемналескі сельсавет|Цемналескага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf|date=24 лістапада 2015}}</ref>. == Назва == Фіксавалася віленскае прозвішча Пічэўскі, ёсць сучаснае латышскае ''Pičs''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-M3BW-R?i=392&cat=1647808&lang=pl</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/766443</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Міхееўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Міхееўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёна]] [[Катэгорыя:Пічаўка| ]] 9o1hofyaox9etg748knuwlihabh08fi 0 242052 5123522 4903705 2026-04-08T17:21:57Z Peisatai 111348 5123522 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шаблавы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 03|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 10|lon_sec = 38 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Дрыбінскі |сельсавет = Міхееўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243044659 }} '''Шабла́вы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šablavy}}, {{lang-ru|Шаблавы}}) — [[вёска]] ў [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Міхееўскі сельсавет|Міхееўскага сельсавета]]. Да 20 чэрвеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Расненскі сельсавет (Дрыбінскі раён)|Расненскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).</ref>, да 23 снежня 2009 года — у склад [[Цемналескі сельсавет|Цемналескага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf|date=24 лістапада 2015}}</ref>. == Назва == Фіксавалася [[Гальшаны|гальшанскае]] прозвішча Шаблава, з-пад Браслава было Шаблавінскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-53H9-5?i=113&cat=2325442</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L8S?i=380</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Міхееўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Міхееўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёна]] rmftpfpcqzzpaqodrl7x4o9cmajdgg5 0 242665 5123534 4904078 2026-04-08T18:01:35Z Peisatai 111348 5123534 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Уздзевічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 03|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Родненскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047610 }} '''Уздзе́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Уздзе́евічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Uzdzievičy}}, {{lang-ru|Уздевичи}}) — [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Родненскі сельсавет|Родненскага сельсавета]]. Да [[21 снежня]] [[2011]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Лазовіцкі сельсавет|Лазовіцкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == З-пад Ашмянаў ([[Цудзенішкі]]) фіксавалася прозвішча Уздэвіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-T9C4-3?i=718&cat=1465141</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Родненскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Родненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] 7vhj3wmo7uwq3wsjgqmpjk60r7d71tk 0 242677 5123541 4904087 2026-04-08T18:11:11Z Peisatai 111348 5123541 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Піцер |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 42|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 23|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Мілаславіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047137 }} '''Пі́цер'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Picier}}, {{lang-ru|Питер}}) — [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мілаславіцкі сельсавет|Мілаславіцкага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася [[Дзісна|дзісенскае]] прозвішча Піцер<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99XW-F979-H?i=434&cat=2325332</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілаславіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мілаславіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] d6w9ivwj3iu6n7q2tdnnp3vvmuw1yrq 0 242678 5123538 4904088 2026-04-08T18:09:12Z Peisatai 111348 5123538 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Склімін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 41|lat_sec = 35 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 12|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Мілаславіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046930 }} '''Склімі́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sklimin}}, {{lang-ru|Склимин}}) — [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мілаславіцкі сельсавет|Мілаславіцкага сельсавета]]. У 1924—1927 гадах цэнтр [[Склімінскі сельсавет|Склімінскага сельсавета]]. За 3 км да захаду ад вёскі Склімін выток ракі [[Сасноўка (рака)|Сасноўкі]]. == Назва == Фіксавалася [[Ракаў|ракаўскае]] прозвішча Склімовіч<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=122148944468132356&set=a.122148946568132356</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Павел Нічыпаравіч Кавалёў]] (1912—1995) — беларускі празаік, драматург, перакладчык, [[заслужаны работнік культуры Беларусі]] (1978). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мілаславіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мілаславіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] kc0zw9hw0n4uik645ciet7nm3u51c4d 0 242708 5123535 4904112 2026-04-08T18:02:57Z Peisatai 111348 5123535 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Балешына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 02 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 55|lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Ціманаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047298 }} '''Бале́шына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бале́шын, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Baliešyna}}, {{lang-ru|Болешино}}) — [[вёска]] ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ціманаўскі сельсавет|Ціманаўскага сельсавета]]. Да 11 красавіка 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Асмолавіцкі сельсавет|Асмолавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Балешэвіч ([[Судэрва]])<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-J12X?i=393&cat=1447100</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Фёдаравіч Рабчэўскі]] ([[1912]]—[[1979]]) — Герой Савецкага Саюза. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ціманаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ціманаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] 2v6934lqxzlcmniv5whr70pxpcv761b 0 243252 5123547 4904543 2026-04-08T18:27:54Z Peisatai 111348 5123547 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Свадкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 40|lat_sec = 14 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 37|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Крычаўскі |сельсавет = Касцюшкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243045020 }} '''Сва́дкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Svadkavičy}}, {{lang-ru|Свадковичи}}) — [[вёска]] ў [[Крычаўскі раён|Крычаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Касцюшкавіцкі сельсавет|Касцюшкавіцкага сельсавета]]. Вёска знаходзіцца каля правага берага ракі [[Добрасць]]<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=20|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Назва == У гэтым раёне фіксавалася мсціслаўскае каталіцкае прозвішча Свадкоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-8SSL-Z?i=453&cat=783168</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Касцюшкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Касцюшкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёна]] cx8ie8khgvto4r1a93t1m1lsuh2z224 0 243676 5123560 4904893 2026-04-08T18:44:38Z Peisatai 111348 5123560 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шамаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 02|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 37|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Мсціслаўскі |сельсавет = Капачоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047242 }} '''Ша́маўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шамо́ўшчына'''</ref> ({{lang-be-trans|Šamaŭščyna}}, {{lang-ru|Шамовщина}}) — [[вёска]] ў [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Капачоўскі сельсавет|Капачоўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Лютненскі сельсавет|Лютненскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 N 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713063623/http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm |date=13 ліпеня 2015 }}</ref>. == Назва == У гэтым жа рэгіёне фіксавалася мсціслаўскае прозвішча Шамоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-8SSR-7?i=446&cat=783168</ref>. Ля Мёраў бытавала карацейшае Шам, у тым жа рэгіёне сучаснае латышскае ''Šams''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9G3-TB6W?cat=koha%3A1142203&i=947&lang=pl</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/773035</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Капачоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Капачоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мсціслаўскага раёна]] 2fozh05eilq9rm9snih3a0or7a70q83 0 243751 5123557 4904965 2026-04-08T18:40:45Z Peisatai 111348 5123557 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рыкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рыкі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 03|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 51|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Мсціслаўскі |сельсавет = Сапрынавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243047361 }} '''Ры́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ryki}}, {{lang-ru|Рыки}}) — [[вёска]] ў [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сапрынавіцкі сельсавет|Сапрынавіцкага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое горадзенскае прозвішча Рык, ёсць латышскія ''Riks, Riķis''<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=S&w=22br&rid=6666&search_lastname=ryk&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/695288</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сапрынавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сапрынавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мсціслаўскага раёна]] smgmqt5q5lfg2hbl0rxmab6zq9uqtvf 0 243957 5123551 4905096 2026-04-08T18:31:16Z Peisatai 111348 5123551 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Відлін |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 49|lat_sec = 01 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 50|lon_sec = 40 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет2 = Гарбавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045905 }} '''Відлі́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vidlin}}, {{lang-ru|Видлин}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Каменскі сельсавет (Чавускі раён)|Каменскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20.11.2013 N 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713063623/http://naviny.org/2013/11/20/by86604.htm |date=13 ліпеня 2015 }}</ref>. == Назва == У адным і тым жа рэгіёне з пастаўскай вёскай [[Відлы]], але па той бок цяперашняй літоўскай мяжы, фіксаваліся прозвішчы Відлоўскі, Відлацкі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-289N?i=856&cat=1566325 https://www.epaveldas.lt/preview?id=669%2F1%2F179</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] py4323laizorrf79z58qw8znl75d9uq 0 244697 5123519 4905322 2026-04-08T17:17:31Z Peisatai 111348 5123519 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малы Мяжнік |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 18|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 15|lon_sec = 20 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Шклоўскі |сельсавет = Александрыйскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043562 }} '''Малы́ Мяжні́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ма́лы Мяжні́к, Мяжні́к'''</ref> ({{lang-be-trans|Maly Miažnik}}, {{lang-ru|Малый Межник}}) — [[вёска]] ў [[Шклоўскі раён|Шклоўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Александрыйскі сельсавет|Александрыйскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое прозвішча Межнік ([[Эйшышкі]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-S98M-J?i=941&cat=2325460</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Александрыйскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Александрыйскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёна]] dsmhmh33t2gaiftkzhtnvtefces9tm9 0 245412 5123532 5069449 2026-04-08T17:43:56Z Peisatai 111348 5123532 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Юрга}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Юрга |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 27|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Стаўбунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045558 }} '''Юрга́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jurha}}, {{lang-ru|Юрга}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Стаўбунскі сельсавет|Стаўбунскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася прозвішча Юрга ([[Беняконі]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-3W9B?i=580&cat=742007</ref>. Ёсць латышскае ''Jurga''<ref>https://uzvardi.lv/surname/788464</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Стаўбунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Стаўбунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] ongjia38r394y10dpbbb6ndb1xpbepf 0 246489 5123542 4906029 2026-04-08T18:11:19Z Peisatai 111348 5123542 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Піцераўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 56|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Жлобінскі |сельсавет2 = Кіраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Гурская,<br/>Шлях Сацыялізму |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043237 }} '''Пі́цераўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Picieraŭka}}, {{lang-ru|Питеровка}}) — [[вёска]] ў [[Жлобінскі раён|Жлобінскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кіраўскі сельсавет (Жлобінскі раён)|Кіраўскага сельсавета]]. Да 9 жніўня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бабоўскі сельсавет|Бабоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).</ref>. == Назва == Фіксавалася [[Дзісна|дзісенскае]] прозвішча Піцер<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99XW-F979-H?i=434&cat=2325332</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кіраўскі сельсавет, Жлобінскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кіраўскі сельсавет (Жлобінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] fdnrowew3fj2palv011vpob4heeqjsg 0 246987 5123533 5081209 2026-04-08T17:54:41Z Peisatai 111348 5123533 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Калюды}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калюды |вобласць = Гомельская |раён = Кармянскі |сельсавет = Кароцькаўскі }} '''Калюды́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaliudy}}, {{lang-ru|Колюды}}) — [[вёска]] ў [[Кармянскі раён|Кармянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кароцькаўскі сельсавет|Кароцькаўскага сельсавета]]. Да [[26 верасня]] [[2006]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Валынецкі сельсавет (Кармянскі раён)|Валынецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf «Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Фіксавалася прозвішча Калюдзінскі ([[Трабы]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-L9CT-SGYJ?i=113&cat=2322277</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кароцькаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кароцькаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кармянскага раёна]] spuqx314rcu3c3be8iea1bvkt9l1007 0 252162 5123620 4910850 2026-04-08T19:54:52Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5123620 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лукі}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лукі |выява = Фота Лукі.jpg |подпіс = Праваслаўная капліца |lat_deg = 53|lat_min = 28|lat_sec = 39 |lon_deg = 26|lon_min = 14|lon_sec = 17 |вобласць = Гродзенская |раён = Карэліцкі |сельсавет = Лукскі |першае згадванне = пачатак XV ст. |OpenStreetMap = 242995900 }} '''Лу́кі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Luki}}, {{lang-ru|Луки}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лукскі сельсавет|Лукскага сельсавета]]. == Паходжанне назвы == Назва населенага пункта выразна славянскага паходжання. Існуе дзве асноўныя версіі, адкуль яна пайшла. Паводле першай версіі заснавальнікам паселішча быў нейкі Лука, ад імя якога і атрымала назву вёска. Паводле другой — назва вёскі паходзіць ад формы ракі Бучы, на якой стаіць вёска. Формай рака нагадвае дугу сярэднявечнай зброі — лука. == Геаграфія == [[Файл:Краявід вёскі Лукі.jpg|міні|Краявід вёскі Лукі (сакавік 2019 г.)]] Знаходзіцца за 16 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Карэлічы]], за 201 км ад [[Гродна]], за 39 км ад чыгуначнай станцыі [[Гарадзея (станцыя)|Гарадзея]]<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9к}}</ref>. Праз вёску працякала рака Буча, якая ў цяперашні час уяўляе сабой неглыбокую крыніцу. == Гісторыя == Упершыню Лукі ў пісьмовых крыніцах узгаданы на пачатку XV ст. у перыяд існавання Вялікага княства Літоўскага як сяло-ўладанне вялікага князя [[Вітаўт]]а, якое ён перадаў касцёлу ў г. Навагрудку. У 1518 г. вялікі князь літоўскі [[Жыгімонт I Стары]] пацвердзіў гэтае наданне. У XVIII ст. у складзе Мірскага графства князёў [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У 1757 г. 85 дымоў, 40 валок зямлі, карчма. Пасля паглынання беларускіх зямель Расійскай імперыяй у ХІХ-ХХ стст. Лукі ў складзе Жухавіцкай воласці Навагрудскага павета Мінскай губерні. У 1858 г. 97 двароў, 577 жыхароў. Вёска адносілася да маёнтка Цетра, належала князю Вітгенштэйну. Паводле перапісу насельніцтва 1897 г., 144 двары, 1251 жыхар, дзейнічалі хлебазапасны магазін, карчма. У 1898 г. пабудавана царква. У 1908 г. 180 двароў, 928 жыхароў, народнае вучылішча. Пад час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] каля вёскі з 1915 г. пралягла франтавая паласа. У Луках стаялі расійскія войскі. Па заканчэнні вайны і пачатку рэвалюцыйных падзей, у лютым 1919 г. у вёсцы былымі батракамі на чале з бальшавіком Васілём Іосіфавічам Бучацкім створана сельскагаспадарчая «Камуна „Праца“ імя У. І. Ульянава-Леніна». Камуна праіснавала нядоўга. У красавіку 1919 г. Бучацкі В. І. быў забіты ў Міры праціўнікамі савецкай улады. Паводле ўмоў Рыжскага міру 1921 г. Заходняя Беларусь, а разам з ёй і Лукі, перададзена бальшавікамі Польшчы. Вёска у 1921—1939 г. у Жухавіцкай гміне Нясвіжскагага, а затым Стаўбцоўскага павету Навагрудскага ваяводства. У 1920-х гг. у Луках дзейнічала польская школа, а з канца 1920-х гг. па сярэдзіну 1930-х гг. дзейнічала 6-цігадовая польская школа з беларускай мовай навучання ў якасці асобнага прадмету. Аднак затым польскімі ўладамі выкладанне па-беларуску было скасавана. Жыхары вёскі ўдзельнічалі ў падпольным антыпольскім руху. Дзейнічала ячэйка КПЗБ. У 1933 г. пяцёра яе актывістаў арыштаваны. Інфраструктура вёскі вызначалася ў той перыяд існаваннем спажывецкага кааператыву і 5 прыватных крам. У 1939 г. Заходняя Беларусь далучана да БССР. Лукі (220 двароў, 1139 жыхароў) былі аднесены да Крышылоўшчынскага сельскага савету Мірскага раёна Баранавіцкай вобласці. У 1940 г. арганізаваны калгас імя Леніна. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] многія жыхары вёскі пайшлі змагацца з нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў партызанскія атрады. Аднак асноўная частка жыхароў вёскі — ўдзельнікаў вайны заклікана ў Чырвоную армію пасля вызвалення Беларусі ў 1944 г. Ваявалі выхадцы з Лук пераважна на франтах у Польшчы, Усходняй Прусіі, а затым у Манчжурыі супраць японскіх войскаў. Няпроста склаўся лёс некаторых лукскіх мужчын, закліканых у польскую армію напярэдадні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў польскае войска. Ім давялося змагацца з немцамі ў складзе арміі генерала Андэрса ў Паўночнай Афрыцы і Італіі. Самая жахлівая ў беларускай гісторыі вайна забрала жыцці 42 жыхароў вёскі Лукі. Калгас у Луках адноўлены 14.02.1949 і дзейнічае да цяперашняга часу, некалькі разоў змяніўшы назву і арганізацыйна-прававую форму. Таксама пасля Вялікай Айчыннай вайны Лукі сталі цэнтрам сельсавета. == Насельніцтва == * [[1858]] год — 577 жыхароў, 97 двароў; * [[1897]] год — 1251 жыхар, 144 двары; * [[1908]] год — 928 жыхароў, 180 двароў; * [[1940]] год — 1139 жыхароў, 220 двароў; * [[1999]] год — 770 жыхароў, 320 двароў<ref name="БЭ9" />. == Інфраструктура == У Луках дзейнічае дзіцячы садок, сярэдняя школа, дом культуры, 4 крамы, амбулаторыя. == Цікавыя факты == На Карэліччыне жыхары Лук славяцца сваім непростым характарам. Нездарма дагэтуль вяскоўцы памятаюць прыказку: «Калі хочаш мукі — выйдзі замуж у Лукі». Таксама паводле мясцовай легенды, характар жыхароў звязаны з тым, што ў часы Радзівілаў у Лукі (тады забалочаную мясцовасць) перасяляліся самыя непакорлівыя сяляне з уладанняў князя. Тыповымі ў Луках з’яўляюцца прозвішчы: Бучацкі, Буглак, Ваўчок, Гарон, Крапіўніцкі, Нямарскі, Ракач, Тананка, Шавейка, Ялак. == Вядомыя асобы == * [[Вольга Лукінічна Калоша]] (1910—2000) — беларуская калгасніца, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1965). == Славутасці == [[Файл:Свята-Уваскрасенская_царква.jpg|thumb|Свята-Уваскрасенская царква]] * [[Свята-Уваскрасенская царква (Лукі)|Свята-Уваскрасенская царква]] (1898 г.) == Памятныя мясціны == * Помнік землякам, загінуўшым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. * Помнік у гонар сельскагаспадарчай камуны<ref name="БЭ9" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лукі}} — С. 363. * Памяць: гіст.-дак. хроніка Карэліцкага раёна / В. К. Кунашка [і інш.]. — Мн. : Ураджай, 2000. — 654 с. * Вярбіцкі, І. І. Луцкі мерыдыян / І. І. Вярбіцкі. — Слонім : ГАУПП «Слонім. друк.», 2003. — 280 с. == Спасылкі == {{Commons}} {{Лукскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лукскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёна]] [[Катэгорыя:Лукі (Карэліцкі раён)| ]] p58mmaqza2o64gmddrgwqm29gx30fvr 0 304481 5123609 4465811 2026-04-08T19:33:03Z Peisatai 111348 5123609 wikitext text/x-wiki Назву '''Чанавічы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]]: ** [[Чанавічы (Бешанковіцкі раён)|Ча́навічы]] — вёска ў [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Чанавічы (Нясвіжскі раён)|Чанаві́чы]] — вёска ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]] == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Чан, ёсць латышскае ''Čans''<ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext/view/266965394</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/817495</ref>. З-пад Ліды было Чановіч, з Відзаў - Чаноўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-VQKN?i=493&cat=1055705</ref><ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-636Z-S?mode=g&i=624</ref>.{{Неадназначнасць}} ekh2k7w2u49mkfjyk5sbdev339ia6ne 0 318243 5123594 4780199 2026-04-08T19:10:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123594 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка | Назва = Супрасльскі ірмалой | Выява = Супрасльскі ірмалой. 1601 (02).jpg | Шырыня = 250px | Подпіс = Аркуш з рукапіснага Супрасльскага ірмалоя | Створаны = [[1598]]—[[1601]] | Аўтар = [[Багдан Анісімавіч]] | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]] | Тэматыка = Царкоўныя песнапенні | Месца стварэння = [[Супрасльскі манастыр]] }} '''Супрасльскі ірмалой''' (таксама вядомы як ''Ірмалой Багдана Анісімовіча'') — адзін з самых ранніх і найбольш поўных рукапісных помнікаў праваслаўнай і ўніяцкай музычнай культуры ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Зборнік утрымлівае святочныя песнапенні ([[Ірмос|ірмасы]]) царкоўнага гадавога кола і з'яўляецца найважнейшым сведчаннем пераходу ад старажытнай безлінейнай да новай нотнай сістэмы запісу на тэрыторыі сучаснай Беларусі і Украіны. Створаны ў [[1598]]—[[1601]] гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]<ref name="journals">Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў. (https://journals.umcs.pl/sb/article/download/341/341)</ref>. == Гісторыя стварэння і бытавання == Рукапіс быў складзены і перапісаны ў [[1598]]—[[1601]] гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]. Стваральнікам кнігі выступіў мясцовы манастырскі пеўчы і майстар-каліграф [[Багдан Анісімавіч]], які паходзіў з [[Пінск]]а. На працягу ўсяго [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] рукапіс не заставаўся статычным — ён шматразова папаўняўся і дапісваўся рознымі перапісчыкамі і рэгентамі<ref name="journals"/>. З цягам часу Ірмалой пакінуў сцены Супрасльскага манастыра і трапіў у збор магутнай [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]]. Знаходзячыся там, ён аказаў прыкметны ўплыў на фарміраванне і развіццё ўкраінскай музычнай праваслаўнай традыцыі. У навейшы час лёс помніка быў складаным: яго дакладнае месцазнаходжанне з [[1930-я|1930-х]] гадоў лічылася невядомым. Пошукі ўвянчаліся поспехам толькі ў [[1970-я]] гады, калі ўнікальны рукапіс быў знойдзены і ўведзены ў навуковы зварот мастацтвазнаўцам Аляксандрам Канатопам<ref name="journals"/>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Сёння манускрыпт захоўваецца ў фондах Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадскага. == Апісанне і мастацкае афармленне == [[Файл:Багдан Анісімавіч. Супрасльскі ірмалой. 1601. Аркуш 428.png|thumb|right|Супрасльскі ірмалой. Аркуш 428. Аўтограф Багдана Анісімавіча.]] [[Файл:Супрасльскі_ірмалой._1601_(02).jpg|злева|міні|Аркуш Супрасльскага ірмалоя]] Рукапіс надзвычай добра захаваўся да нашых дзён. Ён мае вялікі аб'ём і ўключае ў сябе 576 [[аркуш]]аў (ці 1130 старонак)<ref name="journals" />. Супрасльскі ірмалой вылучаецца высокім узроўнем мастацкага афармлення. Кніга ўпрыгожана 5 манахромнымі мініяцюрамі (выкананымі ў насычаным [[малінавы колер|малінавым колеры]]), а таксама 16 [[Кніжная застаўка|застаўкамі]] ў выглядзе складанай рознакаляровай [[пляцёнка, кніжная графіка|пляцёнкі]] балканскага тыпу. Цікавай асаблівасцю з'яўляецца тое, што для аздаблення першай старонкі (тытула) стваральнік ужыў выразаную з ранейшай кнігі арыгінальную гравюру [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] з выявай [[Сонца]] і [[Маладзік|маладзіка]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. [[Буквіца (кніжная графіка)|Ініцыялы]] (вялікія пачатковыя літары) песнапенняў прыгожа расцвечаны складанымі ўзорамі, а на палях старонак сустракаюцца шматлікія малюнкі<ref name="journals"/>. == Музычна-тэарэтычнае значэнне == Багдан Анісімавіч вызначаўся амаль навуковым, аналітычным падыходам пры складанні свайго [[Ірмалой|ірмалоя]]. Ён уважліва пазначаў, адкуль менавіта браў пэўныя [[музычны твор|музычныя творы]], на палях занатоўваў паходжанне розных [[напеў|напеваў]] і абавязкова адзначаў мясцовыя кампазіцыі, якія былі створаны непасрэдна ў Супрасльскім манастыры{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. Асноўны тэкст рукапісу запісаны выразным [[беларускі скорапіс|беларускім скорапісам]], пры гэтым некаторыя асобныя старонкі выкананы на [[Грэчаская мова|грэчаскай мове]]. Музычная [[натацыя]] (запіс нот) у Супрасльскім ірмалоі мае выключную важнасць для даследчыкаў гісторыі музыкі. Яна ўяўляе сабой пераходны ранні скорапісны тып: тонка прапісаныя ноты яшчэ вельмі нагадваюць па сваім малюнку старыя безлінейныя крукі (знаменны распеў)<ref name="journals"/>. Пры гэтым даследчыкі адзначаюць, што Супрасльскі ірмалой з'яўляецца самым раннім з вядомых сёння ўзораў новай, пяцілінейнай [[квадратная натацыя|квадратнай натацыі]] (так званага «[[Кіеўскае знамя|кіеўскага знамя]]») на землях Усходняй Еўропы<ref name="bgam">[http://www.bgam.edu.by/oldsite/bgam_ru/Dadiomova_O.%20The%20history%20of%20musical%20culture%20of%20Belarus%20before%20XX%20sentury.pdf Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя / В. У. Дадзіёмава. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с.] ISBN 978-985-7048-05-2.</ref>. На бясспрэчнае старабеларускае паходжанне ірмалоя ўказваюць не толькі месца яго стварэння і асоба аўтара, але і канкрэтныя геаграфічныя назвы мясцовых напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, згадваецца ''[[Мір (пасёлак)|мірскі]]'' напеў). Акрамя таго, слоўны тэкст многіх песнапенняў і аўтарскія каментарыі на палях запісаны на жывой літаратурнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] таго часу<ref name="journals"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=|артыкул=Багдан Анісімавіч|аўтар=}} * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * Канатоп А. В. Старадаўні помнік украінскага ноталінейнага пісьма – Супрасльскі Ірмалагіён 1598–1601 гг. // Памятники музыкального искусства X–XVIII стст. Мастацтва Беларусі. 1984. № 11. {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр]] [[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] 41z1p0imzub5wvm3div9bmwy0kvyu29 5123595 5123594 2026-04-08T19:11:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя стварэння і бытавання */ 5123595 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка | Назва = Супрасльскі ірмалой | Выява = Супрасльскі ірмалой. 1601 (02).jpg | Шырыня = 250px | Подпіс = Аркуш з рукапіснага Супрасльскага ірмалоя | Створаны = [[1598]]—[[1601]] | Аўтар = [[Багдан Анісімавіч]] | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]] | Тэматыка = Царкоўныя песнапенні | Месца стварэння = [[Супрасльскі манастыр]] }} '''Супрасльскі ірмалой''' (таксама вядомы як ''Ірмалой Багдана Анісімовіча'') — адзін з самых ранніх і найбольш поўных рукапісных помнікаў праваслаўнай і ўніяцкай музычнай культуры ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Зборнік утрымлівае святочныя песнапенні ([[Ірмос|ірмасы]]) царкоўнага гадавога кола і з'яўляецца найважнейшым сведчаннем пераходу ад старажытнай безлінейнай да новай нотнай сістэмы запісу на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]]. Створаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]<ref name="journals">Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў. (https://journals.umcs.pl/sb/article/download/341/341)</ref>. == Гісторыя стварэння і бытавання == Рукапіс быў складзены і перапісаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]. Стваральнікам кнігі выступіў мясцовы манастырскі пеўчы і майстар-каліграф [[Багдан Анісімавіч]], які паходзіў з [[Пінск]]а. На працягу ўсяго [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] рукапіс не заставаўся статычным — ён шматразова папаўняўся і дапісваўся рознымі перапісчыкамі і рэгентамі<ref name="journals"/>. З цягам часу Ірмалой пакінуў сцены Супрасльскага манастыра і трапіў у збор магутнай [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]]. Знаходзячыся там, ён аказаў прыкметны ўплыў на фарміраванне і развіццё ўкраінскай музычнай праваслаўнай традыцыі. У навейшы час лёс помніка быў складаным: яго дакладнае месцазнаходжанне з [[1930-я|1930-х]] гадоў лічылася невядомым. Пошукі ўвянчаліся поспехам толькі ў [[1970-я]] гады, калі ўнікальны рукапіс быў знойдзены і ўведзены ў навуковы зварот мастацтвазнаўцам [[Аляксандр Канатоп|Аляксандрам Канатопам]]<ref name="journals"/>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Сёння манускрыпт захоўваецца ў фондах [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага|Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадскага]]. == Апісанне і мастацкае афармленне == [[Файл:Багдан Анісімавіч. Супрасльскі ірмалой. 1601. Аркуш 428.png|thumb|right|Супрасльскі ірмалой. Аркуш 428. Аўтограф Багдана Анісімавіча.]] [[Файл:Супрасльскі_ірмалой._1601_(02).jpg|злева|міні|Аркуш Супрасльскага ірмалоя]] Рукапіс надзвычай добра захаваўся да нашых дзён. Ён мае вялікі аб'ём і ўключае ў сябе 576 [[аркуш]]аў (ці 1130 старонак)<ref name="journals" />. Супрасльскі ірмалой вылучаецца высокім узроўнем мастацкага афармлення. Кніга ўпрыгожана 5 манахромнымі мініяцюрамі (выкананымі ў насычаным [[малінавы колер|малінавым колеры]]), а таксама 16 [[Кніжная застаўка|застаўкамі]] ў выглядзе складанай рознакаляровай [[пляцёнка, кніжная графіка|пляцёнкі]] балканскага тыпу. Цікавай асаблівасцю з'яўляецца тое, што для аздаблення першай старонкі (тытула) стваральнік ужыў выразаную з ранейшай кнігі арыгінальную гравюру [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] з выявай [[Сонца]] і [[Маладзік|маладзіка]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. [[Буквіца (кніжная графіка)|Ініцыялы]] (вялікія пачатковыя літары) песнапенняў прыгожа расцвечаны складанымі ўзорамі, а на палях старонак сустракаюцца шматлікія малюнкі<ref name="journals"/>. == Музычна-тэарэтычнае значэнне == Багдан Анісімавіч вызначаўся амаль навуковым, аналітычным падыходам пры складанні свайго [[Ірмалой|ірмалоя]]. Ён уважліва пазначаў, адкуль менавіта браў пэўныя [[музычны твор|музычныя творы]], на палях занатоўваў паходжанне розных [[напеў|напеваў]] і абавязкова адзначаў мясцовыя кампазіцыі, якія былі створаны непасрэдна ў Супрасльскім манастыры{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. Асноўны тэкст рукапісу запісаны выразным [[беларускі скорапіс|беларускім скорапісам]], пры гэтым некаторыя асобныя старонкі выкананы на [[Грэчаская мова|грэчаскай мове]]. Музычная [[натацыя]] (запіс нот) у Супрасльскім ірмалоі мае выключную важнасць для даследчыкаў гісторыі музыкі. Яна ўяўляе сабой пераходны ранні скорапісны тып: тонка прапісаныя ноты яшчэ вельмі нагадваюць па сваім малюнку старыя безлінейныя крукі (знаменны распеў)<ref name="journals"/>. Пры гэтым даследчыкі адзначаюць, што Супрасльскі ірмалой з'яўляецца самым раннім з вядомых сёння ўзораў новай, пяцілінейнай [[квадратная натацыя|квадратнай натацыі]] (так званага «[[Кіеўскае знамя|кіеўскага знамя]]») на землях Усходняй Еўропы<ref name="bgam">[http://www.bgam.edu.by/oldsite/bgam_ru/Dadiomova_O.%20The%20history%20of%20musical%20culture%20of%20Belarus%20before%20XX%20sentury.pdf Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя / В. У. Дадзіёмава. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с.] ISBN 978-985-7048-05-2.</ref>. На бясспрэчнае старабеларускае паходжанне ірмалоя ўказваюць не толькі месца яго стварэння і асоба аўтара, але і канкрэтныя геаграфічныя назвы мясцовых напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, згадваецца ''[[Мір (пасёлак)|мірскі]]'' напеў). Акрамя таго, слоўны тэкст многіх песнапенняў і аўтарскія каментарыі на палях запісаны на жывой літаратурнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] таго часу<ref name="journals"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=|артыкул=Багдан Анісімавіч|аўтар=}} * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * Канатоп А. В. Старадаўні помнік украінскага ноталінейнага пісьма – Супрасльскі Ірмалагіён 1598–1601 гг. // Памятники музыкального искусства X–XVIII стст. Мастацтва Беларусі. 1984. № 11. {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр]] [[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] 9tka6ds2redravuz6y17ljq4ktx0qnp 5123598 5123595 2026-04-08T19:12:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Музычна-тэарэтычнае значэнне */ 5123598 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка | Назва = Супрасльскі ірмалой | Выява = Супрасльскі ірмалой. 1601 (02).jpg | Шырыня = 250px | Подпіс = Аркуш з рукапіснага Супрасльскага ірмалоя | Створаны = [[1598]]—[[1601]] | Аўтар = [[Багдан Анісімавіч]] | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]], [[Грэчаская мова|грэчаская]] | Тэматыка = Царкоўныя песнапенні | Месца стварэння = [[Супрасльскі манастыр]] }} '''Супрасльскі ірмалой''' (таксама вядомы як ''Ірмалой Багдана Анісімовіча'') — адзін з самых ранніх і найбольш поўных рукапісных помнікаў праваслаўнай і ўніяцкай музычнай культуры ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Зборнік утрымлівае святочныя песнапенні ([[Ірмос|ірмасы]]) царкоўнага гадавога кола і з'яўляецца найважнейшым сведчаннем пераходу ад старажытнай безлінейнай да новай нотнай сістэмы запісу на тэрыторыі сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіны]]. Створаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]<ref name="journals">[https://journals.umcs.pl/sb/article/download/341/341 Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў]</ref>. == Гісторыя стварэння і бытавання == Рукапіс быў складзены і перапісаны ў 1598—1601 гадах у [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскім манастыры]]. Стваральнікам кнігі выступіў мясцовы манастырскі пеўчы і майстар-каліграф [[Багдан Анісімавіч]], які паходзіў з [[Пінск]]а. На працягу ўсяго [[17 стагоддзе|XVII стагоддзя]] рукапіс не заставаўся статычным — ён шматразова папаўняўся і дапісваўся рознымі перапісчыкамі і рэгентамі<ref name="journals"/>. З цягам часу Ірмалой пакінуў сцены Супрасльскага манастыра і трапіў у збор магутнай [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]]. Знаходзячыся там, ён аказаў прыкметны ўплыў на фарміраванне і развіццё ўкраінскай музычнай праваслаўнай традыцыі. У навейшы час лёс помніка быў складаным: яго дакладнае месцазнаходжанне з [[1930-я|1930-х]] гадоў лічылася невядомым. Пошукі ўвянчаліся поспехам толькі ў [[1970-я]] гады, калі ўнікальны рукапіс быў знойдзены і ўведзены ў навуковы зварот мастацтвазнаўцам [[Аляксандр Канатоп|Аляксандрам Канатопам]]<ref name="journals"/>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Сёння манускрыпт захоўваецца ў фондах [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага|Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. І. Вярнадскага]]. == Апісанне і мастацкае афармленне == [[Файл:Багдан Анісімавіч. Супрасльскі ірмалой. 1601. Аркуш 428.png|thumb|right|Супрасльскі ірмалой. Аркуш 428. Аўтограф Багдана Анісімавіча.]] [[Файл:Супрасльскі_ірмалой._1601_(02).jpg|злева|міні|Аркуш Супрасльскага ірмалоя]] Рукапіс надзвычай добра захаваўся да нашых дзён. Ён мае вялікі аб'ём і ўключае ў сябе 576 [[аркуш]]аў (ці 1130 старонак)<ref name="journals" />. Супрасльскі ірмалой вылучаецца высокім узроўнем мастацкага афармлення. Кніга ўпрыгожана 5 манахромнымі мініяцюрамі (выкананымі ў насычаным [[малінавы колер|малінавым колеры]]), а таксама 16 [[Кніжная застаўка|застаўкамі]] ў выглядзе складанай рознакаляровай [[пляцёнка, кніжная графіка|пляцёнкі]] балканскага тыпу. Цікавай асаблівасцю з'яўляецца тое, што для аздаблення першай старонкі (тытула) стваральнік ужыў выразаную з ранейшай кнігі арыгінальную гравюру [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]] з выявай [[Сонца]] і [[Маладзік|маладзіка]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. [[Буквіца (кніжная графіка)|Ініцыялы]] (вялікія пачатковыя літары) песнапенняў прыгожа расцвечаны складанымі ўзорамі, а на палях старонак сустракаюцца шматлікія малюнкі<ref name="journals"/>. == Музычна-тэарэтычнае значэнне == Багдан Анісімавіч вызначаўся амаль навуковым, аналітычным падыходам пры складанні свайго [[Ірмалой|ірмалоя]]. Ён уважліва пазначаў, адкуль менавіта браў пэўныя [[музычны твор|музычныя творы]], на палях занатоўваў паходжанне розных [[напеў|напеваў]] і абавязкова адзначаў мясцовыя кампазіцыі, якія былі створаны непасрэдна ў Супрасльскім манастыры{{sfn|ЭнцВКЛ|2010}}. Асноўны тэкст рукапісу запісаны выразным [[беларускі скорапіс|беларускім скорапісам]], пры гэтым некаторыя асобныя старонкі выкананы на [[Грэчаская мова|грэчаскай мове]]<ref name="journals" />. Музычная [[натацыя]] (запіс нот) у Супрасльскім ірмалоі мае выключную важнасць для даследчыкаў гісторыі музыкі. Яна ўяўляе сабой пераходны ранні скорапісны тып: тонка прапісаныя ноты яшчэ вельмі нагадваюць па сваім малюнку старыя безлінейныя крукі (знаменны распеў)<ref name="journals"/>. Пры гэтым даследчыкі адзначаюць, што Супрасльскі ірмалой з'яўляецца самым раннім з вядомых сёння ўзораў новай, пяцілінейнай [[квадратная натацыя|квадратнай натацыі]] (так званага «[[Кіеўскае знамя|кіеўскага знамя]]») на землях Усходняй Еўропы<ref name="bgam">[http://www.bgam.edu.by/oldsite/bgam_ru/Dadiomova_O.%20The%20history%20of%20musical%20culture%20of%20Belarus%20before%20XX%20sentury.pdf Гісторыя музычнай культуры Беларусі да ХХ стагоддзя / В. У. Дадзіёмава. — Мінск: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 2012. — 230 с.] ISBN 978-985-7048-05-2.</ref>. На бясспрэчнае старабеларускае паходжанне ірмалоя ўказваюць не толькі месца яго стварэння і асоба аўтара, але і канкрэтныя геаграфічныя назвы мясцовых напеваў, якія змяшчаюцца ў ім (напрыклад, згадваецца ''[[Мір (пасёлак)|мірскі]]'' напеў). Акрамя таго, слоўны тэкст многіх песнапенняў і аўтарскія каментарыі на палях запісаны на жывой літаратурнай [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] таго часу<ref name="journals"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|старонкі=|артыкул=Багдан Анісімавіч|аўтар=}} * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * Канатоп А. В. Старадаўні помнік украінскага ноталінейнага пісьма – Супрасльскі Ірмалагіён 1598–1601 гг. // Памятники музыкального искусства X–XVIII стст. Мастацтва Беларусі. 1984. № 11. {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Супрасльскі Дабравешчанскі манастыр]] [[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] 9tsmshgr18dhqcaeu8qd0m2tsccensq 0 323441 5123655 4765979 2026-04-09T03:13:36Z Wooze 122707 5123655 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен |імя = [[Файл:Volleyball (indoor) pictogram.svg|30px]] Бранкіца Міхайлавіч |выява = Brankica Mihajlović, 2024.png |шырыня = 200px |арыгінал імя = {{lang-sr|Бранкица Михајловић}} |грамадзянства = {{BIH}}<br/>{{SRB}} |спецыялізацыя = нападная |клуб = {{Сцяг Турцыі}} [[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]] |дата нараджэння = 13.4.1991 |месца нараджэння = {{МН|Горне-Рахіч|ў Брчко}}, [[СФРЮ]] |гады кар'еры = 2006— |рост = 189 см |вага = 64 кг |медалі = {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Срэбра|[[Валейбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 — жанчыны|Рыа-дэ-Жанэйра 2016]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па валейболе сярод жанчын|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па валейболе сярод жанчын 2015|Нідэрланды / Бельгія 2015]]}} {{турнір|[[Кубак свету па валейболе|Кубак свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак свету па валейболе сярод жанчын 2015|Японія 2015]]}} {{турнір|[[Валейбольная Еўраліга|Еўраліга]]}} {{медаль|Бронза|[[Жаночая валейбольная Еўраліга 2012|Карлавы Вары 2012]]}} {{турнір|[[Сусветны Гран-пры па валейболе|Гран-пры]]}} {{медаль|Бронза|[[Сусветны Гран-пры па валейболе 2013|Сапара 2013]]}} {{турнір|[[Еўрапейскія гульні]]}} {{медаль|Бронза|[[Валейбол на Еўрапейскіх гульнях 2015 (кабеты)|Баку 2015]]}} }} '''Бранкіца Міхайлавіч''' ({{lang-sr|Бранкица Михајловић}}; [[13 красавіка]] [[1991]], [[Горне-Рахіч]]) — сербская [[валейбол|валейбалістка]], нападная турэцкага клуба «[[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]]» і зборнай Сербіі. Сярэбраны прызёр Кубка свету, уладальніца бронзавых медалёў чэмпіянату Еўропы, Еўралігі, Сусветнага гран-пры, першых Еўрапейскіх гульняў у Баку. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў у Лондане<ref>{{cite web |url=http://www.london2012.com/volleyball/event/women/teams/team=serbia-vow400srb01/ |title=Women's Volleyball |publisher=London2012.com |accessdate=30 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/201304/http://london2012.com/volleyball/event/women/teams/team=serbia-vow400srb01/ |archivedate=31 сакавіка 2013 |url-status=live }}</ref>, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016. == Біяграфія == Бранкіца Міхайлавіч нарадзілася 13 красавіка 1991 года ў вёсцы Горне-Рахіч муніцыпалітэта [[Горад Брчко|Брчко]] [[Сацыялістычная Рэспубліка Сербія|ССР Сербія]], [[СФРЮ]] (цяпер [[Рэспубліка Сербская]]). Актыўна займацца валейболам пачала з ранняга дзяцінства, у перыяд 2006—2009 гадоў гуляла ў мясцовым клубе «Адзінства» і на міжнародных спаборніцтвах прадстаўляла Боснію і Герцагавіну, потым цягам некалькіх сезонаў спрабавала сябе ў швейцарскім і карэйскім клубах, а ў 2012 годзе перайшла ў французскі «[[Расінг, валейбольны клуб, Каны|Розінг]]» і стала прадстаўляць Сербію. Першага сур'ёзнага поспеху на сталым міжнародным узроўні дамаглася ў 2012 годзе, калі ўвайшла ў асноўны склад сербскай нацыянальнай зборнай і пабывала на турніры жаночай Еўралігі ў Карлавых Варах, адкуль прывезла ўзнагароду бронзавай вартасці. Дзякуючы шэрагу ўдалых выступаў, дабілася права бараніць гонар краіны на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане]], аднак тут сербкі выступілі дрэнна — не набралі ў сваёй групе ніводнага ачка і не прабіліся ў стадыю плэй-оф. У 2013 годзе Міхайлавіч перайшла ў бразільскі «Унілевер», здабыла з ім перамогу на чэмпіянаце Бразіліі і атрымала срэбны медаль на клубным чэмпіянаце свету ў Цюрыху. Пры гэтым у складзе сербскай зборнай яна заняла трэцяе месца на [[Сусветны Гран-пры па валейболе 2013|Сусветным гран-пры ў Сапара]]. Праз год далучылася да японскага клуба «Хісаміцу Спрынгс», хоць значнага поспеху ў Японіі не дамаглася<ref>{{cite web |url=http://www.fivb.org/en/Volleyball/viewPressRelease.asp?No=43552&Language=en|title=Vakifbank Istanbul fly to first Women’s Club World Champs title, China claim bronze|location=Zurich, Switzerland|publisher=FIVB|date=13 October 2013|accessdate=13 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.springs.jp/topics/docs/%E3%83%96%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%82%AD%E3%83%84%E3%82%A1%E3%83%BB%E3%83%9F%E3%83%8F%E3%82%A4%E3%83%AD%E3%83%93%E3%83%83%E3%83%81%E9%81%B8%E6%89%8B%E5%85%A5%E9%83%A8%E3%81%AE%E3%81%8A%E7%9F%A5%E3%82%89%E3%81%9B1128.pdf|title=ブランキツァ・ミハイロビッチ選手入部のお知らせ|author=Hisamitsu Springs|accessdate=28 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205005741/http://www.springs.jp/topics/docs/%E3%83%96%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%82%AD%E3%83%84%E3%82%A1%E3%83%BB%E3%83%9F%E3%83%8F%E3%82%A4%E3%83%AD%E3%83%93%E3%83%83%E3%83%81%E9%81%B8%E6%89%8B%E5%85%A5%E9%83%A8%E3%81%AE%E3%81%8A%E7%9F%A5%E3%82%89%E3%81%9B1128.pdf|archivedate=5 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. З 2015 года з'яўляецца нападніцай турэцкага клуба «[[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]]», у прыватнасці, у яго складзе стала ўладальніцай Кубка Турцыі. Працягваючы выступаць, галоўным чынам, у складзе валейбольнай каманды Сербіі, выйграла бронзавыя медалі на першых Еўрапейскіх гульнях у Баку і на чэмпіянаце Еўропы ў Бельгіі і Нідэрландах. Атрымала срэбра на Кубку свету ў Японіі, саступіўшы лідарства толькі зборнай Кітая<ref>{{cite web |url=http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=3540 |title=The New Transfer of Fenerbahce Grundig Brankica Mihajlović !}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sports-reference|mi/brankica-mihajlovic-1|NAME=Бранкіца Міхайлавіч}} {{DEFAULTSORT:Міхайлавіч Бранкіца}} [[Катэгорыя:Валейбалісткі Сербіі]] [[Катэгорыя:Валейбалісткі Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па валейболе]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па валейболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Ленінградкі» Санкт-Пецярбург]] ik5nw89d10swek4tjtuz3zvk3ph8pj7 5123656 5123655 2026-04-09T03:13:48Z Wooze 122707 5123656 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен |імя = [[Файл:Volleyball (indoor) pictogram.svg|30px]] Бранкіца Міхайлавіч |выява = Brankica Mihajlović, 2024.png |шырыня = 240px |арыгінал імя = {{lang-sr|Бранкица Михајловић}} |грамадзянства = {{BIH}}<br/>{{SRB}} |спецыялізацыя = нападная |клуб = {{Сцяг Турцыі}} [[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]] |дата нараджэння = 13.4.1991 |месца нараджэння = {{МН|Горне-Рахіч|ў Брчко}}, [[СФРЮ]] |гады кар'еры = 2006— |рост = 189 см |вага = 64 кг |медалі = {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Срэбра|[[Валейбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 — жанчыны|Рыа-дэ-Жанэйра 2016]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па валейболе сярод жанчын|Чэмпіянаты Еўропы]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па валейболе сярод жанчын 2015|Нідэрланды / Бельгія 2015]]}} {{турнір|[[Кубак свету па валейболе|Кубак свету]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак свету па валейболе сярод жанчын 2015|Японія 2015]]}} {{турнір|[[Валейбольная Еўраліга|Еўраліга]]}} {{медаль|Бронза|[[Жаночая валейбольная Еўраліга 2012|Карлавы Вары 2012]]}} {{турнір|[[Сусветны Гран-пры па валейболе|Гран-пры]]}} {{медаль|Бронза|[[Сусветны Гран-пры па валейболе 2013|Сапара 2013]]}} {{турнір|[[Еўрапейскія гульні]]}} {{медаль|Бронза|[[Валейбол на Еўрапейскіх гульнях 2015 (кабеты)|Баку 2015]]}} }} '''Бранкіца Міхайлавіч''' ({{lang-sr|Бранкица Михајловић}}; [[13 красавіка]] [[1991]], [[Горне-Рахіч]]) — сербская [[валейбол|валейбалістка]], нападная турэцкага клуба «[[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]]» і зборнай Сербіі. Сярэбраны прызёр Кубка свету, уладальніца бронзавых медалёў чэмпіянату Еўропы, Еўралігі, Сусветнага гран-пры, першых Еўрапейскіх гульняў у Баку. Удзельніца летніх Алімпійскіх гульняў у Лондане<ref>{{cite web |url=http://www.london2012.com/volleyball/event/women/teams/team=serbia-vow400srb01/ |title=Women's Volleyball |publisher=London2012.com |accessdate=30 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/201304/http://london2012.com/volleyball/event/women/teams/team=serbia-vow400srb01/ |archivedate=31 сакавіка 2013 |url-status=live }}</ref>, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2016. == Біяграфія == Бранкіца Міхайлавіч нарадзілася 13 красавіка 1991 года ў вёсцы Горне-Рахіч муніцыпалітэта [[Горад Брчко|Брчко]] [[Сацыялістычная Рэспубліка Сербія|ССР Сербія]], [[СФРЮ]] (цяпер [[Рэспубліка Сербская]]). Актыўна займацца валейболам пачала з ранняга дзяцінства, у перыяд 2006—2009 гадоў гуляла ў мясцовым клубе «Адзінства» і на міжнародных спаборніцтвах прадстаўляла Боснію і Герцагавіну, потым цягам некалькіх сезонаў спрабавала сябе ў швейцарскім і карэйскім клубах, а ў 2012 годзе перайшла ў французскі «[[Расінг, валейбольны клуб, Каны|Розінг]]» і стала прадстаўляць Сербію. Першага сур'ёзнага поспеху на сталым міжнародным узроўні дамаглася ў 2012 годзе, калі ўвайшла ў асноўны склад сербскай нацыянальнай зборнай і пабывала на турніры жаночай Еўралігі ў Карлавых Варах, адкуль прывезла ўзнагароду бронзавай вартасці. Дзякуючы шэрагу ўдалых выступаў, дабілася права бараніць гонар краіны на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|летніх Алімпійскіх гульнях у Лондане]], аднак тут сербкі выступілі дрэнна — не набралі ў сваёй групе ніводнага ачка і не прабіліся ў стадыю плэй-оф. У 2013 годзе Міхайлавіч перайшла ў бразільскі «Унілевер», здабыла з ім перамогу на чэмпіянаце Бразіліі і атрымала срэбны медаль на клубным чэмпіянаце свету ў Цюрыху. Пры гэтым у складзе сербскай зборнай яна заняла трэцяе месца на [[Сусветны Гран-пры па валейболе 2013|Сусветным гран-пры ў Сапара]]. Праз год далучылася да японскага клуба «Хісаміцу Спрынгс», хоць значнага поспеху ў Японіі не дамаглася<ref>{{cite web |url=http://www.fivb.org/en/Volleyball/viewPressRelease.asp?No=43552&Language=en|title=Vakifbank Istanbul fly to first Women’s Club World Champs title, China claim bronze|location=Zurich, Switzerland|publisher=FIVB|date=13 October 2013|accessdate=13 October 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.springs.jp/topics/docs/%E3%83%96%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%82%AD%E3%83%84%E3%82%A1%E3%83%BB%E3%83%9F%E3%83%8F%E3%82%A4%E3%83%AD%E3%83%93%E3%83%83%E3%83%81%E9%81%B8%E6%89%8B%E5%85%A5%E9%83%A8%E3%81%AE%E3%81%8A%E7%9F%A5%E3%82%89%E3%81%9B1128.pdf|title=ブランキツァ・ミハイロビッチ選手入部のお知らせ|author=Hisamitsu Springs|accessdate=28 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205005741/http://www.springs.jp/topics/docs/%E3%83%96%E3%83%A9%E3%83%B3%E3%82%AD%E3%83%84%E3%82%A1%E3%83%BB%E3%83%9F%E3%83%8F%E3%82%A4%E3%83%AD%E3%83%93%E3%83%83%E3%83%81%E9%81%B8%E6%89%8B%E5%85%A5%E9%83%A8%E3%81%AE%E3%81%8A%E7%9F%A5%E3%82%89%E3%81%9B1128.pdf|archivedate=5 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. З 2015 года з'яўляецца нападніцай турэцкага клуба «[[Фенербахчэ, жаночы валейбольны клуб|Фенербахчэ]]», у прыватнасці, у яго складзе стала ўладальніцай Кубка Турцыі. Працягваючы выступаць, галоўным чынам, у складзе валейбольнай каманды Сербіі, выйграла бронзавыя медалі на першых Еўрапейскіх гульнях у Баку і на чэмпіянаце Еўропы ў Бельгіі і Нідэрландах. Атрымала срэбра на Кубку свету ў Японіі, саступіўшы лідарства толькі зборнай Кітая<ref>{{cite web |url=http://www.fenerbahce.org/eng/detay.asp?ContentID=3540 |title=The New Transfer of Fenerbahce Grundig Brankica Mihajlović !}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sports-reference|mi/brankica-mihajlovic-1|NAME=Бранкіца Міхайлавіч}} {{DEFAULTSORT:Міхайлавіч Бранкіца}} [[Катэгорыя:Валейбалісткі Сербіі]] [[Катэгорыя:Валейбалісткі Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] [[Катэгорыя:Валейбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па валейболе]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па валейболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Ленінградкі» Санкт-Пецярбург]] 5hd6k8jpbb9zwu0n6jp9gdvlwh8libh 0 324326 5123493 4866706 2026-04-08T15:45:58Z JerzyKundrat 174 /* Прэзідэнт Малдовы */ 5123493 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Мая Санду''' ({{lang-mo|Maia Sandu}}; {{ВД-Прэамбула}}) — малдаўскі палітык і дзяржаўны дзеяч, [[Міністэрства асветы Рэспублікі Малдова|міністр асветы]] Рэспублікі Малдова (2012—2015), прэм’ер-міністр (2019). [[Прэзідэнт Малдовы]] з 2020. == Біяграфія == Нарадзілася 24 мая 1972 года ў сяле [[Рысіпень]] [[Фалешцкі раён|Фалешцкага раёна]] [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Малдаўскай ССР]]. У 1989—1994 гадах вучылася ў Эканамічнай акадэміі Малдовы. У 1995—1998 гадах вывучала міжнародныя адносіны ў Акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Малдова. У 2010 годзе скончыла [[Гарвардскі інстытут дзяржаўнага кіравання імя Джона Ф. Кенэдзі]]. У 2010—2012 гадах была дарадцам выканаўчага дырэктара [[Сусветны банк|Сусветнага банка]] у [[Вашынгтон]]е ([[ЗША]]). === Міністр адукацыі === 24 ліпеня 2012 года прызначана Міністрам асветы Малдовы. Быў праведзены шэраг рэформ, у прыватнасці змяніўся рэгламент правядзення нацыянальных экзаменаў. Была ўзмоцнена сістэма кантролю працэсу здачы экзамену, у многіх цэнтрах усталяваны металашукальнікі на ўваходах у цэнтры здачы экзамену на ступень бакалаўра, усе аўдыторыі былі абсталяваны камерамі відэа-назірання. У таксама час, усе экзаменацыйныя працы вучняў, якія былі заўважаны ў спісванні, ануляваліся, а самі яны пазбаўляліся права пераздачы экзаменаў у дадатковую сесію. Падобныя змены выклікалі неадназначную ацэнку ў грамадстве, некаторыя грамадзяне і палітычныя дзеячы лічылі, што гэты кантроль аказвае моцны псіхалагічны ціск на вучняў, якія здаюць экзамены<ref>[http://www.kem.kp.ru/daily/26157.5/3045220/?geoid=1&cp=0 Ужасы БАКа — 2014 в Молдове: металлоискатели, суды и отмена всех сданных экзаменов за списывание]</ref>. У канцы 2014 года на ўсеагульнае абмеркаванне быў вынесены праект новага Кодэкса аб адукацыі. Згодна з гэтым праектам, адукацыя можа стаць абавязковай да 18-гадовага веку, а дырэктары школ змогуць заставацца на пасады толькі два тэрміны запар, англійская мова можа стаць абавязковай у навучальных планах, а [[руская мова]] будзе вывучацца ў школах факультатыўна (па выбары). Апроч гэтага прапанавалася новая еўрапейская літарная сістэма ацэнак у вышэйшых навучальных установах. Праект Кодэкса пра адукацыю агадвае стварэнне новых структур для атэстацыі і забеспячэнні якасці адукацыі на розных этапах, а менавіта стварэнне Нацыянальнай школьнай інспекцыі і Нацыянальнага агенцтва па забеспячэнні якасці прафесійнай адукацыі, у сістэме вышэйшай адукацыі — Савет стратэгічнага і інстытуцыйнага развіцця, а на роўні сярэдняй адукацыі — Адміністрацыйны савет навучальнай установы<ref>{{Cite web |url=http://aif.md/izmeneniya-v-sisteme-obraovaniya-ot-maji-sandu/ |title=Изменения в системе образования от Майи Санду. Русский язык станет иностранным |access-date=15 красавіка 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116074455/https://aif.md/izmeneniya-v-sisteme-obraovaniya-ot-maji-sandu/ |archivedate=16 лістапада 2020 |url-status=dead }}</ref>. Пасля адстаўкі ўрада [[Кірыл Васільевіч Габурыч|Кірыла Габурыча]] Ліберал-дэмакратычная партыя Малдовы высунула Маю Санду кандыдатам у прэм’ер-міністры. У таксама час яе кандыдатура не знайшла падтрымкі іншых партый, які сфармаваў кіравальны «Альянс за еўрапейскую інтэграцыю 3». [[30 ліпеня]] [[2015]] года, пасля зацвярджэння новага ўрада на чале з [[Валерый Стралец|Валерам Стральцом]], Мая Санду была змушана пакінула пасаду міністра, бо, паводле пагаднення пра фармаванне кіруючага альянсу, гэта пасада прызначалася [[Ліберальная партыя, Малдова|Ліберальнай партыі]]. === Далейшая палітычная кар’ера === 22 снежня 2015 года Мая Санду абвясціла пра стварэнне ўласнага палітычнага праекта — [[Партыя дзеяння і салідарнасці|Партыі дзеяння і салідарнасці]]. === На чале ўрада === У сакавіку 2019 года на парламенцкіх выбарах у Малдове абрана дэпутатам ад праеўрапейскага блока ACUM, прычым ніводная з палітычных сіл на гэты раз не здолела атрымаць большасць месцаў. Пад пагрозай роспуску парламента Партыя сацыялістаў і блок ACUM 8 чэрвеня падпісалі часовае кааліцыйнае пагадненне. Прэзідэнт Малдовы [[Ігар Дадон]] вылучыў Маю Санду ў прэм’еры, а парламент зацвердзіў яе разам з новым урадам<ref>[https://euroradio.fm/antyaligarhichny-pratest-u-maldove-samae-cikavae-i-vazhnae euroradio.fm]</ref>. 12 лістапада ўрад на чале з Маяй Санду адпраўлены ў адстаўку<ref>[https://euroradio.fm/u-maldove-adpravili-u-adstauku-novy-urad-na-chale-z-premeram-chamu euroradio.fm]</ref>. === Прэзідэнт Малдовы === 15 лістапада 2020 года атрымала перамогу на прэзідэнцкіх выбарах, [[Прэзідэнт Малдовы]] з [[24 снежня]] [[2020]] года. Пасля перамогі на выбарах Мая Санду пры падтрымцы праеўрапейскіх сіл дамаглася адстаўкі прэм’ер-міністра [[Іан Кіку|Іана Кіку]] і заблакавала прызначэнне новага кабінета. Гэтым быў справакаваны роспуск заканадаўчага органа<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/11580141 tass.ru]</ref>. 28 красавіка 2021 года Мая Санду падпісала ўказ аб датэрміновым роспуску парламента. Выбары прызначылі на 11 ліпеня. На іх прэзідэнцкая партыя атрымала большасць галасоў. Гэта дазволіла ёй самастойна сфармаваць урад, зацверджаны 6 жніўня 2021 года парламентам Малдовы. Мая Санду ініцыіравала Вялікі еўрапейскі сход, які адбыўся ў цэнтры [[Кішынёў|Кішынёва]] 21 мая 2023 года ў падтрымку еўраінтэграцыі. 20 кастрычніка 2024 года на рэферендуме былі ўхвалены папраўкі ў Канстытуцыю Малдовы, якімі стратэгічнай мэтай краіны абвяшчаецца [[Уступленне Малдовы ў Еўрапейскі Саюз|членства]] ў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзе]]. 3 лістапада 2024 года Мая Санду атрымала ў другім туры перамогу на чарговых прэзідэнцкіх выбарах. 8 красавіка 2026 года яна зацвердзіла рашэнне аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unimedia.info/tag/sandu-maia Maia Sandu, Ministru al Educației în Guvernul Gaburici] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160302172837/http://unimedia.info/tag/sandu-maia |date=2 сакавіка 2016 }} {{Прэзідэнты Малдовы}} {{Прэм’ер-міністры Малдовы}} {{Лідары краін СНД}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Санду Мая}} [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі]] [[Катэгорыя:Міністры адукацыі]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Малдовы]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Малдовы]] [[Катэгорыя:Жанчыны-прэзідэнты]] [[Катэгорыя:Жанчыны-кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў]] bxpkcnu289txrs3il8n69zc420860e5 0 337105 5123612 4440062 2026-04-08T19:34:58Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя, стыль, вікіфікацыя 5123612 wikitext text/x-wiki {{Картка:Асоба |імя = Надзея Паўлаўна Якубовіч |арыгінал_імя = |партрэт = |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні= |род дзейнасці = |дата нараджэння = 5.12.1929 |год нараджэння = |месца нараджэння = г. п. [[Капаткевічы]], [[Петрыкаўскі раён]] |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |год смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі= {{Герой Сацыялістычнай Працы}} |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{Цёзкі2|Якубовіч}} '''Надзея Паўлаўна Якубовіч''' ({{ДН|5|12|1929}}, г. п. {{МН|Капаткевічы|ў Капаткевічах|Гарадскі пасёлак Капаткевічы}}, [[Петрыкаўскі раён]]) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1960)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Якубович Надежда Павловна |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 716 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. З 1946 года — на [[Мінскі аўтамабільны завод|Мінскім аўтазаводзе]], з 1955 года — брыгадзір, з 1978 года — майстар ліцейнага цэху коўкага чугуна. Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў працы і плённую грамадскую дзейнасць<ref name="БС"/>. Член [[ЦК КПБ]] у 1966—1971 гадах<ref name="БС"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Якубовіч Надзея Паўлаўна}} fen134j5qbpohp678pkoq3zjdtiazi4 4 337353 5123778 5118299 2026-04-09T11:06:45Z JerzyKundrat 174 5123778 wikitext text/x-wiki * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] 42cl5jdu71mh2ho4ysdbpwgrhqc8c77 8 467069 5123654 5108940 2026-04-09T03:13:21Z DobryBrat 5701 WikiGap Belarus скончыўся 5123654 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 100 540543 5123779 5118402 2026-04-09T11:07:08Z JerzyKundrat 174 5123779 wikitext text/x-wiki __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} encgo9r1niwx6juqtj46r84gfz6ieyb 0 581661 5123637 5002237 2026-04-08T20:25:26Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Golden_snitch_(cropped).jpg|Golden_snitch_(cropped).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Golden snitch (cropped).jpg|]]. 5123637 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Файл:Nimbus 2000 et 2001 entourés d'accessoires de Quidditch, Harry Potter Exhibition, Cité du Cinéma, Saint Denis (Paris), 2015.jpg|міні]] '''Квідыч''' ({{lang-en|Quidditch}}) — выдуманая спартыўная гульня, у якую гуляюць персанажы [[Серыя раманаў «Гары Потэр»|раманаў]] [[Джаан Роўлінг|Джоан К.]] [[Джаан Роўлінг|Роўлінг]] пра [[Гары Потэр]]а. У квідыч гуляюць, лётаючы на мятле. Гульня атрымала назву ў гонар балота Квірдытч, дзе і была прыдуманая. == Правілы гульні == На полі змагаюцца дзве каманды па 7 чалавек у кожнай. Запасныя гульцы прадугледжаны толькі ў тым выпадку, калі гульня зацягнулася настолькі доўга, што гульцы не могуць яе працягваць. Каманды лётаюць на мётлах над авальным гульнявым полем, на канцах якога адна насупраць адной стаяць брамкі ў выглядзе трох круглых кольцаў. Кожны мяч, закінуты ў адно з кольцаў каманды-суперніцы, прыносіць 10 балаў. Мэта гульні — набраць як мага больш балаў да заканчэння гульні. Гульня заканчваецца, калі лавец адной з каманд зловіць мяч пад назвай [[Квідыч#Снітч|снітч]], таму можа доўжыцца неабмежаваны час. Снітч дае 150 балаў. Правіламі квідычу прадугледжаны штрафныя ўдары. У кнізе «Гісторыя квідычу», падоранай Герміёнай Гары, згадваецца, што ўсяго існуе 700 спосабаў парушэння правілаў гульні. Хто іх парушыць, той будзе дыскваліфікаваны. == Мячы для гульні == У гульні выкарыстоўваюцца чатыры мячы: адзін [[Квідыч#Квофл|квофл]], два [[Квідыч#Бладжэр|бладжэра]] і адзін [[Квідыч#Снітч|снітч]]. === Квофл === [[Файл:Souaffle-quidditch.jpg|справа|міні|150x150пкс|Квофл]] '''Квофл''' ({{lang-en|Quaffle}}) — самы буйны мяч, цёмна-чырвонага колеру, на ім ёсць некалькі выгінаў. [[Паляванне|Паляўнічыя]] павінны адабраць квофл у суперніка і закінуць яго ў адно з трох кольцаў, якія абараняе брамнік супернікаў. Брамнік павінен злавіць мяч і адпасаваць яго паляўнічым. Паляўнічыя маюць права перапасоўваць квофл адзін аднаму. У выпадку парушэння правілаў, зафіксаванага арбітрам, адзін з паляўнічых пацярпелай каманды мае права на штрафны кідок квофла у кольца суперніка (аналаг пенальці). === Бладжэр === [[Файл:Cognard.jpg|злева|міні|150x150пкс|Бладжэр]] '''Бладжэр''' ({{lang-en|Bludger}}) — цвёрды, хутка лятаючы мяч, які хаатычна перамяшчаецца па стадыёну і служыць для ўскладнення гульні паляўнічым і лаўцу. Трапленне бладжэра ў гульца, які ляціць на мятле на вялікай хуткасці, часцяком заканчваўся цяжкімі траўмамі і калецтвамі. У кожнай камандзе ёсць два загоншчыкі. Гэтыя гульцы ўзброены бітамі, якімі адбіваюць бладжэры, якія ляцяць у іх сукаманднікаў, а часам, калі пашанцуе, і накіроўваюць іх у гульцоў суперніка. У кнізе «[[Гары Потэр і Патаемная зала]]» падчас матчу Грыфіндор — [[Хогвартс|Слізэрын]] адзін з бладжэраў, зачараваны дамавым эльфам [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Добі]], раптам «забыўся», што на поле ёсць і іншыя гульцы, і стаў ганяцца толькі за грыфіндорскім лаўцом Гары Потэрам. У рэшце рэшт, бладжэр зламаў Гары правую руку, але Потэр змог злавіць снітч левай. === Снітч === '''Снітч''', таксама званы '''Залаты снітч''', — маленькі залаты шарык з серабрыстымі крыламі, лятае самастойна і адвольна над полем. [[Квідыч#Лавец|Лавец]], злавіўшы яго першым, прыносіць сваёй камандзе 150 балаў і заканчвае гульню. Лік, набраны камандамі да гэтага моманту, і з’яўляецца канчатковым. Снітч валодае належнай сістэмай распазнавання «гаспадара», калі ўзнікае спрэчнае рашэнне, таму нават майстар-вытворца снітча праводзіць усю працу ў пальчатках. У кнізе «Квідыч. Са старажытнасці да нашых дзён» наогул распавядаецца аб гісторыі квідычу і аб з’яўленні ў гульні снітча ў прыватнасці. У 1269 годзе квідычны матч наведаў кіраўнік Савета Ведзьмакоў (Савет Ведзьмакоў папярэднічаў [[Міністэрства магіі|Міністэрству Магіі]]) Барбарыс Боллтаун. Боллтаун купіў у клетцы маленечкую і спрытную птушачку, залатога сніджэта, і паведаміў прысутным, што гульцу, які зловіць птушку падчас матчу, заснаваная ўзнагарода — сто пяцьдзесят галеонаў (вялізарныя па тых часах грошы). Натуральна, каманды кінулі гульню і кінуліся лавіць сніджэта. Тады абураная гэтым спадарыня Мадэста Кролі выратавала бедную птушачку, выкарыстоўваючы заклён, але ідэя Барбарысу Болттауна змяніла квідыч назаўжды. Неўзабаве залатых сніджэтаў сталі выпускаць на ўсіх гульнях (папярэдне накладваючы такія чары, якія не дазвалялі ім пакідаць межы поля), а ў камандах з’явіўся яшчэ адзін гулец — лавец, задачай якога было злавіць птушку. На жаль, злоў сніджэта часта канчаўся ягонай смерцю, бо птушка была маленькая і далікатная, і лаўцы ў азарце гульні часцяком расціскалі яе ў руках. Са зловай сніджэта гульня спынялася, а камандзе лаўца прысуджаліся яшчэ 150 балаў (у памяць аб тых 150 галеонах). Аднак у XVI—XVII стагоддзях колькасць папуляцыі залатых сніджэтаў настолькі знізілася, што птушак прызналі ахоўным відам. Пачаліся інтэнсіўныя пошукі замены, якая дазволіла б працягваць гульні. Пасля чараўнікі навучыліся рабіць металічныя снітчы, якія задавальнялі ўсе неабходныя патрабаванні. Маг і каваль Боўмэн Райт, які жыў тады ў Годрыкакавай Западзіне, выкаваў першы залаты снітч. Цяпер вытворчасць снітчаў яшчэ больш удасканалілі. Так, пры іх вырабе чараўнікі працуюць у спецыяльных пальчатках, якія выключаюць кантакт новага снітча з скурай, таму што мячык валодае цялеснай памяццю: ён памятае першага, хто дакранецца да яго голымі рукамі. Гэта зроблена на выпадак, калі ўзнікнуць спрэчкі аб тым, хто яго злавіў. == Склад каманд == Гульня вядзецца паміж 2 камандамі па 7 гульцоў у кожнай: 3 паляўнічага, 2 загоншчыка, лавец і брамнік. === Паляўнічыя === '''Паляўнічыя''' ([[Англійская мова|англ.]] Chaser) — гэта тры гульца каманды, якія вядуць асноўную барацьбу за квофл. Яны пасуюць гэты мяч адзін аднаму і спрабуюць закінуць яго ў брамкі каманды-супраціўніцы. Брамкамі лічыцца любы з шасці кольцаў, паднятых ў процілеглых канцах поля на высокіх жэрдзях. Тры кольцы з аднаго боку поля належаць адной камандзе, тры кольцы ў процілеглым — іншай. Звычайна да паляўнічых прад’яўляюцца наступныя патрабаванні: * магчымасць хутка лётаць на мятле, лёгка выконваючы пры гэтым рухі вышэйшага пілатажу; * віртуозна сыходзіць ад праціўніка і ўхіляцца ад бладжера; * дакладна пасаваць мяч; * умець зрабіць «хітры» кідок брамніку суперникаў. === Загоншчыкі === '''Загоншчыкі''' ([[Англійская мова|англ.]] Beater) — абараняюць сваю каманду ад бладжэраў, адбіваючы іх бітай, пераважна ў кірунку гульцоў суперніка (гэта дазволена правіламі). === Брамнік === '''Брамнік''' — (англ. Keeper) абараняе кольцы сваёй каманды ад квофла. === Лавец === '''Лавец''' ({{lang-en|Seeker}}) — гулец, які павінен заўважыць і злавіць снітч раней, чым гэта зробіць лавец праціўнікаў. Пакуль лавец выглядвае «свой» мячык, астатнія гульцы занятыя бладжэрамі і квофлам. Але калі лавец каманды-супраціўніцы пачынае праяўляць якую-небудзь актыўнасць, перашкодзіць яму лічыць сваім абавязкам любы гулец, але ніхто, акрамя лаўцоў, дакранацца да снітча не мае права. На ролю лаўцоў звычайна выбіраюць лёгкіх і вёрткіх гульцоў. Хоць бываюць і выключэнні. Напрыклад, [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Віктар Крам]] адрозніваўся моцнай камплекцыяй і дужым ростам, аднак ён быў прызнаны не толькі лепшым лаўцом балгарскай зборнай, але і, мабыць, усёй Еўропы. == Каманды Хогвартса == Склад каманд Хогвартса змяняюцца з цягам часу. Тут таксама запісаныя і гульцы, якія даўно скончылі [[Хогвартс]] — людзі, якія некалі гулялі ў квідыч у Хогвартсе. === Грыфіндор === * Олівер Вуд — брамнік і капітан каманды да трэцяй кнігі ўключна. * Гары Потэр — ад першай кнігі лавец каманды, самы малады лавец за апошнія 100 гадоў у гісторыі Хогвартса. Капітан каманды ад шостай кнігі. * Фрэд Уізлі — загоншчык да пятай кнігі ўключна. * Джордж Уізлі — загоншчык да пятай кнігі ўключна. * Кэці Бэл — паляўнічы (у шостай кнізе яе замяняў Дын Томас). * Алісія Спінет — паляўнічы. * Анджэліна Джонсан — паляўнічы, выконвае функцыю капітана ў пятай кнізе. * Чарлі Уізлі — лавец да першай кнігі. * [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Джыні Уізлі]] — лавец падчас адсутнасці Гары ў пятай кнізе. Пасля — паляўнічы. * [[Рон Уізлі|Рональд Уізлі]] — брамнік ад пятай кнігі. === Слізэрын === * Маркус Флінт — капітан і паляўнічы да трэцяй кнігі ўключна. * Эдрыян Пьюсі — паляўнічы. * Мантэгю — паляўнічы. * Майлс Блетчлі — брамнік. * Дэрэк — загоншчык. * Боул — загоншчык. * [[Драка Малфай|Драко Малфой]] — лавец ад другой кнігі. * Тэрэнс Хігса — лавец да другой кнігі. * Вінцэнт Крэбб — загоншчык у пятай і шосты кнігах. * Грэгары Гойл — загоншчык у пятай і шосты кнігах. * Вейзі — паляўнічы ў пятай і шосты кнігах. * Рэгулус Блэк — лавец (згадваецца ў сёмай кнізе). === Кагтэўран === * Роджэр Дэйвіс — капітан і паляўнічы. * Чжоу Чанг — лавец. * Філ Гоферы — паляўнічы === Пуфендуй === * [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Седрык Дыгары]] — лавец і капітан да чацвёртай кнігі. * Захарыя Сміт — паляўнічы. * Самербі — лавец. * Скоткінс — паляўнічы (згадваецца ў шостай кнізе). == Чэмпіянат свету па квідычу == Чэмпіянаты свету па квідычу праводзяцца кожныя чатыры гады. Фінал чэмпіянату 1994 года — матч паміж [[Ірландыя]]й і [[Балгарыя]]й — быў апісаны ў кнізе «[[Гары Потэр і Кубак агню]]». Суддзя — Хасан Мустафа (старшыня Міжнароднай асацыяцыі квідычу, Егіпет). У арганізацыі ўдзельнічала каля 100 тысяч чараўнікоў. Для гасцей і заўзятараў быў складзены графік прыбыцця на чэмпіянат. Тыя, у каго танныя квіткі, прыбывалі за два тыдні, частка прыязджала маглаўскім транспартам. Некаторыя трансгрэсавалі ў спецыяльна выдзелены для гэтага лес. Але многія перамяшчаліся з дапамогай парталаў (іх стварылі каля 200). Падчас фінальнага матчу і перад ім прадаваліся розныя талісманы і сувеніры: разеткі, якія выкрыквалі імёны гульцоў зборных, капялюшы ў ірландскім трылістніке, балгарскія шалікі, расшытыя львамі, фігуркі гульцоў і амныноклі. У пачатку матчу праходзіць традыцыйны парад талісманаў. Талісман Балгарыі — вейлы, Ірландыі — [[лепрыкон]]. * Ірландыя: Куіглі, Канолі (загоншчыкі), Раян (брамнік), Трой, Малет, Моран (паляўнічыя), Эйдан Лінч (лавец). * Балгарыя: Дзімітраў, Іванова, Леўскі (паляўнічыя), Зограў (брамнік), Валчанаў, Волкаў (загоншчыкі), [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Віктар Крам]] (лавец). Матч скончыўся з лікам 160—170 на карысць Ірландыі, нягледзячы на тое, што злавіў снітч Віктар Крам. == Чэмпіянат школы па квідычу == [[Файл:Quidditch Tactics.jpg|міні]] Чэмпіянат Хогвартса праводзіўся (прынамсі, падчас апісаных у кнігах падзей) па кругавой сістэме ў адзін круг (каманды ўсіх факультэтаў гуляюць адзін з адным па аднаму разу на працягу навучальнага года), гэта значыць усяго за сезон праводзіцца 6 афіцыйных матчаў, а кожны факультэт удзельнічае ў трох гульнях. === Першы навучальны год === * Лаўцом Грыфіндора становіцца Гары Потэр. Ён — самы малады лавец за апошнія 100 гадоў. * Склад каманды: ** Паляўнічыя — Кэці Бэл, Анжаліна Джонсан, Алісія Спинет. ** Загоншчыкі — Фрэд Уізлі, Джордж Уізлі. ** Брамнік — Олівер Вуд (капітан каманды). ** Лавец — Гары Потэр. * Гары Потэр атрымлівае ад [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Мінервы Макгонагал]] самую хуткую на той момант мятлу «Німбус-2000». * У гульні Грыфіндора супраць Слізэрына мятла пачынае скідаць Гары. Пры гэтым [[Северус Снэйп]], глядач, уважліва глядзіць на Потэра і нешта кажа сабе пад нос. [[Герміёна Грэйнджэр|Герміёна]] лічыць, што паводзіны мятлы — вынік яго вядзьмарства. Яна прабягае міма Снэйпа, і загаворам узгарання падпальвае яго мантыю, пры гэтым неспадзявана перакуліўшы Квірынуса Квірэла. Мятла перастае скідаць Потэра, і яму ўдаецца злавіць снітч ротам. Грыфіндор перамагае з лікам 170:60. Як высвятляецца ў канцы кнігі, зачароўваў мятлу Квиррелл, а Снэйп спрабаваў абараніць Потэра. * Гульню Грыфіндора супраць Пуфендуя судзіць асабіста Снэйп. Дамблдар прысутнічае на гульні як глядач. Гары ловіць Снітч праз 5 хвілін пасля пачатку гульні. Грыфіндор перамагае. Як высвятляецца ў канцы кнігі, Квірэл не адважыўся нанесці шкоду Потэру ў прысутнасці Дамблдора, а Снэйп сам падахвоціўся судзіць матч, каб забяспечыць Потэру дадатковую абарону. * Супраць [[Хогвартс|Кагтэўрана]] Грыфіндор гуляе ў той час, калі Потэр знаходзіцца ў бальнічным крыле (пасля таго як перашкодзіў Квірэлу скрасці філасофскі камень). Выйшаўшы на поле без лаўца, Грыфіндор трывае самую вялікую за апошнія 300 гадоў паразу. Кубак Школы дастаецца іншай камандзе — Слізерыну. === Другі навучальны год === * Склад каманды Грыфіндора застаецца той самы. * Лаўцом Слізэрына становіцца Драко Малфой. * Уся каманда Слізэрына атрымлівае ад Люцыюса Малфоя мётлы «Німбус-2001». * У гульні Грыфіндора супраць Слізэрына бладжэр пераслядуе Гары і ў выніку ламае яму правую руку. Гары ловіць снітч левай рукой. Грыфіндор перамагае. Як апынулася, бладжер зачараваў [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Добі]], спадзеючыся, што Гары з-за зламанай рукі адправяць дадому. Так Добі спрабаваў выратаваць Потэра ад васіліска з патаемнай залы. * Гульню Грыфіндора супраць Пуфендуя адкладае прафесар Макгонагал з-за меркаванняў бяспекі. Прычына — неаднаразовыя напады васіліска на студэнтаў Хогвартса. * У далейшым чэмпіянат школы адмяняюць. Васіліск забіты ўсяго за 3 дні перад экзаменамі<ref>«Іспыты праз тры дні, а яна не рыхтавалася!» — «Гары Потэр і Тайны пакой», стар. 392.</ref>. === Трэці навучальны год === * Склад каманды Грыфіндора застаецца той самы. * Лаўцом Пуффендуя становіцца Седрык Дыггары. * Падчас матчу Грыфіндора супраць Пуффендуя падае моцны дождж. У сярэдзіне матчу на полі з’яўляюцца дзяментары. Гары Потэр падае на зямлю. Седрык Дыггары ловіць снітч і Грыфіндор прайграе. Пры падзенні мятла Гары Потэра трапляе ў Грымучую вярбу, якая ў адказ разбівае мятлу ў трэскі. Як аказалася, дзяментары, якія ахоўвалі перыметр школы і не мелі права ўваходзіць на тэрыторыю, галадалі (яны сілкуюцца чалавечай радасцю). Падчас матчу радасьць вялікай колькасці людзей стала для іх спакусай, якому яны не змаглі супрацьстаяць. * Гары Потэр атрымлівае ад ананімнага дарыльшчыка «Маланку» — лепшую ў свеце мятлу. Пасля высвятляецца, што яе даслаў Сірыўс Блэк. * У канцы лістапада каманда Кагтэўрана перамагае каманду Пуффендуя. У студзені Слізэрын выйграе ў Кагтэўрана з невялікай перавагай. Гэтыя вынікі забяспечваюць выгаднае становішча для Грыфіндора ў турнірнай табліцы; цяпер для іх галоўнае — не прайграць наступны матч. * Падчас матчу Грыфіндора супраць Кагтэўрана з’яўляюцца трое дзяментараў. Гары Потэр паспяхова прымяняе заклён «Патронус» і ловіць снітч. Грыфіндор перамагае. «Дзяментарамі» апыняюцца пераапранутыя Драко, Крэбб, Гойл і Маркус Флінт, капітан каманды Слізэрына. Драко сеў на шыю Гойлу. Слізэрын губляе 50 ачкоў, і чацвёрку караюць. * У апошнім матчы Грыфіндору неабходна выйграваць з розніцай у 200 ачкоў, каб атрымаць Кубак Школы, у адваротным выпадку ён дастанецца Слізэрыну. Слізэрын гуляе супраць Грыфіндора вельмі брудна, аж да фізічных нападаў на членаў каманды. Калі Потэр рыхтуецца злавіць снітч, Драко хапае Гары за мятлу (суддзя Трук усклікае, што «у жыцці не бачыла такога бруднага прыёму»). Прызначаюць пенальці, але Алісія так зла, што прамахваецца. Пазней Гары ловіць снітч, прыносячы сваёй камандзе перамогу і, упершыню за шмат гадоў, Кубак Школы па квідычы атрымлівае Грыффіндор. === Чацвёрты навучальны год === З-за Турніра Трох Чараўнікоў чэмпіянат школы адменены. === Пяты навучальны год === * Олівер Вуд скончыў школу, капітанам прызначаюць Анжаліну Джонсан. * Брамнікам Грыфіндора становіцца Рон Уізлі. * Падчас матчу супраць слізерынцаў іх заўзятары і Драко Малфой спяваюць песню: <blockquote class=""> : Рональд Уізлі — наш кароль, : Рональд Уізлі — наш герой, : Перад кольцамі дзіркай : Так заўсёды і стой! : Квоффла Рон злавіць не можа, : Перамагчы ён нам дапаможа, : На памыйніцы Рон нарадзіўся, : Слізэрыну спатрэбіўся. </blockquote> : Песня нервуе Рона, і ён прапускае мячы адзін за адным. Гары ловіць снітч. Крэбб запускае ў яго бладжером, але Гары ўдаецца ўтрымаць снітч. Грыфіндор перамагае. Пасля матчу Малфой прызнаецца, што гэта ён напісаў песню і пачынае абражаць Рона, яго бацькоў і бацькоў Гары. Гары і Джордж збіваюць Малфоя. У пакаранне [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Далорэс Амбрыдж]] пажыццёва забараняе гуляць у квідыч Гары, Джорджу і Фрэду (хоць апошні ў бойцы не ўдзельнічаў). Малфой і Крэбб пакараныя не былі, што выклікала абурэнне гульцоў Грыфіндора. * Лаўцом Грыфіндора замест дыскваліфікаванага Гары становіцца Джыні Уізлі. Замест Джорджа і Фрэда бяруць двух пасрэдных гульцоў — Джэка Слоупера і Эндрю Керка. * У матчы з Пуффендуем Грыфіндор гуляе дрэнна. Рон прапускае 14 мячоў запар. Заўзятары Слізэрына зноў спяваюць тую самую песню. Хоць Джыні Уізлі ловіць снітч, Грыфіндор прайграе 240:230. * Пуфендуй перамагае Слізэрын з мінімальнай перавагай, даючы Грыффіндору шанец заваяваць Кубак. * Грыфіндор перамагае Кагтэўран і зноў, як і ў пазамінулым годзе, заваёўвае Кубак. Грыфіндорцы ў гонар Рона перарабляюць на іншы лад слізэрынскую песню: <blockquote class=""> : Рональд Уізлі — наш кароль, : Рональд Уізлі — наш герой, : Перад кольцамі сцяной : Так заўсёды і стой! : Квоффла Рональд не прапусціць : І перамогі не ўпусціць. : Брамнікам наш Рон нарадзіўся, : Грыффіндору спатрэбіўся. </blockquote> === Шосты навучальны год === * Гары Потэр становіцца капітанам каманды. * Гары Потэр праводзіць пробы для набору новай каманды Грыфіндора<ref>«Принц-полукровка», глава 11.</ref>. Новы склад: ** Паляўнічыя — Кэці Бэл, Демельза Робинс, Джыні Уізлі. ** Загоншчыкі — Джымі Пікс, Рычы Кут. ** Брамнікам застаецца Рон Уізлі, які падчас спроб перамог [[Спіс асноўных персанажаў серыі раманаў пра Гары Потэра|Кормака Маклаггена]]: Рон бярэ 5 з 5 мячоў, а Кормак 4 з 5. Як прызнаецца Герміёна, у апошняй падачы яна аглушыла Маклаггена заклёнам «Канфундус». ** Лавец — Гары Потэр. * Паляўнічы Кэці Бэл трапляе ў бальніцу, праклянутая каралямі, якія Драко Малфой прасіў перадаць Альбусу Дамблдору. Замест яе паляўнічым становіцца Дын Томас. * Рон нервуецца і злуецца з-за таго, што яго сястра Джыні цалуецца з Дынам Томасам. На трэніроўках Рон прапускае галы. Перад гульнёй са Слізерынам Гары Потэр робіць выгляд, што дадаў Рону ў гарбузовы сок Зелле Поспеху. У выніку Рон гуляе бліскуча. Акрамя таго, Драко Малфой заяўляе аб сваёй хваробы і прапускае гульню. Гары Потэр ловіць снітч і прыносіць Грыффіндору перамогу з перавагай у 250 ачкоў. Каментатар — пуффендуец Захарыя Сміт, прыязна адносіцца да Гары Потэра. * Рон трапляе ў бальніцу, выпіўшы віна, якім Малфой спрабаваў атруціць Дамблдора. Замест яго брамнікам Грыфіндора становіцца Кормак Маклагген. Ён не падабаецца Гары Потэру тым, што на трэніроўках лезе да ўсіх з настаўленнямі. * Падчас гульні з Пуффендуем Маклагген працягвае павучаць іншых грыффіндорцаў, адчытвае Джыні Уізлі, і нарэшце, паказваючы Піксу, як адбіваць бладжер, неспадзявана трапляе Потэру ім па галаве. Потэр губляе прытомнасць і аказваецца ў бальнічным крыле з вельмі цяжкай чэрапна-мазгавой траўмай. Грыфіндор прайграе 320:60. Кормак Маклагген вылятае з каманды. Каментатар гэтай гульні — Палумна Лавгуд. * Рон Уізлі і Кэці Бэл ачуняюць і вяртаюцца ў каманду Грыфіндора. * У апошняй гульне Гары Потэр не можа ўдзельнічаць, таму што адбывае пакаранне ў Снэйпа за выкарыстанне супраць Драко Малфоя заклёну «Сектумсемпра». Лаўцом становіцца Джыні Уізлі. Грыфіндор перамагае 450:140 і заваёўвае Кубак. === Сёмы навучальны год === У гэтай кнізе гульняў па квідычу няма. Большую частку навучальнага году, Гары, Рон і Герміёна хаваюцца ад Цёмнага Лорда. Ці адбываліся ў гэты час гульні ў квідыч і з якім вынікам, невядома. Таксама нічога невядома аб гульнях пасля перамогі над Валан-дэ-Мортам. Больш за тое, у фільме паказана, як Пажыральнікі смерці падчас Бітвы за Хогвартс спальваюць школьны стадыён для гульні ў квідыч. Тым не менш, квідыч ускосна грае ролю ў тым, што адбываецца: Альбус Дамблдор адпісвае Гары Потэру снітч, злоўлены ім у самай першай гульне. Міністр магіі Скрымжар падазрае, што ў падарунку здзейснена нейкая магія. Па патрабаванню Скрымжэра Гары бярэ мяч у руку, але нічога не адбываецца. Пасля сыходу міністра Потэр прыкладвае снітч да вуснаў, успомніўшы, як ён яго злавіў. На снітчы з’яўляецца надпіс «Я адчыняюся пад канец». Калі Гары Потэр даведаецца, што каб [[Валдэморт|Цёмны Лорд]] памер, трэба памерці самаму Гары, ён успамінае пра снітч і кажа яму: «Я хутка памру», снітч адкрываецца, і ў ім з’яўляецца камень, што ўскрашае памерлых — адзін з трох Дароў Смерці. === Вынік === Гары Потэр быў лаўцом у 9 гульнях. У 7 гульнях з 9 ён злавіў снітч і прынёс сваёй камандзе перамогу. У двух пакінутых (абодва з Пуффендуем) ён не змог злавіць снітч, і Грыфіндор прайграў. У адной з гэтых гульняў на полі з’явіліся дзяментары, з-за чаго Гары страціў прытомнасць і ўпаў на зямлю, у іншы Кормак Маклагген неспадзявана трапіў Гары Потэру адбітым бладжером па галаве, у выніку чаго Гары атрымаў вельмі цяжкую чэрапна-мазгавую траўму. Яшчэ ў 4 гульнях з удзелам Грыфіндора Гары Потэр не ўдзельнічаў: у адной — з-за таго, што ляжаў у шпітальным крыле пасля бітвы з Квіррэллам, у двух — быў дыскваліфікаваны Далорэс Амбрыдж за бойку з Малфоем пасля гульні (віноўнік бойкі Малфой пакараны не быў), у адной — адбываў пакаранне ў Снэйпа за прымяненне супраць Драко Малфоя заклёну Сектумсемпра. З гэтых 4 гульняў Грыфіндор выйграў 2 і прайграў 2. Грыфіндор заваяваў Кубак у 3 з 5 апісаных у кнігах чэмпіянатаў. Адзін раз заваяваў Кубак Слізэрын. Адзін чэмпіянат не быў дайграны па меркаваннях бяспекі. Джыні Уізлі была лаўцом у 3 гульнях. Ва ўсіх 3 гульнях яна злавіла снітч, але ў адной з іх Грыфіндор прайграў з-за дрэннай гульні астатніх членаў каманды. == Квідыч сярод фанатаў == [[Файл:Muggle quidditch.webm|міні]] Шматлікія фанаты Гары Потэра спрабавалі адаптаваць правілы квідыча для маглаў. Існуюць розныя варыянты правілаў «квідыч-без-мёцел», але ў Расеі лакальную папулярнасць сярод фанатаў [[Масква|Масквы]], [[Санкт-Пецярбург]]а, [[Ніжні Ноўгарад|Ніжняга Ноўгарада]] і [[Бранск]]а атрымалі правілы, якія ўяўляюць сабой варыяцыю на тэму [[гандбол]]а. Загонщики выкарыстоўваюць [[тэніс]]ныя ракеткі, а снітчам з’яўляецца тэнісны мячык. == Цікавыя факты == * У тэрміналогіі гульнявых дызайнераў «залаты снітч» — апошні, вырашальны раўнд гульні, здольны змяніць нават пройгрышнае становішча<ref><span lang="und">[http://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/GoldenSnitch Golden Snitch — Television Tropes & Idioms]</span>'''&nbsp;(неопр.)'''.&#x20;Проверено 6 февраля 2013.&#x20; 11&nbsp;февраля 2013&nbsp;года.</ref>. Асабліва прыкметна ў тэлегульнях: гэта ўтрымлівае гледачоў у напрузе ад пачатку і да канца. * У сусвеце «Цёмнай вежы» снітчами называюцца саманаводныя бомбачкі<ref>«Тёмная башня»: «[//ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B8 Волки Кальи]»</ref>. * У фільме «Кадры» адным з выпрабаванняў для каманд інтэрнаў з’яўляецца гульня ў квідыч, адаптаваная для маглаў. Гульцы бегаюць па полі з мётламі паміж ног, па правілах «злазіць з мятлы» нельга. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ru.harrypotter.wikia.com/wiki/Квиддич Квідыч на Потэраманія Вікія] * [http://community.livejournal.com/quidditchrus/77189.html Правілы «фанацкага» квідыча], як яны былі прыняты на чэмпіянаце-2007 * [[Файл:Livejournal community icon.gif|link=http://quidditchrus.livejournal.com/profile]][http://quidditchrus.livejournal.com/ quidditchrus] — суполка ў [[Жывы Журнал|Жывым Журнале]] * [[Файл:Livejournal community icon.gif|link=http://o_quidditch.livejournal.com/profile]][http://o_quidditch.livejournal.com/ o_quidditch] — суполка ў Жывым Журнале фанатаў каманд-факультэтаў Хогвартса * [http://malfoy-house.narod.ru/quid.html Інфармацыя пра квідыч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091203005259/http://malfoy-house.narod.ru/quid.html |date=3 снежня 2009 }} {{недаступная спасылка|date=Ліпень 2018|bot=InternetArchiveBot}} — усё пра квідыч {{Гары Потэр}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гары Потэр]] 9cixha2ms6gs7zz4aofbhkumahvyrbz 0 596823 5123583 5016318 2026-04-08T18:56:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123583 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Шырын Акінэр |Арыгінал імя = Shirin Akiner |Фота = [[Файл:Шырын Акінэр.jpg]] |Шырыня = 150px |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = [[Лонданскі ўніверсітэт]], Школа ўсходніх і афрыканскіх даследаванняў |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Шырын Акінэр''' ([[16 чэрвеня]] [[1943]] — [[6 красавіка]] [[2019]]) — брытанская [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], даследніца [[Славянскія мовы|славянскіх]] і [[Цюркскія мовы|цюркскіх моваў]] і [[літаратура]]ў, эксперт па [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], даследніца беларускіх [[кітабы|кітабаў]]. == Біяграфія == Нарадзілася [[16 чэрвеня]] [[1943]] года ў горадзе [[Дака]], [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]], у сям’і [[Пакістан|пакістанскага амбасадара]] і [[Валійцы|валійкі]]<ref>https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12232669h</ref>. Вучылася ў [[Лонданскі ўніверсітэт|Лонданскім ўніверсітэце]], дзе здабыла першую навуковую ступень у сферы cлавянскага мовазнаўства і [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] і літаратуры ([[Асманская мова|асманскай]] і сучаснай). У [[1980]] годзе ва [[Універсітэцкі каледж Лондана|Універсітэцкім каледжы Лондана]] абараніла дактарат на тэму «Рэлігійная лексіка татарска-беларускага кітаба са збораў Брытанскай бібліятэкі».<ref>https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?did=2&uin=uk.bl.ethos.236803{{Недаступная спасылка}}</ref> З 1970-х гадоў Шырын Акінэр падтрымлівала цесныя кантакты з брытанскімі беларусамі, перадусім з [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Беларускай бібліятэкай імя Францішка Скарыны]] і яе кіраўніком айцом [[Аляксандр Надсан|Аляксандрам Надсанам]]. Выкладала ў школе ўсходніх і афрыканскіх даследаванняў. У [[2013]] годзе была ўганараваная прэміяй імя [[Чынгіз Айтматаў|Чынгіза Айтматава]] за шматгадовае вывучэнне рэгіёну. Таксама Шырын Акінэр даследавала творчасць беларускіх пісьменнікаў у [[Польшча|Польшчы]]. У [[1982]] годзе ў [[Беласток]]у выйшла яе праца «Сучасныя беларускія пісьменнікі ў Польшчы», а ў [[1984]] годзе ў [[Лондан]]е — кніга «Мініяцюры» [[Сакрат Яновіч|Сакрата Яновіча]] па-беларуску і па-англійску ў яе перакладзе Шырын Акінэр і з яе прадмовай. Шырын Акінэр памерла [[6 красавіка]] [[2019]] года<ref>https://fergana.agency/news/106427/</ref>. == Сям’я == Першы муж Шырын Акінэр быў забіты ў аўтакатастрофе неўзабаве пасля нараджэння яе сына Мэціна. У [[1973]] годзе яна выйшла замуж за Дэвіда Мітчэла<ref>http://www.absociety.org.uk/2019/04/18/shirin-akiner-1942-2019-in-memoriam/</ref>. == Крытыка == У [[2005]] годзе праваабарончыя арганізацыі, няўрадавыя арганізацыі і былы амбасадар [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ва [[Узбекістан]]е Крэйг Мюрэй абвінавацілі Шырын Акінэр у распаўсюдзе неаб’ектыўнай і прапагандысцкай справаваздачы аб [[Андыжанскі расстрэл 13 мая 2005|Андыжанскім расстрэле 13 мая 2005]] ва [[Узбекістан]]е.<ref>http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=1818 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060217170235/http://www.turkishweekly.net/comments.php?id=1818 |date=17 лютага 2006 }}</ref>. Крэйг Мюрэй заклікаў Колін Бандзі, дырэктара Школы ўсходніх і афрыканскіх даследаванняў [[Лонданскі ўніверсітэт|Лонданскага ўніверсітэта]], прыняць меры супраць Шырын Акінэр за нібыта спрыянне падману, але той адмовіўся на падставе таго, што погляды Мюрэя былі «неабгрунтаванымі». == Бібліяграфія == * ''Violence in Andijan'', 13 May 2005: An Independent Assessment, 51pp. Johns Hopkins University, Uppsala University (Sweden), 2005. {{ISBN|91-85031-08-9}}. * ''The Caspian:Politics, Energy, Security'', 405pp. RoutledgeCurzon (UK), 2004. {{ISBN|0-7007-0501-5}}. * ''Tajikistan: Disintegration or Reconciliation?'', 95pp. Royal Institute of International Affairs (London), 2001. {{ISBN|1-86203-061-8}}. * ''The Formation of Kazakh Identity; From Tribe to Nation-State'', 83pp. Royal Institute of International Affairs, 1995. {{ISBN|1-899658-03-3}}. * ''Resistance and Reform in Tibet'' edited by Robert Barnett and Shirin Akiner : C.Hurst 1994, Indiana University Press. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/29887135.html Радыё Свабода. Памерла брытанская дасьледніца беларускіх кітабаў Шырын Акінэр] * [http://www.craigmurray.org.uk/archives/2005/09/akiner_exposed.html Ліст Крэйга Мюрэя са скарай да праф. Бандзі] * [https://web.archive.org/web/20060625084610/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0507Akiner.pdf Справаздача Акінер па Андыжанскай разні] * [http://edge.channel4.com/news/2005/09/week_4/28_uzbek.wmv Інтэрв’ю з Акінер на 4 News Channel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120204211300/http://edge.channel4.com/news/2005/09/week_4/28_uzbek.wmv |date=4 лютага 2012 }} * [http://www.craigmurray.org.uk/archives/2005/10/soas_replies_to_1.html «SOAS адказвае на абвінавачванні Акінер»] * [http://www.soas.ac.uk/staff/staff30544.php Профіль Шырын Акинер] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190420103609/https://www.soas.ac.uk/staff/staff30544.php |date=20 красавіка 2019 }} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Акінэр Шырын}} [[Катэгорыя:Дактары філасофіі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] fvy24427pxf0ewox9bkw7j89c621o7f 100 611366 5123780 5118403 2026-04-09T11:07:32Z JerzyKundrat 174 /* 2026 */ 5123780 wikitext text/x-wiki {{таксама}} [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў]] == 2026 == * [[19 сакавіка]]: Памёр [[Чак Норыс]], амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[17 сакавіка]]: Загінуў [[Алі Ларыджані]], сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[1 сакавіка]]: Аятала [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часова выконваючым абавязкі Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[28 лютага]]: Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е, загінулі каля 180 чалавек. * [[19 лютага]]: Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[6 лютага]]: Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}»'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[18 студзеня]]: У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2025)|сутыкнуліся два цягнікі]]. == 2025 == * [[28 снежня]]: ** Памерла [[Брыжыт Бардо]], французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл. ** Пачаліся масавыя пратэсты ў [[Іран]]е. * [[21 снежня]]: Памёр [[Мікіта Мелказёраў]], беларускі блогер і журналіст. * [[14 снежня]]: У час святкавання [[Ханука|Ханукі]] на пляжы ў [[Сідней|Сіднеі]] здзейснены тэрарыстычны акт. * [[10 снежня]]: Амерыканскія вайскоўцы [[Захоп танкера Skipper|захапілі венесуэльскі танкер]] у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. * [[9 снежня]]: ** Былы лідар суданскага апалчэння «[[Джанджавід]]» [[Алі Кушайб]] прысуджаны [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]] да 20 гадоў пазбаўлення волі за [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынства]] і [[Злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствы супраць чалавечнасці]]. ** [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Том Стопард]], брытанскі драматург. * [[21 лістапада]]: Здзейснена [[Выкраданне школьнікаў у штаце Нігер (2025)|выкраданне школьнікаў]] у штаце Нігер у [[Нігерыя|Нігерыі]]. * [[11 лістапада]]: Пад [[Руставі]] ([[Грузія]]) [[Катастрофа Lockheed C-130 пад Руставі (2025)|разбіўся турэцкі ваенна-транспартны самалёт]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Вячаслаў Рагойша]], беларускі філолаг, літаратуразнаўца. * [[24 кастрычніка]]: ** [[Прэзідэнт Ірландыі|Прэзідэнтам Ірландыі]] абарана [[Кэтрын Коналі]]. ** На [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках]] у [[Іст-Брансвік (Нью-Джэрсі)|Іст-Брансвіку]] ([[Нью-Джэрсі]]) пахаваны пісьменнік [[Мікола Цэлеш]], які згінуў у 1976 годзе, расследаванне абставін яго смерці працягваецца. * [[22 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава|Прэміяй імя Сахарава]] ўганараваны журналісты [[Анджэй Пачобут]] і {{нп3|Мзія Амаглабелі|Мзіяй Амаглабелі|ka|მზია ამაღლობელი}}. * [[21 кастрычніка]]: Былы [[прэзідэнт Францыі]] [[Нікаля Сарказі]] прыбыў у турму для адбывання зняволення. * [[13 кастрычніка]]: Пасля пратэстаў на [[Мадагаскар]]ы збег з краіны прэзідэнт [[Андры Радзуэліна]], уладу захапілі ваенныя. * [[11 кастрычніка]]: Памерла амерыканская актрыса [[Даян Кітан]]. * [[10 кастрычніка]]: Буйное [[Дарожна-транспартнае здарэнне ў Светлагорскім раёне (2025)|дарожна-транспартнае здарэнне]] адбылося ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]. * [[3 кастрычніка]]: ** [[Сара Малалі]] стала першай у гісторыі жанчынай, зацверджанай на пасадзе [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|Архібіскупа Кентэрберыйскага]]. ** Спынена выданне газеты «[[Вечерний Могилёв]]». * [[21 верасня]]: Лёгкаатлетка [[Марыя Жодзік]] заваявала срэбра ў [[Скачок у вышыню|скачках у вышыню]], адзіны медаль на чэмпіянаце свету для каманды [[Польшча|Польшчы]]. * [[15 верасня]]: [[Арман Дзюпланціс]] усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6&nbsp;м 30&nbsp;см. * [[28 жніўня]]: {{нп5|Пратэсты ў Інданезіі (2025)|Пратэсты|en|August 2025 Indonesian protests}} ў [[Інданезія|Інданезіі]] ўзмацніліся пасля забойства паліцыяй аднаго з дэманстрантаў. * [[22 чэрвеня]]: [[ЗША]] нанеслі ўдары па ядзерных аб’ектах [[Іран]]а. * [[21 чэрвеня]]: Вызвалены [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] і яшчэ шэраг асуджаных у Беларусі асоб. * [[13 чэрвеня]]: [[Ізраіль]] нанёс удар па аб’ектах ядзернай і ракетнай інфраструктуры [[Іран]]а. * [[12 чэрвеня]]: Пад [[Ахмадабад]]ам пацярпеў крушэнне пасажырскі самалёт [[Boeing 787]], загінулі 270 чалавек. * [[22 мая]]: [[Наталля Пяткевіч]] прызначана віцэ-прэм'ерам Беларусі, [[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзімір Каранік]] узначаліў [[НАН Беларусі|Нацыянальную Акадэмію навук]]. * [[17 мая]]: Фінал конкурсу песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|Еўрабачанне]]» адбыўся ў [[Базель|Базелі]]. * [[10 мая]]: [[Індыя]] і [[Пакістан]] дамовіліся аб спыненні агню. * [[5 мая]]: Платформа [[Skype]] спыняе сваю працу. * [[1 мая]]: [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане|Беларусы — удзельнікі грамадзянскай вайны ў Таджыкістане]] атрымалі статус ветэранаў баявых дзеянняў за мяжой. * [[30 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Украіна]] падпісалі пагадненне па карысных выкапнях. * [[16 красавіка]]: Кітаянка [[Цзюй Вэньцзюнь]] абараніла тытул чэмпіёнкі свету па [[шахматы|шахматах]]. * [[13 красавіка]]: ** Адкрываецца [[Сусветная выстаўка (2025)|Сусветная выстаўка 2025 года]] ў [[Осака|Осацы]]. ** [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі ракетны ўдар па [[Сумы|Сумах]]. * [[5 красавіка]]: [[ЗША]] ахапілі [[Пратэсты ў ЗША (2025)|масавыя пратэсты]] супраць палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[4 красавіка]]: ** Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]] [[Ваагн Хачатуран]] падпісаў закон аб пачатку працэсу ўступлення краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]]. ** Капітан «[[Вашынгтон Кэпіталз]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] зраўняўся з рэкордам [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгуляным сезоне [[НХЛ]]. * [[21 сакавіка]]: Здзейснены [[Напад на мячэць Фамбіты|напад на мячэць Фамбіты]] ([[Нігер]]). * [[20 сакавіка]]: [[Крысці Ковентры]] абрана прэзідэнтам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе. * [[18 сакавіка]]: ** [[Ізраіль]] аднавіў удары па [[Сектар Газа|Газе]]. ** Здзейснена [[Замах на Хасана Шэйха Махмуда|спроба замаху]] на прэзідэнта [[Самалі]] [[Хасан Шэйх Махмуд|Хасана Шэйха Махмуда]]. * [[13 сакавіка]]: [[Міністэрства абароны Расіі]] заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. * [[28 лютага]]: [[Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)|Сустрэча]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] і [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом|Белым доме]] скончылася безвынікова. * [[25 лютага]]: У [[Амдурман]]е здарылася [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|авіяцыйная катастрофа]] з самалётам [[Ан-26]] [[Ваенна-паветраныя сілы Судана|ВПС Судана]]. * [[23 лютага]]: [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2025)|Парламенцкія выбары]] адбыліся ў [[Германія|Германіі]], перамог блок [[ХДС/ХСС]] на чале з [[Фрыдрых Мерц|Фрыдрыхам Мерцам]]. * [[14 лютага]]: Лаўрэатам [[Прэмія імя Міхася Стральцова|Літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова]] стаў паэт і перакладчык [[Кастусь Цвірка]]. * [[4 лютага]]: Учынены [[Стральба ў школе «Campus Risbergska»|напад на школу]] ў горадзе [[Эрэбру]] ([[Швецыя]]). * [[23 студзеня]]: Памёр [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|Віктар Гардзей]], беларускі пісьменнік. * [[22 студзеня]]: У гатэлі на гарналыжным курорце Картаклая ([[Турцыя]]) адбыўся [[Пажар на курорце Карталкая (2025)|пажар]]. * [[16 студзеня]]: Памёр [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[2 студзеня]]: Памерла [[Агнеш Келеці]], венгерская [[Гімнастыка|гімнастка]], пяціразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[1 студзеня]]: ** [[Балгарыя]] і [[Румынія]] канчаткова далучыліся да [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. ** У [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]] падчас святкавання [[Новы год|Новага года]] здзейснены [[Тэракт у Новым Арлеане (2025)|тэрарыстычны акт]]. ** У чарнагорскім [[Цэтынэ]] ўчынена [[Масавае забойства ў Цэтынэ (2025)|масавае забойства]]. == 2024 == * [[29 снежня]]: Пры [[Аварыя грузавіка на мосце Гелана|аварыі на мосце Гелана]] ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] 71 чалавек загінуў. * [[26 снежня]]: Памёр [[Манмахан Сінгх]], дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр [[Індыя|Індыі]] (2004—2014). * [[23 снежня]]: Сухагруз «[[Ursa Major]]» затануў у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] на поўдзень ад [[Картахена (Іспанія)|Картахены]]. * [[20 снежня]]: ** У [[Магдэбург]]у здзейснены [[Наезд на натоўп у Магдэбургу (2024)|наезд на натоўп]] на калядным кірмашы. ** Вынесены прысуд па [[справа Дамініка Пеліко|справе Дамініка Пеліко]], які абвінавачаны ў згвалаваннях з прымяненнем наркотыкаў. * [[17 снежня]]: Памёр [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]], палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[15 снежня]]: У выніку крушэння двух танкераў у [[Керчанскі праліў|Керчанскім праліве]] адбыўся [[Разліў нафты ў Керчанскім праліве (2024)|разліў нафты]]. * [[13 снежня]]: Месэнджар [[Viber]] заблакаваны [[Раскамнагляд]]ам на тэрыторыі [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. * [[11 снежня]]: Указам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзіміру Карызне]] прысвоена ганаровае званне [[Народны паэт Беларусі]]. * [[8 снежня]]: Ізраільская армія [[Уварванне Ізраіля ў Сірыю (2024)|ўварвалася ў Сірыю]]. * [[5 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] падняўся вышэй за $&nbsp;100&nbsp;000. * [[4 снежня]]: [[ЮНЕСКА]] паведаміла аб уключэнні ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[выцінанка|выцінанкі]] — традыцыйнага мастацтва выразання з паперы ў [[Беларусь|Беларусі]]. * [[30 лістапада]]: У [[Сірыя|Сірыі]] антыўрадавыя сілы ў ходзе [[Наступленне на паўночным захадзе Сірыі (2024)|наступлення]] [[Баі за Алепа (2024)|ўзялі]] горад [[Алепа]]. * [[27 лістапада]]: ** Паміж [[Ізраіль|Ізраілем]] і [[Ліван]]ам уступіла ў сілу 60-дзённае перамір’е. ** [[Сірыйская апазіцыя]] пачала [[Аперацыя «Стрымліванне агрэсіі»|аперацыю «Стрымліванне агрэсіі»]], найбуйнейшае наступленне з 2020 года. * [[11 лістапада]]: Здзейснены [[Наезд на натоўп у Чжухаі (2024)|наезд на натоўп]] у кітайскім Чжунхаі. * [[28 кастрычніка]]: [[Археалогія|Археолагі]] абвясцілі аб знаходжанні ў мексіканскім штаце [[Кампечэ]] руін другога па велічыні на паўвостраве [[Юкатан]] старажытнага горада [[Цывілізацыя мая|майя]] — [[Валерыяна]]. * [[26 кастрычніка]]: ** Ізраільская армія [[Аперацыя «Дні пакаяння»|нанесла ўдары]] па тэрыторыі [[Іран]]а. ** Прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Грузіі (2024)|парламенцкія выбары]] ў [[Грузія|Грузіі]]. * [[24 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава]] «За свабоду думкі» прысуджана венесуэльскім палітыкам [[Марыя Карына Мачада|Марыі Карыне Мачада]] і [[Эдмунда Гансалес]]у. * [[23 кастрычніка]]: Здзейснены [[Тэракт у штаб-кватэры Türk Havacılık ve Uzay Sanayii|тэракт]] у штаб-кваэры турэцкай кампаніі Türk Havacılık ve Uzay Sanayii. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]], беларускі мовазнавец. * [[16 кастрычніка]]: [[Ізраіль]]скай арміяй забіты [[Ях’я Сінвар]], лідар палесцінскага руху [[ХАМАС]] у [[сектар Газа|сектары Газа]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Выбух бензавоза ў Маджаі]] ў [[Нігерыя|Нігерыі]] прывёў да шматлікіх ахвяр. * [[14 кастрычніка]]: ** Памёр [[Філіп Зімбарда]], амерыканскі псіхолаг. ** Лаўрэатамі [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] сталі [[Даран Аджэмаглу]], [[Сайман Джонсан]] і [[Джэймс Робінсан (эканаміст)|Джэймс Робінсан]]. * [[3 кастрычніка]]: На поўдзень [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]] абрынуліся [[Паводкі ў Босніі і Герцагавіне (2024)|паводкі]]. * [[2 кастрычніка]]: Назіралася кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 2 кастрычніка 2024 года|сонечнае зацьменне]]. * [[1 кастрычніка]]: ** Прэм’ер-міністрам [[Японія|Японіі]] стаў [[Сігэру Ісіба]]. ** [[Ізраіль]]ская армія [[Уварванне Ізраіля ў Ліван (2024)|ўварвалася]] ў [[Ліван]] для барацьбы з групоўкай «[[Хезбала]]». ** [[Іран]] нанёс [[Ракетны ўдар Ірана па Ізраілі (кастрычнік 2024)|ракетны ўдар]] па Ізраілі. * [[27 верасня]]: ** Памерла [[Мэгі Сміт]], брытанская актрыса. ** З-за праліўных дажджоў [[Непал]] ахапілі [[Паводкі ў Непале (2024)|паводкі]]. * [[25 верасня]]: Памёр [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч|Ісмаіл Александровіч]], беларускі інжынер-будаўнік і мусульманскі дзеяч. * [[23 верасня]]: [[Ізраіль]] пачаў [[Бамбардзіроўкі Лівана Ізраілем (2024)|масавыя бамбардзіроўкі]] [[Ліван]]а. * [[20 верасня]]: Упершыню [[Суперкубак Беларусі па валейболе]] выйграла [[гомель]]ская «[[Энергія Гомель|Энергія]]». * [[17 верасня]]: Атрады ісламістаў [[Напад на Бамако (2024)|напалі]] на [[Бамако]], сталіцу [[Малі]]. * [[11 верасня]]: Памёр [[Альберта Фухіморы]], палітык, Прэзідэнт [[Перу]] з 1990 да 2000 года. * [[7 верасня]]: У [[Францыя|Францыі]] пачаліся [[Пратэсты ў Францыі (2024)|пратэсты]] супраць прызначэння [[Мішэль Барнье|Мішэля Барнье]] [[Прэм’ер-міністр Францыі|прэм’ер-міністрам]]. * [[3 верасня]]: ** У выніку расійскага ракетнага ўдару па [[Ваенны інстытут тэлекамунікацый і інфарматызацыі імя Герояў Крут|Ваенным інстытуце]] ў [[Палтава|Палтаве]] загінула звыш пяцідзесяці асоб. ** Плывец [[Ігар Бокі]] выйграў дваццаць першы залаты медаль на [[Паралімпійскія гульні|Паралімпійскіх гульнях]]. * [[1 верасня]]: Упершыню з пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[Еўропа|Еўропе]], крайне правая палітычная партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]» перамагла на [[Зямельныя выбары ў Цюрынгіі (2024)|выбарах]]. * [[24 жніўня]]: Ля [[Порт-Судан]]а [[Абваленне плаціны Арбаат|абрынулася плаціна Арбаат]]. * [[18 жніўня]]: Памёр [[Ален Дэлон]], французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[9 жніўня]]: Пад [[Сан-Паўлу]] ([[Бразілія]]) [[Катастрофа ATR 72 пад Сан-Паўлу|пацярпеў крушэнне]] самалёт ATR 72. * [[3 жніўня]]: ** Першыя ў гісторыі залатыя алімпійскія медалі для [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] выйграла [[Жульен Альфрэд]], а для [[Дамініка|Дамінікі]] — [[Тэа Лафон]]. ** Амерыканская плыўчыха [[Кэці Ледэкі]] стала дзевяціразовай алімпійскай чэмпіёнкай, зраўняўшыся па колькасці тытулаў з [[Ларыса Латыніна|Ларысай Латынінай]]. ** Нямецкая конніца [[Ізабель Верт]] стала першай спартсменкай, якая выйграла залатыя медалі на сямі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]]. * [[2 жніўня]]: [[Іван Уладзіміравіч Літвіновіч|Іван Літвіновіч]] стаў першым у гісторыі [[скачкі на батуце|скачкоў на батуце]] двукразовым алімпійскім чэмпіёнам. * [[31 ліпеня]]: Загінуў [[Ісмаіл Ханія]], палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 ліпеня]]: Памёр [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]], дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[16 ліпеня]]: ** Памёр [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]], беларускі футбаліст і трэнер. ** У [[Бангладэш]] у ходзе [[пратэсты ў Бангладэш (2024)|студэнцкіх пратэстаў]] за адмену {{нп5|сістэма квот на дзяржаўныя пасады ў Бангладэш|сістэмы квот||Quota system of Bangladesh Civil Service}} загінулі больш за сто чалавек, у краіне ўведзена каменданцкая гадзіна і [[Цэнзура|абмежаваны інтэрнэт]]. * [[15 ліпеня]]: Памёр [[Валерый Паўлавіч Чайка]], беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[14 ліпеня]]: ** На тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] абрынуўся [[Ураган у Беларусі (13—14 ліпеня 2024)|ўраган]], найбольш пацярпела [[Гомельская вобласць]]. ** [[Футбол]]ьная зборная [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціны]] ў шаснаццаты раз выйграла [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]]. * [[8 ліпеня]]: [[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі]] здзейснілі [[Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года|ракетны абстрэл]] [[Украіна|Украіны]], атакаваны [[Кіеў]] і іншыя гарады. * [[7 ліпеня]]: Украінская лёгкаатлетка [[Яраслава Магучых]] усталявала сусветны рэкорд у скачках у вышыню сярод жанчын. * [[1 ліпеня]]: Памёр [[Васіль Апанасавіч Равяка|Васіль Равяка]], [[Герой Беларусі]], работнік сельскай гаспадаркі. * [[27 чэрвеня]]: Міністрам замежных спраў [[Беларусь|Беларусі]] прызначаны [[Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў|Максім Рыжанкоў]]. * [[26 чэрвеня]]: ** Закрыўся [[інтэрнэт]]-сэрвіс [[ICQ]]. ** У [[Балівія|Балівіі]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Балівіі (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[24 чэрвеня]]: ** Каманда «[[Фларыда Пантэрз]]» упершыню выйграла {{нп5|Кубак Стэнлі|Кубак Стэнлі|en|Stanley Cup}}. ** Загінуў [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]], беларускі дыпламат. * [[22 чэрвеня]]: Памерла [[Лідзія Сымонаўна Савік]], беларуская літаратуразнаўца. * [[17 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Бостан Селтыкс]]» сталі чемпіёнамі [[НБА]] ў рэкордны васямнаццаты раз. * [[16 чэрвеня]]: ** [[Мірная канферэнцыя па Украіне (чэрвень 2024)|Мірная канферэнцыя па Украіне]] завяршылася ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. ** Спецназам ліквідаваны тэрарысты, якія [[Захоп закладнікаў у СІЗА Растова-на-Доне|захапілі двух закладнікаў]] у следычым ізалятары [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]] (Расія). * [[14 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|Чэмпіянат Еўропы]] па [[футбол]]е стартаваў у [[Германія|Германіі]]. * [[10 чэрвеня]]: ** У выніку [[Катастрофа Dornier 228 у Чыкангава (2024)|крушэння ваеннага транспартніка]] ў [[Малаві]] загінулі дзевяць чалавек, у тым ліку віцэ-прэзідэнт [[Саўлас Чыліма]]. ** У Кітаі адзначылі [[Свята драконавых лодак]]. * [[7 чэрвеня]]: У авіякатастрофе загінуў амерыканскі астранаўт [[Уільям Элісан Андэрс]]. * [[27 мая]]: Прайшлі [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбары ў Каардынацыйную раду]], арганізаваныя [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускай апазіцыяй]]. * [[25 мая]]: ** Закрыўся [[Канскі кінафестываль 2024|77-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Анора]]» рэжысёра [[Шон Бэйкер|Шона Бэйкера]]. ** Завяршыла сезон польская [[футбол]]ьная [[Экстракляса 2023/2024|Экстракляса]], чэмпіёнам упершыню стала «[[ФК Ягелонія Беласток|Ягелонія]]» з [[Беласток]]а. ** [[Гродна|Гродзенскі]] «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» выйграў матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Кубак Беларусі]] па футболе. ** Расійская армія нанесла шэраг авіяракетных удараў па [[Харкаў|Харкаву]]. * [[24 мая]]: [[Баскетбол]]ьны клуб «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» у шаснаццаты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. * [[19 мая]]: ** «[[Манчэстэр Сіці]]» ў чацвёрты раз запар першынстваваў у [[футбол]]ьнай [[Англійская Прэм’ер-ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]]. ** У [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[8 красавіка]]: Памёр [[Пітэр Хігс]], брытанскі фізік-тэарэтык. * сакавік—красавік: [[Паводка ў Казахстане (2024)|Паводка]] ў [[Казахстан]]е называецца самым вялікім стыхійным бедствам у краіне за апошнія 80 гадоў. * [[29 лютага]]: Памёр [[Браян Малруні]], канадскі палітык і адвакат, 18-ы прэм’ер-міністр Канады (1984—1993). * [[29 лютага]]: [[Пажар у ГЦ «Green Cozy Cottage»]] ([[Дака]], [[Бангладэш]]) прывёў да гібелі людзей. * [[27 лютага]]: Памёр [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў|Мікалай Рыжкоў]], савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня СМ СССР (1985—1991). * [[11 лютага]]: Загіуў [[Келвін Кіптум]], кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу. * [[7 лютага]]: За дзень да ўсеагульный выбараў у [[Пакістан]]е адбыўся [[Двайны тэракт у Белуджыстане (2024)|двайны тэракт]]. * [[6 лютага]]: Былы прэзідэнт [[Чылі]] [[Себасцьян Піньера]] загінуў пры падзенні верталёта. * [[15 студзеня]]: [[Іран]] нанёс [[Ракетны абстрэл Эрбіля (2024)|ракетны ўдар]] па горадзе [[Эрбіль]] ([[Ірак]]). * [[7 студзеня]]: Памёр [[Франц Бекенбаўэр]], нямецкі футбаліст, чэмпіён свету, як ігрок і трэнер, двухразовы ўладальнік тытула футбаліста года ў Еўропе. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Марыу Загалу]], бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер. * [[2 студзеня]]: Здзейснены [[Замах на Лі Чжэ Мёна|замах]] на лідара Дэмакратычнай партыі Карэі Лі Чжэ Мёна. * [[2 студзеня]]: У аэрапорце [[Токіа]] здарылася [[Сутыкненне ў аэрапорце Ханэда|сутыкненне двух самалётаў]]. * [[1 студзеня]]: Членамі групы [[БРІКС]] сталі [[Егіпет]], [[Эфіопія]], [[Іран]], [[Саудаўская Аравія]] і [[ААЭ]]. * [[1 студзеня]]: Спыніла існаванне самаабвешчаная [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка]]. == 2023 == * [[31 снежня]]: Здзейснена хакерская атака на сайт [[БелТА]], дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва Рэспублікі Беларусь. * [[26 снежня]]: Узброеныя сілы Украіны нанеслі ракетны ўдар па [[Феадосія|Феадосіі]], атакаваны расійскі вялікі дэсантны карабель [[Новачаркаск (карабель)|«Новачаркаск»]]. * [[22 снежня]]: [[Францыя]] завяршыла [[Крызіс у Нігеры|вывад войск]] з [[Нігер]]а. * [[21 снежня]]: У выніку [[Стральба на філасофскім факультэце Карлавага ўніверсітэта|стральбы]] на філасофскім факультэце [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ў [[Прага|Празе]] загінулі 15 чалавек. * [[15 снежня]]: На тле частых атак еменскіх [[Хусіты|хусітаў]] на {{нп3|Кантэйнеравоз|кантэйнеравозы|ru|Контейнеровоз}} ў [[Баб-эль-Мандэбскі праліў|Баб-эль-Мандэбскім праліве]] лідар кантэйнерных перавозак {{нп3|Maersk||uk|Maersk}} заявіў аб прыпыненні праходу сваіх суднаў праз [[Чырвонае мора]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Генры Кісінджэр]], [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дыпламат і эксперт у галіне міжнародных адносін. * [[8 лістапада]]: Здзейснена [[разня ў Ардамата]] на паўднёвым захадзе [[Судан]]а, большасць ахвяр яе былі этнічнымі масалітамі. * [[28 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Аляксей Ненадавец]], беларускі літаратуразнаўца. * [[28 кастрычніка]]: [[Пажар на шахце імя Кастэнкі|Пажар на шахце]] ў [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а прывёў да гібелі людзей. * [[25 кастрычніка]]: [[Стральба ў Льюістане]] (штат [[Мэн (штат)|Мэн]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), здзейснена масавае забойства. * [[21 кастрычніка]]: Памёр [[Бобі Чарльтан]], англійскі футбаліст, [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|чэмпіён свету]]. * [[16 кастрычніка]]: Памёр [[Марці Ахцісаары]], Прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[13 кастрычніка]]: Памерла [[Луіза Глюк]], [[ЗША|амерыканская]] [[паэт]]эса, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. * [[13 верасня]]: Памёр [[Мірча Снегур]], першы [[Прэзідэнт Малдовы]] (1991—1996). * [[22 жніўня]]: Памёр [[Тота Кутуньё]], італьянскі спявак, аўтар песень. * [[16 жніўня]]: Памёр [[Віктар Філімонавіч Карамазаў|Віктар Карамазаў]], беларускі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Мілан Кундзера]], чэшскі і французскі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Алесь Пушкін]], беларускі мастак, палітвязень. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Сільвіа Берлусконі]], італьянскі прадпрымальнік, дзяржаўны і палітычны дзеяч. * [[24 мая]]: Памерла [[Ціна Цёрнер]], амерыканская спявачка, аўтар песень, актрыса і танцоўшчыца. * [[22 красавіка]]: Памёр [[Арцемій (Кішчанка)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[27 лютага]]: Памёр [[Аляксей Дудараў]], беларускі драматург. * [[17 лютага]]: У [[Карачы]] ([[Пакістан]]) баевікі [[Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)|атакавалі]] паліцэйскае ўпраўленне. * [[5 лютага]]: Памёр [[Первез Мушараф]], ваенны і палітычны дзеяч, былы Прэзідэнт Пакістана. * [[29 студзеня]]: Памёр [[Дзмітрый Паўлычка]], украінскі паэт, грамадска-палітычны дзеяч. * [[28 студзеня]]: [[Арына Сабаленка]] выйграла жаночы [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема». * [[18 студзеня]]: Загінуў [[Дзяніс Анатольевіч Манастырскі|Дзяніс Манастырскі]], міністр унутраных спраў Украіны. * [[16 студзеня]]: Памерла [[Джына Лалабрыджыда]], італьянская кінаактрыса, рэжысёр, фатограф. * [[15 студзеня]]: Памёр [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі эстрадны спявак, акцёр. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Джэф Бэк]], брытанскі рок-музыкант, гітарыст. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]], апошні кароль Грэцыі. * [[7 студзеня]]: Памёр [[Рыгор Іванавіч Шацько]], беларускі акцёр. == 2022 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Бенедыкт XVI]], 265-ы [[Папа Рымскі]]. * [[29 снежня]]: Памёр [[Пеле]], бразільскі футбаліст, спартыўны функцыянер. * [[25 снежня]]: Памёр [[Віталь Іванавіч Еўмянькоў|Віталь Еўмянькоў]], беларускі літаратуразнаўца, пісьменнік, журналіст. * [[19 снежня]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Родзін|Алесь Родзін]], беларускі мастак. * [[16 снежня]]: Памёр [[Алег Мікалаевіч Гулак|Алег Гулак]], беларускі праваабаронца. * [[11 снежня]]: Памёр [[Анджэла Бадаламенці]], амерыканскі кінакампазітар. * [[10 снежня]]: [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] за свайго зняволенага мужа [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] атрымала Наталля Пінчук, нобелеўская прамова ўпершыню ў гісторыі прагучала па-беларуску. * [[9 снежня]]: У [[Стоўбцы|Стоўбцах]] у [[Касцёл Святога Казіміра (Стоўбцы)|касцёле Святога Казіміра]] адбылася цырымонія перапахавання парэшткаў [[Фабіян Малішоўскі|Фабіяна Малішоўскага]]. * [[4 снежня]]: Капсула кітайскага касмічнага карабля «[[Шэньчжоу-14]]» з трыма касманаўтамі ​​на борце прызямлілася ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]]. * [[3 снежня]]: Памёр [[Вітаўт Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч, гісторык. * [[3 снежня]]: На фоне [[карупцыя|карупцыйнага]] скандалу пачаліся [[Пратэсты ў Манголіі (2022)|пратэсты]] ў [[Манголія|Манголіі]]. * [[1 снежня]]: [[Саломапляценне]] [[Беларусь|Беларусі]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[30 лістапада]]: Памёр [[Цзян Цзэмінь]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Кітай|Кітая]]. * [[30 лістапада]]: Вызвалілася большасць асуджаных па [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|«справе студэнтаў»]] у [[Беларусь|Беларусі]]. * [[26 лістапада]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]], беларускі дзяржаўны дзеяч, ваенны, дыпламат. * [[20 лістапада]]: Памерла аргенцінская актывістка, адна з заснавальніц Асацыяцыі [[Маці з плошчы Мая|маці Пласа-дэ-Мая]] [[Хібі дэ Банафіні]]. * [[17 лістапада]]: Акруговы суд у [[Нідэрланды|Нідэрландах]] прызнаў расіяніна [[Ігар Гіркін|Ігара Гіркіна]] і яго дваіх падначаленых вінаватымі і датычнымі да [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|знішчэння самалёта «Boeing» MH17]] і забойства яго пасажыраў у небе над [[Данбас]]ам у ліпені 2014 года. * [[16 лістапада]]: [[Міжнародны паралімпійскі камітэт]] прыпыніў членства параалімпійскіх камітэтаў Расіі і [[Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Беларусі]]. * [[14 лістапада]]: Памёр [[Ян Чыквін]], беларускі паэт, перакладчык, гісторык літаратуры; доктар гуманітарных навук. * [[11 лістапада]]: Украінскія войскі ўвайшлі ў [[Херсон]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Міхась Тычына]], беларускі літаратуразнавец і крытык, пісьменнік; доктар філалагічных навук. * [[23 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Ільіч Мурамцаў]], беларускі скульптар, педагог. * [[20 кастрычніка]]: [[Ліз Трас]] абвесціла аб адстаўцы з пасады Прэм'ер-міністра Вялікабрытаніі. * [[18 кастрычніка]]: [[Ульф Крыстэрсан]] заступіў на пасаду Прэм'ер-міністра [[Швецыя|Швецыі]]. * [[16 кастрычніка]]: Памерла [[Алена Міхалюк]], беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі. * [[15 кастрычніка]]: Памёр [[Алесь Жук]], беларускі пісьменнік, публіцыст, перакладчык. * [[30 верасня]]: У [[Масква|Маскве]] адбылася цырымонія падпісання дагавораў аб далучэнні да [[Расія|Расіі]] [[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] абласцей. * [[23 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], артыст балета, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[13 верасня]]: Памёр [[Жан-Люк Гадар]], франка-швейцарскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст. * [[6 верасня]]: Пачалося [[Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)|контрнаступленне]] Узброеных сіл Украіны ў Харкаўскай вобласці. * [[3 верасня]]: У [[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Добруш]]ы адкрыты помнік [[І. Шамякін]]у. * [[14 жніўня]]: [[Пажар у царкве Эль-Гізы]] на ўскраіне [[Каір]]а. * [[14 жніўня]]: [[Выбух у гандлёвым цэнтры «Сурмалу»]] ў [[Ерэван]]е. * [[20 ліпеня]]: [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] апублікавала справаздачу аб [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнце з рэйсам Ryanair 4978]], які адбыўся 23 мая 2021 года ў Беларусі. * [[8 ліпеня]]: Памёр [[Жазэ Эдуарду душ Сантуш]], дзяржаўны дзеяч [[Ангола|Анголы]], прэзідэнт краіны (1979—2017). * [[21 чэрвеня]]: Памёр [[Сергій (Гардун)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, прафесар. * [[8 чэрвеня]]: Памёр [[Серж Мінскевіч]], беларускі паэт і перакладчык. * [[29 мая]]: Улады [[Нарвегія|Нарвегіі]] афіцыйную назву [[Беларусь|Беларусі]] змянілі з ''Hviterussland'' на ''Belarus''. * [[26 мая]]: Памёр [[Янка Запруднік]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, палітолаг. * [[13 мая]]: Памёр [[Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян]], Прэзідэнт [[Аб'яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] з 2004 г. * [[10 мая]]: Памёр [[Леанід Макаравіч Краўчук|Леанід Краўчук]], украінскі дзяржаўны дзеяч, першы [[Прэзідэнт Украіны]]. * [[3 мая]]: Памёр [[Аляксандр Васільевіч Сукала|Аляксандр Сукала]], беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. * [[3 мая]]: Памёр [[Ежы Лявінскі]], каталіцкі царкоўны дзеяч, педагог. * [[22 красавіка]]: Памёр беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, архіепіскап Пінскі і Лунінецкі [[Сцяфан (Корзун)]]. * [[21 красавіка]]: Памёр былы прэзідэнт Кеніі [[Мваі Кібакі]]. * [[3 красавіка]]: Памёр [[Уладзімір Крукоўскі]], беларускі мастак. * [[28 сакавіка]]: Памёр [[Алесь Барскі]], беларускі паэт, літаратуразнавец; доктар філалагічных навук. * [[23 сакавіка]]: Памерла [[Мадлен Олбрайт]], першая жанчына на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША. * [[14 сакавіка]]: Памёр [[Мікола Гіль]], беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]]. * [[11 сакавіка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч|Аляксей Пяткевіч]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец. * [[9 сакавіка]]: У [[Канада|Канадзе]] завяршыўся [[Чэмпіянат свету па гарналыжным спорце сярод юніёраў 2022]]. * [[20 лютага]]: Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп [[Юзаф Станеўскі]] благаславіў мемарыяльную дошку ў памяць пра айца [[Казімір Жыліс|Казіміра Жыліса]], усталяваную на сцяне [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Індура)|касцёла Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Індура|Індуры]]. * [[15 лютага]]: Памёр [[Павел Жук (выдавец)|Павел Жук]], выдавец беларускага незалежнага друку. * [[10 лютага]]: Адкрыты для руху [[пуцеправод па праспекце Пераможцаў (Мінск)|пуцеправод па праспекце Пераможцаў]] у [[Мінск]]у. * [[5 лютага]]: Памёр [[Эрнст Сабіла]], беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[5 лютага]]: Памёр [[Абдзіжаміл Нурпеісаў]], Народны пісьменнік Казахстана. * [[31 студзеня]]: Галоўным трэнерам [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы па футболе]] прызначаны [[Чэслаў Міхневіч]]. * [[19 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]], палітык, дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[14 студзеня]]: Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь прызначаны [[Барыс Вячаслававіч Грызлоў]]. == 2021 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Васіль Пятровіч Шаранговіч]], беларускі графік, народны мастак Беларусі, прафесар. * [[30 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Антонавіч Казінец]], беларускі дырыжор, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[26 снежня]]: Памёр [[Дэсманд Туту]], першы чарнаскуры епіскап у [[ПАР]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]], дырыжор, мастацкі кіраўнік і дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь, прафесар. * [[3 снежня]]: Памёр [[Ламін Дзіяк]], сенегальскі і міжнародны спартыўны функцыянер, палітык. * [[28 лістапада]]: Памёр [[Аляксандр Барысавіч Градскі]], савецкі і расійскі музыкант, адзін з заснавальнікаў рускага року. * [[27 лістапада]]: Памёр [[Мікола Мятліцкі]], беларускі паэт. * [[24 лістапада]]: Памёр [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]], заслужаны архітэктар Беларусі. * [[23 лістапада]]: Памёр [[Чон Ду Хван]], дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[21 лістапада]]: Памерла [[Ніна Іванаўна Русланава]], савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. * [[20 лістапада]]: Памёр [[Анатоль Сяргеевіч Карамышаў]], беларускі архітэктар. * [[18 лістапада]]: Памёр [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]], беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 лістапада]]: Памёр [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]], вядучы тэлепраграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]». * [[15 лістапада]]: Памёр [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]], спявак, народны артыст Беларускай ССР. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]], былы прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Чазаў]], савецкі і расійскі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[4 лістапада]]: Памёр [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]], беларускі археолаг і гісторык. * [[26 кастрычніка]]: Памёр [[Ро Дэ У]], дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[22 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Станкевіч]], беларускі празаік, драматург, сцэнарыст. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Барыс Барысавіч Цітовіч|Барыс Цітовіч]], беларускі мастак. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Колін Паўэл]], дзяржаўны дзеяч ЗША. * [[14 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Арастовіч]], беларускі палітык, кандыдат тэхнічных навук, палітвязень. * [[1 кастрычніка]]: Памёр [[Канстанцін Севярынец]], беларускі журналіст, паэт, перакладчык. * [[26 верасня]]: Памёр [[Сяргей Рыгоравіч Герасімец|Сяргей Герасімец]], футбаліст года Беларусі — 1993. * [[17 верасня]]: Памёр [[Абдэль Азіз Бутэфліка]], Прэзідэнт [[Алжыр]]а з 1999 да 2019 года. * [[11 верасня]]: Польскі [[футбаліст]] [[Роберт Левандоўскі]] забіў за [[ФК Баварыя|«Баварыю»]] ў 17-м матчы запар і ўсталяваў новы рэкорд для гульцоў нямецкіх клубаў. * [[8 верасня]]: Памёр [[Ігар Іванавіч Шклярэўскі]], савецкі і расійскі паэт, перакладчык * [[8 верасня]]: Загінуў [[Яўген Мікалаевіч Зінічаў]], міністр Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў * [[7 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі]], беларускі гісторык * [[6 верасня]]: Памёр [[Жан-Поль Бельмандо]], французскі акцёр * [[21 жніўня]]: Памерла [[Галіна Аляксандраўна Арлова]], актрыса, Народная артыстка Беларусі. * [[12 жніўня]]: Памёр [[Сяргей Георгіевіч Багласаў]], беларускі архітэктар. * [[1 жніўня]]: Беларуская дэлегацыя адхіліла лёгкаатлетку [[Крысціна Ціманоўская|Крысціну Ціманоўскую]] ад удзелу ў [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульнях]] і паспрабавала адправіць яе ў Мінск. * [[31 ліпеня]]: Беларускі батутыст [[Іван Літвіновіч]] выйграў залаты медаль на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпіядзе ў Токіа]]. * [[29 ліпеня]]: [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС Беларусі]] накіравала два верталёты для дапамогі з тушэннем [[Лясныя пажары ў Турцыі (2021)|лясных пажараў]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[3 ліпеня]]: Памёр [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі]], скульптар, народны мастак Беларусі. * [[18 чэрвеня]]: Памёр [[Алег Вільгельмавіч Іоў|Алег Іоў]], беларускі археолаг. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі|Ігар Жалязоўскі]], беларускі канькабежац. * [[21 мая]]: Памёр [[Вітольд Ашурак]], беларускі грамадскі і палітычны актывіст, палітычны зняволены. * [[14 красавіка]]: Памёр [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка|Анатоль Клышка]], беларускі пісьменнік, педагог, публіцыст, перакладчык. * [[13 красавіка]]: Памёр [[Леанід Леанідавіч Барткевіч|Леанід Барткевіч]], беларускі спявак і музыкант. * [[9 красавіка]]: Памёр муж брытанскай каралевы [[Елізавета II| Елізаветы II]] [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|прынц Філіп]]. * [[15 лютага]]: Памерла [[Марыя Аркадзеўна Бяспалая|Марыя Бяспалая]], доктар гістарычных навук. * [[15 лютага]]: Памёр [[Лявон Дзейка]], беларускі палітык і грамадскі дзеяч. * [[26 студзеня]]: [[Чэмпіянат свету па сучасным пяцібор’і 2021]] перанесены з [[Мінск]]а ў [[Каір]]. * [[21 студзеня]]: Прэм’ер-міністр [[Манголія|Манголіі]] [[Ухнаагійн Хурэлсух]] падаў у адстаўку. * [[17 студзеня]]: У [[Расія|Расіі]] затрыманы апазіцыйны палітык [[Аляксей Навальны]], які вяртаўся на радзіму з [[Германія|Германіі]]. * [[17 студзеня]]: Памёр доктар гістарычных навук [[Леанід Лыч]]. * [[14 студзеня]]: Памёр [[Леанід Шчамялёў]], народны мастак Беларусі. * [[12 студзеня]]: Памёр ганаровы [[Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]]. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Кірылавіч Цітоў]], беларускі гісторык і геральдык. == [[2020]] == * [[11 снежня]]: Памёр паўднёвакарэйскі кінарэжысёр [[Кім Кі Дук]]. * [[9 снежня]]: Памёр [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]], прэм’ер-міністр Беларусі ў перыяд з 1990 па 1994 гады. * [[8 снежня]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Шапашнікаў]], маршал авіяцыі, апошні міністр абароны СССР. * [[20 лістапада]]: Памёр Патрыярх Сербскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. * [[16 лістапада]]: Запуск [[SpaceX Crew-1]] з астранаўтамі [[Майкл Скот Хопкінс|М. Хопкінс]], [[Віктар Джэром Гловер|В. Гловерам]], [[Саіці Нагуці|С. Нагуці]], [[Шэнан Уолкер|Г. Уолкер]]. * 11—12 лістапада: [[Гібель Рамана Бандарэнкі]]. * [[6 лістапада]]: Памёр [[Міхаіл Міхайлавіч Жванецкі]], расійскі пісьменнік-сатырык. * [[29 кастрычніка]]: Памёр [[Міхаіл Кліменцьевіч Вінаградаў]], беларускі архітэктар, двойчы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Іванавіч Варонежцаў]], беларускі навуковец-фізік, палітык і грамадскі дзеяч. * [[10 кастрычніка]]: Памёр [[Валерый Аляксеевіч Шчукін]], беларускі палітык, праваабаронца, журналіст. * [[10 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Іванавіч Адамушка]], беларускі гісторык і архівіст. * [[6 ліпеня]]: Памёр [[Эніа Марыконэ]], італьянскі кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор. * [[2 ліпеня]]: Памёр [[Яўген Неміроўскі]], расійскі кнігазнаўца. * [[26 чэрвеня]]: Памёр [[Юзаф Трубовіч]], найстарэйшы каталіцкі святар у Беларусі. * [[7 чэрвеня]]: Памёр беларускі мастак [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]]. * [[6 чэрвеня]]: Памёр вікарый Навагрудскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы [[Пётр (Карпусюк)]]. * [[23 мая]]: Памёр [[Арнольд Міхневіч]] — беларускі мовазнаўца. * [[18 мая]]: Памёр [[Пётр Вандзілоўскі]] — беларускі дырыжор, педагог. * [[6 мая]]: Памёр протаіерэй [[Іаан (Харашэвіч)]] — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[красавік]]: Памёр [[Фёдар Пятровіч Сянько]] (83) — савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч<ref>[https://grodnonews.by/news/zhizn/na_84_m_godu_ushel_iz_zhizni_geroy_sotsialisticheskogo_truda_fedor_senko.html На 84-м году ушел из жизни Герой Социалистического Труда Федор Сенько]</ref>. * [[красавік]]: Памерлв [[Паўліна Сурвіла]] (56) — [[ЗША|амерыканскі]] этнамузыколаг і мастачка беларускага паходжання<ref>[https://www.svaboda.org/a/30577059.html Памерла Паўліна Сурвіла, выканаўчы дырэктар Цэнтру беларускіх дасьледаваньняў у ЗША]</ref>. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэчаская Рэспубліка|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына '''[[Катэрына Сакеларапулу]]'''. == [[2019]] == === [[14 снежня]] === * Памёр тройчы (1992, 2000, 2002) лепшы беларускі хакеіст [[Уладзімір Віктаравіч Цыплакоў|Уладзімір Цыплакоў]]. === [[12 жніўня]] === * Беларус [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] перамог на міжнародных спаборніцтвах Google Code Jam, стаўшы шосты раз запар лепшым праграмістам свету. == [[2018]] == === [[24 лістапада]] === * Міністр транспарту і камунікацый Беларусі [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]] прызначаны новым [[Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта|Старшынёй Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]]<ref>[https://www.tvr.by/news/prezident/na_dolzhnost_predsedatelya_mingorispolkoma_naznachen_anatoliy_sivak/ На должность председателя Мингорисполкома назначен Анатолий Сивак]</ref>. === [[20 кастрычніка]] === * З касмодрома [[Куру (касмадром)|Куру]] ў французскай [[Французская Гвіяна|Гвіяне]] да [[Меркурый|Меркурыя]] стартавала місія [[BepiColombo]]<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5bca8fa69a794795d6e3d2ca Европейская миссия BepiColombо успешно стартовала к Меркурию]</ref>. * У [[Будапешт|Будапешце]] ([[Венгрыя]]) стартаваў [[Чэмпіянат свету па барацьбе 2018|чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе]]<ref>[https://tass.ru/sport/5698103 Чемпионат мира по спортивной борьбе стартует в Будапеште]</ref>. === [[19 кастрычніка]] === * Падчас індуісцкага свята [[Віджаядашамі|Дусшэра]] каля горада [[Амрытсар]] у індыйскім штаце [[Пенджаб (штат)|Пенджаб]] у натоўп людзей урэзаўся цягнік. Загінула больш за 60 чалавек і каля 100 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-45920254|title=В Индии поезд врезался в толпу, погибли более 60 человек|publisher=[[BBC]]|date=2018-10-20|accessdate=2018-10-20}}</ref> (паводле іншых звестак загінула каля 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://snob.ru/news/167150|title=Поезд врезался в толпу людей в Индии. Погибло более 50 человек|publisher=Сноб|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20}}</ref>). * У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] упершыню выдалі пашпарт з нейтральным полам (Х)<ref>{{Cite news|title=First Dutch gender-neutral passport issued|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-45914813|work=BBC News|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20|language=en-GB}}</ref>. === [[18 кастрычніка]] === * Міжнародная група астраномаў выявіла на адлегласці больш за два мільярды [[Светлавы год|светлавых гадоў]] ад Сонца гіганцкую структуру, прота[[Скопішча галактык|скопішча галактык]], названую [[Гіперыён (скопішча галактык)|Гіперыёнам]]<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/18/hyperion/ На краю Вселенной обнаружили гигантский объект]</ref>. * У раёне станіцы [[Далжанская (Краснадарскі край)|Далжанская]] Краснадарскага краю пацярпеў крушэнне ваенны навучальны самолёт [[Л-39]] «Альбатрос» с двума членамі экіпажа. На месцы падзення самалёта ў Азоўскім моры знойдзены фрагменты цел абодвух загінулых лётчыкаў<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/20/dead/ Пилоты упавшего в Азовском море Л-39 объявлены погибшими]</ref> і каля 50 частак самалёта<ref>[https://info24.ru/news/istochnik-na-meste-krushenija-l-39-nashli-fragmenty-tela.html?utm_source=vk&utm_medium=free Источник: на месте крушения самолёта Л-39 нашли фрагменты тела]</ref>. === [[17 кастрычніка]] === * У політэхнічным каледжы ў [[Керч]]ы [[Масавае забойства ў Керчанскім політэхнічным каледжы|адбыўся выбух]], загінула не менш за 20 чалавек<ref>[https://meduza.io/news/2018/10/17/v-kerchi-proizoshel-vzryv-v-kolledzhe-est-pogibshie В Керчи произошел взрыв в колледже. 10 человек погибли, 50 пострадали]</ref>. * У [[Канада|Канадзе]] ўступіў у сілу закон пра легалізацыю [[марыхуана|марыхуаны]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/29548279.html|title=В Канаде вступил в силу закон о легализации марихуаны|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * У [[Брусель|Бруселі]] пачаўся саміт [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/17/eu-summit-possible-scenario-political-editor-opinion|title=Саммит ЕС: ставки высоки|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * [[Цэнтральная выбарчая камісія]] спыніла падрыхтоўку да рэферэндума па правядзенні пенсійнай рэформы<ref>[https://www.eg.ru/society/645614-cik-otkazal-v-referendume-po-pensionnoy-reforme-079243/ ЦИК отказал в референдуме по пенсионной реформе]</ref>. * У [[Магас]]е скончыўся першы этап бестэрміновага [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць перадачы зямель Чачні]]. Урад Інгушэціі ўзгадніў працяг мітынгу з 31 кастрычніка па 2 лістапада<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/17/146019-organizatory-mitinga-v-stolitse-ingushetii-ob-yavili-o-priostanovke-aktsii Организаторы митинга в столице Ингушетии объявили о временной приостановке акции]</ref><ref>[https://zen.yandex.ru/media/mbkhmedia/itogi-dvuh-nedel-protestov-v-ingushetii-chto-budet-dalshe-5bc8c0a78cff6400aae1d34e?&from=channel Итоги двух недель протестов в Ингушетии: что будет дальше?]</ref>. === [[16 кастрычніка]] === * Прэм'ер-міністр Арменіі [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]] абвясціў аб сваёй адстаўцы<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/633617|title=Премьер-министр Армении объявил о своей отставке|publisher=[[Інтэрфакс]]|date=2018-10-16|accessdate=2018-10-16}}</ref>. * У [[Венгрыя|Венгрыі]] курсы аб [[Гендэрныя даследаванні|гендэрных даследаваннях]] былі выключаныя са спісаў навучальных праграм у магістратуры ўніверсітэтаў краіны, так як, на думку венгерскіх чыноўнікаў, змест гэтых праграм падрывае хрысціянскія каштоўнасці і традыцыйныя ўяўленні аб сям'і<ref>[https://regnum.ru/news/2502189.html Венгрия исключает курсы по гендерным исследованиям из вузов]</ref>. === [[15 кастрычніка]] === * Шведская Новая акадэмія прысудзіла альтэрнатыўную Нобелеўскую прэмію па літаратуры французскай пісьменніцы [[Марыз Кандэ]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/15/new-acacemy-alternative-nobel-prize-in-literature|title="Альтернативную Нобелевскую премию по литературе" присудили Мариз Конде|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref>. * [[РПЦ|Руская праваслаўная царква]] [[Разрыў еўхарыстычных зносін паміж Рускай праваслаўнай царквой і Канстанцінопальскім патрыярхатам (2018)|разарвала адносіны і спыніла еўхарыстысныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскім патрыярхатам]].<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/religion/20181015/1530711825.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=РПЦ разорвала отношения с Константинопольским патриархатом|publisher=[[РІА Навіны]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref> === [[14 кастрычніка]] === * У французскім Ліёне пачаўся 10-ы [[Кінафестываль імя братоў Люм'ер]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/14/festival-lumiere-opening|title=Открылся кинофестиваль имени братьев Люмьер|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-14|accessdate=2018-10-14}}</ref>. * На [[Парламенцкія выбары ў Люксембургу (2018)|выбарах у Люксембургу]] большасць месцаў захавала [[Хрысціянска-сацыяльная народная партыя (Люксембург)|Хрысціянска-сацыяльная народная партыя]]<ref>[https://ria.ru/world/20181015/1530642225.html На парламентских выборах в Люксембурге победила консервативная партия ХСНП]</ref>. * [[Францыск (папа рымскі)|Папа рымскі Францыск]] прылічыў да ліку святых забітага ў Сан-Сальвадоры архіепіскапа [[Оскар Арнульфа Рамера|Оскара Рамера]], а таксама [[Павел VI|папу Паўла VI]] і яшчэ пяць чалавек<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-45855417 Убитый сальвадорский архиепископ Оскар Ромеро причислен к лику святых]</ref>. === [[13 кастрычніка]] === * Экіпажам верталёта Мі-24 са складу Аб'яднаных сіл Украіны ў небе над [[Лісічанск]]ам збіты шматфункцыянальны беспілотны комплекс «[[Арлан-10]]». Абломкі БПЛА былі знойдзены ў раёне пасёлка [[Бароўскае (Луганская вобласць)|Бароўскае]]<ref>[https://lb.ua/society/2018/10/13/409902_ukrainskiy_vertolet_mi24_sbil.html Украинский вертолёт Ми-24 сбил ещё один беспилотник РФ над Лисичанском]</ref>. * [[Урад Рэспублікі Інгушэція|Урад Інгушэціі]] ўзгадніў правядзенне [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць пагаднення аб мяжы з Чачнёй]] у [[Магас]]е на два дні — 16 і 17 кастрычніка. Раней была ўзгоднена акцыя з 8 па 15 кастрычніка 2018 года<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/13/145913-pravitelstvo-ingushetii-soglasovalo-prodlenie-mitinga-protiv-peredachi-zemel-chechne-na-dva-dnya Правительство Ингушетии согласовало продление митинга против передачи земель Чечне на два дня]</ref>. === [[18 красавіка]] === У [[Кішынёў|Кішынёве]] ўрачыста адкрыты '''[[бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)|бюст Францыска Скарыны]]''' насупраць [[пасольства Беларусі ў Малдове]]<ref name="belta">[http://www.belta.by/culture/view/bjust-frantsiska-skoriny-otkryt-v-kishineve-299351-2018/ Бюст Франциска Скорины открыт в Кишиневе]</ref>. === [[16 лютага]] === * Украінскі спявак '''[[ALEKSEEV]]''' прадставіць [[Беларусь]] на '''[[Еўрабачанне 2018|Еўрабачанні 2018]]'''<ref name="svaboda">[https://www.svaboda.org/a/29044512.html «Я беларускі сьпявак». Хто такі ALEKSEEV, які прадставіць Беларусь на Эўравізіі]</ref>. === [[18 студзеня]] === * [[Мінгарвыканкам]] прысвоіў дзевяці станцый чацвёртай лініі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] назвы '''[[Політэхнічная (станцыя метро, Мінск)|«Політэхнічная»]]''', '''[[Кіеўскі сквер (станцыя метро)|«Кіеўскі сквер»]]''', '''[[Альшэўская (станцыя метро)|«Альшэўская»]]''', '''[[Цівалі (станцыя метро)|«Цівалі»]]''', '''[[Тучынка (станцыя метро)|«Тучынка»]]''', '''[[Берасцейская (станцыя метро, Мінск)|«Берасцейская»]]''', '''[[Лакаматыўная (станцыя метро, Мінск)|«Лакаматыўная»]]''', '''[[Праспект Міру (станцыя метро, Мінск)|«Праспект Міру»]]''' і '''[[Козырава (станцыя метро)|«Козырава»]]'''<ref>[https://euroradio.fm/zacverdzhany-nazvy-novyh-stancyy-4-y-linii-minskaga-metro Зацверджаныя назвы новых станцый 4-й лініі мінскага метро]</ref>. == [[2017]] == === [[12 снежня]] === * [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя|Палесцінскі]] рух [[ХАМАС]] абвясціў трэцюю [[інтыфада|інтыфад]]у [[Ізраіль|Ізраіл]]ю. === [[9 снежня]] === * [[Ірак]] абвясціў пра поўнае [[Грамадзянская вайна ў Іраку|вызваленне]] сваёй тэрыторыі ад баявікоў [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-42294931 Ірак абвясціў пра заканчэнне вайны з «Ісламскай дзяржавай»]</ref>. === [[7 снежня]] === * Закрыты адзіны ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] '''[[Мост цераз Прыпяць (Жыткавіцкі раён)|мост цераз Прыпяць]]'''<ref>[https://auto.tut.by/news/road/572079.html Под Житковичами треснул и просел автомобильный мост через Припять]</ref>. * Рэктарам [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] прызначана беларускамоўны гісторык '''[[Ірына Кітурка]]'''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=201494 Рэктарам Гродзенскага ўніверсітэта стала беларускамоўны гісторык]</ref>. === [[6 снежня]] === * Прэзідэнт ЗША [[Дональд Трамп]] заявіў, што [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] афіцыйна прызнаюць [[Іерусалім]] [[Палітычны статус Іерусаліма|сталіцай Ізраіля]] і даручыў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартаменту ЗША]] падрыхтаваць фізічны перанос амерыканскага пасольства з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авів]]а ў Іерусалім<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2017/12/06/744407-tramp-izrailya Трамп абвясціў пра прызнанне Іерусаліма сталіцай Ізраіля]</ref>. === [[5 снежня]] === * [[Вярхоўны суд ЗША]] палічыў законным [[:en:Executive Order 13780|указ]] прэзідэнта [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], які забараняе ўезд у краіну грамадзянам [[Іран]]а, [[Чад]]а, [[Лівія|Лівіі]], [[Самалі]], [[Сірыя|Сірыі]] і [[Емен]]а<ref>[https://republic.ru/posts/88151 Вярхоўны суд ЗША дазволіла ўвесці забарону на ўезд у краіну грамадзян шасці краін].</ref>. * У [[Анахайм (Каліфорнія)|Анахайме]] ([[ЗША]]) завяршыўся [[Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы 2017]]<ref>[https://rsport.ria.ru/trend/weightlifting_wc_25092017/ Чэмпіянат свету-2017 па цяжкай атлетыцы ў ЗША, 28 лістапада — 5 снежня].</ref>. * [[Канстытуцыйны суд Аўстрыі]] прыняў пастанову, якая з 2019 года легалізуе [[Грамадзянскія партнёрствы ў Аўстрыі|аднаполыя шлюбы ў Аўстрыі]]<ref>[https://www.kp.ru/online/news/2953565/ Канстытуцыйны суд Аўстрыі ўхваліў зняволенне аднаполых шлюбаў].</ref>. * [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] вырашыў, што [[Алімпійскія спартсмены ад Расіі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018|зборная Расіі]] не зможа выступаць пад сваім сцягам на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Алімпіядзе-2018]] у Паўднёвай Карэі<ref>[https://meduza.io/feature/2017/12/05/na-olimpiade-2018-ne-budet-sbornoy-rossii-glavnoe-iz-resheniya-mezhdunarodnogo-olimpiyskogo-komiteta На Алімпіядзе-2018 не будзе зборнай Расіі. Галоўнае з рашэння Міжнароднага алімпійскага камітэта]</ref>. * [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Украінская паліцыя]] затрымала былога губернатара Адэскай вобласці [[Міхаіл Саакашвілі|Міхаіла Саакашвілі]], аднак яго прыхільнікі сілай вызвалілі свайго лідара з-пад арышту<ref>[https://www.golos-ameriki.ru/a/saakashvili-detained-in-kyev/4149715.html Міхаіл Саакашвілі вызвалены высілкамі прыхільнікаў]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} qd0f2ijrb4d918nn2h47b4sn7x0pww2 0 650621 5123787 4759162 2026-04-09T11:33:28Z Ілля Касакоў 21245 5123787 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крукоўскі}} {{асоба}} '''Аляксандр Іосіфавіч Крукоўскі''' ({{ДН|23|2|1901}}, в. [[Загалле (Любанскі раён)|Загалле]], [[Любанскі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|2|8|1945}}, [[ГУЛАГ]]) — беларускі [[геолаг]], [[этнограф]] і [[гісторык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў мнагадзетнай сялянскай сям’і. Пачатковую адукацыю атрымаў у Загальскай царкоўнапрыходскай школе. Пасля паступіў у [[Слуцкае духоўнае вучылішча]], якое скончыў на выдатна, але царкоўным служыцелем не стаў, бо марыў працаваць на асветніцкай ніве. Настаўнічаў у сваёй вёсцы, потым вучыўся на курсах беларусазнаўства ў [[Мінск]]у. У [[Мазыр]]ы выкладаў беларускую мову і літаратуру, працаваў у акруговым аддзеле народнай асветы. Ён быў адным з найбольш актыўных ініцыятараў разгортвання краязнаўчага руху на Мазыршчыне. На працягу некалькіх гадоў узначальваў праўленне акруговага таварыства краязнаўства, якое было найлепшым у рэспубліцы. Таварыства налічвала 39 мясцовых краязнаўчых аб’яднанняў, у якіх было звыш 1100 членаў<ref name="luban">{{Cite web |url=http://guk-luban.net.by/?page_id=2648 |title=Аляксандр Іосіфавіч Крукоўскі |access-date=15 ліпеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200715115410/http://guk-luban.net.by/?page_id=2648 |archivedate=15 ліпеня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Вялікую ўвагу А. I. Крукоўскі надаваў збіранню вуснай народнай творчасці і матэрыялаў для геаграфічных і дыялектных слоўнікаў. Гэтая работа пачалася ў канцы [[1926]] г. Ён склаў інструкцыю па збіранні матэрыялаў для геаграфічнага слоўніка «Мазыршчына», якая была разаслана ва ўсе раённыя краязнаўчыя таварыствы. Слоўнік павінен быў зафіксаваць і даць поўнае апісанне ўсіх паселішчаў на тэрыторыі [[Мазырская акруга|акругі]], урочышчаў, пагоркаў, нізін, рэк, азёр, сажалак, майстэрняў, лесапільняў, помнікаў і г. д. Праўленне таварыства атрымала 320 апрацаваных у адпаведнасці з інструкцыяй картак, праз год — яшчэ 362. Яшчэ больш масавы характар набыло збіранне матэрыялаў для дыялектнага слоўніка. Пад канец 1927 г. праўленне таварыства мела картатэку, у якую было ўнесена 20 135 дыялектных слоў. А. I. Крукоўскі прыступіў да складання і ў лістападзе [[1928]] г. [[Краёвы слоўнік Мазырскай акругі|слоўнік Мазыршчыны]] на 10 тысяч слоў паступіў у Слоўнікавую камісію [[Інстытут беларускай культуры|Інстытута беларускай культуры]]. Друкаванне яго было адкладзена, а рукапіс згубіўся ў час Вялікай Айчыннай вайны<ref name="luban"/>. У чэрвені 1930 г. Крукоўскага перавялі ў Менск на пасаду намесніка дырэктара [[Беларускі навукова-даследчы геолагаразведачны інстытут|Інстытута геалогіі і гідрагеалогіі АН БССР]], ён займаўся даследаваннем прыродных рэсурсаў Беларусі, пераважна [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкага Палесся]]. Вынікам гэтай дзейнасці з’явіўся шэраг навуковых прац і краязнаўчых артыкулаў — «Жалезная руда на Мазыршчыне», «Карысныя выкапні», «Вапняковыя пароды Мазыршчыны», «Горад Мазыр і яго ваколіцы», «Тураў і яго ваколіцы» і іншыя<ref name="luban"/>. У 1935 г. А. I. Крукоўскі працаваў дырэктарам [[Інстытут геалогіі і гідрагеалогіі АН БССР|Інстытута геалогіі і гідрагеалогіі]], затым інжынерам-кансультантам ва [[Упраўленне воднай гаспадаркі БССР|Упраўленні воднай гаспадаркі БССР]]. Член [[ВКП(б)]] (да 1935). Пражываў у кватэры № 2 [[Дом спецыялістаў (Мінск)|Дома спецыялістаў]] па [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|вул. Савецкай]] у [[Менск]]у. Быў жанаты, гадаваў дзіця<ref name="Маракоў"/>. Арыштаваны 8 снежня 1936 ва ўласнай кватэры. Асуджаны [[Тройка НКУС|«тройкай» НКУС]] 30.11.1937 за «контррэвалюцыйную дзейнасць» да 10 гадоў ППК. Этапаваны, хутчэй за ўсё, ва [[Ухта-Пячорскі канцлагер|Ухта-Пячорскі]], затым [[Ухта-Іжэмскі канцлагер|Ухта-Іжэмскі]] альбо [[Пячорскі канцлагер]]ы НКУС [[Комі АССР]]<ref name="Маракоў">{{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы|3-2|КРУКОЎСКІ Аляксандр Іосіфавіч}}</ref>. 3 1937 г. ён — геолаг-разведчык на будаўніцтве чыгункі ў Бурат-Манголіі<ref name="luban"/>. Загінуў 2 жніўня 1945 года ў зняволенні. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах [[Вярхоўны Суд БССР|Вярхоўнага суда БССР]] 30.5.1956. Асабовая справа К. № 5949-с з фотаздымкам захоўваецца ў архіве [[КДБ Беларусі]]<ref name="Маракоў"/>. == Бібліяграфія == * Германовіч, І. Аляксандр Крукоўскі / І. Германовіч // Роднае слова. — 2001. — № 2. — С. 36. * Карпіевіч, В. І. Даследчык роднага краю/В. І. Карпіевіч // Памяць : гіст.-дакум. хроніка Любанскага р-на. — Мн., 1996. — С.128-129. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы|3-2|КРУКОЎСКІ Аляксандр Іосіфавіч}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы|1|КРУКОЎСКІ Аляксандр Іосіфавіч}} {{DEFAULTSORT:Крукоўскі Аляксандр Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Геолагі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Мазыра]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне]] 7qodqqbsaww06615bkvnl0zg0gnq9i0 100 658977 5123500 5122793 2026-04-08T15:51:23Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5123500 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вецер уздоўж берага|2026-04-07T16:49:07Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Марлі Шэлтан|2026-04-06T10:29:35Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Калі Гары сустрэў Салі|2026-04-06T05:29:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Нора Эфран|2026-04-06T05:24:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Роб Райнер|2026-04-06T05:06:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч|2026-04-05T20:45:07Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Наомі Скот|2026-04-05T11:22:00Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Якія спяваюць пад дажджом|2026-04-05T10:08:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Стэнлі Донен|2026-04-05T09:57:47Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Марыя Леанідаўна Пахоменка|2026-04-05T07:56:39Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Уолтэр Матау|2026-04-05T05:39:21Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Наталі Андэрсан|2026-04-04T18:08:54Z|Feeleman}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5ip56c6dd5ogxyexcnew27xbggln5wz 0 666468 5123571 5088702 2026-04-08T18:53:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123571 wikitext text/x-wiki [[File:Кніга «Хамаіл». 1850—1900. Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі 01.jpg|thumb|Хамаіл. 1850—1900. [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі]]]] '''Хамаілы''' ([[Арабская мова|арабск.]] ''хамаіл'' — «тое, што носяць пры сабе», «[[талісман]]», «[[амулет]]») — у [[беларускія татары|беларускіх татар]] [[кніга|кнігі]] малога фармату, у якіх сабраны [[малітва|малітвы]] на [[арабская|арабскай]] і [[цюркская|цюркскай]] мовах, асобныя суры ([[Аят|айаты]]) [[Каран]]а, тлумачэнні рэлігійных абрадаў, а таксама парады па [[лячэнне|лячэнні]] хвароб, {{нп5|тлумачэнне сноў|тлумачэнні сноў|ru|Толкование сновидений}}, [[каляндар|календары]] шчаслівых і нешчаслівых дзён. Звычайна арабскія і цюркскія тэксты суправаджаюцца тлумачэннямі на [[беларуская|беларускай]] або [[польская|польскай]] мовах. Узорам для хамаілаў беларускіх татар былі [[рукапіс]]ы, прывезеныя з [[мусульманскія краіны|мусульманскіх краін]], напрыклад, [[Асманская імперыя|Турцыі]], хаця назва «хамаілы» у інш. раёнах мусульманскага свету не выкарыстоўвалася для малітоўнікаў. [[File:Хамаіл. Апошняя чвэрць 19 ст. Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі.png|thumb|Хамаіл. Апошняя чвэрць 19 ст. [[Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі]]]] [[File:Хамаіл 2-я пал. 19 ст. Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі.png|thumb|злева|Хамаіл 2-я пал. 19 ст. [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі]]]] Вылучаюць хамаілы «молінскія» (прызначаліся для [[мула|мул]] — «мол», змяшчалі малітвы і тлумачэнні абрадаў), «фалдзейскія» (служылі [[варажбіт]]ам, [[знахар]]ам — «фалдзеям», змяшчалі [[Астралогія|астралагічныя]] табліцы і [[магія|магічныя]] рэцэпты супраць розных хвароб) і універсальныя. Сярод татарскіх кніг хамаілы былі найбольш распаўсюджанымі ў паўсядзённым ужытку рукапісамі. У кожнай мусульманскай сям’і быў адзін ці некалькі хамаілаў. Практыка іх перапісвання працягвалася даўжэй за інш. кнігі — зарэгістраваны хамаілы 1971 і 1986 гадоў. Старэйшы хамаіл (1-я пал. 17 ст.) знаходзіцца ў бібліятэцы [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]] («фалдзейскі»). У [[Беларусь|Беларусі]] хамаілы захоўваюцца ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]] (7 экз.), [[Цэнтральная навуковая бібліятэка НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі]] (8 экз.), [[Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі|Гродзенскім дзяржаўным музеі гісторыі рэлігіі]] (11 экз.) і ў прыватных калекцыях. == Літаратура == * {{крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=712|артыкул=Хамаілы|аўтар=[[Алена Цітавец|Цітавец А.]]}} * Рукапісныя і друкаваныя кнігі бела-рускіх татараў: Каталог выставы. (Да 600-годдзя татарскага асадніцтва на Беларусі). Мн., 1997; * Drozd A., Dziekan М. М., Мajda Т. Piśmiennictwo i muhiry Tatarów polsko-litewskich. Warszawa, 2000; * Мишкинeнe Г. Древнейшие рукописи литовских татар: (Графика. Транслитерация. Перевод. Структура и содержание текстов). Вильнюс, 2001; * Рукапісы беларускіх татараў канца XVII — пачатку XX стагоддзя з калекцыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: Каталог / Уклад.: [[І. А. Ганчарова]], [[А. І. Цітавец]], [[Міхаіл Уладзіміравіч Тарэлка|М. У. Тарэлка]]. Мн., 2003; * Мишкинене Г., Намавичюте С., Покровская Е. Каталог арабскоалфавитных рукописей литовских татар. Вильнюс, 2005. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Кнігі]] [[Катэгорыя:Іслам]] [[Катэгорыя:Іслам у Беларусі]] qe0pavi0jcugd13kgb9sgl135kk4izn 0 673807 5123613 4343129 2026-04-08T19:35:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123613 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Жыровіцкі ірмалой | Арыгінал назвы = Жыровіцкі Ірмалагіён | Выява = | Шырыня = 250px | Подпіс = | Аўтар = Іаан Колбек (верагодна) | Жанр = [[Ірмалой]] (рукапісны зборнік) | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Выдавецтва = [[Жыровіцкі Успенскі манастыр|Жыровіцкі манастыр]] (верагодна) | Выпуск = 1620-я — 1640-я гады | Старонак = }} '''Жыровіцкі ірмалой''' (таксама '''Жыровіцкі Ірмалагіён''')&nbsp;— выдатны рукапісны ўкраіна-беларускі ноталінейны музычны помнік (зборнік змешанага складу). Створаны на [[Старабеларуская мова|старабеларускай]] і [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] мовах у [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]]. Адлюстроўвае больш ранні этап гісторыі царкоўных спеваў [[Жыровіцкі Успенскі манастыр|Жыровіцкага манастыра]] і з'яўляецца важным сведчаннем развіцця ранняй традыцыі беларускага грэка-каталіцкага (уніяцкага) спеву, які ў час стварэння зборніка прынцыпова не адрозніваўся ад [[Праваслаўе|праваслаўнага]]{{sfn|Шевчук|2008}}. == Гісторыя стварэння і бытавання == [[Археаграфія|Археаграфічны]] аналіз і апісанне рукапісу правяла ўкраінскі крыніцазнаўца [[Любоў Андрэеўна Дубровіна|Л.&nbsp;А.&nbsp;Дубровіна]]. Паводле яе даціроўкі, большая частка зборніка адносіцца да 1620-х гадоў{{sfn|Карній|2001|с=342}}{{sfn|Шевчук|2008}}, за выключэннем невялікай часткі тэкстаў, якая датуецца 1640-мі гадамі (ажно да 1649 года){{sfn|Шевчук|2008}}. Беларускі музыказнаўца [[Вольга Уладзіміраўна Дадзіёмава|В.&nbsp;У.&nbsp;Дадзіёмава]] лічыць, што Жыровіцкі ірмалой быў створаны ў 1649 годзе ўжо ва ўніяцкім Жыровіцкім Свята-Успенскім манастыры{{sfn|Дадзіёмава|2012|с=56}}. Стварэнне такога значнага і складанага музычнага помніка не было выпадковым, бо ў Жыровіцкім манастыры існавала моцная і прафесійна арганізаваная харавая традыцыя. Гістарычныя дакументы сведчаць, што музычнай справай тут кіравалі спецыялісты. Напрыклад, вядома, што на восеньскай сесіі Жыровіцкай кангрэгацыі 25 снежня 1661 года фігураваў манах Іларыён Скажынскі, які афіцыйна насіў тытул «рэгента музыкі жыровіцкай» (кіраўніка хору){{sfn|Нікалаеў|2009|с=381}}.[[Файл:Жировицкий Ирмологион. 1649.jpg|thumb|злева|Аркуш з тэкстам і нотамі]] [[Файл:Всенощное бдение. Лист из Жировицкого ирмологиона.jpg|thumb|Усяночнае трыванне (аркуш з Жыровіцкага ірмалоя)]]Мяркуючы па [[Маргіналіі|маргіналіях]] (запісах на палях), перапісчыкам або складальнікам помніка быў Іаан Колбек, які ў 1661 годзе «прынес у дар вечны цудатворнай іконе прасвятой Багародзіцы Жыровіцкай і царкве яе залажэння...»{{sfn|Карній|2001|с=343}}. Даследчык Іван Кузьмінскі з [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя П. І. Чайкоўскага|Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны імя П.&nbsp;І.&nbsp;Чайкоўскага]] таксама мяркуе, што рукапіс быў перапісаны Іаанам Колбекам у 1661 годзе, і дадае, што гэта адбылося непасрэдна ў сценах Жыровіцкага манастыра{{sfn|Кузьмінскі|2018|с=29}}. Згодна з іншым пунктам гледжання, пааркушны запіс у рукапісе сведчыць пра перадачу тэксту ў манастыр у 1662 годзе «ў дар вечны аб сваім і сваіх здароўі і выратаванні» (арк. 2—15), што адбылося значна пазней за складанне самога зборніка. Гэта дае падставы для версіі, што асновай Ірмалоя з яго разнастайным рэпертуарам паслужыў не мясцовы [[Пратограф (тэксталогія)|пратограф]], а, наадварот, рэпертуар быў асвоены ў манастыры пасля атрымання рукапісу ў дар. Пасля гэтага Ірмалой доўга выкарыстоўваўся ў «хоры Жыровіцкай царквы» (арк. 24—26). У 1761 годзе помнік знаходзіўся ўжо ў [[Пачаеў|Пачаеве]], пасля чаго месцам яго знаходжання стала бібліятэка [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскага манастыра]]{{sfn|Шевчук|2008}}. Пасля ліквідацыі Уніі (1839) кнігазборы многіх манастыроў былі расфарміраваны і вывезены{{sfn|Нікалаеў|2009|с=382}}. У наш час Жыровіцкі ірмалой захоўваецца асобна ад іншых кніг манастыра — у фондах Інстытута рукапісу [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага|Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У.&nbsp;І.&nbsp;Вярнадскага]] ў [[Кіеў|Кіеве]] пад шыфрам Ф. 1. № 3367{{sfn|Шевчук|2008}}{{sfn|Карній|2001|с=342}}. == Канфесійная прыналежнасць == У Жыровіцкім ірмалоі адбілася ранняя традыцыя беларускага грэка-каталіцкага (уніяцкага) спеву, якое ў час стварэння зборніка прынцыпова не адрознівалася ад праваслаўнага. Толькі пазней адрозненні відавочна праявіліся ва ўніяцкім рэпертуары. На тое, што кніга непасрэдна адносілася да ўніяцкага асяроддзя, указваюць пасляслоўе «Паданне пра Рымскую Пасху» («Сказание о Римстей Пасце») і дарчы надпіс. Без гэтых двух элементаў вызначыць уніяцкую прыналежнасць экзэмпляра было б вельмі складана. Пасля гвалтоўнага пераводу Жыровіцкага манастыра ва [[Берасцейская унія|ўнію]] традыцыйны рэпертуар быў захаваны і нават пашыраны, аднак новыя песняпенні таксама мелі праваслаўны характар, што пацвярджаецца іх наяўнасцю ў зборніках праваслаўных манастыроў таго ж часу{{sfn|Шевчук|2008}}. Музыказнаўца В.&nbsp;У.&nbsp;Дадзіёмава падкрэслівае, што Жыровіцкі ірмалой з'яўляецца прыкладам уніяцкай традыцыі стварэння рукапісаў і нотных выданняў, у якіх апынуліся захаванымі рысы ўсходнерускай (беларускай) праваслаўнай абраднасці. Гэта праявілася перш за ўсё ў будове і музычнай стылістыцы. Захаванне мясцовых праваслаўных традыцый і іх выжыванне ў складаных канфесійных умовах XVII стагоддзя стала непасрэдным вынікам гэтай сінтэтычнай уніяцкай традыцыі{{sfn|Дадзіёмава|2012|с=56}}. == Структура і музычныя традыцыі == Жыровіцкі ірмалой падзяляецца на 4 традыцыйныя раздзелы песняпенняў, якія ўзыходзяць да [[Знаменны распеў|знаменнага спеву]] Паўднёва-Заходняй Русі: [[Абіход]], [[Актоіх]] ([[Сціхіра|сціхіры]], [[Ірмас|ірмасы]], [[Падобен|падобны]]), [[Мінея]] і ўключаная ў гадавое кола [[Трыёдзь]]. Мясцовую традыцыю не абышла ўласцівая таму часу мнагаспеўнасць, бо некаторыя абіходныя тэксты ў зборніку прадстаўлены цэлымі групамі распеваў. Стварэнне такіх груп лічыцца праявай манастырскай практыкі. У прыватнасці, яны прадстаўлены ў зборніку падборкай некалькіх [[Херувімская песня|херувімскіх песень]], выкананне якіх прызначалася як для будзённых, так і для святочных дзён. Менавіта па херувімскіх даследчыкі робяць высновы пра высокую абазнанасць перапісчыка і яго намер увесці мелодыі розных сучасных яму традыцый{{sfn|Шевчук|2008}}. Рукапіс з'яўляецца сапраўдным зборам разнастайных лакальных песняпенняў. Украінскі даследчык І. Кузьмінскі (са спасылкай на Юрыя Ясіноўскага<ref group="Заўв">Маецца на ўвазе праца: ''Ясиновський Ю.'' Українські та білоруські нотолінійні Ірмолої 16—18 століть. Каталог і кодикологічно-палеографічне дослідження. Львоў, 1996. С. 126—128.</ref>) лічыць гэта доказам таго, што ў момант стварэння кнігі ў манастыры знаходзіліся выхадцы з розных тэрыторый Кіеўскай мітраполіі, якія трапілі ў [[Жыровічы]] ў выніку ваенных дзеянняў. У Ірмалоі зафіксаваны наступныя разнавіднасці распеваў: [[Кіеўскі распеў|кіеўскі]], [[Астрожскі распеў|астрожскі]], [[Падгорскі распеў|падгорскі]], [[Беларускі распеў|беларускі]], [[Віленскі распеў|віленскі]], [[Слуцкі распеў|слуцкі]], [[Крамянецкі распеў|крамянецкі]], [[Скіцкі распеў|скіцкі]], [[Сербскі распеў|сербскі]], [[Балгарскі распеў|балгарскі]] і [[Грэчаскі распеў|грэчаскі]]{{sfn|Кузьмінскі|2018|с=29}}. Мелодыі часта адлюстроўваюць мясцовыя ўкраіна-беларускія пеўчыя традыцыі, пра што сведчаць пакінутыя перапісчыкам назвы: «слуцкая», «крамянецкая», «падгорская». Пра непасрэдныя кантакты з украінскай традыцыяй сведчаць дакладныя «кіеўскі» і «астрожскі» распевы вершаў «Шчаслівы муж» («Блажен муж»), якія менавіта з часу стварэння гэтага зборніка пачынаюць быць вядомымі пад такімі назвамі. У кнізе сустракаюцца і спецыфічныя ўкраінскія рэмаркі («крамянецкае», «ўкраінскае»){{sfn|Шевчук|2008}}. === Балгарскі, грэчаскі і сербскі распевы === Жыровіцкі ірмалой прызнаецца першым вядомым помнікам першай паловы XVII стагоддзя з найбагацейшай калекцыяй тэкстаў «балгарскага распеву»{{sfn|Шевчук|2008}}. Песняпенняў з такой паметкай налічваецца ажно 119. Сюды ўваходзяць песняпенні для [[Літургія Іаана Залатавуста|Літургіі Іаана Залатавустага]], [[Дагматык|дагматыкі]] на 8 галасоў, прыпевы для [[Двунадзясятыя святы|Гасподніх]] і [[Багародзічныя святы|Багародзічных свят]], [[Сядален|седальны]], вялікая колькасць сціхір і інш.{{sfn|Карній|2001|с=342}}. На падставе такой вялікай колькасці даследчыца [[Лідзія Піліпаўна Карній|Лідзія Карній]] робіць выснову, што Жыровіцкі манастыр з'яўляўся цэнтрам асаблівага распаўсюджвання «балгарскага распеву»{{sfn|Карній|2001|с=342}}. З балгарскім распевам звязаны і дзве версіі песняпення «[[Дастойна ёсць]]», што таксама з'яўляецца адметнай рысай кнігі{{sfn|Шевчук|2008}}. Несумненную цікавасць уяўляе падборка літургійных песняпенняў «грэцкага распеву». Яна прадстаўлена трыма тэкстамі: «Агіяс о Тэас» (2 рэдакцыі), «[[Кірые элейсон]]» і херувімская песня «грэцкая» (на грэчаскі тэкст)<ref group="Заўв">Гэтая херувімская песня сустракаецца і ў іншых крыніцах пад рознымі назвамі: як «балгарская» ў карпацкім Далінянскім ірмалоі, як «перанос грэцкі» ў польскім Ірмалоі 1631 года, як «штодзённая» 7-га гласа ў Маняўскім ірмалоі і інш.</ref>. Галоўным адрозненнем беларускіх версій гэтай херувімскай (уключаючы жыровіцкую) ад украінскіх з'яўляецца адсутнасць уступнай інтанацыйнай формулы «Неанес»{{sfn|Шевчук|2008}}. Шчыльна звязана са зборам балгарскага распеву і наяўнасць двух рэдкіх сербскіх песняпенняў: херувімскай і [[Еўхарыстыя|прычасным]] вершам «Хваліце Госпада з нябёсаў». Херувімская сербскага распеву вядомая толькі па гэтай версіі зборніка і не мае аналагаў у балгарскім рэпертуары{{sfn|Шевчук|2008}}. == Асаблівасці натацыі == Як і многія помнікі музычнай культуры ВКЛ таго часу, Жыровіцкі ірмалой адлюстроўвае працэс пераходу і ўдасканальвання нотнага запісу. Для [[Кіеўская натацыя|кіеўскай натацыі]] выкарыстоўваецца знарочыста «квадратнае» пісьмо. Тэкст адрозніваецца скарачэннем шэрагу песняпенняў: напрыклад, у 24 песняпеннях складаныя фітныя распевы былі заменены прастаноўкай знака [[фіта]]. Такім чынам, доўгія распевы прайграваліся або па памяці, або па іншых запісах фіт у рукапісе. На аркушах 82—92 для афармлення фітных распеваў былі выкарыстаны квадратныя дужкі<ref group="Заўв">Такое ж афармленне з квадратнымі дужкамі пазней прымянілі ў графіцы старадрукаванага Львоўскага ірмалоя 1709 года.</ref>. Улічваючы перадавыя змены, у Ірмалоі прысутнічаюць і пэўныя архаічныя рысы пісьма (напрыклад, [[Ключ (музыка)|цэфаўтны ключ]] на ніжняй лініі). Гэтыя элементы адлюстроўваюць тэндэнцыю да ўмеранага абнаўлення тэкстаў і нотапісу, якая сфарміравалася ва ўніяцкай пеўчай культуры таго часу{{sfn|Шевчук|2008}}. == Даследаванне == У XX і XXI стагоддзях цікавасць навукоўцаў да Жыровіцкага ірмалоя насіла пастаянны характар. Шырокая бібліяграфія пра зборнік прадстаўлена ўкраінскім даследчыкам Ю. Ясіноўскім. Публікацыяй яго асобных песняпенняў займаўся [[Гай Пікарда|Г. Пікарда]], падборку песняпенняў балгарскага распеву апублікавала [[Лідзія Піліпаўна Карній|Л.&nbsp;Ф.&nbsp;Карній]], а ноталінейны пераклад адзінкавых твораў зрабіла [[Аляксандра Сяргееўна Цалай-Якіменка|А.&nbsp;С.&nbsp;Цалай-Якіменка]]. У навейшы час працу працягнула музыказнаўца А. Ю. Шаўчук{{sfn|Шевчук|2008}}. == Заўвагі == {{заўвагі|group="Заўв"}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * {{Кніга |аўтар=[[Вольга Уладзіміраўна Дадзіёмава|Дадзіёмава В. У.]] |загаловак=Гісторыя музычнай культуры Беларусі да XX стагоддзя |месца=Мінск |выдавецтва=[[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі]] |год=2012 |старонак=230 |isbn=978-985-7048-05-2 |ref=Дадзіёмава}} * {{Артыкул |аўтар=[[Лідзія Піліпаўна Карній|Карній Л.]] |загаловак=Балгарскі напеў у беларускіх ноталінейных Ірмалоях канца XVI — пачатку XVII ст. з украінскіх кнігасховішчаў |выданне=Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў (Мінск, 21—25 мая, 4—7 снеж. 2000 г.) |месца=Мінск |выдавецтва=Беларускі кнігазбор |год=2001 |старонкі=340—343 |isbn=985-6638-35-6 |ref=Карній}} * {{Артыкул |аўтар=Кузьминский И. |загаловак=История церковной музыки через призму деятельности украино-белорусских митрополитов и епископов XVII века |выданне=Journal of the International Society for Orthodox Church Music |год=2018 |том=3 |старонкі=22—38 |issn=2342-1258 |ref=Кузьмінскі}} * {{Артыкул |аўтар=Шевчук Е. Ю. |загаловак=Певческая традиция Жировичского монастыря // Жировицкий в честь Успения Пресвятой Богородицы ставропигиальный мужской монастырь |выданне=Православная энциклопедия |месца=М. |год=2008 |том=19 |старонкі=263—273 |ref=Шевчук}} * {{Кніга |аўтар=[[Гай Пікарда|Пікарда Дз.]] |загаловак=Царкоўная музыка на Беларусі 989—1995 |месца=Мінск |год=1995}} {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] lss9efr0jt6vf9mctpxswjr29fald3y 0 684620 5123640 5078749 2026-04-08T20:42:37Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Пераможцы */ 5123640 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па гандболе''' — штогадовы турнір па [[гандбол]]е. У 1997 годзе [[Беларуская федэрацыя гандбола|Рэспубліканская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне аб правядзенне спаборніцтваў на Кубак краіны. Пачынальна з 2011 года розыгрышы Кубка праводзяцца ў фармаце «фіналу чатырох». == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] | | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]]<ref>[https://handball.by/ska-minsk-obladatel-betera-kubka-belarusi-2023-sredi-muzhskih-komand/ СКА-Минск — обладатель Betera Кубка Беларуси-2023 среди мужских команд!]</ref> |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]<ref>[https://belta.by/sport/view/gandbolisty-minskogo-dinamo-vo-vtoroj-raz-stali-chempionami-belarusi-143140-2010/ Гандболисты минского «Динамо» во второй раз стали чемпионами Беларуси]</ref> |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | ЦАР-БГК |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]]''' | |[[ГК Рубікон Брэст|Рубікон (Брэст)]] |} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [https://handball.by/obladateli-kubka-respubliki-belarus-muzhchiny/ УЛАДАЛЬНІКІ КУБКА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ (МУЖЧЫНЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе| ]] j1jcqe535inckfzb5pcvn7gpfn7p48c 0 684647 5123641 5078170 2026-04-08T20:43:09Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5123641 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2013-14|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2014-15|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2015-16|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2016-17|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] kz51o3q84k6mrnth94ope1cbrfaucry 0 685789 5123577 4630195 2026-04-08T18:54:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123577 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Восіпавіч Мухлінскі''' ({{ДН|||1808}}, маёнт. [[Валеўка]] Навагрудскага р-на — {{ДС|25|10|1877}}) — рускі і беларускі ўсходазнавец, педагог. Прафесар (1839). Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук (1838). == Біяграфія == Паходзіў з шляхецкай сям’і. Вучыўся ў школе ў [[Маладзечна|Маладзечне]], у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] (1822-26), на факультэце ўсходніх моваў [[Пецярбургскі ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]] (1828-32). Вывучаў усходазнаўства ў Турцыі і Егіпце (1832-35). Выкладаў [[арабская мова|арабскую]] (1835-39) і [[турэцкая мова|турэцкую]] (1853-63) мовы, гісторыю Турцыі (з 1855) на факультэце ўсходніх моваў Пецярбургскага ўніверсітэта. Быў дэканам гэтага факультэта (1859-66). Аўтар шматлікіх прац у галіне цюркалогіі. Вывучаў пісьмовую культуру [[беларускія татары|беларускіх татараў]], першы даследаваў «[[кітабы]]». Выдаў у Пецярбургу «Асманскую хрэстаматыю для ўніверсітэцкага выкладання» (1858-59), «Слоўнік выказаў, якія прыйшлі… у нашу мову з моваў усходніх…» (1858). Пісаў на [[руская мова|рускай]] і [[польская мова|польскай]] мовах. [[Файл:Antoni Muchliński - grób.jpg|міні|злева|Магіла Антона Мухлінскага]] Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзк]]ах у [[Варшава|Варшав]]е. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Пяткевіч А. М.'' Людзі культуры з Гродзеншчыны: Даведнік. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 356 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мухлінскі А}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы]] [[Катэгорыя:Арабісты]] r1cj4gsauzfbzxwb52yv5muwrqx2vcn 4 705534 5123446 5123114 2026-04-08T12:14:41Z 5123446 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} {{увага|на дадзены момант схаванне часова не працуе. Гл. [[Вікіпедыя:Запыты_па_статус_адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|абмеркаванне]].}} == Спіс на хаванне == * Анжаліка Мельнікава * Раніца з Белсатам {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 3zzs8w63uqbjk0jcbrbh049gywvdgh4 5123447 5123446 2026-04-08T12:14:59Z 5123447 wikitext text/x-wiki {{увага|на дадзены момант схаванне часова не працуе. Гл. [[Вікіпедыя:Запыты_па_статус_адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|абмеркаванне]].}} {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Анжаліка Мельнікава * Раніца з Белсатам {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 2czeb9fjbtz2mqyhdz6fvzrzw71fnmv 5123448 5123447 2026-04-08T12:15:20Z 5123448 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{увага|на дадзены момант схаванне часова не працуе. Гл. [[Вікіпедыя:Запыты_па_статус_адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|абмеркаванне]].}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Анжаліка Мельнікава * Раніца з Белсатам {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 0xstr9zreosmbukvr868xaqhqvx8htv 0 708626 5123692 4535164 2026-04-09T07:25:03Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123692 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 31 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 30]] | Наступная = [[Псалом 32]] }} '''Псалом 31''' ''(32 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[каяльныя псалмы|каяльных (пакутных) псалмоў]], якія прысвечаны прызнанню грахоў і пакаянню. Аўтарства прыпісваецца Давіду. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/31/ 31 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/32/ 32 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 Пакутныя Псальмы: 6, 31, 37, 50, 101, 129, 142] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220127180131/https://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 |date=27 студзеня 2022 }} (вершаваны пераклад [[Вінцук Адважны|Вінцука Адважнага]]) * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-31 Псалом 31] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.31&v Псалом 31] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 32}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 31}} [[Катэгорыя:Псалмы]] hvmoxrjdnzbq7k2cmpqwsg6v7qh4tre 5123719 5123692 2026-04-09T08:03:43Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123719 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 31 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 30]] | Наступная = [[Псалом 32]] }} '''Псалом 31''' ''(32 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[каяльныя псалмы|каяльных (пакутных) псалмоў]], якія прысвечаны прызнанню грахоў і пакаянню. Аўтарства прыпісваецца Давіду. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/31/ 31 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/32/ 32 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 Пакутныя Псальмы: 6, 31, 37, 50, 101, 129, 142] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220127180131/https://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 |date=27 студзеня 2022 }} (вершаваны пераклад [[Вінцук Адважны|Вінцука Адважнага]]) * [https://biblia.by/hermanovic/19/32/ Псальм 32 (31)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-31 Псалом 31] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/32/ Псальм 32] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.31&v Псалом 31] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 32}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 31}} [[Катэгорыя:Псалмы]] jyoeugf2ebu8i9chibiq1xu4lc17oll 0 708627 5123730 4535171 2026-04-09T08:51:22Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123730 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 37 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 36]] | Наступная = [[Псалом 38]] }} '''Псалом 37''' ''(38 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[каяльныя псалмы|каяльных (пакутных) псалмоў]], якія прысвечаны прызнанню грахоў і пакаянню. Аўтарства прыпісваецца Давіду. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/37/ 37 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/38/ Псальм 38] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/38/ 38 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 Пакутныя Псальмы: 6, 31, 37, 50, 101, 129, 142] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220127180131/https://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 |date=27 студзеня 2022 }} (вершаваны пераклад [[Вінцук Адважны|Вінцука Адважнага]]) * [https://biblia.by/hermanovic/19/38/ Псальм 38 (37)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-37 Псалом 37] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/38/ Псальм 38] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/38/ Псальм 38] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/38/ Псальм 38] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.37&v Псалом 37] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 38}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 37}} [[Катэгорыя:Псалмы]] gw0zyospm21f3jrcw5enrawgko7w5ol 0 708628 5123784 4535186 2026-04-09T11:28:08Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123784 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 50 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 49]] | Наступная = [[Псалом 51]] }} '''Псалом 50''' ''(51 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[каяльныя псалмы|каяльных (пакутных) псалмоў]], якія прысвечаны прызнанню грахоў і пакаянню. Аўтарства прыпісваецца Давіду. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/50/ 50 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/51/ Псальм 51] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/51/ 51 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 Пакутныя Псальмы: 6, 31, 37, 50, 101, 129, 142] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220127180131/https://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=161 |date=27 студзеня 2022 }} (вершаваны пераклад [[Вінцук Адважны|Вінцука Адважнага]]) * [https://biblia.by/hermanovic/19/51/ Псальм 51 (50)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=929 Псалом 50/51 (каяльны)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210923195854/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=929 |date=23 верасня 2021 }} у перакладзе [[БАПЦ]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=929 Псалом 50] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210923195854/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=929 |date=23 верасня 2021 }} (пераклад протаіерэя [[Сергій (Гардун)|Сергія (Гардуна)]]) * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 Георгі Станкевіч — Псалтыр (Пс. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160724/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 |date=15 мая 2022 }} * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 Псалмы 50, 53, 54, 90] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522105317/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 |date=22 мая 2022 }} у перакладзе [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=937 Выбраныя псалмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522144934/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=937 |date=22 мая 2022 }}: пераклад у Службоўніку [[БАПЦ]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=935 Выбраныя псалмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522144937/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=935 |date=22 мая 2022 }} (пераклад мітрапаліта [[Андрэй (Крыт)|Андрэя (Крыта)]] * [[Наста Кудасава]] — [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 Псальмы (Пс. 1, 8, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522112218/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 |date=22 мая 2022 }} * [[Аляксандр Ворвуль]] — [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=912 33 Псалом Давіда. 50 Псалом Давіда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624194954/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=912 |date=24 чэрвеня 2021 }} * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-50 Псалом 50] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/51/ Псальм 51] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/51/ Псальм 51] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/51/ Псальм 51] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.50&v Псалом 50] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * [https://prajdzisvet.org/storehouse/contests/Audziayuk%20A%20-%20Sem%20psalmau%20%282014%29.pdf Алесь Аўдзяюк — 7 псальмаў. Падрадковы пераклад са старагабрэйскай мовы] * {{Commons|Category:Psalm 51}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 50}} [[Катэгорыя:Псалмы]] axhuipjg0juvdai22ovh3zdlus1caq6 0 708651 5123701 5121471 2026-04-09T07:44:59Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123701 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 15 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 14]] | Наступная = [[Псалом 16]] }} '''Псалом 15''' ''(16 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[месіянскія псалмы|месіянскіх псалмоў]], якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — уваскрасенне Месіі з мёртвых. <center> {| border="1" class="standard" |+ |- ! width="4%"|Псалом ! width="38%"|Псалтыр<ref>Выкарыстаны [[Пераклад Бібліі Сёмухі|пераклад Васіля Сёмухі]]</ref> ! width="10%"|Спасылка ! width="38%"|[[Новы Запавет]] ! width="10%"|Спасылка |- !15 |бо Ты не пакінеш душы мае ў пекле і не дасі сьвятому Твайму ўбачыць тленьне |({{Біблія|Пс|15:10}}) |бо Ты не пакінеш душы мае ў пекле і не дасі Сьвятому Твайму пабачыць тленьне |({{Біблія|Дзеян|2:27}}) |- |} </center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/15/ 15 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/16/ 16 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/16/ Псальм 16 (15)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-15 Псалом 15] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/16/ Псальм 16] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.15&v Псалом 15] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 16}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 15}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 524fiwo1hij4rt4zg2am9j31iac9xtv 0 708652 5123708 5121490 2026-04-09T07:51:25Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123708 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 21 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 20]] | Наступная = [[Псалом 22]] }} '''Псалом 21''' ''(22 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[месіянскія псалмы|месіянскіх псалмоў]], якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — будучыя пакуты Месіі. <center> {| border="1" class="standard" |+ |- ! width="4%"|Псалом ! width="38%"|Псалтыр<ref>Выкарыстаны [[Пераклад Бібліі Сёмухі|пераклад Васіля Сёмухі]]</ref> ! width="10%"|Спасылка ! width="38%"|[[Новы Запавет]] ! width="10%"|Спасылка |- !21 |ён спадзяваўся на Госпада; хай вызваліць яго, хай уратуе, калі ён даспадобы Яму |({{Біблія|Пс|21:9}}) |спадзяваўся на Бога: хай цяпер выбавіць Яго, калі Ён угодны Яму |({{Біблія|Мф|27:43}}) |- !21 |Бо сабакі мяне атачылі, хэўра злыдняў мяне абступіла, прабілі рукі мае і ногі мае |({{Біблія|Пс|21:17}}) |калі ня ўбачу на руках у Яго ранаў ад цьвікоў, і не ўкладу пальца майго ў раны ад цьвікоў, і ня ўкладу рукі маёй у рэбры Ягоныя, не паверу |({{Біблія|Ян|20:25}}) |- !21 |дзеляць рызы мае між сабою; і за адзежу маю кідаюць жэрабя |({{Біблія|Пс|21:19}}) |падзялілі рызы Мае між сабою і за адзежу Маю кідалі жэрабя |({{Біблія|Ян|19:24}}) |- |} </center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/21/ 21 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/22/ 22 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/22/ Псальм 22 (21)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-21 Псалом 21] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/22/ Псальм 22] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.21&v Псалом 21] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 22}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 21}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 3z9i4i2byyi1m6nxllc17hf22g91lq7 0 708653 5123750 4535179 2026-04-09T09:27:48Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123750 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 44 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 43]] | Наступная = [[Псалом 45]] }} '''Псалом 44''' ''(45 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[месіянскія псалмы|месіянскіх псалмоў]], якія ў хрысціянстве ўспрымаюцца як правобразныя ці прарочыя ў адносінах да [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] і некаторых евангельскіх падзей, якія адбыліся праз сотні і нават тысячу гадоў пазней часу напісання. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Асноўная тэма гэтага псалма — царская нявеста Цара і вечны пасад. <center> {| border="1" class="standard" |+ |- ! width="4%"|Псалом ! width="38%"|Псалтыр<ref>Выкарыстаны [[Пераклад Бібліі Сёмухі|пераклад Васіля Сёмухі]]</ref> ! width="10%"|Спасылка ! width="38%"|[[Новы Запавет]] ! width="10%"|Спасылка |- !44 |Трон Твой, Божа, навечна; жазло праўды — жазло царства Твайго |({{Біблія|Пс|44:7}}) |трон Твой, Божа, у век веку; жазло валадараньня Твайго — жазло праўды |({{Біблія|Яўр|1:8}}) |- |} </center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/44/ 44 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/45/ Псальм 45] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/45/ 45 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/45/ Псальм 45 (44)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-44 Псалом 44] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/45/ Псальм 45] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/45/ Псальм 45] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/45/ Псальм 45] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.44&v Псалом 44] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 45}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 44}} [[Катэгорыя:Псалмы]] tipkucmkpkr23moomd6zjbexxknxzw6 0 708822 5123706 5121479 2026-04-09T07:48:52Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123706 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 19 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 18]] | Наступная = [[Псалом 20]] }} '''Псалом 19''' ''(20 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[царскія псалмы|царскіх псалмоў]], у цэнтры якіх стаіць постаць цара і якія прысвечаны якой-небудзь важнай падзеі з ягонага жыцця. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — малітва за цара. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/19/ 19 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/20/ 20 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/20/ Псальм 20 (19)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-19 Псалом 19] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/20/ Псальм 20] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.19&v Псалом 19] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 20}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 19}} [[Катэгорыя:Псалмы]] ryt4l9xmcbz3f2ais6v16yfmzynkqxw 0 708824 5123707 5121488 2026-04-09T07:50:42Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123707 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 20 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 19]] | Наступная = [[Псалом 21]] }} '''Псалом 20''' ''(21 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[царскія псалмы|царскіх псалмоў]], у цэнтры якіх стаіць постаць цара і якія прысвечаны якой-небудзь важнай падзеі з ягонага жыцця. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Асноўная тэма гэтага псалма — хвала за збавенне цара. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/20/ 20 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/21/ 21 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/21/ Псальм 21 (20)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-20 Псалом 20] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/21/ Псальм 21] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.20&v Псалом 20] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 21}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 20}} [[Катэгорыя:Псалмы]] gxi0czazgi20dmmox15lqavraavb4az 0 708832 5123679 4535156 2026-04-09T06:33:18Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123679 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 24 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 23]] | Наступная = [[Псалом 25]] }} '''Псалом 24''' ''(25 паводле масарэцкай нумарацыі)'' распачынае 4-ю кафізму і адносіцца да ліку [[алфавітныя псалмы|алфавітных псалмоў]]. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за кіраўніцтва і абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/24/ 24 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/25/ 25 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-24 Псалом 24] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/25/ Псальм 24] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.24&v Псалом 24] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 25}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 24}} [[Катэгорыя:Псалмы]] cz756ycq1n2a19zc2wz2nl93fa4c8z4 5123680 5123679 2026-04-09T06:35:15Z Economico-geographer 399 5123680 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 24 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 23]] | Наступная = [[Псалом 25]] }} '''Псалом 24''' ''(25 паводле масарэцкай нумарацыі)'' распачынае 4-ю кафізму і адносіцца да ліку [[алфавітныя псалмы|алфавітных псалмоў]]. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за кіраўніцтва і абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/24/ 24 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/25/ 25 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-24 Псалом 24] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.24&v Псалом 24] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 25}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 24}} [[Катэгорыя:Псалмы]] d0gb24m4c81mwkr4dgyizo21p7e5i6r 5123712 5123680 2026-04-09T07:53:37Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123712 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 24 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 23]] | Наступная = [[Псалом 25]] }} '''Псалом 24''' ''(25 паводле масарэцкай нумарацыі)'' распачынае 4-ю кафізму і адносіцца да ліку [[алфавітныя псалмы|алфавітных псалмоў]]. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за кіраўніцтва і абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/24/ 24 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/25/ 25 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/25/ Псальм 25 (24)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-24 Псалом 24] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/25/ Псальм 25] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.24&v Псалом 24] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 25}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 24}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 6kmf95nsqwsoz2h7p7rta5kvv52u6b1 0 708833 5123722 4535167 2026-04-09T08:12:51Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123722 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 33 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 32]] | Наступная = [[Псалом 34]] }} '''Псалом 33''' ''(34 паводле масарэцкай нумарацыі)'' адносіцца да ліку [[алфавітныя псалмы|алфавітных псалмоў]]. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — хвала і надзея. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/33/ 33 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/34/ Псальм 34] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/34/ 34 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/34/ Псальм 34 (33)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-33 Псалом 33] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/34/ Псальм 34] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/34/ Псальм 34] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.33&v Псалом 33] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=937 Выбраныя псалмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522144934/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=937 |date=22 мая 2022 }}: пераклад у Службоўніку [[БАПЦ]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=935 Выбраныя псалмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522144937/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=935 |date=22 мая 2022 }} (пераклад мітрапаліта [[Андрэй (Крыт)|Андрэя (Крыта)]] * [[Аляксандр Ворвуль]] — [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=912 33 Псалом Давіда. 50 Псалом Давіда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624194954/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=912 |date=24 чэрвеня 2021 }} * {{Commons|Category:Psalm 34}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 33}} [[Катэгорыя:Псалмы]] edm5ut9n08y6xmg5t6ermljby4pu2k1 0 708834 5123727 4535170 2026-04-09T08:30:02Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123727 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 36 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 35]] | Наступная = [[Псалом 37]] }} '''Псалом 36''' ''(37 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 5-ю кафізму і адносіцца да ліку [[алфавітныя псалмы|алфавітных псалмоў]]. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — мудрасць старца. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/36/ 36 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/37/ Псальм 37] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/37/ 37 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/37/ Псальм 37 (36)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-36 Псалом 36] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/37/ Псальм 37] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/37/ Псальм 37] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/37/ Псальм 37] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.36&v Псалом 36] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 37}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 36}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 850v4y3wwou7di92gd7jwkj6gx2pt64 0 708879 5123697 5121460 2026-04-09T07:40:55Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123697 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 11 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 10]] | Наступная = [[Псалом 12]] }} '''Псалом 11''' ''(12 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у склад 2-й кафізмы. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — роздум у часіну бедства. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/11/ 11 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/12/ 12 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 Георгі Станкевіч — Псалтыр (Пс. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160724/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 |date=15 мая 2022 }} * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/12/ Псальм 12 (11)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-11 Псалом 11] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/12/ Псальм 12] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.11&v Псалом 11] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 12}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 11}} [[Катэгорыя:Псалмы]] dfeevrilvwf08v3la7ya2gptrlyhesu 0 708882 5123709 5121491 2026-04-09T07:52:37Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123709 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 22 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 21]] | Наступная = [[Псалом 23]] }} '''Псалом 22''' ''(23 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у склад 3-й кафізмы. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма: Госпад — Пастыр. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/22/ 22 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/23/ 23 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 Георгі Станкевіч — Псалтыр (Пс. 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 11, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160724/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=916 |date=15 мая 2022 }} * [[Наста Кудасава]] — [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 Псальмы (Пс. 1, 8, 22, 50, 62, 83, 136)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522112218/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=915 |date=22 мая 2022 }} * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/23/ Псальм 23 (22)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-22 Псалом 22] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/23/ Псальм 23] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.22&v Псалом 22] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * [https://prajdzisvet.org/storehouse/contests/Audziayuk%20A%20-%20Sem%20psalmau%20%282014%29.pdf Алесь Аўдзяюк — 7 псальмаў. Падрадковы пераклад са старагабрэйскай мовы] * {{Commons|Category:Psalm 23}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 22}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 6276h0tywvbcbtff064oeu5w2uzsf04 0 708889 5123791 4535189 2026-04-09T11:41:33Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123791 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 53 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 52]] | Наступная = [[Псалом 54]] }} '''Псалом 53''' ''(54 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у склад 7-й кафізмы. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва пакутніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/53/ 53 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/54/ Псальм 54] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/54/ 54 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 Псалмы 50, 53, 54, 90] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522105317/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 |date=22 мая 2022 }} у перакладзе [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/54/ Псальм 54 (53)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-53 Псалом 53] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/54/ Псальм 54] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/54/ Псальм 54] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/54/ Псальм 54] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * {{Commons|Category:Psalm 54}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 53}} [[Катэгорыя:Псалмы]] qi3k8klps9jag0jfp4bt0nlgfbb1lrw 0 708891 5123792 4581717 2026-04-09T11:51:02Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123792 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 54 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 53]] | Наступная = [[Псалом 55]] }} '''Псалом 54''' ''(55 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва ў страху і трымценні. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/54/ 54 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/55/ Псальм 55] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/55/ 55 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 Псалмы 50, 53, 54, 90] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522105317/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=699 |date=22 мая 2022 }} у перакладзе [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/55/ Псальм 55 (54)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-54 Псалом 54] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/55/ Псальм 55] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/55/ Псальм 55] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/55/ Псальм 55] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * {{Commons|Category:Psalm 55}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 54}} [[Катэгорыя:Псалмы]] rmrrgm47ltqs7g9lgqvwi5pl8tm98hb 0 708970 5123695 5121456 2026-04-09T07:36:16Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123695 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 9 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 8]] | Наступная = [[Псалом 10]] }} '''Псалом 9''' ''(9 і 10 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — падзяка за вызваленне. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/9/ 9 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/ldnt/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/9/ 9 псалом], [https://bible.by/bjs/19/10/ 10 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/9/ Псальм 9 (9)], [https://biblia.by/hermanovic/19/10/ Псальм 10 (9:22−39)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-9 Псалом 9] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bvc-2017/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bbb/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/9/ Псальм 9], [https://bible.by/bsm/19/10/ Псальм 10] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.9&v Псалом 9] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commonscat|Psalm 9}} * {{Commonscat|Psalm 10}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 9}} [[Катэгорыя:Псалмы]] mbsq8fxxeeexmk1k6zqraepm1r2otxs 0 708972 5123696 5121459 2026-04-09T07:37:21Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123696 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 10 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 9]] | Наступная = [[Псалом 11]] }} '''Псалом 10''' ''(11 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — спадзяванне на Госпада. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/10/ 10 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/10/ 11 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/11/ Псальм 11 (10)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-10 Псалом 10] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/11/ Псальм 11] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.10&v Псалом 10] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 11}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 10}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 8gzuy1pmmrdlsoftg5skhq5rh8c8qhh 0 708973 5123698 5121464 2026-04-09T07:41:26Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123698 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 12 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 11]] | Наступная = [[Псалом 13]] }} '''Псалом 12''' ''(13 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — маркота і скруха душы. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/12/ 12 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/13/ 13 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/13/ Псальм 13 (12)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-12 Псалом 12] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/13/ Псальм 13] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.12&v Псалом 12] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 13}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 12}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 4uthdfwt0e4tonc7jg7wg7y7d2fehro 0 708974 5123699 5121465 2026-04-09T07:42:01Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123699 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 13 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 12]] | Наступная = [[Псалом 14]] }} '''Псалом 13''' ''(14 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — шалы і дзеі бязбожных. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/13/ 13 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/14/ 14 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/14/ Псальм 14 (13)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-13 Псалом 13] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/14/ Псальм 14] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.13&v Псалом 13] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 14}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 13}} [[Катэгорыя:Псалмы]] supsjasr8b0gs78c7qtaaei6hwfxonl 0 708975 5123700 5121467 2026-04-09T07:44:17Z Economico-geographer 399 5123700 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 14 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 13]] | Наступная = [[Псалом 15]] }} '''Псалом 14''' ''(15 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — хто варты стаць перад Богам. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/14/ 14 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/15/ 15 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/15/ Псальм 15 (14)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-14 Псалом 14] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/15/ Псальм 15] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.14&v Псалом 14] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 15}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 14}} [[Катэгорыя:Псалмы]] g623ofnui46cirqq6ighzmam9i18cab 0 708976 5123702 5121472 2026-04-09T07:46:38Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123702 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 16 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 15]] | Наступная = [[Псалом 17]] }} '''Псалом 16''' ''(17 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 2-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — збаввенне ад ворагаў. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/16/ 16 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/17/ 17 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 Катызма 2 (Псалмы 9-16)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520154301/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=2 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/17/ Псальм 17 (16)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter2#psalom-16 Псалом 16] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/17/ Псальм 17] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.16&v Псалом 16] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 17}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 16}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 4xos7banwut8ooyy0wscmn60jxrj4w9 0 708977 5123704 5121474 2026-04-09T07:47:37Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123704 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 17 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 16]] | Наступная = [[Псалом 18]] }} '''Псалом 17''' ''(18 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Псалом і кафізма ў цэлым чытаюцца падчас нядзельнай [[ютрань|ютрані]] ў звычайныя дні.<ref>[http://molitva-info.ru/molitvoslov/psalom-davida-17.html Псалом Давида 17]</ref> Галоўная тэма гэтага псалма — пахвальная песня за збавенне ад ворагаў. == У культуры == [[Стары Ольса]] — «Бог прэпаяса мя сілаю» (альбом «[[Гераічны эпас (альбом)|Гераічны эпас]]») == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/17/ 17 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/18/ 18 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/18/ Псальм 18 (17)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-17 Псалом 17] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/18/ Псальм 18] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.17&v Псалом 17] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 18}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 17}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 0npspm4242m571mgg8t6hrbh4difwlu 0 708978 5123705 5121477 2026-04-09T07:48:18Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123705 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 18 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 17]] | Наступная = [[Псалом 19]] }} '''Псалом 18''' ''(19 паводле масарэцкай нумарацыі)'' уваходзіць у 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — Тварэнне Божае і Слова Божае. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/18/ 18 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/19/ 19 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/19/ Псальм 19 (18)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-18 Псалом 18] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/19/ Псальм 19] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.18&v Псалом 18] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 19}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 18}} [[Катэгорыя:Псалмы]] powgjodtcu7bjhr0xy0536g2xrk4gyl 0 708979 5123710 5121492 2026-04-09T07:53:02Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123710 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 23 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 22]] | Наступная = [[Псалом 24]] }} '''Псалом 23''' ''(24 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 3-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — пахвальны гімн Цару славы. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/23/ 23 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/24/ 24 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 Катызма 3 (Псалмы 17-23)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160740/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=3 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/24/ Псальм 24 (23)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter3#psalom-23 Псалом 23] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/24/ Псальм 24] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.23&v Псалом 23] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 24}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 23}} [[Катэгорыя:Псалмы]] dra2op1ozwl8w4zha9wenu8hger8exh 0 708980 5123681 4535157 2026-04-09T06:36:15Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123681 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 25 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 24]] | Наступная = [[Псалом 26]] }} '''Псалом 25''' ''(26 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва пра абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/25/ 25 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/26/ 26 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-25 Псалом 25] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.25&v Псалом 25] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 26}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 25}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 2o7dxkz1dyz6q5s152m873vqcit2dds 5123713 5123681 2026-04-09T07:57:12Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123713 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 25 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 24]] | Наступная = [[Псалом 26]] }} '''Псалом 25''' ''(26 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва пра абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/25/ 25 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/26/ 26 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/26/ Псальм 26 (25)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-25 Псалом 25] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/26/ Псальм 26] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.25&v Псалом 25] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 26}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 25}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 7irqeoo8cstmgkuoeiiul51albvk834 0 708981 5123682 4535158 2026-04-09T06:40:23Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123682 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 26 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 25]] | Наступная = [[Псалом 27]] }} '''Псалом 26''' ''(27 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Часта чытаецца вернікамі пры небяспецы і пры дзякаванні за збавенне ад яе.<ref>[https://www.pravmir.ru/psalom-26/#__26 Псалом 26]</ref> Галоўная тэма гэтага псалма — бясстрашнае спадзяванне на Бога. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/26/ 26 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/27/ 27 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-26 Псалом 26] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.26&v Псалом 26] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 27}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 26}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 4sizl6msigxzw2oixicaoqdi6xsqe0v 5123714 5123682 2026-04-09T07:57:42Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123714 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 26 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 25]] | Наступная = [[Псалом 27]] }} '''Псалом 26''' ''(27 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Часта чытаецца вернікамі пры небяспецы і пры дзякаванні за збавенне ад яе.<ref>[https://www.pravmir.ru/psalom-26/#__26 Псалом 26]</ref> Галоўная тэма гэтага псалма — бясстрашнае спадзяванне на Бога. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/26/ 26 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/27/ 27 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/27/ Псальм 27 (26)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-26 Псалом 26] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/27/ Псальм 27] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.26&v Псалом 26] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 27}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 26}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 9pletjfsd30f72m19dp2tgu0v27lhp3 0 708982 5123684 4535159 2026-04-09T06:47:35Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123684 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 27 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 26]] | Наступная = [[Псалом 28]] }} '''Псалом 27''' ''(28 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва супраць бязбожніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/27/ 27 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/28/ 28 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-27 Псалом 27] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.27&v Псалом 27] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 28}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 27}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 8225d2f5eltp9jdv01w9durqr33wg82 5123715 5123684 2026-04-09T07:58:12Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123715 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 27 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 26]] | Наступная = [[Псалом 28]] }} '''Псалом 27''' ''(28 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва супраць бязбожніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/27/ 27 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/28/ 28 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/28/ Псальм 28 (27)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-27 Псалом 27] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/28/ Псальм 28] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.27&v Псалом 27] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 28}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 27}} [[Катэгорыя:Псалмы]] f0jiuc63xrjhr4bgzknb12f3d7nbzs6 0 708983 5123688 4535160 2026-04-09T07:09:36Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123688 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 28 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 27]] | Наступная = [[Псалом 29]] }} '''Псалом 28''' ''(29 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — веліч Божая. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/28/ 28 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/29/ 29 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-28 Псалом 28] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.28&v Псалом 28] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 29}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 28}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 648y3tv1300mbioob2r8truw2k1wesj 5123716 5123688 2026-04-09T07:58:50Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123716 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 28 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 27]] | Наступная = [[Псалом 29]] }} '''Псалом 28''' ''(29 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — веліч Божая. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/28/ 28 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/29/ 29 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/29/ Псальм 29 (28)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-28 Псалом 28] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/29/ Псальм 29] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.28&v Псалом 28] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 29}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 28}} [[Катэгорыя:Псалмы]] tje0peaedwqz7y30pmtv7ppty8axcwh 0 708984 5123690 4535161 2026-04-09T07:13:58Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123690 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 29 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 28]] | Наступная = [[Псалом 30]] }} '''Псалом 29''' ''(30 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — песня збавення. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/29/ 29 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/30/ 30 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-29 Псалом 29] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.29&v Псалом 29] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 30}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 29}} [[Катэгорыя:Псалмы]] rsmk7q9dvarps7t4n659enxdyvn622k 5123717 5123690 2026-04-09T07:59:31Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123717 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 29 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 28]] | Наступная = [[Псалом 30]] }} '''Псалом 29''' ''(30 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — песня збавення. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/29/ 29 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/30/ 30 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/30/ Псальм 30 (29)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-29 Псалом 29] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/30/ Псальм 30] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.29&v Псалом 29] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 30}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 29}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 6vfua0wenwq3zwbnl08gmjc4zx219k8 0 708985 5123691 4535163 2026-04-09T07:17:53Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123691 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 30 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 29]] | Наступная = [[Псалом 31]] }} '''Псалом 30''' ''(31 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва скрушлівага праведніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/30/ 30 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/31/ 31 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-30 Псалом 30] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.30&v Псалом 30] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 31}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 30}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 5zarpbiso9ybm0elaizc96tj5241ew8 5123718 5123691 2026-04-09T08:00:05Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123718 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 30 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 29]] | Наступная = [[Псалом 31]] }} '''Псалом 30''' ''(31 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 4-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва скрушлівага праведніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/30/ 30 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/31/ 31 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 Катызма 4 (Псалмы 24-31)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515162355/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=4 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/31/ Псальм 31 (30)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter4#psalom-30 Псалом 30] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/31/ Псальм 31] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.30&v Псалом 30] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 31}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 30}} [[Катэгорыя:Псалмы]] po2xzjgyhb5na0usju5x2u296ttzzq8 0 708986 5123693 4535166 2026-04-09T07:29:25Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123693 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 32 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 31]] | Наступная = [[Псалом 33]] }} '''Псалом 32''' ''(33 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 5-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — хвала Усемагутнаму Богу. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/32/ 32 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/33/ 33 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-32 Псалом 32] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.32&v Псалом 32] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 33}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 32}} [[Катэгорыя:Псалмы]] jom6bbvdg1lnjr2acibp2sko60peh32 5123720 5123693 2026-04-09T08:04:11Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123720 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 32 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 31]] | Наступная = [[Псалом 33]] }} '''Псалом 32''' ''(33 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 5-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — хвала Усемагутнаму Богу. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/32/ 32 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/33/ 33 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/33/ Псальм 33 (32)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-32 Псалом 32] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/33/ Псальм 33] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.32&v Псалом 32] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 33}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 32}} [[Катэгорыя:Псалмы]] th7jwdn8koamstye66qol84kxcqm1i8 0 708987 5123723 4535168 2026-04-09T08:18:33Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123723 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 34 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 33]] | Наступная = [[Псалом 35]] }} '''Псалом 34''' ''(35 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 5-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за дапамогу. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/34/ 34 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/35/ Псальм 35] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/35/ 35 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/35/ Псальм 35 (34)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-34 Псалом 34] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/35/ Псальм 35] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/35/ Псальм 35] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/35/ Псальм 35] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.34&v Псалом 34] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 35}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 34}} [[Катэгорыя:Псалмы]] rn5p51syv5unt4qhjvi4t7di7eswbg8 0 708988 5123726 4535169 2026-04-09T08:24:05Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123726 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 35 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 34]] | Наступная = [[Псалом 36]] }} '''Псалом 35''' ''(36 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 5-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — дабрыня і ласка Божая. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/35/ 35 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/36/ Псальм 35] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/36/ 36 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/36/ Псальм 36 (35)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-35 Псалом 36] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.35&v Псалом 35] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 36}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 35}} [[Катэгорыя:Псалмы]] i00z1srjb5lr5zx0e68h8jqarkycgsi 5123728 5123726 2026-04-09T08:30:19Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123728 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 35 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 34]] | Наступная = [[Псалом 36]] }} '''Псалом 35''' ''(36 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 5-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — дабрыня і ласка Божая. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/35/ 35 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/36/ 36 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 Катызма 5 (Псалмы 32-36)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220515160759/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=5 |date=15 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/36/ Псальм 36 (35)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter5#psalom-35 Псалом 36] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/36/ Псальм 36] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.35&v Псалом 35] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 36}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 35}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 2faviffwz1b29135omx1tduxqv3e2mr 0 708990 5123731 4535172 2026-04-09T08:58:37Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123731 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 38 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 37]] | Наступная = [[Псалом 39]] }} '''Псалом 38''' ''(39 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва ў смутны час. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/38/ 38 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/39/ Псальм 39] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/39/ 39 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/39/ Псальм 39 (38)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-38 Псалом 38] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/39/ Псальм 39] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/39/ Псальм 39] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/39/ Псальм 39] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.38&v Псалом 38] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 39}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 38}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 0uxsbfbvzcvgq6ogc0rvtck0ofx0jfk 0 708991 5123732 4535173 2026-04-09T09:01:57Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123732 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 39 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 38]] | Наступная = [[Псалом 40]] }} '''Псалом 39''' ''(40 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — дзякаванне і просьба. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/39/ 39 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/40/ Псальм 40 у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/40/ 40 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/40/ Псальм 40 (39)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-39 Псалом 39] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.39&v Псалом 39] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 40}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 39}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 9fczilxya11jdsa1e3im0ja6u9p0toi 5123733 5123732 2026-04-09T09:03:01Z Economico-geographer 399 5123733 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 39 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 38]] | Наступная = [[Псалом 40]] }} '''Псалом 39''' ''(40 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — дзякаванне і просьба. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/39/ 39 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/40/ 40 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/40/ Псальм 40 (39)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-39 Псалом 39] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/40/ Псальм 40] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.39&v Псалом 39] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 40}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 39}} [[Катэгорыя:Псалмы]] oona0ckieqcp84qznfn315kcji0x3st 0 708993 5123734 4535175 2026-04-09T09:05:12Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123734 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 40 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 39]] | Наступная = [[Псалом 41]] }} '''Псалом 40''' ''(41 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — пра літасцівага. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/40/ 40 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/41/ Псальм 41] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/41/ 41 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/41/ Псальм 41 (40)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-40 Псалом 40] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/41/ Псальм 41] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/41/ Псальм 41] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/41/ Псальм 41] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.40&v Псалом 40] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 41}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 40}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 6rk7zm4ks5cyva1exczawuznufp938s 0 708995 5123738 4535176 2026-04-09T09:10:52Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123738 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 41 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 40]] | Наступная = [[Псалом 42]] }} '''Псалом 41''' ''(42 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма — жальба і суцяшэнне пабожнага. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/41/ 41 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/42/ Псальм 42] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/42/ 42 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/42/ Псальм 42 (41)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-41 Псалом 41] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/42/ Псальм 42] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/42/ Псальм 42] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/42/ Псальм 42] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.41&v Псалом 41] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 42}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 41}} [[Катэгорыя:Псалмы]] cc4c7ck725k2ess1l4rgxk8i2u9xwo3 0 708996 5123742 4857457 2026-04-09T09:17:03Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123742 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 42 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 41]] | Наступная = [[Псалом 43]] }} '''Псалом 42''' ''(43 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам [[Іерусалімскі Храм|Іерусалімскага храма]], якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма — [[малітва]] пра абарону. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/42/ 42 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/43/ Псальм 43] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/43/ 43 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/43/ Псальм 43 (42)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-42 Псалом 42] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/43/ Псальм 43] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/43/ Псальм 43] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/43/ Псальм 43] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.42&v Псалом 42] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 43}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 42}} [[Катэгорыя:Псалмы]] fotd67ok1d3kvmf4l1jjh4kb7nunau8 0 708997 5123745 4535178 2026-04-09T09:20:37Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123745 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 43 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 42]] | Наступная = [[Псалом 44]] }} '''Псалом 43''' ''(44 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за перамогу з Богам. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/43/ 43 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/44/ Псальм 44] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/44/ 44 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/44/ Псальм 44 (43)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-43 Псалом 43] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/44/ Псальм 44] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/44/ Псальм 44] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/44/ Псальм 44] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.43&v Псалом 43] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 44}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 43}} [[Катэгорыя:Псалмы]] oq6ajmy4o7uabhtqa4vz1f0n2xxpmgl 0 709007 5123756 4535180 2026-04-09T09:30:19Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123756 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 45 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 44]] | Наступная = [[Псалом 46]] }} '''Псалом 45''' ''(46 паводле масарэцкай нумарацыі)'' канчае 6-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма: Бог — прыстанішча і сіла. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/45/ 45 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/46/ Псальм 46] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/46/ 46 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 Катызма 6 (Псалмы 37-45)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520084853/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=6 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/46/ Псальм 46 (45)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-45 Псалом 45] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/46/ Псальм 46] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/46/ Псальм 46] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/46/ Псальм 46] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.45&v Псалом 45] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 46}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 45}} [[Катэгорыя:Псалмы]] if4f09tcza6l4jd1zxucpbqv88okc5b 0 709008 5123767 4535181 2026-04-09T10:54:53Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123767 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 46 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 45]] | Наступная = [[Псалом 47]] }} '''Псалом 46''' ''(47 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма: Бог — Цар усёй зямлі. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/46/ 46 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/47/ 47 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/47/ Псальм 47 (46)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter6#psalom-45 Псалом 45] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/46/ Псальм 47] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/46/ Псальм 47] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.46&v Псалом 46] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 47}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 46}} [[Катэгорыя:Псалмы]] d9o5ly2z2wskdlz4nq5qlxyfad1j0pq 5123769 5123767 2026-04-09T10:56:45Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123769 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 46 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 45]] | Наступная = [[Псалом 47]] }} '''Псалом 46''' ''(47 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма: Бог — Цар усёй зямлі. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/46/ 46 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/47/ 47 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/47/ Псальм 47 (46)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-46 Псалом 46] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/46/ Псальм 47] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/46/ Псальм 47] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.46&v Псалом 46] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 47}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 46}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 2ddsxpjulcyf1rodzxfia4u5hifcnco 5123771 5123769 2026-04-09T10:59:51Z Economico-geographer 399 /* Спасылкі */ 5123771 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 46 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 45]] | Наступная = [[Псалом 47]] }} '''Псалом 46''' ''(47 паводле масарэцкай нумарацыі)'' пачынае 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма: Бог — Цар усёй зямлі. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/46/ 46 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/47/ 47 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/47/ Псальм 47 (46)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-46 Псалом 46] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/47/ Псальм 47] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.46&v Псалом 46] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 47}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 46}} [[Катэгорыя:Псалмы]] ry9cyht5ya15ay4bm4f40o4p7wjtjxh 0 709009 5123772 4535182 2026-04-09T11:00:29Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123772 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 47 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 46]] | Наступная = [[Псалом 48]] }} '''Псалом 47''' ''(48 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма — песня Сіёна. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/47/ 47 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/48/ Псальм 48] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/48/ 48 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/48/ Псальм 48 (47)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-47 Псалом 47] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/48/ Псальм 48] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/48/ Псальм 48] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/48/ Псальм 48] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.47&v Псалом 47] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 48}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 47}} [[Катэгорыя:Псалмы]] t30hbsr9ymkx4vt5yr3gyynuqxqfj52 0 709010 5123776 4535183 2026-04-09T11:05:25Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123776 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 48 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Сыны Карэя | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 47]] | Наступная = [[Псалом 49]] }} '''Псалом 48''' ''(49 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца сынам {{нп3|Карэй|Карэя|ru|Корей}} — брамнікам Іерусалімскага храма, якія належаць да сямейства нашчадкаў Карэя — верагодна, таго самага, што ўзняў бунт супраць [[Майсей|Майсея]] ({{Біблія|Лчб|16:1}} і далей). Галоўная тэма гэтага псалма — неразумнасць надзеі на багацце. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/48/ 48 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/49/ Псальм 49] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/49/ 49 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/49/ Псальм 49 (48)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-48 Псалом 48] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/49/ Псальм 49] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/49/ Псальм 49] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/49/ Псальм 49] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.48&v Псалом 48] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 49}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 48}} [[Катэгорыя:Псалмы]] ono497ysleipoxzwiqlfcpody0ju925 0 709011 5123783 4535184 2026-04-09T11:20:34Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123783 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 49 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Асаф (Біблія)|Асаф]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 48]] | Наступная = [[Псалом 50]] }} '''Псалом 49''' ''(50 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца [[Асаф (Біблія)|Асафу]]. Галоўная тэма гэтага псалма — суд Божы, шчырая і фальшывая пабожнасць. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/49/ 49 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/50/ Псальм 50] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/50/ 50 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/50/ Псальм 50 (49)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-49 Псалом 49] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/50/ Псальм 50] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/50/ Псальм 50] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/50/ Псальм 50] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.49&v Псалом 49] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 50}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 49}} [[Катэгорыя:Псалмы]] p90mcpjb5dgli8htrnyxxqjnyvj10us 0 709013 5123786 4535187 2026-04-09T11:33:16Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123786 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 51 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 50]] | Наступная = [[Псалом 52]] }} '''Псалом 51''' ''(52 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — доля грэшніка. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/51/ 51 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/52/ Псальм 52] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/52/ 52 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/52/ Псальм 52 (51)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-51 Псалом 51] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/52/ Псальм 52] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/52/ Псальм 52] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/52/ Псальм 52] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * [https://azbyka.ru/biblia/?Ps.51&v Псалом 51] у перакладзе [[Беларуская біблейская камісія|Біблейскай камісіі Беларускай праваслаўнай царквы]] * {{Commons|Category:Psalm 52}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 51}} [[Катэгорыя:Псалмы]] 3z9rig21envuc7tzrltmpx6s871ihfh 0 709014 5123788 4535188 2026-04-09T11:36:45Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5123788 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Псалом 52 | Арыгінал назвы = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = [[Давід]] | Жанр = [[Свяшчэннае Пісанне]] | Мова = [[старажытнаяўрэйская]] | Серыя = [[Біблія]] / [[Стары Запавет]] / [[Псалтыр]] | Выпуск = <!-- не трэба запаўняць гэту графу: тут п.б. ДАТА ПАДПІСАННЯ Ў ДРУК!!! --> | Папярэдняя = [[Псалом 51]] | Наступная = [[Псалом 53]] }} '''Псалом 52''' ''(53 паводле масарэцкай нумарацыі)'' ўваходзіць у 7-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — неразумнасць і бязбожнасць людзей. == Спасылкі == * [https://bible.by/bbs/19/52/ 52 псальма — Пераклад Васіля Сёмухі] * [https://bible.by/ldnt/19/53/ Псальм 53] у перакладзе [[Лукаш Дзекуць-Малей|Лукаша Дзекуць-Малея]] і [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] * [https://bible.by/bjs/19/53/ 53 псалом] у перакладзе [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Гітлін|Майсея Гітліна]] * [http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 Катызма 7 (Псалмы 46-54)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520085706/http://casasloviec.co.uk/index.php?newsid=717&news_page=7 |date=20 мая 2022 }} у перакладзе [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]] * [https://biblia.by/hermanovic/19/53/ Псальм 53 (52)] у перакладзе [[Вінцук Адважны|Язэпа Германовіча]] * [https://mihailastapchik.gitbook.io/psalcir/chapter7#psalom-52 Псалом 52] у перакладзе [[Міхаіл Астапчык|Міхаіла Астапчыка]] * [https://bible.by/bvc-2017/19/53/ Псальм 53] у перакладзе [[Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь|Біблейскага таварыства ў Рэспубліцы Беларусь]] * [https://bible.by/bbb/19/53/ Псальм 53] у перакладзе [[Антоні Бокун|Антонія Бокуна]] * [https://bible.by/bsm/19/53/ Псальм 53] у перакладзе [[Эрнст Сабіла|Э. К. Сабілы]], С. А. Малахава * {{Commons|Category:Psalm 53}} == Гл. таксама == * [[Псалмы]] * [[Псалтыр]] {{Псалмы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псалом 52}} [[Катэгорыя:Псалмы]] gymkzoiak9u2r0m7nwnp7fqi5vnl88u 0 710651 5123677 5116731 2026-04-09T06:01:47Z A.sav 51324 /* Спіс найстарэйшых людзей у свеце */ clean up 5123677 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} '''Спіс найстарэйшых людзей у свеце''' ўключае ў сябе '''100''' [[Доўгажыхар|самых старых людзей]] у сусветнай гісторыі, узрост якіх верыфікаваны {{Не перакладзена 5|Геранталагічная даследчая група|Геранталагічнай даследчай групай|ru|Геронтологическая исследовательская группа}}<ref>{{Cite web|url=https://grg.org/Adams/B.HTM|title=Validated Supercentenarian Cases (Public List)|archive-url=https://www.webcitation.org/66oa9cFWe?url=http://www.grg.org/Adams/BB1.HTM|archive-date=2012-04-10|access-date=2014-02-13|url-status=live}}</ref><ref name="alive">{{Cite web|url=https://grg.org/WSRL/TableE.aspx|title=GRG World Supercentenarian Rankings List|access-date=2020-12-21|lang=en|archive-date=2018-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525151117/http://supercentenarian-research-foundation.org/TableE.aspx|url-status=live}}</ref>, размешчаных у парадку дасягнутага ўзросту. Тоўстым напісаннем пазначаны тыя доўгажыхары, якія з’яўляюцца [[Супердоўгажыхар|найстарэйшымі]] за ўсю гісторыю ў сваіх краінах. == Спіс найстарэйшых людзей у свеце == <div style="display:none">{{CURRENTDAY}}</div> {{Спіс найстарэйшых людзей у свеце |'''[[Жанна Кальман]]'''<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1997/08/05/world/jeanne-calment-world-s-elder-dies-at-122.html|title=Jeanne Calment, World's Elder, Dies at 122|last=Whitney|first=Craig R.|date=1997-08-05|work=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|access-date=2019-03-15|archive-date=2019-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502124513/https://www.nytimes.com/1997/08/05/world/jeanne-calment-world-s-elder-dies-at-122.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/world/worlds-oldest-person-ever-jeanne-calment-may-have-been-a-fraud-researchers-allege|title=World’s oldest person ever, Jeanne Calment, may have been a fraud, researchers allege|lang=en|first=Kathleen|last=Joyce|publisher=[[Fox News Channel]]|date=2019-01-01|access-date=2019-03-15|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331104005/https://www.foxnews.com/world/worlds-oldest-person-ever-jeanne-calment-may-have-been-a-fraud-researchers-allege|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nationalpost.com/news/world/historys-oldest-woman-a-fraud-theory-says-122-year-old-jeanne-calment-was-actually-a-99-year-old-imposter|title=History’s oldest woman a fraud? Russian researchers claim 122-year-old Jeanne Calment was actually a 99-year-old imposter|lang=en|first=Tristin|last=Hopper|date=Dec 31, 2018 • January 2, 2019|publisher={{Не перакладзена 5|National Post|National Post|ru|National Post}}|access-date=2019-04-10|archive-date=2022-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427005837/https://nationalpost.com/news/world/historys-oldest-woman-a-fraud-theory-says-122-year-old-jeanne-calment-was-actually-a-99-year-old-imposter|url-status=live}}</ref>;Ж;1875-2-21;1997-08-04;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |'''[[Канэ Танака]]''';Ж;1903-01-02;2022-04-19;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Сара Нос]]''';Ж;1880-09-24;1999-12-30;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Люсіль Рандон]];Ж;1904-02-11;2023-01-17;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |[[Набі Тадзіма]];Ж;1900-08-04;2018-04-21;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Марыя-Луіза Меёр]]''';Ж;1880-8-29;1998-4-16;{{Сцяг|CAN}} [[Канада]] |'''[[Ваялет Браўн]]''';Ж;1900-03-10;2017-09-15;{{Сцяг|Ямайка}} [[Ямайка]] |'''[[Эма Марана]]''';Ж;1899-11-29;2017-04-15;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] |[[Тыё Міяка]];Ж;1901-05-02;2018-07-22;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Дэльфія Уэлфард]];Ж;1875-09-09 ;1992-11-14;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Місао Акава]];Ж;1898-03-05;2015-04-01;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Франсіска Сэлса дус Сантус]]''' ;Ж ;1904-10-21 ;2021-10-05 ;{{Сцяг|BRA}} [[Бразілія]] |'''[[Марыя Эстэр дэ Капавілья]]''' ;Ж ;1889-09-14 ;2006-08-27 ;{{Сцяг|Эквадор}} [[Эквадор]] |[[Сюзана Мушат Джонс]] ;Ж ;1899-07-6 ;2016-05-12 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Гертруда Уівер]] ;Ж ;1898-07-4 ;2015-04-6 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Антонія да Санта Крус]] ;Ж ;1905-06-13 ;2022-01-23 ;{{Сцяг|BRA}} [[Бразілія]] |[[Танэ Ікаі]] ;Ж ;1879-01-18 ;1995-07-12 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Жана Бо]] ;Ж ;1905-01-14 ;2021-05-22 ;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |[[Элізабэт Болдэн]] ;Ж ;1890-08-15 ;2006-12-11 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Бесі Купер]] ;Ж ;1896-08-26 ;2012-12-4 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Марыя-Джузэпа Рабучы-Нарджыза]] ;Ж ;1903-03-20 ;2019-06-18 ;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] |'''[[Тэкла Юневіч]]''' ;Ж ;1906-06-10 ;2022-08-19 ;{{Сцяг|Аўстра-Венгрыя}} [[Аўстра-Венгрыя]] — {{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]] |[[Дзіраэман Кімура]] ;М ;1897-04-19 ;2013-06-12 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Ана Вэла Рубіа]]''' ;Ж ;1901-10-29 ;2017-12-15 ;{{Сцяг|ESP}} [[Іспанія]] |[[Джузэпіна Праэта-Фраў]] ;Ж ;1902-05-30 ;2018-07-6 ;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] |[[Джэралін Тэлі]] ;Ж ;1899-05-23 ;2015-06-17 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Сігея Накаці]]<ref>{{Cite web|url=https://the110club.com/shigeyo-nakachi-1905-2021-t24705.html|title=Shigeyo Nakachi (1905-2021)|lang=en|publisher=The 110 Club|access-date=2021-01-11|archive-date=2021-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112151543/https://the110club.com/shigeyo-nakachi-1905-2021-t24705.html|url-status=live}}</ref> ;Ж ;1905-02-1 ;2021-01-11 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Мэгі Барнс]] ;Ж ;1882-03-6 ;1998-01-19 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Марыя Браньяс Марэра]] ;Ж ;1907-03-4 ;2024-08-19 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] — {{Сцяг|ESP}} [[Іспанія]] |[[Фуса Тацумі]] ;Ж ;1907-04-25 ;2023-12-12 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Дына Манфрэдзіні]] ;Ж ;1897-04-4 ;2012-12-17 ;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] — {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Сімоэ Акіяма]] ;Ж ;1903-05-19 ;2019-01-29 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Крысціан Мортэнсэн]] ;М ;1882-08-16 ;1998-04-25 ;{{Сцяг|Данія}} [[Данія]] — {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Хестэр Форд]] ;Ж ;1905-08-15 ;2021-04-17 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Шарлота Х’юз]] ;Ж ;1877-08-1 ;1993-03-17 ;{{Сцяг|UK}} [[Вялікабрытанія]] |[[Эдна Паркер]] ;Ж ;1893-04-20 ;2008-11-26 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Мэры Эн Роўдз]] ;Ж ;1882-08-12 ;1998-03-3 ;{{Сцяг|CAN}} [[Канада]] |[[Харумі Накамура]] ;Ж ;1900-03-15 ;2015-09-27 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Маргарэт Скіт]] ;Ж ;1878-10-27 ;1994-05-7 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Берніс Мэдзіган]] ;Ж ;1899-07-24 ;2015-01-3 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Гертруда Бэйнс]] ;Ж ;1894-04-6 ;2009-09-11 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |'''[[Эміліана Меркада дэль Тора]]''' ;М ;1891-08-21 ;2007-01-24 ;{{Сцяг|Пуэрта-Рыка}} [[Пуэрта-Рыка]] |[[Беці Уілсан]] ;Ж ;1890-09-13 ;2006-02-13 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Мары-Руж Тэсье]] ;Ж ;1910-05-21 ;2026-02-10 ;{{Сцяг|FRA}} |[[Сін Мацусіта]] ;Ж ;1904-03-30 ;2019-08-27 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Айрыс Уэстман]]<ref>{{Cite web |url = https://www.iversonkassianfuneralservices.com/obituary/Iris-Westman |title = Iris Westman August 28, 1905 ~ January 3, 2021 (age 115) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20210104005347/https://www.iversonkassianfuneralservices.com/obituary/Iris-Westman |archive-date = 2021-01-04 }}</ref> ;Ж ;1905-08-28 ;2021-01-3 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Жулі Вінефрэд Бертран]] ;Ж ;1891-09-16 ;2007-01-18 ;{{Сцяг|CAN}} [[Канада]] |'''[[Марыя дэ Жэзуш душ Сантуш]]''' ;Ж ;1893-09-10 ;2009-01-2 ;{{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]] |[[Мары-Жазефін Гадэт]] ;Ж ;1902-03-25 ;2017-07-13 ;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] |[[С’юзі Гібсан]] ;Ж ;1890-10-31 ;2006-02-16 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Тэльма Саткліф]] ;Ж ;1906-10-1 ;2022-01-17 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |'''[[Касільда Бэнегас]]''' ;Ж ;1907-04-8 ;2022-06-28 ;{{Сцяг|Парагвай}} [[Парагвай]] — {{Сцяг|Аргенціна}} [[Аргенціна]] |[[Аўгуста Хольц]] ;Ж ;1871-08-3 ;1986-10-21 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Валентын Ліньі]] ;Ж ;1906-10-22 ;2022-01-4 ;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |'''[[Хендрік’е ван Андэл-Схіпер]]''' ;Ж ;1890-06-29 ;2005-08-30 ;{{Сцяг|Нідэрланды}} [[Нідэрланды]] |[[Бэсі Хендрыкс]] ;Ж ;1907-11-7 ;2023-01-3 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Мод Фэрыс-Луз]] ;Ж ;1887-01-21 ;2002-03-18 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Міна Кітагава]] ;Ж ;1905-11-3 ;2020-12-19 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Мары Брэмон]] ;Ж ;1886-04-25 ;2001-06-6 ;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |[[Ёсі Асунары]] ;Ж ;1906-12-17 ;2022-01-26 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Кота Акуба]] ;Ж ;1897-12-24 ;2013-01-12 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Антонія Джэрэна-Рывера]] ;Ж ;1900-05-19 ;2015-06-2 ;{{Сцяг|Пуэрта-Рыка}} [[Пуэрта-Рыка]] — {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Тыёна Хасэгава]] ;Ж ;1896-11-20 ;2011-12-2 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Эні Джэнінгс]] ;Ж ;1884-11-12 ;1999-11-20 ;{{Сцяг|UK}} [[Вялікабрытанія]] |Ананім з Хіёга ;Ж ;1907-04-29 ;2022-04-30 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Ева Морыс]] ;Ж ;1885-11-8 ;2000-11-2 ;{{Сцяг|UK}} [[Вялікабрытанія]] |[[Кама Цінэн]] ;Ж ;1895-05-10 ;2010-05-2 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Сафія Рохас]]''' ;Ж ;1907-08-13 ;2022-07-30 ;{{Сцяг|Калумбія}} [[Калумбія]] |[[Марыя Гомес Валентын]] ;Ж ;1896-07-9 ;2011-06-21 ;{{Сцяг|BRA}} [[Бразілія]] |[[Мэры Бідуэл]] ;Ж ;1881-05-19 ;1996-04-25 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Эдзі Чэкарэлі]] ;Ж ;1908-02-5 ;2024-02-22 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Іна Канабара Лукас]] ;Ж ;1908-06-8 ;2025-04-30 ;{{Сцяг|BRA}} [[Бразілія]] |[[Хейзел Пламер]] ;Ж ;1908-06-19 ;2023-05-25 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Кахору Фуруя]] ;Ж ;1908-02-18 ;2022-12-25 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Мэры Жазефіна Рэй]] ;Ж ;1895-05-17 ;2010-03-7 ;{{Сцяг|CAN}} [[Канада]] — {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Голдзі Стайнберг]] ;Ж ;1900-10-30 ;2015-08-16 ;{{Сцяг|Расійская імперыя}} [[Расійская імперыя]] — {{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Кіёка Ісігура]] ;Ж ;1901-03-4 ;2015-12-5 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Марыя Мая-Лопес]] ;Ж ;1890-10-24 ;2005-07-25 ;{{Сцяг|Партугалія}} [[Партугалія]] |[[Эдаксі Бабуль]] ;Ж ;1901-10-1 ;2016-07-1 ;{{Сцяг|Французская Гвіяна}} [[Гвіяна]] |[[Рамона Трынідад Іглесіяс-Хордан]] ;Ж ;1889-08-31 ;2004-05-29 ;{{Сцяг|Пуэрта-Рыка}} [[Пуэрта-Рыка]] |[[Юкі Хіна]] ;Ж ;1902-04-17 ;2017-01-13 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Хуан Вісэнтэ Перэс Мора]] ;М ;1909-05-27 ;2024-04-02 ;{{VEN}} |[[Дэлфін Гібсан]] ;Ж ;1903-08-17 ;2018-05-9 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Эжэні Бланшар]] ;Ж ;1896-02-16 ;2010-11-4 ;{{Сцяг|FRA}} [[Францыя]] |[[Венерэ Піцыната-Папо]] ;Ж ;1896-11-23 ;2011-08-2 ;{{Сцяг|ITA}} [[Італія]] |[[Нева Морыс]] ;Ж ;1895-08-3 ;2010-04-6 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Хідэ Ахіра]] ;Ж ;1880-09-15 ;1995-05-9 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |[[Бланш Коб]] ;Ж ;1900-09-8 ;2015-05-1 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |[[Этэль Ланг]] ;Ж ;1900-05-27 ;2015-01-15 ;{{Сцяг|UK}} [[Вялікабрытанія]] |[[Таміко Ітаока]] ;Ж ;1908-05-23 ;2024-12-29 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |Окагі Хаясі ;Ж ;1909-09-02 ;2025-04-26 ;{{Сцяг|JPN}} [[Японія]] |'''[[Этэль Катэрхэм]]''' ;Ж ;1909-08-21 ; ;{{UK}} |Элізабэт Фрэнсіс ;Ж ;1909-07-25 ;2024-10-22 ;{{USA}} |[[Эдна Керн]] ;Ж ;1900-10-14 ;2016-01-20 ;{{USA}} |[[Афелія Беркс]] ;Ж ;1903-10-25 ;2018-09-27 ;{{Сцяг|ЗША}} [[ЗША]] |Шарлот Кречман ;Ж ;1909-12-03 ;2024-08-27 ;{{GER}} |Сігеко Кагава ;Ж ;1911-05-28 ; ;{{JAP}} |Наомі Уайтхед ;Ж ;1910-09-26 ; ;{{USA}} |Луча Лаура Санджэніта ;Ж ;1910-11-22 ; ;{{ITA}} |Андрэ Бэрталета ;Ж ;1911-01-01 ;2025-10-16 ;{{FRA}} }} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Доўгажыхары]] [[Катэгорыя:Рэкорды]] 3drvc82pm0cduk99pieviiwvdy9lbub 0 715106 5123481 5107034 2026-04-08T14:41:27Z Martufellon 163796 5123481 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага |арыгінал = {{lang-es|XIII Brigada Internacional}}<br>{{lang-pl|XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego}} |выява = Flag of the Mickiewicz Battalion.svg |подпіс = Сцяг Міцкевічаўскага батальёна 13-й інтэрбрыгады імя Дамброўскага. |гады =[[1936]]—[[1939]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = |у складзе = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |тып = |уключае_ў_сябе = [[Міцкевічаўскі батальён|Батальён імя Адама Міцкевіча]], [[Батальён імя Хасэ Палафокса]], [[Батальён імя Андрэ Марці]], [[Батальён імя Мацьяша Ракашы]], [[Батальёны імя Луізы Мішэль]], [[Батальён імя Анры Вільяміна]], [[Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі]], [[Яўрэйская рота імя Нафталі Батвіна ў інтэрбрыгадзе]] |роля = |памер = каля 5 тысяч прайшло за ўвесь час |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = Дамброўшчыкі ({{lang-pl|Dąbrowszczacy}}) |мянушкі = |заступнік = [[Яраслаў Дамброўскі]] |заступнікі = |дэвіз = «[[За нашу і вашу свабоду]]» ({{lang-pl|Za naszą i waszą wolność}}, {{lang-es|Por vuestra libertad y la nuestra}}) |дэвізы = |колеры = |марш = Гонар і граната (аўтар музыкі невядомы – Б.Бранеўскі) |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = '''[[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]]'''<br />[[Абарона Мадрыда]]<br />[[Бітва пры Хараме]]<br />[[Гвадалахарская аперацыя]]<br />[[Брунецкая аперацыя]]<br />[[Бітва на Эбра]]<br />[[Арагонская аперацыя]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''XIII Інтэрнацыянальная брыгада імя Яраслава Дамброўскага''' ({{lang-es|XIII Brigada Internacional}}, {{lang-pl|XIII Brygada Międzynarodowa im. Jarosława Dąbrowskiego}}) — [[воінская часць]], набраная ў асноўным з [[палякі|палякаў]] і грамадзян [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], якая ўдзельнічала ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]] супраць паўстанцаў [[Франсіска Франка|Франка]]. Фактычна, як і большасць астатніх інтэрбрыгад, была арганізавана [[Камінтэрн]]ам<ref>Piotr Gontarczyk. [http://www.rp.pl/artykul/10,896383-Dabrowszczacy---zolnierze-Stalina.html?p=1 Dąbrowszczacy — żołnierze Stalina] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210094928/http://www.rp.pl/artykul/10,896383-Dabrowszczacy---zolnierze-Stalina.html?p=1 |date=10 лютага 2015 }} // Rzeczpospolita. — 2012. — № 23 июня.</ref>. Атрымала іспанскую ўзнагароду за доблесць<ref>dr Rafał Chwedoruk. [http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html Dąbrowszczacy — obrońcy Republiki i demokracji] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160608004414/http://www.krytykapolityczna.pl/Trzy-pytania-do/Chwedoruk-Dabrowszczacy-obroncy-Republiki-i-demokracji/menu-id-77.html |date=8 чэрвеня 2016 }} // Krytyka Polityczna. — 2007. — № 12 мая.</ref>. Усяго на баку рэспубліканцаў ваявалі ў 1936—1939 гадах каля 5 тысяч палякаў і грамадзян даваеннай Польшчы. У адпаведнасці з законам аб грамадзянстве 1920 года, які забараняў грамадзянам Польскай Рэспублікі службу ў замежных войсках без дазволу польскага ўрада, добраахвотнікі аўтаматычна гублялі польскае грамадзянства ў момант уступлення ў брыгаду. 11 снежня 1936 года ў «Маніторы Польскім» было апублікавана афіцыйнае папярэджанне польскіх уладаў, якое пагражала пазбаўленнем польскага грамадзянства тым, хто прымае ўдзел у вайне ў Іспаніі. Распараджэнне міністра ўнутраных спраў ПР ад 26 лютага 1938 г. распаўсюдзіла дзеянне гэтага правіла на ўсіх палякаў-камбатантаў у Іспаніі<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19380160114 Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 lutego 1938 r. o zmianie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.]</ref>. == Гісторыя == === Першыя польскія падраздзяленні === 19 ліпеня 1936 года група палякаў — палітычных эмігрантаў, якія жылі ў Іспаніі, а таксама ўдзельнікаў міжнароднай рабочай спартакіяды ў [[Барселона|Барселоне]], уступіла ў рэспубліканскую міліцыю і разам з цэнтурыяй (ротай) імя [[Эрнст Тэльман|Эрнста Тэльмана]] адправілася на арагонскі фронт. 28 жніўня 9 польскіх шахцёраў з Францыі прынялі ўдзел у абароне горада [[Ірун]] ([[Краіна Баскаў]]). Калі ягоныя абаронцы былі вымушаны адступіць з-за вялікай перавагі з боку франкістаў і недахопу амуніцыі, палякі перайшлі французскую мяжу<ref name="НП">Ciszewski Piotr. [http://www.ibw.rdl.pl/?q=node/186 No pasaran!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722074007/http://www.ibw.rdl.pl/?q=node%2F186 |date=22 ліпеня 2011 }}</ref> і пазней вярнуліся ў Іспанію. У Барселоне група палякаў прыбыла з [[Парыж]]а, у складзе якой былі Станіслаў Матушчак, Станіслаў «Болек» Уланоўскі і Антоній Каханек. 8 верасня 1936 года яны стварылі кулямётны ўзвод імя генерала Я. Дамброўскага, у складзе 36 чалавек. Падраздзяленне ўвайшло ў т. зв. «Калону Лібертад». З 11 верасня ўзвод ваяваў на фронце, спачатку пад [[Талавера]]й, а потым адзначыўся ў абароне Асоўскіх узгоркаў. 6 кастрычніка 1936 калона была вымушана адступіць пад Мадрыд, дзе была акружана сіламі франкістаў. Частка атрада, якой удалося выйсці з акружэння, у далейшым прымала ўдзел у [[Абарона Мадрыда|абароне Мадрыда]], баях [[Брунецкая аперацыя|пад Брунетэ]] і [[Эль-Эскарыяль|Эль-Эскарыялам]]. Некаторы лік палякаў ваяваў з самага пачатку вайны ў складзе [[Анархізм|анархісцкай]] міліцыі [[Федэрацыя анархістаў Іберыі|CNT-FAI]]. Верагодна шэраг з іх бралі ўдзел у падаўленні бунту гарнізона Барселоны<ref name="НП" />. === Батальён імя Яраслава Дамброўскага === [[Файл:Dabrowszczacy po bitwie pod Gudalajara.jpg|thumb|left|Батальён Дамброўскага пасля бітвы за Гвадалахару.]] Калі 22 кастрычніка 1936 года ўрад [[Другая Іспанская Рэспубліка|Іспанскай Рэспублікі]] прыняў рашэнне аб стварэнні [[Інтэрнацыянальныя брыгады|Інтэрнацыянальных брыгад]], у Іспаніі знаходзілася ўжо прыблізна 100 палякаў, гатовых ваяваць з франкістамі. Большасць з іх былі рабочымі і эмігрантамі, якія жылі ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Брытанскі мандат у Палесціне|Палесціне]]. Сярод іх былі таксама і прадстаўнікі радыкальнай інтэлігенцыі. Створаны 24 кастрычніка 1936 г. батальён імя Я. Дамброўскага быў адным з першых міжнародных падраздзяленняў. Ён увайшоў у склад [[XI інтэрбрыгада імя Эрнста Тэльмана|XI Інтэрбрыгады]], адразу ж адпраўленай на [[Абарона Мадрыда|абарону Мадрыда]]<ref name="НП" />. Камандзірам батальёна стаў Станіслаў «Болек» Уланоўскі, а палітычным камісарам Станіслаў Матушчак. Узбраенне складалася са старых мексіканскіх вінтовак, 4 [[Кулямет Максіма ўзору 1910 года|кулямётаў «Максім» узору 1910 года]] і гранат уласнай вытворчасці, вырабленых з кансервавых слоікаў. 4 лістапада батальён пасланы ў Мадрыд, куды і прыбыў 8 лістапада. У Мадрыдзе ваяваў у раёне [[Бітва за Сьюдад Універсітарыя|Сьюдад Універсітарыя]], над ракой [[Мансанарэс (рака)|Мансанарэс]], у раёне Французскага маста. Падчас гэтых баёў батальён панёс вялікія страты і быў адведзены на перафарміраванне. 29 лістапада батальён быў уключаны ў склад XIII брыгады пад камандаваннем венгерскага яўрэя [[Матэ Залка|генерала Лукача]]. 28 снежня батальён быў пераведзены [[Гвадалахарская аперацыя|пад Гвадалахару]], з заданнем заняць важны вузел дарог Мадрыд—Сарагоса і Мадрыд—Сігуэнса, з мэтай адсячэння войскаў франкістаў, якія ваююць пад сталіцай, ад баз забеспячэння. 2 студзеня 1937 г. батальён заняў вузел, але ў атацы атрымаў смяротнае раненне камандзір падраздзялення [[Антоній Каханек]]. Яго пераемнікам стаў Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж». 8—11 студзеня батальён ваяваў на фронце пад Маядахондам, а затым быў адведзены ў тыл, дзе прыняў папаўненне. 7 лютага 1937 года батальён быў перадыслакаваны ў [[Арганда-дэль-Рэй|Арганду]], дзе заняў пазіцыі ў раёне маста на рацэ Харама — цэнтральны аб’ект нападаў франкістаў у іх спробе наступаць на Мадрыд з поўдня. Нягледзячы на ​​значныя страты, усе напады ворага былі адбіты. З 10 сакавіка батальён ваяваў пад Гвадалахарай супраць італьянскага экспедыцыйнага корпуса і 18 сакавіка, сумесна з іншымі падраздзяленнямі, узяў горад [[Брыуэга|Брыуэгу]]. У красавіку ваяваў у раёне Марата-дэ-Тахунія і ў Каса-дэль-Кампа. Потым быў адведзены на адпачынак. 1 мая атрымаў дасланы [[Камуністычная партыя Польшчы|Кампартыяй Польшчы]] сцяг з рук [[Густаў Рэйхер|Густава «Рвала» Рэйхера]]. У канцы мая, разам з часцямі генерала Лукача быў пасланы на фронт, дзе 11—16 чэрвеня прыняў удзел у няўдалым наступленні рэспубліканскай арміі, нясучы велізарныя страты. У маі, у складзе XII інтэрбрыгады, удзельнічаў у нападзе на Свяцілішча Маці Божай Кабезскай у Сьера-Марэна, дзе байцы здзейснілі злачынствы супраць мірнага насельніцтва і духавенства<ref>M.J. Chodakiewicz. Zagrabiona pamięć. Wojna w Hiszpanii 1936—1939. // Warszawa. — 1997.</ref>. === Польская брыгада === 23 чэрвеня 1937 года батальён імя генерала Я. Дамброўскага быў разгорнуты ў 150-ю брыгаду, камандаванне якой прыняў іспанец Фернанда Герасі-і-Мехулан, а палітычным камісарам стаў [[Станіслаў Матушчак]]. У склад брыгады ўвайшлі батальёны: * польскі імя генерала Яраслава Дамброўскага * [[Батальён імя Мацьяша Ракашы|венгерскі]] імя [[Мацьяш Ракашы|Мацьяша Ракашы]] * [[Батальён імя Андрэ Марці|французска-бельгійскі]] імя [[Андрэ Марці]] * [[Батальён імя Хасэ Палафокса|батальён]] імя [[Хасэ Рэбольеда дэ Палафокс|Хасэ Палафокса]]. Батальён Палафокса акрамя польскай і іспанскай рот, уключаў у сябе [[Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі|ўкраінскую роту імя Тараса Шаўчэнкі]] і [[Яўрэйская рота імя Нафталі Батвіна ў інтэрбрыгадзе|яўрэйскую роту імя Нафталі Батвіна]]. У ліпені брыгада змагалася пад Брунэтэ, у жніўні на арагонскім фронце. У жніўні ў склад злучэння была ўключана польская рота імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], якая з пачатку года ваявала ў складзе 9-га батальёна імя [[Васіль Іванавіч Чапаеў|Чапаева]] пад [[Тэруэль|Тэруэлем]], у абароне [[Альмерыя|Альмерыі]], пад [[Гранада]]й і [[Кордава (Іспанія)|Кордавай]], а затым і ў Брунецкай аперацыі. Рота была ўключана ў батальён Палафокса, у якасці 1-й роты батальёна. 8 жніўня 150-я брыгада была пераназвана ў '''XIII інтэрнацыянальную брыгаду імя Я. Дамброўскага''', а рота імя А. Міцкевіча была выведзена са складу батальёна Палафокса, і разгорнута ў 3-і [[Міцкевічаўскі батальён|польскі батальён імя А. Міцкевіча]]. У канцы жніўня брыгада ваявала пад [[Сарагоса]]й, дзе вызначылася смелай атакай. 12—18 кастрычніка ваявала пад Фуэнтэс-дэ-Эбра, а ў снежні на ўчастку Тардэнта-Сіера ў горным Арагоне, з мэтай адваёўвання Тэруэля, што дазволіла 24 снежня заняць горад. У лютым 1938-га брыгада прыняла ўдзел у наступленні ў [[Эстрэмадура|Экстрэмадуры]]. 16 лютага яна пачала баі за горны хрыбет Сьера-Кемада, угрызаючыся ў пазіцыі ворага і прарваўшы іх абарону. Аднак контратака франкістаў прывяла да адыходу палякаў і знішчэння часткі брыгады. У пачатку сакавіка брыгада перадыслацыравана на арагонскі фронт, дзе прыняла ўдзел у абарончых баях у складзе 35-й міжнароднай дывізіі, пад камандаваннем польскага [[Караль Свярчэўскі|генерала «Вальтэра»]]. 21 ліпеня 1938 гады брыгада заняла пазіцыі над ракой [[Эбра]], дзе камандаванне рэспубліканскай арміі рыхтавала контрнаступленне, з мэтай спыніць пасоўванне франкістаў ([[Бітва на Эбра]]). 25 ліпеня брыгада фарсіравала раку, глыбока ўклінавалася ў пазіцыі франкістаў, і прасунулася пад [[Гандэса|Гандэсу]], дзе затым вяла двухмесячныя баі. Дзеянні палякаў над Эбра былі высока ацэнены. Брыгада атрымала вышэйшую рэспубліканскую ваенную ўзнагароду «[[Medalla del Valor]]». === Роспуск інтэрбрыгад і іх аднаўленне === [[Файл:Dabrowszczacy przysiegaja wiernosc sprawie Republiki.jpg|thumb|left|Дамброўшчыкі падчас развітальнага параду ў Барселоне.]] Яшчэ ў маі Лонданскі камітэт па неўмяшанні прыняў рашэнне аб вывадзе ўсіх замежных часцей з Іспаніі, як з рэспубліканскага, так і з франкісцкага боку. Рашэнне відавочна было на карысць мяцежнікаў, бо было зразумела, што ні [[Трэці Рэйх]], ні [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італія]] не выведуць свае падраздзяленні. 21 верасня на сесіі [[Ліга нацый|Лігі нацый]] кіраўнік рэспубліканцаў абвясціў аб тым, што яго ўрад прыняў рашэнне ''«аб неадкладным і поўным адкліканні ўсіх байцоў неіспанцаў, якія ўдзельнічаюць у барацьбе ў Іспаніі на баку ўрада»''<ref>La crisis del estado: dictadura, republica, guerra. // Barcelопa. — 1981. — С. 478.</ref>. 24 верасня ўрад Іспанскай Рэспублікі, пад ціскам Лігі Нацый, вывеў інтэрнацыянальныя падраздзяленні з лініі фронту, а ў кастрычніку расфармаваў іх і дэмабілізаваў асабісты склад. 28 кастрычніка ў Барселоне адбыўся ўрачысты парад-развітанне з байцамі міжнародных брыгад. [[Воіны-інтэрнацыяналісты|Воінаў-інтэрнацыяналістаў]] прыйшлі праводзіць больш за 200 тыс. жыхароў горада і яго наваколля. Па адной з вуліц горада — Дыяганалі — прайшлі спецыяльна сфармаваныя часці інтэрнацыяналістаў, якія прадстаўлялі кожную інтэрбрыгаду і інтэрзлучэнне. Байцы і афіцэры ішлі без зброі пад сцягамі сваіх часцей. Іх віталі кіраўнік урада Негрын і лідары [[Народны фронт (Іспанія)|Народнага фронту]]. Выступаючы перад імі, [[Далорэс Ібаруры]] заявіла: ''«Вы можаце быць упэўнены, што ўспаміны пра вас будуць вечна жыць у нашых сэрцах… Пакуль існуе Іспанія, будзе жыць у нас памяць аб міжнародных брыгадах»''<ref>Ибаррури Д. В борьбе // Москва. — 1966. — С. 358.</ref>. 23 снежня франкісцкія войскі разгарнулі [[Каталонская аперацыя|генеральнае наступленне на Каталонію]]. У сярэдзіне студзеня 1939 г. яны зламалі супраціўленне рэспубліканцаў, і пачалося адступленне часцей рэспубліканскай арміі да французскай мяжы. Устала задача выратавання амаль 6 тыс. інтэрнацыяналістаў, якія не паспелі пакінуць Іспанію. Сакратарыят ІККІ даў камандаванню дырэктыву прыняць меры для бясшумнага ўзнаўлення інтэрбрыгад<ref name="ИБ">Марклен Мещеряков. [http://scepsis.ru/library/id_3252.html Судьба интербригад в Испании по новым документам] // Новая и новейшая история. — 1993. — № 5. — С. 18-42.</ref>. У студзені 1939 года брыгада была адноўлена і 24 студзеня адпраўлена на каталонскі фронт, дзе праваявала яшчэ два тыдні. 9 лютага 1939 года салдаты польскай брыгады, разам з байцамі іншых міжнародных часцей, перасеклі французскую мяжу і былі інтэрнаваны ў Францыі<ref name="ИБ" />. {{пачатак цытаты}}Усіх аб’ядноўвала вялікая, самая высокая і рэвалюцыйная мэта — узброеная барацьба з фашызмам, і дзеля яе немцы, італьянцы, палякі, яўрэі, прадстаўнікі нацыянальнасцей усяго свету да неграў, японцаў і кітайцаў уключна ўмелі дамовіцца паміж сабой, знаходзілі агульную мову, цярпелі роўныя нягоды, ахвяравалі адным жыццём, паміралі героямі, былі напоўнены адной і той жа нянавісцю да агульнага ворага.{{oq|ru|Всех объединяла большая, самая высокая и революционная цель — вооружённая борьба с фашизмом, и ради неё немцы, итальянцы, поляки, евреи, представители национальностей всего мира до негров, японцев и китайцев включительно умели договориться между собой, находили общий язык, терпели равные невзгоды, жертвовали одной жизнью, умирали героями, были преисполнены одной и той же ненавистью к общему врагу.}}{{канец цытаты|крыніца=Российский государственный военный архив. ф. 35082, оп. 1, д. 95, л. 46.}} === Удзел палякаў у грамадзянскай вайне ў іншых падраздзяленнях === [[Файл:Medal za Waszą Wolność i Naszą1.jpg|thumb|left|Медаль «За вашу і нашу Свабоду».]] Акрамя палякаў, якія ваявалі ў XIII інтэрбрыгадзе, былі таксама створаны польскія артылерыйскія батарэі: імя [[Валерый Антонавіч Урублеўскі|Валерыя Урублеўскага]] (створана 16 снежня 1937) і імя [[Барташ Галавацкі|Барташа Главацкага]] (створана ў ліпені 1937), якія ўваходзілі ў склад 1-га інтэрнацыянальнага славянскага дывізіёна цяжкай артылерыі. Таксама палякі ваявалі ў батарэі артылерыі СПА імя [[Карл Лібкнехт|Карла Лібкнехта]], займалі пасады камандзіраў і камісараў у 129-й інтэрбрыгадзе, 35-й і 45-й дывізіях, а таксама ў шэрагу іншых падраздзяленняў рэспубліканскай арміі. == Пасля вайны == Падчас Другой сусветнай вайны большая частка дамброўшчыкаў уступіла ў антыфашысцкія партызанскія атрады або ваявалі на франтах. Адным з арганізатараў першых баявых груп у [[Варшаўскае гета|Варшавскім гета]] быў капітан інтэрбрыгады, камісар Пінкус Карцін<ref>{{Cite web |url=http://www.e-slovo.ru/185/12pol1.htm |title=Простые непростые судьбы |access-date=1 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010024456/http://www.e-slovo.ru/185/12pol1.htm |archive-date=10 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref>. «Іспанцы» арганізоўвалі падпольныя атрады, з якіх потым нарадзілася [[Гвардыя Людова]]<ref name="ПМ">Paweł Machcewicz. [http://wyborcza.pl/1,86697,4225887.html Dąbrowszczacy to nie zbrodniarze] // Gazeta Wyborcza. — 2007. — № 15 июня.</ref>. «Іспанец» [[Караль Свярчэўскі]] з ПНР стаў намеснікам міністра абароны (загінуў у сутычцы з атрадам [[УПА]]). Адзін з апошніх камандзіраў брыгады, [[Генрык Таруньчык]], пасля вайны ўзначаліў Спецыяльны батальён, з якога потым вырас [[Корпус унутранай бяспекі (Польшча)|Корпус унутранай бяспекі]]. [[Гжэгаж Карчыньскі]] быў намеснікам [[Міністэрства грамадскай бяспекі (Польшча)|міністра грамадскай бяспекі]] (1946—48), потым міністра нацыянальнай абароны (1965—71), адзін з адказных за прыгнечанне [[Хваляванні ў Польшчы (1970)|хваляванняў ў снежні 1970]]. [[Вацлаў Комар|Мендэль Касой «Вацлаў Комар»]] у 1950-х кіраваў аб’яднанай службай грамадзянскай і ваеннай разведкі Польшчы<ref name="ПМ" />. [[Давід Карон]] быў адным са стваральнікаў і першым камандзірам ваеннай разведкі Ізраіля<ref>{{Cite web |url=http://www.nrg.co.il/online/archive/ART/213/899.html |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2022 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001738/http://www.nrg.co.il/online/archive/ART/213/899.html |url-status=dead }}</ref>. 18 кастрычніка 1956 года Дзяржаўная рада [[ПНР]] заснавала [[Медаль «За вашу і нашу Свабоду»]]. Медаль прызначаўся для ўзнагароджання польскіх добраахвотнікаў — байцоў інтэрнацыянальных брыгад, якія змагаліся ў перыяд грамадзянскай вайны ў Іспаніі ў 1936—1939 гадах на баку рэспубліканцаў. У ПНР у гонар байцоў і камандзіраў брыгады была названа вялікая колькасць вуліц, але ўсе яны былі перайменаваны пасля падзення камунізму<ref name="НП" />. У Львове, у памяць аб камісары ўкраінскай роты імя Т. Шаўчэнкі XIII інтэрбрыгады, які загінуў у [[Бітва на Эбра|бітве на Эбра]], [[Юрый Дзмітрыевіч Велікановіч|Юрыі Велікановічы]] быў усталяваны помнік (разбураны ў 2017 годзе), а адна з вуліц атрымала яго імя (перайменавана пасля здабыцця незалежнасці ў 1991-м годзе). У 1996 годзе, у гонар 60-годдзя з пачатку грамадзянскай вайны, усе ветэраны інтэрбрыгад, і сярод іх і дамброўшчыкі, атрымалі ганаровае іспанскае грамадзянства<ref>[http://tygodnik.onet.pl/1547,1406675,dzial.html Fotografia z królem Carlosem] // Tygodnik Powszechny. — 6 мая 2007. — № 18 (3017).</ref>. == Камандзіры батальёна (да 16 красавіка 1937) і брыгады == * Станіслаў «Болек» Уланоўскі (24 кастрычніка — 20 лістапада 1936) * «Андрэ» † (француз) (20 лістапада 1936, загінуў) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (20 лістапада 1936) * Фердынанд Казоўскі «Пятроў» (балгарын) (20 — 21 лістапада 1936) * Антоній Каханек (21 — 26 лістапада 1936) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (26 лістапада — 30 снежня 1936) * Антоній Каханек † (30 снежня 1936 — 2 студзеня 1937, загінуў) * Віктар Кузніцкі «Павел Склінярж» (2 студзеня — 13 лютага 1937) * Юзаф Стральчык «Ян Барвінскі» (13 лютага — 23 чэрвеня 1937) * Фернанда Герасі-і-Мехулан (іспанец) (23 чэрвеня — 15 ліпеня 1937) * Юзаф Стральчык «Ян Барвінскі» (15 ліпеня 1937 — 28 сакавіка 1938) * Міхаіл Хватаў «Харчанка» (украінец) (28 сакавіка — 30 жніўня 1938) * Баляслаў Малаец «Эдвард» (30 жніўня — 24 верасня 1938) * Генрык Тарунчык (24 — 27 студзеня 1939) * Міхаіл Шальваі «Чапаеў» (венгр) (27 студзеня — 9 лютага 1939) == Прэса брыгады == Польскімі ўдзельнікамі грамадзянскай вайны выдаваўся шэраг перыядычных выданняў (галоўным чынам на польскай мове): * Dąbrowszczak — газета батальёна імя Я. Дамброўскага, пазней орган усёй брыгады да з’яўлення «Ochotnik Wolności». * Bartoszak — выданне батарэі імя Б. Галавацкага. * Naprzód — выданне батальёна Палафокса. * Żołnierz Wolności — выданне батальёна імя А. Міцкевіча. * Ochotnik Wolności ({{lang-es|El Voluntario de la Libertad}}) — афіцыйны орган XIII інтэрбрыгады імя Я. Дамброўскага. * Батвін ({{lang-yi|באטווין}}) — выданне роты імя Нафталі Батвіна<ref>[http://www.infocenters.co.il/gfh/notebook_ext.asp?book=96889&lang=heb&site=gfh ביטאון פלוגת «בוטווין», פלוגה של יהודים דוברי יידיש שלחמו במלחמת האזרחים בספרד.]</ref>. * Gazeta Scienna — франтавая газета кулямётнай роты 13-й брыгады імя Дамброўскага. * Asalto — бюлетэнь спецроты 13-й брыгады імя Дамброўскага<ref>[http://x2.x3.interbrigades.inforost.org/authors/105?locale=ru&per_page=100&sort=cached_extent_number&sort_order=ASC&view=grid Российский государственный архив социально-политической истории]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Барацьба — газета роты імя Тараса Шаўчэнкі<ref>{{Cite news|title=Украинцы в первых боях с фашизмом|url=https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html|work=ZN.ua|access-date=2018-02-13|archive-date=2018-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729081750/https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html}}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Брыгады]] [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] ds3mdzyhxymrucfmm2nurvgw6dlilop 0 715224 5123483 5098245 2026-04-08T14:43:49Z Martufellon 163796 5123483 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = Compañía Taras Shevchenko.png |подпіс = |гады =[[1937]]—[[1938]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = Шаўчэнкаўцы |мянушкі = |заступнік = [[Тарас Шаўчэнка]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = Пахавайце і ўставайце, ланцугі разарвіце, злою варожаю крывёю волю акрапіце ({{lang-uk|Поховайте та вставайте, кайдани порвіте і вражою злою кров'ю волю окропіте}}) |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі''' ({{lang-es|Compañía interbrigadista ucraniana Taras Shevchenko}}, {{lang-uk|Українська рота інтербригад імені Тараса Шевченка}}) — заходнеўкраінскае воінскае фарміраванне, якое ўдзельнічала ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]]. Сфарміравана з украінцаў-жыхароў [[Польская Рэспубліка|Польшчы]], якія складаліся ў [[Камуністычная партыі Заходняй Украіны|Камуністычнай партыі Заходняй Украіны]]<ref name=":0">Шевченко Ф.П. [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EJRN&P21DBN=EJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21COLORTERMS=0&S21P03=IDP=&S21STR=journal_1961_1_101 Рота Тараса Шевченко в боях против фашизма в Испании. (1937-1938 гг.)] (укр.) // Украинский исторический журнал. — 1961. — Вып. 1. — С. 101—114. — ISSN 0130-5247.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://commons.com.ua/ru/shevchenkovcy-v-boyu-i-v-pamyati-ocherk-istorii-roty-im-shevchenko/|title=Шевченковцы в Испании: как воевала украинская рота интербригад|author=Алексей Кудрицкий|website=Commons|date=25.01.2022|access-date=2022-02-05}}</ref>. Уваходзіла як 4-я рота ў склад [[Батальён імя Хасэ Палафокса|батальёна імя Хасэ Палафокса]] (батальён налічваў 5 рот — 2 польскія, 1 іспанскую, 1 яўрэйскую і 1 ўкраінскую) [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|XIII польскай інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага]]. == Перадгісторыя == У публічнай прасторы [[Заходняя Украіна|Заходняй Украіны]] грамадзянская вайна ў Іспаніі апынулася ў цэнтры ўвагі ў жніўні [[1936]] года. Павышаную цікавасць да канфлікту праявіла [[Камуністычная партыя Заходняй Украіны]]. Раней у маі 36-га прагрэсіўная інтэлігенцыя краю асудзіла фашызм і выказала ўсебаковую падтрымку Рэспубліканскай Іспаніі на [[Антыфашысцкі кангрэс дзеячаў культуры (1936, Львоў)|Львоўскім антыфашысцкім кангрэсе]]<ref>[https://books.google.es/books/about/%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D1%80.html?id=xsVtnQAACAAJ&redir_esc=y Антифашистский конгресс работников культуры во Львове в 1936 г]: библиографический указатель. — Львовская научная библиотека им. В. Стефаника АН УССР, 1978. — 59 с.</ref>. Увосень пад падобнымі лозунгамі праходзяць мітынгі ва [[Львоў|Львове]]е, [[Луцк]]у, [[Стрый (горад)|Стрыі]], [[Івана-Франкоўск|Станіславе]], [[Рагатын]]е, [[Рава-Руская |Раве-Рускай]] і [[Цярнопаль |Цярнопалі]]<ref name=":4" />. У гэты час на хвалі ўздыму львоўскі пісьменнік [[Сцяпан Іосіфавіч Тудор|Сцяпан Тудор]] піша песню-марш «Пасіянарыя». [[20 верасня]] 1936 года ў Львове прайшоў мітынг тысячы рабочых-будаўнікоў, якія заявілі аб салідарнасці з іспанскім народам. А потым, [[3 кастрычніка]], адбыўся вечар рабочай паэзіі, дзе была прадстаўлена п’еса ''«Рэвалюцыя ў Іспаніі»''<ref>Інтернаціональна солідарність трудящих західноукраїнських земель з республіканською Іспанією / Ю.Ю. Сливка. — К.: Наукова думка, 1988. — 479 с. — ISBN ISBN 5-12-000109-2.</ref>. Вялікі поспех мелі акцыі па зборы сродкаў у падтрымку Мадрыдскага ўрада: толькі на працягу верасня—снежня 1936 года ў Галіцыі было сабрана 45 тыс. злотых<ref name=":5" />. Але галоўную дапамогу аказалі ўкраінскія [[воіны-інтэрнацыяналісты]]. == Першыя ўкраінцы ў Іспаніі == Першыя члены Кампартыі Заходняй Украіны прыбылі ў жніўні 1936 года ў Іспанію пасля пачатку вайны. 37 ураджэнцаў Заходняй Украіны, якія працавалі на шахтах [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Францыя|Францыі]]<ref name=":4"> Morozov Anatoliy Georgievuch, Alex Viktorovuch Кompaniyets. [http://history-ejournal.cdu.edu.ua/article/view/1256 The participation of ukrainians in the struggle againts fascism and nazism before world war II (from the experience of the spanish civil war 1936–1939)] (англ.) // Cherkasy University Bulletin: Historical Sciences. — 2017-06-14. — Vol. 0, iss. 1. — ISSN 2076-5908.</ref><ref name=":2">С.П. Донченко. [https://grani.org.ua/index.php/journal/article/view/990 Украинцы в гражданской войне в Испании 1936-1939 гг] (укр.) // Грані. — 2017-08-07. — Т. 20, вып. 6. — С. 87—92. — ISSN 2413-8738. — doi:10.15421/171790.</ref>, прыехалі аказваць дапамогу іспанскім таварышам: услед за імі яшчэ 180 добраахвотнікаў родам з [[Галіцыя|Галіцыі]] і [[Валынь|Валыні]] перайшлі праз [[Яварнік (хрыбет, Закарпацкая вобласць)|перавал Яварнік]] на польска-чэхаславацкай мяжы і дабраліся да Іспаніі<ref name=":1">{{Cite web|url=http://argumentua.com/stati/galichane-v-ispanii-kak-rota-imeni-shevchenko-voevala-s-fashistami|title=Галичане в Испании. Как рота имени Шевченко воевала с фашистами|author=Игорь Голод|website=Историческая правда|date=2013-04-29|publisher=|accessdate=}}</ref>. Колькасць ураджэнцаў Заходняй Украіны вырасла да тысячы чалавек, але як такіх ваенных падраздзяленняў з украінцаў не было. Многія інтэрбрыгадысты прыбывалі з-за акіяна: так толькі з [[Канада|Канады]] прыехалі 498 добраахвотнікаў ўсходнееўрапейскага паходжання, сярод якіх пераважная большасць складалі ўкраінцы і палякі<ref>Николай Платошкин. Гражданская война в Испании, 1936-1939 гг. — ОЛМА Медиа Групп, 2005. — С. 223. — 552 с. — ISBN 9785224044566.</ref><ref>{{Cite web|url=http://spanishcivilwar.ca/volunteers/search?keys=Taras+Shevchenko|title=Search volunteers {{!}} Canadian Cultural History About The Spanish Civil War|publisher=spanishcivilwar.ca|lang=en|accessdate=2017-12-19|archive-date=22 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222050935/http://spanishcivilwar.ca/volunteers/search?keys=Taras+Shevchenko|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя роты == === З'яўленне === [[8 ліпеня]] [[1937]] г. кіраўніцтва Кампартыі Заходняй Украіны сфармавала роту інтэрбрыгад імя [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], якая ўвайшла ў склад [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|13-й інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага]]<ref name=":1" />. Роту называлі своеасаблівым помнікам вялікаму ўкраінскаму «паэту-рэвалюцыянеру», пра салдат роты пісалася ў газеце «Дамброўшчык». Першым яе камандзірам стаў беларус [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Станіслаў Тамашэвіч]], а намеснікам — Павел Іванавіч, эмігрант з Францыі<ref name=":5">Лялька Я.С. [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EJRN&P21DBN=EJRN&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21COLORTERMS=0&S21P03=ID=&S21STR=journal_1986_7_118 Интернациональная солидарность трудящихся западноукраинских земель с республиканской Испанией (1936-1939 pp.)] (укр.) // Український історичний журнал. — 1986. — Вып. 7. — С. 118—127. — ISSN 0130-5247.</ref>. === Баявы шлях=== [[Файл:Taras Shevchenko Company.png|thumb|Рота імя Тараса Шаўчэнкі на маршы.]] Рота, у якую ўваходзілі не толькі ўкраінцы, беларусы і палякі, але таксама рускія і іспанцы, праславілася сваім баявым шляхам<ref name=":3">{{Cite news|title=Украинцы в первых боях с фашизмом|author=Владимир Шевченко|url=https://zn.ua/SOCIETY/ukraintsy_v_pervyh_boyah_s_fashizmom.html|work=ZN.ua|date=2004-08-02|accessdate=2017-12-17}}</ref>. Пазней яе саюзнікамі сталі іншыя батальёны і роты інтэрбрыгад, у ліку якіх былі і тыя, хто некалі служыў пад кіраўніцтвам [[Нестар Іванавіч Махно|Нестара Махно]]<ref name=":1" />. Баявое хрышчэнне адбылося ў [[Брунецкая аперацыя|бітве пры Брунетэ]] на захад ад горада [[Мадрыд]]: Мараканская конніца была ўшчэнт разгромлена ўкраінцамі і палякамі. Былі таксама захоплены пазіцыі франкістаў пад Вілья-Франка-дэль-Кастыль і [[Раманільёс-дэ-Ацьенса|Раманільёсам]]. У тых баях рота страціла палову асабістага складу<ref name=":2" />. На Арагонскім фронце ўкраінцы [[25 жніўня]] прарвалі абарону [[Італьянскі экспедыцыйны корпус|італьянцаў]], уварваўшыся ў тыл і прасунуўшыся за дзень на 10 км. У тых баях мужнасць і гераізм праяўлялі камісар роты Назар Дзям’янчук (ураджэнец Валыні, які жыў у Канадзе), байцы Васіль Лазовы, Іосіф Канавалюк, Валянцін Паўлусевіч, Іосіп Петраш<ref name=":2" />. Некаторыя вязні польскіх турмаў (Дзмітрый Захарук і Сымон Краеўскі, ураджэнцы Івана-Франкоўскай вобласці, вязні турмы ў [[Дубна (Украіна)|Дубна]] на Валыні) беглі з месцаў зняволення і дабраліся да Іспаніі, каб аказаць дапамогу сваім таварышам<ref>{{Cite web|url=http://propaganda-journal.net/9977.html|title=Первый бой фашизму в Испании: участие в этом выходцев из Западной Украины|author=К. Дымов|website=Пропаганда|date=2016-12-23|publisher=propaganda-journal.net|accessdate=2017-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222052135/http://propaganda-journal.net/9977.html|archivedate=22 снежня 2017|url-status=dead}}</ref>. Баявыя заслугі роты былі адзначаны загадамі камандавання брыгады і Генеральнага камісарыята інтэрбрыгад<ref name=":3" />. У канцы 1937 года пачала выдавацца газета на ўкраінскай мове «Барацьба» ({{lang-uk|Боротьба}}), у якой публікаваліся вершы і апавяданні Тараса Шаўчэнкі, а таксама артыкулы пра баявы шлях роты. Для навабранцаў у [[Альбасетэ]] выдавалася газета «Весці з Заходняй Украіны» ({{lang-uk|Вісті із Західної України}}), эпіграф да якой — радкі з «[[Завяшчанне (верш) |Запавету]]» — фактычна з’яўляўся дэвізам злучэння. === Апошнія дні роты === [[Файл:Taras Shevchenko Company 1.png|thumb|Украінцы-інтэрбрыгадысты.]] У снежні 1937 — лютым 1938 года рота вяла баі за горную граду Сьера-Кемада ва ўмовах жудаснай завеі: на вышыні 2 тысяч метраў яны адбівалі атакі падчас [[Тэруэльская аперацыя|баёў за Тэруэль]]. Ім удалося захапіць вялікую колькасць зброі фалангістаў: вінтоўкі, гарматы, некалькі ўзброеных грузавікоў. Браты Палікарп і Сымон Краеўскія ў адзіночку расправіліся з кулямётчыкамі, знішчыўшы два разлікі і захапіўшы іх пазіцыі<ref name=":1" />. У тых баях загінулі камандзір роты Тамашэвіч, [[палітрук]] Дзям’янчук, сяржант Сярадзкі і Палікарп Краеўскі<ref name=":2" />. У сакавіку 1938 года рота трапіла ў акружэнне на Андалузійскім фронце і чатыры разы ёй удавалася прарваць кальцо, нягледзячы на атакі франкістаў. У тых баях загінулі і камандзір Станіслаў Варапай (Варапаеў), і палітрук Сымон Краеўскі. [[23 сакавіка]] яе байцы нанеслі магутны ўдар па фалангістам у [[Льейда|Лерыда]] (вызначыліся байцы Мізюрка і Леанчук)<ref name=":3" />. У ліпені—верасні 1938 рота ўдзельнічала ў баях на [[Каталонская аперацыя|Каталонскім (Арагонскім) фронце]], адбіўшы за [[2 верасня]] сем нападаў<ref name=":3" />. У баях загінулі камандзіры Ян Гашак і Іван Грыцюк, салдаты Міхаіл Літвін і Павел Іванавіч. Неўзабаве былі забіты рэдактар газеты Шустэр і Юрый Велікановіч. [[28 кастрычніка]] [[1938]] года ў [[Барселона|Барселона]] адбыўся развітальны марш інтэрнацыянальных брыгад<ref name=":1" /><ref name=":3" />. == Памяць == У СССР воінаў-інтэрнацыяналістаў прызналі героямі, што сумленна выканалі свой інтэрнацыянальны абавязак. У [[1982]] года Юрыю Велікановічу як кіраўніку роты паставілі помнік у Львове. Аўтарам помніка была [[Тэадозія Маркаўна Брыж|Тэадозія Брыж]]. Пасля абвяшчэння незалежнасці Украіны помнік быў вандалізаваны (яму адпілавалі галаву, як мяркуецца, украінскія нацыяналісты), але затым яго адрэстаўравалі. У снежні 2017 года ён быў скінуты з п’едэстала<ref>{{Cite web|url=https://www.vesti.ru/doc.html?id=2961239|title=Во Львове разрушили памятник Великановичу|publisher=vesti.ru|accessdate=2017-12-18}}</ref>. Ваенная гісторыя роты легла ў аснову мастацкага рамана львоўскага пісьменніка [[Юрый Уладзіміравіч Пакальчук|Юрыя Пакальчука]] «І цяпер, і заўсёды» ([[1981]]). Па яго сцэнарыю рэжысёр Віктар Калодні зняў дакументальны [https://www.youtube.com/watch?v=PrIYhHrE2xQ фільм ''«Рота імя Тараса Шаўчэнкі»''] ([[1989]]) з інтэрв’ю ветэранаў фарміравання. Пісьменнік Алег Пакальчук напісаў паэму ''«Балада пра сотню імя Тараса Шаўчэнкі»''. == Вядомыя вайскоўцы == [[Файл:Taras Shevchenko Company 3.png|thumb|Артыкул у канадскай газеце, прысвечаны ўкраінцам з Канады, якія змагаліся супраць франкістаў у Іспаніі.]] === Камандзіры === * [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Мікалай Дворнікаў]] («Станіслаў Тамашэвіч») * Міхаіл Літвін * Аляксандр Мельнічэнка * Станіслаў Варапай (Нікалаеў) * Іван Грыцюк * Павел Іванавіч (намеснік камандзіра) [[Файл:Taras Shevchenko Company 4.png|thumb|Шаўчэнкаўцы на баявых пазіцыях.]] === Палітрук === * Назар Дзям’янчук («Сяржант Сярадзкі») * Палікарп Краеўскі * Сымон Краеўскі === Радавыя байцы === * Васіль Лазовы * Іосіф Канавалюк * Валянцін Паўлусевіч * Іосіп Петраш * Дзмітрый Захарчук * [[Юрый Дзмітрыевіч Велікановіч|Юрый Велікановіч]] * Шыстэр * «Янь» {{Зноскі}} == Літаратура == {{div col|colwidth=20em}} * <small>Голод І. Галичани в Іспанії. Як рота імені Шевченка з фашистами воювала. Українська правда. 1 серпня 2011</small> * <small>Гусаров В. Солідарність трудящих УРСР з патріотами республіканської Іспанії / В. Гусаров // Український історичний журнал. — 1986. — № 7. — С. 112—118.</small> * <small>Данилов С. Гражданская война в Испании / С. Данилов. М.: Вече, 2004. — 352 с. (Военные тайны XX века) Тираж 3 000 экз. ISBN 5-9533-0225-8</small> * <small>Лялька Я. С. Інтернаціональна солідарність трудящих західноукраїнських земель з республіканською Іспанією (1936—1939 рр.) / Я. С. Лялька // Український історичний журнал. 1986, № 7</small> * <small>Лялька Я. С. Українські волонтери в Іспанії (до 50-річчя національно-революційної війни іспанського народу) / Я. С. Лялька // Жовтень — 1986. — No 12. — c. 87-96</small> * <small>Мещеряков М. Т. Судьба интербригад в Испании по новым документам / М. Т. Мещеряков // Новая и новейшая история — 1993. — No 5. — c. 18-41.</small> * <small>Міжнародна солідарність у боротьбі проти фашизму (1933—1945 рр.) / редкол. В. Гулевич, М. Дятленко та ін. Київ : Наук. думка. 1970. — 498 с.</small> * <small>Полянський П. Насилля у роки громадянської війни в Іспанії рр. / П. Полянський // Пам’ять століть — 2004. — No 1. — c. 143—155.</small> * <small>Савчук В. Використання документів Держархіву Львівської області у телефільмі «Рота ім. Т. Г. Шевченка» / В. Савчук // Архіви України — 1989. — No 2. — c. 25-27.</small> * <small>Хонигсман Я. Братская помощь трудящихся Западной Украины испанскому народу в борьбе с фашизмом (1936—1939 гг.) / Я. Хонигсман. Львов, 1989. — 206 с.</small> * <small>Хью Т. Гражданская война в Испании гг. / Т. Хью. М. : ЗАО Центрполиграф. 2003. — 573 с.</small> * <small>Шевченко Ф. П. Рота ім. Тараса Шевченка в боях проти фашизму в Іспанії (1936—1939 pp.) / Ф. П. Шевченко // Український історичний журнал. — 1961. — No 1. — c. 101—114.</small> * <small>Baxell R. Myths of the International Brigades / R. Baxell // Bulletin of Spanish Studies: Hispanic Studies and Researches on Spain, Portugal and Latin America, 2014. — P. 11-24.</small> * <small>Jackson M. Fallen sparrows. The International Brigades in the Spanish Civil War / M. Jackson — 1994. −157 p.</small> * <small>Momryk M. Ukrainian volunteers from Canada in the International brigades, Spain, / M. Momryk // Journal of Ukrainian Studies, — 1991. — 16, Nos. 1-2. — P. 181—194.</small> {{div col end}} == Спасылкі == * [http://www.istpravda.com.ua/articles/2011/08/1/48331/ Галичани в Іспанії. Як рота імені Шевченка з фашистами воювала]{{ref-uk}} * [https://www.youtube.com/watch?v=PrIYhHrE2xQ Документальный фильм «Рота им. Тараса Шевченко»] * [https://profilib.net/chtenie/107564/yuriy-pokalchuk-i-seychas-i-vsegda.php Роман «И сейчас, и всегда», Юрий Покальчук] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Тараса Шаўчэнкі]] [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] m12sj4ymakfjy75bcpqtlt0dr6x13ty 0 715533 5123484 4584699 2026-04-08T14:44:13Z Martufellon 163796 5123484 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = Dabrowszczacy przysiegaja wiernosc sprawie Republiki.jpg |подпіс = Байцы батальёна. |гады =[[1936]]—[[1938]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = |мянушкі = |заступнік = [[Адам Міцкевіч]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Міцкевічаўскі батальён''' або '''батальён Адама Міцкевіча''' ({{lang-es|Batallón Adam Mickiewicz}}, {{lang-pl|Battalion im. Adama Mickiewicza}}) — польскі пяхотны батальён, складовая частка [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|XIII-й польскай інтэрбрыгады]], якая змагалася ў [[грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]]. == Кароткая гісторыя == Утвораны з роты імя Міцкевіча і батальёна імя Палафокса. Рота першапачаткова сфарміравана [[18 лістапада]] [[1936]] года ў [[Альбасетэ]]. Некаторы час падпарадкоўвалася камандаванню Чапаеўскага батальёна. Пасля перафармавання ў батальён з [[4 кастрычніка|4]] па [[27 кастрычніка]] [[1937]] года атрад Міцкевіча складаўся ў XIII-й інтэрбрыгадзе. Распушчаны [[24 верасня]] [[1938]] года. Батальёнам выдавалася газета «Żołnierz Wolności». == Камандны склад == === Камандзіры === * Баляслаў «Эдуард» Малаец ([[27 кастрычніка]] [[1937]] — [[28 сакавіка]] [[1938]]) * Ян Гацек ([[28 сакавіка]] — [[8 красавіка]] [[1938]]) * Леон Вахавяк ([[8 красавіка]] — [[10 чэрвеня]] [[1938]]) * Францішак Ксенжарчык ([[10 чэрвеня]]- — [[24 верасня]] [[1938]]) === Палітрукі === * Васіль Ласовы ([[27 кастрычніка]] — [[16 снежня]] [[1937]]) * Лама Аргенціньчык ([[16 снежня]] [[1937]] — [[16 лютага]] [[1938]]) * Ігнасій «Фаерберг» Кжэмень ([[16 лютага]] — [[14 чэрвеня]] [[1938]]) * Баеслаў Масьланкевіч ([[14 чэрвеня]] — [[25 ліпеня]] [[1938]]) * Эміліа Руэда ([[25 ліпеня]] — [[2 верасня]] [[1938]]) * Раблес ([[2 верасня|2]] — [[20 верасня]] [[1938]]) * Баляслаў Алень ([[20 верасня|20]] — [[24 верасня]] [[1938]]) === Ад’ютанты === * Раман Штэфаньскі ([[27 кастрычніка]] [[1937]] — [[16 лютага]] [[1938]]) * Леон Вахавяк ([[16 лютага]] — [[16 сакавіка]] [[1938]]) * Ян Гацэк ([[16 сакавіка|16]] — [[28 сакавіка]] [[1938]]) * Генрык Тарунчык ([[28 сакавіка]] — [[9 красавіка]] [[1938]]) * Даніэль Абрамовіч ([[9 красавіка]] — [[27 ліпеня]] [[1938]]) * Віктар Менцэль ([[27 ліпеня]] — [[24 верасня]] [[1938]]) == Спасылкі == * [https://archive.today/20121211112543/personal.telefonica.terra.es/web/vexicat/brigades/bi_batallons.htm Garibaldi Les Brigades Internationals — Batallons] {{ref-es}} [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] lucy743bry4ail1rcs5pj9hbigmsqxk 0 715607 5123485 4595826 2026-04-08T14:44:35Z Martufellon 163796 5123485 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =[[28 чэрвеня]] [[1937]] — [[24 верасня]] [[1938]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = пяць рот |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Альбасетэ]] ([[Іспанія]]) |мянушка = |мянушкі = |заступнік = [[Хасэ Рэбольеда дэ Палафокс]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Батальён імя Хасэ Палафокса''' ({{lang-pl|Battalion im. José Palafoxa}} — польскі добраахвотніцкі батальён, які ўдзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] на баку [[Другая Іспанская Рэспубліка|рэспубліканцаў]]. == Кароткая гісторыя == Утвораны [[28 чэрвеня]] [[1937]] года, залічаны ў склад 150-й інтэрбрыгады: у яго складзе змагаліся польскія і савецкія добраахвотнікі, а таксама іспанцы з батальёна «Пасьянарыя». На пасадах камандзіраў былі вайскоўцы, якія служылі ў [[Чырвоная армія|РСЧА]]. [[4 жніўня]] дзве роты батальёна Палафокса перанакіраваны ў 13-ю інтэрбрыгаду, астатняя частка батальёна перайшла туды ў пачатку кастрычніка. Пазней батальёны Палафокса і Міцкевіча аб’ядналіся ў 4-ы батальён 13-й інтэрбрыгады. Батальён Палафокса дэ-факта існаваў да [[23 верасня]] [[1938]] года. == Склад == * 1-я рота * [[Яўрэйская рота імя Нафталі Батвіна ў інтэрбрыгадзе|2-я рота імя Нафталі Батвіна]] * [[Міцкевічаўскі батальён|3-я рота імя Адама Міцкевіча]] * [[Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі|4-я рота імя Тараса Шаўчэнкі]] * [[Польская рота інтэрбрыгад імя Людвіга Варынскага|5-я рота імя Людвіга Варынскага]] == Камандзіры == * {{Сцяг Чэхаславакіі}} [[Ян Ткачоў]] ([[6 ліпеня]] [[1937]] – [[16 лютага]] [[1938]], загінуў) * {{Сцяг Польшчы}} Юзеф Шляхта ([[16 лютага|16]] – [[17 лютага]] [[1938]]) * {{Сцяг|Іспанія |1931}} добраахвотнік Сальвадарэ ([[17 лютага]] — [[18 чэрвеня]] [[1938]]) * {{Сцяг|Іспанія|1931}} Фернанда Д’Ара «Сеньёр» ([[18 чэрвеня]] – [[3 жніўня]] [[1938]]) * {{Сцяг|Венгрыя|1940}} Іштван Мальнар ([[3 жніўня]] – [[24 верасня]] [[1938]]) == Палітрукі == * {{Сцяг СССР}}/{{Сцяг Польшчы}} [[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Мікалай Дворнікаў]] «Станіслаў Тамашэвіч» ([[6 ліпеня]] [[1937]] – [[16 лютага]] [[1938]], загінуў) * {{Сцяг|Іспанія|1931}} добраахвотнік Манола ([[16 лютага]] — [[15 мая]] [[1938]]) * {{Сцяг Польшчы}} [[Эўгеніюш Шчур]] ([[15 мая]] — [[24 верасня]] [[1938]]) == Ад’ютанты == * {{Сцяг Польшчы}} [[Баляслаў Малаец]] «Эдуард» ([[6 ліпеня]] – [[27 кастрычніка]] [[1937]]) * {{Сцяг Польшчы}} Юзаф Шляхта ([[27 кастрычніка]] [[1937]] – [[12 студзеня]] [[1938]]) * {{Сцяг Польшчы}} [[Генрык Тарунчык]] ([[12 студзеня]] — [[16 лютага]] [[1938]]) * {{Сцяг Польшчы}} Адам Левіньскі ([[16 лютага]] –[[27 ліпеня]] [[1938]], загінуў) * {{Сцяг Польшчы}} Ежы Браўн ([[27 ліпеня]] — [[18 верасня]] [[1938]]) * {{Сцяг Польшчы}} Павел Шонфельд ([[18 верасня|18]] – [[21 верасня]] [[1938]], загінуў) * {{Сцяг Польшчы}} Ежы Браўн ([[21 верасня|21]] – [[24 верасня]] [[1938]]) == Спасылкі == * [https://archive.today/20121211112543/personal.telefonica.terra.es/web/vexicat/brigades/bi_batallons.htm Garibaldi Les Brigades Internationals - Batallons] (es) [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] d1t22ad1il36m5xlf5ffrbdtjq215xh 0 715652 5123482 4770007 2026-04-08T14:42:01Z Martufellon 163796 5123482 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = Naftali Botwin Company flag.svg |подпіс = Сцяг роты. |гады =[[1937]]—[[1938]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = 152 чал. |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |мянушкі = |заступнік = [[Нафталі Батвін]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Яўрэйская рота інтэрбрыгад імя [[Нафталі Батвін]]а''' ({{lang-es|Unidad judía Botwin}}, {{lang-pl|Kompania im. Naftalego Botwina}}) — рота з добраахвотнікаў-[[яўрэі|яўрэяў]] у складзе [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|XIII інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага]], якая ўдзельнічала ў [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]]. == Перадгісторыя == У 1936 г. за чатыры месяцы да пачатку вайны пачалося [[Арабскае паўстанне (1936—1939)|антыбрытанскае і антыяўрэйскае паўстанне арабаў]] у [[Брытанскі мандат у Палесціне|падмандатнай Палесціне]]. У сувязі з ім [[Камуністычная партыя Ізраіля|Палесцінская камуністычная партыя]] апынулася ў цяжкім становішчы — па ўказанні [[камуністычны інтэрнацыянал|Камінтэрна]] яна павінна была падтрымаць арабскае паўстанне, пайдучы на канфлікт з [[сіянізм|сіяністамі]]. Але распачатая ў Іспаніі грамадзянская вайна дазволіла яўрэям-камуністам Палесціны знайсці сабе ўжыванне ў гэтай краіне. == Дзейнасць == Роту з яўрэяў-добраахвотнікаў сфарміраваў 12 снежня 1937 года Фарол Гузман, камандзір роты другога батальёна Палафокса XIII інтэрбрыгады імя Яраслава Дамброўскага. У яе ўвайшлі 152 чалавекі з Палесціны, [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і Іспаніі. У загадзе гаварылася: {{Цытата|Сёння Яўрэйская рота імя Батвіна ўлілася ў слаўную сям’ю змагароў з [[фашызм]]ам, сярод якіх ёсць і [[палякі]], і [[немцы]], і [[беларусы]], і [[іспанцы]], і прадстаўнікі многіх іншых нацыянальнасцей. Нацыянальная прыналежнасць і палітычныя погляды нашых байцоў не маюць значэння – нас аб’ядноўвае барацьба з фашызмам. У барацьбе [[За нашу і вашу свабоду|за вашу і нашу свабоду]] ўсе [[антыфашызм|антыфашысты]] свету стаяць плячом да пляча. Сярод добраахвотнікаў брыгады Дамброўскага яўрэйскія байцы ўжо вызначыліся гераізмам і гатоўнасцю прынесці сябе ў ахвяру нашай агульнай справе. У памяць аб тых з іх, хто загінуў на палях бітваў, мы прысвойваем другой роце батальёна Палафокса імя Батвіна, маладога [[Камуністычная партыя Польшчы|польскага камуніста]], які аддаў сваё жыццё ў барацьбе з фашызмам. Яго імя — сімвал барацьбы яўрэйскіх народных мас, сімвал міжнароднай салідарнасці і братэрства народаў.}} У шэрагах роты імя Батвіна змагаліся не толькі яўрэі, але і італьянцы, некалькі палякаў, [[грэкі|грэк]], а таксама двое [[арабы|арабаў]] — Элі Абдул Халак і Файзі Набулсі<ref>[http://booknik.ru/colonnade/facts/20-faktov-o-evreyah-srajavshihsya-za-respubliku/ Анна Школьник. 20 фактов о евреях, сражавшихся за Республику] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131203010702/http://booknik.ru/colonnade/facts/20-faktov-o-evreyah-srajavshihsya-za-respubliku/ |date=3 снежня 2013 }}</ref>. Быў таксама, прынамсі, адзін некамуністычны добраахвотнік-сіяніст з Палесціны — Залман Зальцман, які затым напісаў мемуары. Рота імя Батвіна праіснавала 9 месяцаў, удзельнічаючы ў баях. Але 21 верасня 1938 года ў [[Бітва на Эбра|бітвы каля ракі Эбра]] падраздзяленне было разбіта праўзыходнымі сіламі войскаў [[Франсіска Франка]]. Частка байцоў роты загінула ў баі, іншых франкісты расстралялі пасля паланення, а 86 байцоў былі адпраўлены ў лагеры для ваеннапалонных. == Прэса == 30 снежня 1937 года з’явілася газета на [[ідыш]] пад назвай «Батвін». У яе перадавіцы гаварылася: {{Цытата|Не ўсе яўрэйскія байцы ўвайшлі ў гэтую роту, многія з іх не захацелі раставацца са сваімі таварышамі іншых нацыянальнасцяў. Але ўсе яны разумеюць, што, змагаючыся з фашызмам, даюць бой [[антысемітызм]]у.}} Было выдадзена ўсяго шэсць нумароў газеты. == Могілкі == Загінуўшыя яўрэйскія добраахвотнікі пахаваны ў агульнай магіле ў [[Барселона|Барселоне]], а 9 чалавек — у [[Мадрыд]]зе, дзе на могілках ёсць помнік з надпісам: {{Цытата|Яўрэйскім добраахвотнікам, якія загінулі падчас грамадзянскай вайны за свабоду. Нашу і вашу.}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20131203010702/http://booknik.ru/colonnade/facts/20-faktov-o-evreyah-srajavshihsya-za-respubliku/ Анна Школьник. 20 фактов о евреях, сражавшихся за Республику] * [https://web.archive.org/web/20131202225849/http://botinok.co.il/node/81195 Маша Хинич. Судьба «Бригадистас» из Эрец-Исраэль] * [http://www.marxists.org/subject/jewish/botwin/introduction.htm The Naftali Botwin Company by Mitch Abidor] [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія арганізацыі]] tpe3qphtepqr92irvxd9dkm1xhatck4 0 715848 5123486 4765877 2026-04-08T14:44:58Z Martufellon 163796 5123486 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = International brigades hungary flag.svg |подпіс = Сцяг батальёна. |гады =[[1936]]—[[1938]]/[[1939]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Другая Іспанская Рэспубліка}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the International Brigades.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальныя брыгады]] |у складзе = [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|22px]] [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага]] |тып = |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |мянушкі = |заступнік = [[Мацьяш Ракашы]] |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = }} '''Батальён імя Мацьяша Ракашы''' ({{lang-hu|Rákosi Mátyás Zászlóalj}}, {{lang-es|Batallón Mátyás Rákosi}}) — венгерскі пяхотны батальён [[Інтэрнацыянальныя брыгады|Інтэрбрыгад]], які ўдзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]] і ўваходзіў у склад [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|XIII польскай інтэрбрыгады]]. Заступнікам батальёна быў вядомы венгерскі палітычны дзеяч, сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Венгрыі|Кампартыі Венгрыі]] [[Мацьяш Ракашы]] (1945—1948), прысуджаны ў 1935 годзе да пажыццёвага зняволення ў катаржнай турме. == Гісторыя == Утвораны ў канцы [[1936]] года афіцыйна пад імем ''51-га батальёна [[Народная армія Іспанскай Рэспублікі|Народнай рэспубліканскай арміі]]''. З [[12 красавіка]] па [[27 мая]] [[1937]]-га нёс службу ў 27-й пяхотнай дывізіі імя Карла Маркса, а з [[4 жніўня]] складаўся ў 150-й інтэрбрыгадзе. Пасля яе рэарганізацыі ў XIII інтэбрыгаду працягнуў удзел у баях як частка XIII інтэрбрыгады да [[23 верасня]] [[1938]] года. За гады вайны ўдзельнічаў у Брунецкай і Арагонскай аперацыях, бітвах пры Бельчытэ і Эбра. У сакавіку 1938 г. пачаў абарону [[Каталонія|Каталоніі]], якую не спыняў аж да самага канца грамадзянскай вайны. Нягледзячы на афіцыйны роспуск [[24 верасня]], асобныя салдаты батальёна працягвалі аказваць супраціў фалангістам з [[26 студзеня]] па [[9 лютага]] [[1939]] года. У сакавіку было афіцыйна абвешчана аб канчатковым роспуску батальёна. == Камандаванне == === Камандзіры === * Акаш Гевесі † ([[25 красавіка]] — [[12 чэрвеня]] [[1937]]) * Міхай «Чапаеў» Салваі ([[28 жніўня]] [[1937]]—— [[24 верасня]] [[1938]]) === Палітрукі === * Дзьёрдзь Вайсбрум † ([[25 красавіка]] — [[14 мая]] [[1937]], [[12 чэрвеня]]  — [[2 красавіка]] [[1938]]) * Імрэ Тар † ([[14 мая]] — [[12 чэрвеня]] [[1937]]) * Хайме «Хішпан» Вільядроза ([[2 красавіка]] — [[24 верасня]] [[1938]]) == Спасылкі == * [https://archive.today/20121211112543/personal.telefonica.terra.es/web/vexicat/brigades/bi_batallons.htm Garibaldi Les Brigades Internacionals — Batallons] {{ref-ca}} {{ref-es}} [[Катэгорыя:Інтэрнацыянальныя брыгады]] [[Катэгорыя:Батальёны]] o11nur3h6euxocblcd95c3rjh78uo2j 0 716525 5123487 5118785 2026-04-08T14:45:23Z Martufellon 163796 /* 13-я брыгада */ 5123487 wikitext text/x-wiki {{Main|Грамадзянская вайна ў Іспаніі}} [[Файл:The Soviet Union 1969 CPA 3800 stamp (Sergey Gritsevets and Fighter Planes) cancelled.jpg|thumb|300px|Беларус, удзельнік вайны, двойчы Герой Савецкага Саюза С. І. Грыцавец на паштовай марцы.]]{{Беларусь і ўзброеныя канфлікты}} [[Савецкі Саюз]], у тым ліку [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка]], у перыяд вайны ў Іспаніі 1936—1939 гг. аказваў падтрымку [[Рэспубліканская фракцыя (Іспанія)|рэспубліканцам]], якія ваявалі супраць генерала [[Франсіска Франка]] і яго [[Нацыяналістычная фракцыя (Іспанія)|прыхільнікаў]]. Пераважная большасць [[беларусы|этнічных беларусаў]] і ўраджэнцаў [[Беларусь|Беларусі]] прынялі ўдзел у канфлікце на баку Рэспублікі. Многія былі ў складзе [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі|групы савецкіх ваенных спецыялістаў]]. Жыхары [[Заходняя Беларусь|заходніх рэгіёнаў краіны]], што з’яўляліся тады часткай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], змагаліся ў шэрагах [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|інтэрбрыгады Дамброўскага]]. За заслугі ва ўзброеным канфлікце пяць выхадцаў з Беларусі былі ўдастоены звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]<ref name="lvdrus.ru">[http://www.lvdrus.ru/maind/130121151847.html Советские военные советники и специалисты в Испании (1936—1939 гг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131020220530/http://www.lvdrus.ru/maind/130121151847.html |date=20 кастрычніка 2013 }} / интернет-сайт региональной общественной организации «Лига Военных Дипломатов»</ref><ref name="orel-region.ru">[http://orel-region.ru/victory/memory/2_02.html Интернациональная военная помощь Испании (1936—1939)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131031004413/http://orel-region.ru/victory/memory/2_02.html |date=31 кастрычніка 2013 }} // «Память Земли Орловской»</ref>, з якіх 4 — этнічныя беларусы ([[Фёдар Кузьміч Каўроў|Ф. К. Каўроў]], [[Павел Емяльянавіч Купрыянаў|П. Е. Купрыянаў]], [[Георгій Міхайлавіч Склязнёў|Г. М. Склязнёў]], [[Сяргей Іванавіч Грыцавец|С. І. Грыцавец]]), 1 — [[палякі ў Беларусі|этнічны паляк]] ([[Мікалай Аляксандравіч Сяліцкі|М. А. Сяліцкі]])<ref>Гл. [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]]</ref>. == Асвятленне пытання == Галоўнай працай на тэму ролі краіны (як савецкай, так і польскай частак) і яе ўраджэнцаў у іспанскім канфлікце з’яўляецца манаграфія 2009 года «Беларусь і вайна ў Іспаніі (1936—1939)» за аўтарствам старэйшага навуковага супрацоўніка аддзела ваеннай гісторыі Беларусі [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі НАН]] ''Ірыны Варанковай''. Гісторык ''Аляксей Кудрыцкі'' адзначыў, што нягледзячы на ўсю падрабязнасць публікацыі ў пытанні ўдзелу супляменнікаў як савецкіх [[ваенны спецыяліст|ваенспецоў]] і валанцёраў інтэрбрыгад, былі і недахопы. Многія выхадцы з Беларусі апынуліся не ўлічаны, паколькі Варанкова абапіралася толькі на айчынныя архівы і матэрыялы, не выкарыстоўваючы замежныя<ref name="Кудрыцкі">Кудрицкий А. С. Образ белоруса, добровольца интербригад Республиканской армии Испании / А. С. Кудрицкий // Роль личности в истории государства и права Беларуси: сборник тезисов докладов по материалам Республиканской научно-теоретической конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3-4 ноября 2016 года / [под ред. И. В. Вишневской, И. П. Манкевич]; УО «Белорусский государственный экономический университет». — Минск: БГУ, 2016. — С. 137—138.</ref>. Сам Кудрыцкі займаўся даследаваннем удзелу беларусаў у складзе інтэрбрыгад<ref>[https://commons.com.ua/ru/authors/kudrickij-oleksij/ Кудрицкий Алексей]</ref>. Гэтая тэма мімаходзь згадвалася ў публікацыях [[дацэнт]]а ''Сяргея Шабельцава''<ref name="Кудрыцкі"/> аб [[Беларусы ў Аргенціне|аргенцінскіх беларусах]]<ref name="Аргентина">Шабельцев, С. В. Белорусские реэмигранты: аргентинское прошлое как фактор самоидентификации и инаковости в СССР / С. В. Шабельцев // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. Вып. 5 / Рэдкал. У. Н. Сідарцоў (адк. рэд.), С. М. Ходзін (нам.адк. рэд.) [і інш.] — Мн: БГУ, 2009. — C. 111—120.</ref> і іншых аўтараў<ref name="Кудрыцкі"/>. У сваю чаргу тэму танкістаў з Беларускай ССР закранаў ''Юрый Глушакоў''<ref name="Глушаков"/>. У іншых крыніцах інфармацыя пра беларусаў у канфлікце сустракалася эпізадычна. Пераважна гэта былі зборнікі, артыкулы і дакументы, выдадзеныя ў савецкі час<ref name="Кудрыцкі"/>. Па большай частцы для сучаснай Беларусі вайна ў Іспаніі, нягледзячы на ўдзел у ёй яе ўраджэнцаў, з’яўляецца слаба вядомым канфліктам<ref name="Кудрыцкі"/>. == Салідарнасць і дапамога == У пачатку жніўня 1936 года Савецкі Саюз далучыўся да кампаніі салідарнасці з іспанскімі рэспубліканцамі. На той момант мерапрыемствы ў падтрымку антыфранкістаў праведзены ў [[Бельгія|Бельгіі]], [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. 3 жніўня, на наступны дзень пасля першых прарэспубліканскіх мітынгаў у [[Ленінград]]зе і [[Масква|Маскве]] на тэрыторыі [[РСФСР]], прайшлі свае выступы і ў сталіцы Савецкай Беларусі горадзе [[Мінск]]у. У акцыю былі ўцягнуты фабрыкі «[[Камунарка (фабрыка)|Камунарка]]» і «Кастрычнік», заводы [[Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава|імя Кірава]] і [[Мінскі вагонарамонтны завод|Мяснікова]], электрастанцыя нумар 1, [[Мінскі трамвай|трамвайны парк]], друкарня газеты «[[Звязда (газета)|Звязда]]», 2-я савецкая бальніца, наркаматы асветы і фінансаў БССР, Цэнтральны савет прафсаюзаў і іншыя арганізацыі і ўстановы. 4-га на [[Плошча Свабоды (Мінск)|плошчы Свабоды]] з удзелам шэрагу вядомых беларускіх дзеячаў прайшоў гарадскі мітынг салідарнасці пад лозунгам «Акажам матэрыяльную дапамогу гераічным змагарам іспанскага народа». Неўзабаве падобныя мерапрыемствы ахапілі ўсю краіну<ref>Воронкова, книга, стр. 40—41</ref>. Актыўную дзейнасць вяла Міжнародная арганізацыя дапамогі змагарам рэвалюцыі ([[МАДР]]), якая займалася зборам сродкаў для рэспубліканцаў<ref>Воронкова, книга, стр. 41</ref>. На 27 кастрычніка ў фондзе дапамогі Іспаніі ад СССР мелася сума ў памеры 47,5 млн [[савецкі рубель|рублёў]], з якіх 538 тысяч ад БССР<ref>Воронкова, книга, стр 47</ref>. Збор сродкаў праводзіўся ў тым ліку за кошт дабрачынных мерапрыемстваў (спектакляў, канцэртаў і іншага)<ref>Воронкова, книга, стр. 48—49</ref>. [[КП(б)Б]] эксплуатавала іспанскія падзеі ў агітацыйна-прапагандысцкай дзйннасці з мэтай «асуджэння [[фашызм]]у і падпальшчыкаў вайны». Насельніцтва БССР было добра дасведчана аб ваенных дзеяннях у Іспаніі за кошт рэгулярных зводак. Так, напрыклад, газеты Савецкай Беларусі вялі рубрыку «На франтах у Іспаніі», дзе публікавалася актуальная інфармацыя аб канфлікце. Друкаваныя [[СМІ]] пісалі біяграфічныя нарысы вядомых дзеячаў Іспанскай Рэспублікі<ref>Воронкова, книга, стр. 56</ref><ref>Воронкова, статья, стр. 87</ref>. [[Заходняя Беларусь]], якая ўваходзіла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], таксама была ўцягнута ў рух салідарнасці з рэспубліканцамі. Аднак там існавалі свае асаблівасці. Польшча далучылася да пагаднення аб неўмяшанні ў канфлікт<ref>Воронкова, книга, стр. 127</ref>, таму прарэспубліканскія мерапрыемствы не мелі падтрымкі на дзяржузроўні. Актывісты патрабавалі ад уладаў падтрымаць афіцыйны Мадрыд. [[Санацыя (Польшча)|Рэжым санацыі]], прытрымліваючыся прынцыпу неўмяшання ва ўнутраныя справы Іспаніі, адказваў арыштамі ўдзельнікаў руху<ref>Борьба трудящихся Западной Белоруссии за социальное и национальное освобождение и воссоединение с БССР : Документы и материалы: в 2 т. — 2 т.: 1929—1939 гг. — Минск., 1972. — с. 421.</ref>. [[Палескае ваяводства|Палескі ваявода]] [[Вацлаў Костак-Бярнацкі]] адзначаў<ref>Воронкова, книга, стр. 128</ref>:{{Цытата|...[Насельніцтва Заходняй Беларусі] жыва цікавіцца ходам падзей у Іспаніі. Слухачы савецкіх радыёперадач вераць у перамогу чырвоных... многія маладыя сяляне нелегальна імкнуцца ў Іспанію, каб змагацца з Франка.}} Польскія сілы бяспекі ў сваіх справаздачах згадвалі збор сродкаў камуністычнымі ячэйкамі для арміі Рэспублікі<ref name="апошняя"/> і іншай дапамогі. Часам падобныя мерапрыемствы праходзілі пад прыкрыццём вяселляў і вечарынак. Толькі ў маі—чэрвені 37-га ў Заходняй Беларусі сабралі больш за 1900 [[Польскі злоты|злотых]]. У жніўні таго ж года ЦК [[Камуністычная партыя Польшчы|Кампартыі Польшчы]] ў лісце да Палітбюро ЦК [[ВКП(б)]] паказаў, што на тэрыторыі краіны ў зборы ахвяраванняў лідзіруюць горад [[Варшава]] і беларускае сялянства<ref>Воронкова, книга, стр. 143</ref>. Найбольш актыўныя кампаніі салідарнасці праводзіліся да жніўня 1938 года, калі была распушчана [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі]]<ref name="апошняя">Воронкова, книга, стр. 148</ref>. == Ваенныя спецыялісты == {{Main|Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі}} 14 верасня 1936 года [[Галоўнае разведвальнае ўпраўленне (СССР)|Разведупраўленне]] [[Народны камісарыят абароны СССР|Наркамата абароны]] і Замежны аддзел [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|Наркамата ўнутраных спраў]] прынялі план аперацыі «X», якая прадугледжвала аказанне ваеннай дапамогі Рэспубліканскай Іспаніі, уключаючы падтрымку ў [[ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва|ваенна-тэхнічнай сферы]] і паслугі [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]], [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]], інструктараў (распрацоўка аперацый і падрыхтоўка кадраў)<ref name="спачатку">Воронкова, статья, стр. 83—84</ref>. Значную вагу ў савецкім кантынгенце атрымала [[Беларуская ваенная акруга]] (БВА), якая лічылася адной з найбольш падрыхтаваных. У Іспаніі ад яе накіраваны байцы сямі авіяцыйных брыгад, такіх як 114-я штурмавая ([[Гомель]]), 142-я знішчальная ([[Бабруйск]]), 59-я хуткасных бамбардзіроўшчыкаў (Быхаў), 40-я лёгкабардзіровачная ([[Віцебск]]), 49-я хуткасных бамбардзіроўшчыкаў ([[Шаталава (Пачынкаўскі раён)|Шаталава]], [[Смаленская вобласць]]), 83-я знішчальная ([[Бранск]]), 116-я змяшаная ([[Смаленск]]){{efn|У той час у складзе БВА, акрамя БССР, знаходзіліся таксама некаторыя сумежныя тэрыторыі Заходняй Расіі.}}, трох механізаваных, у тым ліку 4-я асобная (Бабруйск) і 3-я асобная ([[Старыя Дарогі]]), і 6-га механізаванага палка [[6-я кавалерыйская дывізія (СССР)|6-й Кубанска-Церскай казачай Чырванасцяжнай дывізіі ім. С. М. Будзёнага]] (Гомель). Сярод гэтых і іншых злучэнняў у Іспаніі былі як [[беларусы|этнічныя беларусы]], так і ўраджэнцы Беларусі розных нацыянальнасцяў<ref name="спачатку"/>. === Танкісты === [[Файл:Museo de Artillería de Cartagena-T26B 04.JPG|thumb|left|Т-26 — найбольш шматлікі танк вайны ў Іспаніі. Эскплуатаваўся ў тым ліку байцамі «Пабла» (Паўлава) 4-й бабруйскай мехбрыгады.]] Першую групу савецкіх танкістаў вылучыла менавіта БВА: 50 чалавек ад 4-й і 30 ад 3-й мехбрыгады з 50-ю машынамі [[Т-26]] для навучання іспанцаў<ref name="танкі">Воронкова, статья, стр 85</ref>. Па плане, за месяц ваенспецам трэба было падрыхтаваць да 100 танкістаў. Заняткі пачаліся 17 кастрычніка, праз чатыры дні пасля прыбыцця інструктараў<ref name="танкі"/>, аднак неўзабаве навучанне рэзка перапыніла камандаванне. Кіраўніцтву патрэбны былі тэрмінова любыя, нават дрэнна навучаныя сілы, паколькі франкісты ўжо набліжаліся да сталічнага [[Мадрыд]]а. Так як іспанцы яшчэ не былі падрыхтаваны, то прыйшлося са спецыялістаў 4-й мехбрыгады сфармаваць 15 экіпажаў для ўдзелу ў баявых дзеяннях. Узначаліў злучэнне [[Поль Мацісавіч Арман|Поль Арман]]<ref name="лобач">''Юрий Лобач.'' [https://bobruisk.ru/news/2016/09/01/pomnyat-kartahena-val-demoro-i-madrid Ровно 80 лет назад бобруйские танкисты отправились в сражающуюся Испанию] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220731190830/https://bobruisk.ru/news/2016/09/01/pomnyat-kartahena-val-demoro-i-madrid |date=31 ліпеня 2022 }} // Вечерний Бобруйск : газета. — 1 сентября 2016.</ref>. 29 кастрычніка [[Бой пры Сесеньі і Эсківіясе|танкавае фарміраванне ажыццявіла атаку на пазіцыі прыхільнікаў Франка]] ў раёне населеных пунктаў [[Сесенья]] і [[Эсківіяс]], у 30 км ад Мадрыда. Тут восем італьянскіх танкаў «[[Carro CV3/33|Ансальда]]» выступілі супраць адзінаццаці савецкіх Т-26. Сярод ураджэнцаў Беларусі ў баі ўдзельнічалі камандзіры экіпажаў ''[[Мікалай Аляксандравіч Сяліцкі|Мікалай Сяліцкі]]'' (Мінск, [[палякі ў Беларусі|этнічны паляк]]; яго каманда знішчыла батарэю горных гармат і некалькі машын з боепрыпасамі), ''Іван Лобач'' ([[Полацк]]) і ''[[Павел Емяльянавіч Купрыянаў|Павел Купрыянаў]]'' (Старынцы, [[Полацкі раён]]). Першыя двое загінулі, у той час як трэці выжыў. У наступныя два тыдні танк Купрыянава знішчыў 2 танкі, 8 гармат і некалькі варожых атрадаў пяхоты. Аднак ужо 9 лістапада гіне і ён<ref name="Глушаков"/><ref name="танкі"/><ref name="лобач"/><ref name="Коломиец, Мощанский">''Коломиец М. Мощанский И.'' Танки испанской республики. Танкомастер 1998 № 2-3, страницы 3, 4, 11</ref>. 6 снежня<ref name="лобач"/> ў краіну прыбыла другая група. Напярэдадні быў напісаны рапарт камандаванню з просьбай накіраваць добраахвотнікаў у Іспанію. Выдаваць інфармацыю аб паездцы было найстрога забаронена. Разам са сваімі падначаленымі на [[Пірэнейскі паўвостраў]] адправіўся камбрыг 4-й брыгады [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў|Дзмітрый Паўлаў]]. Тут ён дзейнічаў пад пазыўным «Пабла»<ref name="Глушаков">''Юрий Глушаков.'' [https://imhoclub.by/ru/material/i_nashi_ljudi_muzhestva_polni И наши люди мужества полны…] — IMHOclub : интерактивный портал. — 1 апреля 2017.</ref>. З групы сфарміравана 1-я бранятанкавая брыгада Рэспублікі. У лютым 1937-га яна прыняла ўдзел у [[Бітва пры Хараме|бітве пры Хараме]], дзе змагалася таксама [[XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага|польская інтэрбрыгада Дамброўскага]], у складзе якога былі беларусы з заходніх рэгіёнаў краіны<ref name="Глушаков"/>. На Хараме 12 лютага загінулі камандзір узвода ''[[Георгій Міхайлавіч Склязнёў|Георгій Склязнёў]]'' ([[Новая Беліца (Гомель)|Новая Беліца]], Гомель; раней у студзені вывеў з бою і выратаваў падпалены танк, а за дзесяць дзён да гібелі яго экіпаж на Хамары знішчыў падраздзяленне франкістаў), мехкіры ''Канстанцін Чарненка'' (?, [[Чэрыкаўскі раён]]; уваходзіў у экіпаж Склязнёва) і ''Пётр Корсунаў'' (?, [[Аршанскі раён]])<ref>Воронкова, статья, стр 86</ref>. У сакавіку прысутнасць байцоў «Пабла» будзе заўважана ў [[Гвадалахарская аперацыя|Гвадалахарскай аперацыі]]<ref name="лобач"/>. Улетку пад Мадрыдам загінуў камандзір экіпажа ''[[Фёдар Кузьміч Каўроў|Фёдар Каўроў]]'' ([[Пасуддзева]], [[Дубровенскі раён]]). Ад беларусаў 4-й мехбрыгады таксама вызначыліся камандзір экіпажа ''Васіль Скідан'' ([[Новая Ёлча]]/[[Старая Ёлча]] (?), [[Брагінскі раён]]; 4 студзеня 1937 разам з 2-й інтэрбрыгадай адбіў атаку франкістаў пад Гвадалахарай) і танкіст ''Данііл Навіцкі'' (?)<ref>Воронкова, книга, стр. 103—104</ref>. У верасні—кастрычніку 4-я бабруйская брыгада была вернута ў БССР, але некаторыя яе байцы засталіся і ўліліся ў атрад Кандрацьева, які прыбыў у жніўні з [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]]. Першапачаткова ён змагаўся ў фарміраванні «Пабла», але потым яго падраздзяленне далучылася да 1-га асобнага інтэрнацыянальнага танкавага палка. У злучэнні змагаліся ''Вадзім Сапроненка'' (?, [[Гарадоцкі раён]]; удзельнічаў у 43 танкавых нападах і знішчыў 2 танкі), ''Юстын Дзяшчэня'' ([[Калюга (Глускі раён)|Калюга]], [[Глускі раён]]; памёр ад ран у роднай вёсцы па вяртанні на радзіму), ''Сямён Ціханчук'' ([[Крыўча]], [[Брагінскі раён]]/[[Аляксееўка (Гомельскі раён)|Алексееўка]], [[Гомельскі раён]] (?)) і ''Адам Татур'' ([[Дунаева|Лапухі (зараз Дунаева)]], [[Капыльскі раён]])<ref>Воронкова, книга, стр. 103—106</ref> === Лётчыкі === У верасні 1936-га ў Іспанію прыбыла першая група авіятараў з 30 лётчыкаў. У яе складзе быў ураджэнец [[Слаўгарад (Беларусь)|Прапойска (зараз Слаўгарад)]] ''Васіль Бібікаў''. Ён уліўся ў шэрагі 1-й інтэрнацыянальнай бамбардзіровачнай эскадрыллі. Таксама сярод першых ваенспецаў знаходзіўся авіяцыйны інжынер з в. [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] ''[[Зелік Аронавіч Іофэ|Зелік Іофэ]]'' ([[Яўрэі ў Беларусі|беларускі яўрэй]])<ref name="небо">Воронкова, книга, стр. 72—88</ref>. [[Файл:Polikarpov I-16 with spanish republican markings.jpg|thumb|Самалёт І-16. Падобны выкарыстоўваўся 83-й бранскай знішчальнай брыгадай.]] У красавіку 1937 года ў складзе групы з сямі авіятараў 83-й бранскай знішчальнай брыгады (эксплуатавалі [[І-16]]) на Пірэнейскі паўвостраў прыбылі двое беларусаў — ''Нікіфар Глушэнкаў'' ([[Зубры]], [[Горацкі раён]]) і ''Міхаіл Гурын'' (?). У Іспаніі абодва служылі да жніўня наступнага года. За гэты час Глушэнкаву ўдалося атрымаць у адзіночку ці ў пары парадку 10 паветраных перамог. Гурын вызначыўся знішчэннем 4 самалётаў, два з якіх збіў асабіста. У жніўні—верасні з Бабруйска накіраваны атрад лётчыкаў 142-й знішчальнай брыгады пад камандаваннем І. Гусева. Авіятары падраздзялення ўдзельнічалі практычна ва ўсіх буйных аперацыях рэспубліканцаў. Ад 142-й у Іспаніі знаходзілся беларусы ''Платон Смалякоў'' (?), які здзейсніў 98 баявых вылетаў і збіў тры самалёты (два асабіста), і ''Андрэй Мікулавіч'' (?), які загінуў у кастрычніку ў раёне [[Сарагоса|Сарагосы]]<ref name="небо"/>. У маі 1938 года ў баі пад Балагерам загінуў беларус ''Іван Турчын'' (Свінціцы, [[Гродзенскі раён]]), які служыў у 35-й эскадрыллі 56-й знішчальнай авіябрыгады Кіеўскай ваеннай акругі (КВА). У гэты ж час ад у Іспанію ад КВА быў накіраваны ''[[Сяргей Іванавіч Грыцавец|Сяргей Грыцавец]]'' ([[Бараўцы (Баранавіцкі раён)|Бараўцы]], [[Баранавіцкі раён]]). Ён зарэкамендаваў сябе як таленавіты лётчык і інструктар<ref name="небо"/>. Разам з вышэйзгаданымі ў Іспаніі служылі і іншыя ўраджэнцы краіны, у тым ліку ''Цімафей Малашкевіч'' ([[Орша]]; саветнік пры штабе бамбардзіровачнай авіяцыі са снежня 1937 па верасень 1938), ''Захар Скутаў'' ([[Аляксандрава (Сенненскі раён)|Аляксандрава]], [[Сенненскі раён]]; з чэрвеня 1938 змагаўся ў бамбардзіровачнай авіяцыйнай групе як стралок-радыст), ''Сцяпан Шаўчэнка'' ([[Азёры (Круглянскі раён)|Азёры]], [[Круглянскі раён]]; загінуў у жніўні 1938 пад Балагерам), ''Сцяпан Пісакаў'' ([[Старынцы (Віцебскі раён)|Старынцы]], [[Віцебскі раён]]; змагаўся ў складзе групы байцоў 114-й гомельскай авіябрыгады К. Гусева)<ref name="небо"/>. === Іншыя === Акрамя авіяцыі і танкавых злучэнняў савецкія военспецы, у тым ліку з Беларусі, аказвалі дапамогі рэспубліканцам у станаўленні і развіцці іншых часцей. Свой уклад унеслі старшы саветнік штаба [[супрацьпаветраная абарона|СПА]] антыфранкістаў ''Мікалай Нагорны'' ([[Асташын]], [[Карэліцкі раён]]), саветнікі-артылерысты ''Іван Варапаеў'' (Трыбульня, [[Краснапольскі раён]]), ''Феадосій Жаўноў'' ([[Жгунь (аграгарадок)|Жгунь]], [[Добрушскі раён]]), ''Генадзь Межынскі'' ([[Магілёў]]), агульнавайсковыя саветнікі ''Аляксей Цярэшкаў'' ([[Карма (Добрушскі раён)|Карма]], Добрушскі раён), ''[[Васіль Аляксандравіч Юшкевіч|Васіль Юшкевіч]]'' (этнічны беларус з цяпер літоўскага [[Вільнюс]]а), ''Сцяпан Чарняк'' ([[Чарневічы (Барысаўскі раён)|Чарневічы]], [[Барысаўскі раён]]), саветнікі па [[дыверсійна-разведвальная група|дыверсійна-разведвальнай дзейнасці]] і бяспецы ''Рыгор Шпілеўскі'' (Гомель), ''Леў Фельбдзін''{{efn|У Іспаніі дзейнічаў як Аляксандр Арлоў.}} (Бабруйск), ''Навум Белкін'' ([[Жлобін]]), ''Навум Эйтынгон'' ([[Шклоў]]), ''Андрэй Шпігельглас'' ([[Масты]]), ''Якаў Серабранскі''{{efn|Сапраўднае прозвішча — Бергман.}} (Мінск), ''Леў Маневіч'' ([[Чавусы]]), ''Нікан Каваленка'' (?), ''Сцяпан Ярашэн'' (?, загінуў 13 ліпеня 1937), ''Іван Пітушка'' ([[Ляскавічы (Петрыкаўскі раён)|Ляскавічы]]; [[Петрыкаўскі раён]], загінуў), ''Пётр Арцемкін'' ([[Іскозы]], [[Дубровенскі раён]]; загінуў), ''[[Васіль Захаравіч Корж|Васіль Корж]]'' ([[Хорастава]], [[Салігорскі раён]]), ''[[Кірыл Пракопавіч Арлоўскі|Кірыл Арлоўскі]]'' ([[Мышкавічы (Кіраўскі раён)|Мышкавічы]], [[Кіраўскі раён]]) і ''Аляксандр Рабцэвіч'' (Лазовая Буда, Кіраўскі раён), сувязіст ''Міхаіл Матусевіч'' (Чарняўка, [[Барысаўскі раён]]). Прыкметны след пакінуў саветнік камандуючага рэспубліканскай флатыліяй эсмінцаў ''[[Валянцін Пятровіч Дрозд|Валянцін Дрозд]]'' з [[Буда-Кашалёва]]<ref>Воронкова, статья, стр. 86—87</ref><ref>Воронкова, книга, стр. 109—126</ref>. == Добраахвотнікі інтэрбрыгад == {{Main|Інтэрнацыянальныя брыгады}} У кастрычніку 1936 годзе ўрад Іспанскай Рэспублікі пры падтрымцы [[Камуністычны інтэрнацыянал|Камінтэрна]] сфармаваў [[воінская часць|воінскія часці]] з ліку замежных камбатантаў — інтэрнацыянальныя брыгады. У снежні польская паліцыя пачынае дакладваць аб вярбоўцы ў інтэрбрыгады жыхароў [[крэсы ўсходнія|усходніх крэсаў]] (Заходняя Беларусь і [[Заходняя Украіна]]). У студзені 1937 года дзейнасць па наборы добраахвотнікаў набыла большы размах. Праваахоўныя органы Польскай Рэспублікі адзначалі, што вярбовачная кампанія вялася ва ўмовах строгай канспірацыі па ўсёй тэрыторыі краіны. Беларусы ў інтэрбрыгады ішлі як з усходніх крэсаў, так і з [[Новы Свет|Новага Свету]] і краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], дзе пражывалі ў складзе беларускай дыяспары альбо знаходзіліся на заробках<ref name="спильне"/>. Як пісаў у сваіх мемумарах адзін з савецкіх саветнікаў [[Аляксандр Ільіч Радзімцаў|Аляксандр Радзімцаў]] (у Іспаніі дзейнічаў пад псеўданімам «капітан Паўліта»<ref>[https://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=12281734@cmsArticle Родимцев Александр Ильич на сайте МО РФ]</ref>), знаходзячыся на ваеннай базе [[Альбасетэ]]<ref name="вось">Воронкова, книга, стр. 138—139</ref>:{{Цытата|Тут можна бачыць нямала рускіх, украінцаў, беларусаў, калісьці вывезеных бацькамі ў розныя капіталістычныя краіны.}} Згадкі пра невядомага «беларуса са [[Стоўбцы|Стоўбцаў]]» пакінуў у рэпартажы «Інтэрнацыянальныя брыгады» журналіст [[Ілля Рыгоравіч Эрэнбург|Ілля Эрэнбург]]<ref name="вось"/>: {{Цытата|Беларус са Стоўбцаў. Ён быў семінарыстам. Бацькі звалі яго «вырадкам». Ён прачытаў у ліпеньскай газеце: Злачынныя эмігранты змагаюцца на баку чырвоных. Ён дастаў пашпарт і грошы на білет. Цяпер ён лейтэнант...}} === 13-я брыгада === {{Main|XIII інтэрбрыгада імя Яраслава Дамброўскага}} {{Гл. таксама|Украінская рота інтэрбрыгад імя Тараса Шаўчэнкі}} [[Файл:Flag of the Mickiewicz Battalion.svg|thumb|Сцяг [[Міцкевічаўскі батальён|Міцкевічаўскага батальёна]] 13-й брыгады.]] Сярод іншых злучэнняў быў створаны батальён імя [[Яраслаў Дамброўскі|Я. Дамброўскага]] (з чэрвеня 1937 — 150-я брыгада, са жніўня — XIII Інтэрнацыянальная брыгада), які набіраўся з ліку [[палякі|этнічных палякаў]] і грамадзян Польскай Рэспублікі. На той момант іх у Іспаніі, гатовых ваяваць за ўрадавыя сілы, налічвалася парадку 100 чалавек{{efn|Варта адзначыць, што замежнікі ў рэспубліканскай арміі ваявалі і да афіцыйнага фарміравання інтэрбрыгад. Так, напрыклад, першы ўдзел палякаў ставіцца яшчэ да ліпеня 1936 года. Сам батальён створаны на базе кулямётнага ўзвода імя Дамброўскага. Атрад змагаўся на фронце з верасня<ref name="НП">Ciszewski Piotr. [http://www.ibw.rdl.pl/?q=node/186 No pasaran!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722074007/http://www.ibw.rdl.pl/?q=node%2F186 |date=22 ліпеня 2011 }}</ref>.}}. У падраздзяленні служыла немалая колькасць жыхароў Заходняй Беларусі. Значная канцэнтрацыя беларусаў была ва ўкраінскай роце імя [[Тарас Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]], якая ўваходзіла ў склад польскага падраздзялення. Адзін з камандзіраў фарміравання — ''[[Мікалай Мікалаевіч Дворнікаў|Мікалай Дворнікаў]]'' (таксама вядомы пад псеўданімам Станіслаў Тамашэвіч<ref>Воронкова, книга, стр. 132</ref>) — з’яўляўся выхадцам з Гомеля і членам Кампартыі Заходняй Беларусі. Некаторы час быў палітруком [[Батальён імя Хасэ Палафокса|батальёна Палафокса]], таксама са складу польскіх атрадаў. Загінуў у лютым 37-га. Першым палітруком роты таксама быў актывіст КПЗБ. Ім стаў ''Назар Дземянчук'' (?), вядомы як Сяржант Сірадз<ref name="спильне">''Алексей Кудрицкий''. [https://commons.com.ua/ru/shevchenkovcy-v-boyu-i-v-pamyati-ocherk-istorii-roty-im-shevchenko/#footnote-20 Шевченковцы в Испании: как воевала украинская рота интербригад] // Спільне : журнал. — 25 января 2022.</ref>. [[Мікалай Сямёнавіч Арэхва|Мікалай Арэхва]], бачны дзеяч КПЗБ і будучы гісторык, у сваіх успамінах згадваў і пра іншых членаў партыі па прозвішчах ''Вялічка'' (Баранавічы), ''Варанішчэ'' ([[Смаргонскі раён]]), ''Сеглюк'' (Брэсцкі раён; эміграваў да вайны ў [[Бразілія|Бразілію]]), ''Наўроцкі'' ([[Дунілавічы]], [[Пастаўскі раён]]), ''Барсток'' ([[Пінск]]), ''Дзяргач'', ''Печэніка'' (абодва Брэст), ''Панюшка'' ([[Дзятлава]]; перад вайной знаходзіўся ў [[Аргенціна|Аргенціне]]), ''Бастыцкі'' (этнічны беларус з цяпер літоўскага Вільнюса) і ''Мяткоўскі/Бабравіцкі'' (этнічны беларус з цяпер польскага [[Беласток]]а)<ref name="інтэр">Воронкова, книга, стр. 135—141</ref>. Гісторык Ірына Варанкова папоўніла гэты пералік імёнамі ''Віктара Разенштэйна'' ([[Поразава]], [[Свіслацкі раён]], этнічны яўрэй; раней член сакратарыята ЦК КСМЗБ), ''[[Павел Пятровіч Буцько|Паўла Буцько]]'' ([[Калядзічы (Пружанскі раён)|Калядзічы]], [[Пружанскі раён]]; раней кіраўнік камітэтаў КСМЗБ і КПЗБ у Палескім ваяводстве, у 1927-м эміграваў на [[Куба|Кубу]] і ўліўся ў [[Камуністычная партыя Кубы|КПК]]), ''Уладзіміра Бамбешка'' (?; загінуў), ''Івана Курыловіча'' ([[Старамлыны]], [[Драгічынскі раён]]; перад вайной быў на заробках у [[Аргенціна|Аргенціне]]), а таксама шэрагу ўраджэнцаў вёсак сучаснага [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]], сярод якіх ''Сяргей Сарока'' ([[Кавалі (Нарачанскі сельсавет)|Кавалі]]), ''Уладзімір Мамай'' ([[Швяды (Вілейскі раён)|Швяды]]), браты ''Іван і Пётр Каркотка'' ([[Касічы (Вілейскі раён)|Касічы]]), ''Мікалай Сяржант'', ''Іван Лобач'' (абодва [[Жызнава]]; апошні да вайны знаходзіўся на заробках у [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]]). Іншымі інтэрбрыгадцамі з Беларусі былі байцы па прозвішчах ''Ярашко'' ([[Вялікае Сяло (Пружанскі раён)|Вялікае Сяло]], Пружанскі раён), ''Ялевіч'', ''Сержан'', ''Каплан'' (усе тры Гродзенскі раён), ''Матысік'' (?), ''Ко́зел/Казёл?'', ''Песняк'' (абодва Свіслацкі раён), ''Сахарчук'' (Кобрынскі раён), ''Зданчук'' (Эймінаўцы, [[Бераставіцкі раён]]) і ''Зарэцкі'' (?)<ref name="інтэр"/>. == На баку франкістаў == У лагеры нацыяналістаў зафіксаваны ўдзел як мінімум аднаго беларуса — ''[[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]]'' ([[Беларусы Літвы|этнічны беларус]] з [[Мейкштай|Мейшты]], [[Ігналінскі раён]], [[Літва]]), які некалі камандаваў антысавецкімі фарміраваннямі ў [[Беларускае Палессе|Беларускім Палессі]]. У 1937 годзе ён знайшоў сабе прымяненне ў штабе мяцежнага генерала Франсіска Франка ў якасці спецыяліста па арганізацыі дыверсій<ref>''Алег Латышонак.'' Жаўнеры БНР. — 3-е. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 373 с. — С. 226. — 500 экз. — ISBN 978-5-00076-003-1.</ref>. Варта адзначыць, што дыверсанты нацыяналістаў сутыкаліся з байцамі 14-га партызанскага корпуса рэспубліканскай арміі, чыім саветнікам быў Кірыл Арлоўскі — былы праціўнік Булак-Балаховіча ў перыяд [[Грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны ў Расіі]]<ref>''Ирина Воронкова.'' [https://www.sb.by/articles/no-pasaran-.html «Но пасаран!»] // СБ. Беларусь Сегодня : газета. — 15 июля 2007.</ref>. == Мастацтва і культура == Газета «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]» ў лістападзе 1936 года паведаміла, што па ініцыятыве секцыі паэтаў СССР пісьменнікаў БССР напісана кніга «аб гераічнай барацьбе іспанскага народа». Для зборніка свае вершы аб вайне ў Іспаніі напісалі [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Пятрусь Броўка]], [[Андрэй Александровіч]], [[Пятро Глебка]], [[Мікола Хведаровіч]], [[Аркадзь Куляшоў]] і [[Алесь Звонак]]. Туды таксама ўвайшлі пераклады на [[беларуская мова|беларускую мову]] твораў рускіх, украінскіх, польскіх, грузінскіх і іспанскіх паэтаў. Аднак кніга так і не выйшла з-за рэпрэсій супраць трох яе аўтараў — Звонка, Хведаровіча і Александровіча<ref>Воронкова, книга, стр. 57</ref>. Тым не менш шэраг вершаў удалося апублікаваць па асобнасці, як, напрыклад, «Гераічнай Іспаніі» (Колас), «Іспанія будзе свабоднай» (Купала), «Пасіянарыя» (Броўка) і многія іншыя<ref>Воронкова, книга, стр. 58</ref>. У той жа час на кінастудыі «Савецкая Беларусь» была прадпрынята спроба стварыць мастацкі фільм пра вайну ў Іспаніі. Быў нават напісаны сцэнарый, але работа над карцінай па невядомых прычынах так і не пачалася<ref>Воронкова, книга, стр. 59</ref>. == Пасля 1939 года == Грамадзянская вайна ў Іспаніі скончылася вясной 1939 года падзеннем Рэспублікі. Нацыяналісты стварылі [[аднапартыйная сістэма|аднапартыйную]] [[Аўтарытарызм|аўтарытарную]] дзяржаву пад фактычна абсалютным кіраўніцтвам Франка. Смерць кіраўніка дзяржавы ў 1975-м дазволіла змяніць бягучае становішча спраў. У краіне ўсталявалася [[канстытуцыйная манархія]]. === Ветэраны інтэрбрыгад === Жыхары Заходняй Беларусі, якія прайшлі вайну праз інтэрбрыгады, былі пазбаўлены магчымасці вярнуцца на радзіму: у адпаведнасці з Законам аб грамадзянстве 1920 года, які забараняў грамадзянам Польскай Рэспублікі службу ў замежных войсках без дазволу польскіх уладаў, яны аўтаматычна гублялі польскае грамадзянства. Яшчэ 11 снежня 1936 года ў «Маніторы Польскім» было апублікавана афіцыйнае папярэджанне уладаў, дзе пагражалася пазбаўленнем грамадзянства ўдзельнікам вайны ў Іспаніі. Распараджэнне міністра ўнутраных спраў ад 26 лютага 1938 года распаўсюдзіла дзеянне гэтага правіла на ўсіх польскіх камбатантаў у Іспаніі<ref>[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19380160114 Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 26 lutego 1938 r. o zmianie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 czerwca 1920 r. w przedmiocie wykonania ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.]</ref>. Заходнія беларусы былі вымушаныя застацца за мяжой. Многія аселі ў краінах, дзе яшчэ да вайны знаходзіліся на заробках, як, напрыклад, Аргенціна<ref name="Кудрыцкі"/><ref name="Аргентина"/>. === Вялікая Айчынная вайна === У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] многія з бежанцаў-антыфранкістаў ахвотна далучыліся да барацьбы Савецкага Саюза з Германіяй, уступаючы ў шэрагі [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] і партызанскіх фарміраванняў<ref name="партызаны"/>. У пачатку 1942 года разведчык і ветэран вайны ў Іспаніі [[Ілля Рыгоравіч Старынаў|Ілля Старынаў]] пачаў збіраць у [[Харкаў|Харкаве]] ([[Украінская ССР]]) вопытных рэспубліканцаў, якіх планаваў прыцягнуць да дыверсійнай дзейнасці. Да яго далучыўся Дамінга Унгрыа, а з ім і яшчэ два дзесяткі іспанцаў. На тэрыторыі [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупаванай БССР]] базавым партызанскім падраздзяленнем для дзейнасці рэспубліканцаў стаў філіял вучэбна-аператыўнага цэнтра пры Паўночна-заходняй групе ЦК КП(б)Б. Яго стварылі пры [[4-я ўдарная армія|4-й ударнай арміі]] [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. Начальнікам цэнтра прызначылі капітана-разведчыка Сцяпана Казанцава. У канцы мая 1942 года ў распараджэнне Казанцава па загадзе Старынава прыбыла група з 18 іспанцаў<ref name="партызаны"/>. Камандзірам атрада быў ураджэнец Барселоны ''Франсіска Гаспар Тарус'' (у гады грамадзянскай — пілот знішчальніка), які пазней за свае баявыя заслугі атрымаў званне Героя Савецкага Саюза. Яго група дзейнічала ў раёне чыгункі Віцебск—Полацк, дзе іспанцамі было пушчана пад адхон 6 эшалонаў разам з паравозамі і знішчына 48 вагонаў<ref name="партызаны"/>. Іншым бачным дыверсантам-рэспубліканцам быў ''Мігель Баскуньяна Санчэс''. Яго падраздзяленне праводзіла падрывы на чыгунцы Віцебск—Смаленск і мінавала тэрыторыю ў раёне шашэйнай дарогі [[Усвяты]]—[[Невель (горад)|Невель]]. Тут 17 чэрвеня 1942 года на мяжы [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] і [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай]] абласцей група ў выніку няправільнай устаноўкі зарада страціла аднаго са сваіх байцоў — ''Хуана Гомеса'', для якога гэта была першая вылазка<ref name="партызаны"/>. З [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі|беларускімі партызанамі]] ў іспанцаў не заўсёды меліся добрыя адносіны. Шмат у чым канфлікты былі выкліканыя цяжкімі ўмовамі жыцця ў лясах і пастаянным стрэсам, а таксама розніцай менталітэтаў. Характэрным быў выпадак 2 верасня 1942 года, калі атрады Асобай беларускай брыгады выйшлі на аперацыю па паралізацыі руху на чыгунцы Віцебск—Полацк. За падрыў эшалона на адным з участкаў адказваў атрад ''Амадэа Трыльа Дыяса'' (закінуты ў БССР 21 чэрвеня), аднак выбухоўка не спрацавала. Рэспубліканца паспрабавалі абвінаваціць у правале аперацыі. Тым не менш, усё абышлося<ref name="партызаны"/>. Былі канфлікты з беларусамі і ў іншага рэспубліканца — ''Мануэля Руіса'', які ваяваў у брыгадзе [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Міная Шмырова]]. Адной з прычын стала ежа. Іспанцы не звыклі да мясцовых умоў жыцця, звычаяў харчавання, часам упадалі ў [[дэпрэсія|дэпрэсію]], станавіліся замкнёнымі<ref name="партызаны"/>. Аднак у цэлым дзейнасць іспанскіх дыверсантаў у Паўночна-ўсходняй Беларусі камандаванне прызнала паспяховай. Многія з рэспубліканцаў да канца 42-га пакінулі БССР і былі перанакіраваны ў іншыя месцы<ref name="партызаны">''Кандидаты исторических наук Вадим Гигин и Анатолий Великий.'' [https://partizany.by/battles/ino-pasaran-po-belorusski/ ¡No pasarán! по-белорусски] // Проект «Партизаны Беларуси» : интерактивная мультимедийная онлайн-база данных партизанского движения.</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Воронкова И. Ю., Беларусь и война в Испании (1936—1939) / И. Ю. Воронкова; НАН Беларуси, Институт истории. — Минск: Белорусская наука, 2009. — 159 с. * {{артыкул|аўтар= Ирина Воронкова. |загаловак=Первая схватка с фашизмом |арыгінал= |спасылка= |аўтар выдання= |выданне= [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]]|тып= журнал|месца= |выдавецтва= |год= 2016|выпуск= |том= |нумар= 6|старонкі= 82—89|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * Кудрицкий А. С. Образ белоруса, добровольца интербригад Республиканской армии Испании / А. С. Кудрицкий // Роль личности в истории государства и права Беларуси: сборник тезисов докладов по материалам Республиканской научно-теоретической конференции студентов, магистрантов и аспирантов, Минск, 3-4 ноября 2016 года / [под ред. И. В. Вишневской, И. П. Манкевич]; УО «Белорусский государственный экономический университет». — Минск: БГУ, 2016. — С. 137—138. * Шабельцев, С. В. Белорусские реэмигранты: аргентинское прошлое как фактор самоидентификации и инаковости в СССР / С. В. Шабельцев // Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. Вып. 5 / Рэдкал. У. Н. Сідарцоў (адк. рэд.), С. М. Ходзін (нам.адк. рэд.) [і інш.] — Мн: БГУ, 2009. — C. 111—120. * {{артыкул|аўтар= Юрий Лобач.|загаловак= Ровно 80 лет назад бобруйские танкисты отправились в сражающуюся Испанию|арыгінал= |спасылка= https://bobruisk.ru/news/2016/09/01/pomnyat-kartahena-val-demoro-i-madrid|аўтар выдання= |выданне= Вечерний Бобруйск|тып= газета|месца= |выдавецтва= |год= 1 сентября 2016|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20220731190830/https://bobruisk.ru/news/2016/09/01/pomnyat-kartahena-val-demoro-i-madrid|archivedate= 31 ліпеня 2022}} * {{артыкул|аўтар= Юрий Ушаков. |загаловак=И наши люди мужества полны... |арыгінал= |спасылка=https://imhoclub.by/ru/material/i_nashi_ljudi_muzhestva_polni |аўтар выдання= |выданне= IMHOclub|тып= интерактивный портал|месца= |выдавецтва= |год= 1 апреля 2017|выпуск= |том= |нумар= |старонкі=|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= |archiveurl= |archivedate=}} * Алексей Кудрицкий. [https://commons.com.ua/ru/shevchenkovcy-v-boyu-i-v-pamyati-ocherk-istorii-roty-im-shevchenko/#footnote-20 Шевченковцы в Испании: как воевала украинская рота интербригад] // Спільне : журнал. — 25 января 2022. * Вадим Гигин и Анатолий Великий. [https://partizany.by/battles/ino-pasaran-po-belorusski/ ¡No pasarán! по-белорусски] // Проект «Партизаны Беларуси» : интерактивная мультимедийная онлайн-база данных партизанского движения. == Спасылкі == * Юрий Борисёнок. [https://www.sb.by/articles/po-ulitse-selitskogo.html Он стал первым белорусом, удостоенным звания Героя Советского Союза] // СБ. Беларусь Сегодня : газета. — 8 апреля 2022. * [https://voenhronika.ru/publ/grazhdanskaja_vojna_v_ispanii/ispanija_grazhdanskaja_vojna_komandirovka_v_stranu_x_belarus_2010_god/8-1-0-960 Испания, гражданская война — Командировка в страну X]. Документальный фильм 2010 года проекта «Обратный отсчёт» на телеканале ОНТ. {{Вайна ў Іспаніі}} [[Катэгорыя:Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Войны Беларусі]] opfp3vw5jy3s4zdo2z6sfc122id0x3q 0 720148 5123683 4915660 2026-04-09T06:47:20Z ~2026-21796-30 166442 5123683 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Алі́на Ко́ўшык''' (нар. [[26 кастрычніка]] [[1981]], [[Гродна]]) — беларуская [[Журналіст|журналістка]], грамадская і палітычная дзяячка. Прадстаўніца па нацыянальным адраджэнні ў [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце]] [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] (2022—2024). == Біяграфія == Нарадзілася ў Гродне. Скончыла [[гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]], атрымаўшы дыплом гісторыка і выкладчыцы англійскай мовы. Пазней скончыла аспірантуру [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці паліталогія і гісторыя, кірунак — Усходняя Еўропа. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Трапіла на «[[Белсат]]», прайшоўшы адкрыты кастынг, калі канал толькі запускаўся. Была першай вядучай «Аб’ектыва» ў жывым эфіры, вяла міжнародную праграму «ПраСвет», стала аўтаркай ідэі кулінарнага шоу «Я не буду гэта есці». Да верасня 2022 года працавала на тэлеканале «Белсат», вяла інфармацыйны блок «Студыя „Белсат“». Сузанавальніца Цэнтра беларускай салідарнасці ў Варшаве і творчай пляцоўкі ІнБелКульт 2.0. У верасні 2022 года прызначаная прадстаўніцай па нацыянальным адраджэнні ў [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце]] [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32036556.html|title = Былая вядоўца тэлеканалу «Белсат» Аліна Коўшык увайшла ў кабінэт Ціханоўскай|author = |authorlink = |date = 16-9-2022|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Ад 3 снежня 2024 года Аліна Коўшык стала галоўнай рэдактаркай «Белсата». == Сям’я == Замужам, сын Караль. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Коўшык Аліна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] fociii3xj72gg1sdtbg4zs7x9wvsvcf 0 724884 5123687 5120350 2026-04-09T07:08:32Z ~2026-21880-01 166444 дата смерцi 5123687 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Дата смерці = 3 красавiка 2026 }} '''Міхаіл Іванавіч Фурсанаў''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне электраэнергетыкі. [[Доктар тэхнічных навук]] (2003), [[прафесар]] (2007). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі політэхнічны інстытут]] (спецыяльнасць «Электрычныя сістэмы і сеткі», 1972; аспірантура, спецыяльнасць «Электрычныя станцыі (электрычная частка), сеткі і сістэмы і кіраванне імі», 1980). Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце ([[Энергетычны факультэт БНТУ|энергетычны факультэт]], кафедра «Электрычныя сістэмы», загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: кіраванне стратамі электраэнергіі ў электрычных сетках энергасістэм. Памёр 2 красавіка 2026 года.{{крыніца?}} == Узнагароды == Нагрудны знак «Отличник энергетики Республики Беларусь» (1999, 2005), званне «Ганаровы работнік Беларускай энергасістэмы» (2009). == Бібліяграфія == * Методология и практика определения и анализа потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем : диссертация … доктора технических наук : 05.14.02 : защищена 28.06.2002 : утверждена 21.05.2003 / Фурсанов Михаил Иванович. — Минск, 2002. * Определение и анализ потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2006. * Методология и практика расчетов потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2000. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Фурсанаў Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 465. * Фурсанов Михаил Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 401. * Фурсанов Михаил Иванович // Кто есть кто в энергетике Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2004. — С. 343. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-10}} {{DEFAULTSORT:Фурсанаў Міхаіл Іванавіч}} gdlrl5aykqcw9tf3rucaoap28huk5m9 5123689 5123687 2026-04-09T07:10:41Z ~2026-21880-01 166444 дата смерцi 5123689 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Дата смерці = 3 красавiка 2026 }} '''Міхаіл Іванавіч Фурсанаў''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне электраэнергетыкі. [[Доктар тэхнічных навук]] (2003), [[прафесар]] (2007). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі політэхнічны інстытут]] (спецыяльнасць «Электрычныя сістэмы і сеткі», 1972; аспірантура, спецыяльнасць «Электрычныя станцыі (электрычная частка), сеткі і сістэмы і кіраванне імі», 1980). Працаваў у Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце ([[Энергетычны факультэт БНТУ|энергетычны факультэт]], кафедра «Электрычныя сістэмы», загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: кіраванне стратамі электраэнергіі ў электрычных сетках энергасістэм. Памёр 3 красавіка 2026 года.{{крыніца?}} == Узнагароды == Нагрудны знак «Отличник энергетики Республики Беларусь» (1999, 2005), званне «Ганаровы работнік Беларускай энергасістэмы» (2009). == Бібліяграфія == * Методология и практика определения и анализа потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем : диссертация … доктора технических наук : 05.14.02 : защищена 28.06.2002 : утверждена 21.05.2003 / Фурсанов Михаил Иванович. — Минск, 2002. * Определение и анализ потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2006. * Методология и практика расчетов потерь электроэнергии в электрических сетях энергосистем / М. И. Фурсанов. — Минск, 2000. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Фурсанаў Міхаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 465. * Фурсанов Михаил Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 401. * Фурсанов Михаил Иванович // Кто есть кто в энергетике Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2004. — С. 343. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-10}} {{DEFAULTSORT:Фурсанаў Міхаіл Іванавіч}} cjofvhs8x2vmyx9l3f391q36qxfcdpm 4 728988 5123472 5123309 2026-04-08T13:40:42Z Ajraddatz 14883 /* Notice of removal of local oversighters */ cmt 5123472 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> tdozyyfi1o6z8ooiow38t23t1mt2i7j 5123480 5123472 2026-04-08T14:39:54Z Plaga med 116903 + тэма 5123480 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop. Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> q3ygdlwlfdmzasa6qd2uxdumpullqa8 5123524 5123480 2026-04-08T17:22:17Z Plaga med 116903 /* Часовае схаванне гісторыі правак праз бота */ 5123524 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> ckkl46h2vxtvp0dw3jnpegvdjpoqkqu 4 729023 5123449 5123433 2026-04-08T12:18:44Z JerzyKundrat 174 /* Каментарыі */ 5123449 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) m4qwomrndbyuysr1tsgi72brnq3fubt 5123453 5123449 2026-04-08T12:33:44Z MocnyDuham 99818 /* Каментарыі */ reply to JerzyKundrat ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5123453 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) qm5gavljqcop7pj7ti2ds289c3tcr71 5123488 5123453 2026-04-08T15:06:55Z JerzyKundrat 174 /* Каментарыі */ меркаванне 5123488 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) meoglf1k70zsrr8bewm1d4757fe4j3u 5123523 5123488 2026-04-08T17:22:06Z Plaga med 116903 + заяўка 5123523 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) iw4qusfx8yie24oojmd1xmdwljwzfok 5123527 5123523 2026-04-08T17:32:26Z Plaga med 116903 /* Каментарыі 2 */ Адказ 5123527 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::а як гэта пазначаць? Калі б была асобная кнопка, каб чалавек мог не толькі пазначаць сваю праўку як дробную, а яшчэ і як схаваную, было б можа і добра, толькі тады б гэта на іншых вікі стварыла вэрхал з ананімнымі вандаламі і лялькаводамі. Хіба што калі б гэта кнопка была бачная толькі для вызначанага кола артыкулаў... У любым выпадку, гэта было б лепшым рашэннем, чым тое, што маем цяпер, і было б добра неяк сфармуляваць прапанову наверх з новым функцыяналам для рухавіка. Калі чалавек сам выбірае рабіць сваю праўку больш-менш ананімнай, нават калі IP бачны для адмінаў, гэта бы значна спрасціла сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:32, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) q5lmuux52usm5fdvaklyr6y3mdob0vr 5123528 5123527 2026-04-08T17:33:35Z Plaga med 116903 /* Правы адміністратара для Plaga med Bot */ Адказ 5123528 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :зазначу, што сцяг можна выдаць часова. Умоўна, на 3 месяцы. Потым можа ўжо не будзе так пільна патрэбны. А як сітуацыя завісне, то перападамся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:33, 8 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::а як гэта пазначаць? Калі б была асобная кнопка, каб чалавек мог не толькі пазначаць сваю праўку як дробную, а яшчэ і як схаваную, было б можа і добра, толькі тады б гэта на іншых вікі стварыла вэрхал з ананімнымі вандаламі і лялькаводамі. Хіба што калі б гэта кнопка была бачная толькі для вызначанага кола артыкулаў... У любым выпадку, гэта было б лепшым рашэннем, чым тое, што маем цяпер, і было б добра неяк сфармуляваць прапанову наверх з новым функцыяналам для рухавіка. Калі чалавек сам выбірае рабіць сваю праўку больш-менш ананімнай, нават калі IP бачны для адмінаў, гэта бы значна спрасціла сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:32, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) q53yqzycsgyiv8fcj9ptd9dmu8hjdm3 5123530 5123528 2026-04-08T17:38:37Z JerzyKundrat 174 /* Каментарыі */ меркаванне 5123530 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :зазначу, што сцяг можна выдаць часова. Умоўна, на 3 месяцы. Потым можа ўжо не будзе так пільна патрэбны. А як сітуацыя завісне, то перападамся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:33, 8 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === == Правы [[:ru:Википедия:Ревизоры|Oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] == [[Адмысловае:PermanentLink/5120811#Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter)|Згодна з папярэднім абмеркаваннем]], я вылучаю сваю кандыдатуру на ролю рэвізора (Oversight) у нашым раздзеле.<br /><br />Паводле [https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy глабальнай палітыкі] Фонду Вікімедыя, кандыдат на гэтую пасаду павінен адпавядаць наступным крытэрыям: # Абавязковая 2FA # Павінен быць не маладзейшы за 18 гадоў і дасягнуць паўналецця ў сваёй юрысдыкцыі. # Павінен быць гатовы падпісаць пагадненне Фонду Вікімедыя аб неразгалошванні непублічнай інфармацыі, што таксама прадугледжвае прадстаўленне асабістых даных Фонду. # Павінен быць добра знаёмы з глабальнай палітыкай прыватнасці. Я адпавядаю ўсім гэтым патрабаванням. Як я ўжо адзначаў у сваёй заяве на статус адміністратара, я знаходжуся ў бяспецы за межамі Беларусі, таму фізічны доступ зламыснікаў да мяне і маіх прылад немагчымы. Для атрымання статусу мне неабходны [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў#Абранне кандыдата|кансенсус супольнасці]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 4 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Толькі зазначу, што знаходжанне за мяжой не гарантуе 100% прыватнасці і бяспекі, таму будзем разлічваць на вашую адказнасць! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 4 красавіка 2026 (+03) === Супраць === * {{супраць}}. У нас ўжо ёсць [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]]. Навошта для нашага праекту менавіта яшчэ адзін, не зусім не зразумеў. Бенгальцы таксама маюць двух, як і мы.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 17:28, 6 красавіка 2026 (+03) *: Адзін неактыўны. Вось які ліст я атрымаў ад фондаўскіх. Калі трэба - магу пераслаць на вашу пошту: <br> > ''"I write from the T&S team at the Wikimedia Foundation. We recently spoke regarding the issue of compromised accounts in Belarusian Wikipedia. I’m reaching out about a global policy change which may affect your community. :: As you may know, 2FA is being enforced for users with CheckUser and Oversight functions on Wikimedia projects. You can find more information about this here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Mandatory_two-factor_authentication_for_users_with_some_extended_rights :: This would likely affect Be.WP as there is currently only 1 active oversighter on the project. Per the Oversight Policy, there must be two active local oversighters, or none at all. Given the specific uses of oversight on the Belarusian Wikipedia, this is all the more important. If the Belarusian Wikipedia community could elect and appoint a new oversighter who meets the necessary criteria, that would be a sufficient resolution to the problem."'' [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:39, 6 красавіка 2026 (+03) :: Ну вось, зараз няма ніводнага. [[Вікіпедыя:Форум#Notice of removal of local oversighters|Пачытайце тут]], калі ласка. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Чаму ніводнага? Нам прапанавалі, як па мне ідэальны на сёння варыянт: часовае прызначэнне сцюарда лакальным назіральнікам на гэтай вікі да абрання новага назіральніка (што азначала б аднаўленне паўнамоцтваў Wizardist).--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 16:45, 7 красавіка 2026 (+03) === Каментарыі === : Пры ўсёй павазе да ўклада ўдзельніка MocnyDuham, мне здаецца, што наяўнасць правоў Oversight у дастаткова новага ананімнага ўдзельніка не павысіць бяспеку супольнасці. Думаю, варта шукаць іншыя варыянты.--[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 17:33, 7 красавіка 2026 (+03) :: Таму я і прагаласаваў супраць, а рабочы варыянт нам прапанавалі самі сцюарды.--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:34, 7 красавіка 2026 (+03) Што значыць узломы ўліковых запісаў? Якія выпадкі, чые запісы, якія праблемы? У нас два Oversight і калі спатрэбіцца падключацца абодва да вырашэння пытанняў. Калі сцюарта падключаць, трэба разумець, ён будзе мець доступ да адчувальных даных. Хто гэта, адкуль і ці можна яму верыць. У адрозненні ад тых, хто ў праекце 20 гадоў. Можа і можна, але якая гарантыя, што ён надзейны, разумее нашы рэаліі і нікуды нічога нікому? Хацелася б разумець гэта ўсё. ----[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 19:58, 7 красавіка 2026 (+03) :Ім трэба, каб другі паказаў нейкую актыўнасць? То папросім, каб напісаў ім, што ён жывы, не мае часу на ўдзел у Вікіпедыі па напісанні нейкіх тэкстаў, але калі спатрэбіцца зможа праверыць дзеянні Wizardist. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:04, 7 красавіка 2026 (+03) ::Для абрання Oversight, прынамсі раней, трэба было як мінімум 30-35 галасоў і з іх кваліфікаваная большасць, прынамсі, а не правілах абрання адміністратараў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Я не знайшоў гэтага ў нас лакальна, таму падумаў, што працуе агульнае правіла. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:22, 7 красавіка 2026 (+03) : Пра compromised accounts там гаворка вялася наогул пра затрыманых адмінаў, калі я ім паведамляў пра сітуацыю ўнутры Вікі. Толькі пра compromised я пісаў датычна таго, што асабістая тэхніка магла выкарыстоўвацца, а не пра тое, што вікі-акі ламанулі. : Сітуацыя такая, што з {{u|Mienski}} [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Mienski@bewiki знялі] сцяг за гадавы інактыў. Аўтаматычна з гэтым зняццём замарозілі сцяг у {{u|Wizardist}}, бо актыўных рэвізораў павінна быць два. Гэта мая матывацыя чаму я падаў заяўку, каб не аддаваць гэтую ролю на аутсорс. Я лічу, што больш эфектыўна і проста, каб рэвізоры заставаліся мясцовыя, а не пісаць запыты на мету. : Калі супольнасць лічыць прымальным мець глабальных рэвізораў - добра. Калі не мае да мяне даверу на гэтай пасадзе - гатовы зняць запыт па статус. Калі вы можаце ажывіць {{u|Mienski}} - таксама добра (толькі яму прыйдзецца зноў праходзіць галасаванне, бо сцяга ўжо няма). Я гатовы падтрымаць кожнага, каго супольнасць лічыць добрым кандыдатам, бо мне не важна мець гэты сцяг, а важна каб ён у нас лакальна і заставаўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:19, 7 красавіка 2026 (+03) ::А яны пра нас падумалі, калі гэта зрабілі? Чаму мы даведваемся пра гэта постфактум? Яны ведаюць у якой мы сітуацыі? І што цяпер сабраць 30-35 галасоў будзе практычна не рэальна. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:25, 7 красавіка 2026 (+03) ::: Мне на пошту асабіста напісалі трошкі раней, 18 сакавіка, але было не да Вікіпедыі, таму я адразу нават не чытаў. Было б добра, каб яшчэ і на форум напісалі, але маем то, што маем. 25 галасоў сабраць будзе вельмі цяжка, так. Але калі ўсім напісаць і папрасіць прагаласаваць? Няма патрабаванняў да галасуючых, таму можна сабраць больш галасоў. Можа лепш тады папрасіць [[Удзельнік: Чаховіч Уладзіслаў| Чаховіч Уладзіслаў]] стварыць запыт, бо яму больш даверу? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:32, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Гэта проста п-ц. Чаму нічога не напісалі нашым Oversight? У нас ёсць якраз патрабаванні да выбаршчыкаў. Няма бля цэнзурных слоў пра гэта ўсё. Ужо гісторыя новых правак не хаваецца. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:37, 7 красавіка 2026 (+03) ::::Хай вяртаюць усё назад, або робяць нейкія мыліцы, пакуль не знойдзецца нейкае сталае рашэнне. <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:40, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Мы можам папрасіць {{u|Mienski}} праявіць нейкую актыўнасць, каб была нагода ім напісаць з просьбай вярнуць усё ў статус-кво? Можа тады не прыйдзецца праз механізм выбараў праходзіць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:44, 7 красавіка 2026 (+03) :: Наогул {{ping|M.L.Bot}} вы для мяне вялікі аўтарытэт у пытаннях Метавікі, таму я б хацеў паслухаць што вы раіце зрабіць у гэтай сітуацыі. Калі скажаце зняць мой запыт - закрыю адразу. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:26, 7 красавіка 2026 (+03) :::Я не ведаю. Трэба размаўляць <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>, якія ёсць варыянты, ламаць заўсёды лёгка. Абмеркавалі яны, <small>''(абразы выдалены ўдзельнікам {{u|MocnyDuham}})''</small>. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 20:41, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Думаю, што эмацыйнасць на дадзенай старонцы ніяк не дапаможа вырашыць праблему. Можна паспрабаваць пісаць [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC#Notice_of_removal_of_local_oversighters тут] ці лепей [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?oldid=30366588#Mienski@bewiki тут], аб тым, што сцягі былі зняты без папярэджання як саміх удзельнікаў, так і супольнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:47, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Гэтая рэпліка ўдзельніка @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] з'яўляецца грубай і парушае этычныя нормы. На перманентную блакіроўку не цягне, але на кароткачасовую — так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:50, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Абразы выдаліў, дзякуй. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:04, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Прыбраў абразы, каб ніхто не пакрыўдзіўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:03, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: Гэта такое правіла цяпер будзе ў адмінаў, каб не блакіраваць удзельнікаў? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 7 красавіка 2026 (+03) :::::: Ніхто не хоча блакаваць дасведчаных удзельнікаў з такім вялікім укладам. Я таксама супраць вашай блакіроўкі бестэрміновай. Абразы тут не тычацца кагосьці з нашай Вікіпедыі. Непрымальнае я выдаліў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:08, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Клас, нормы этыкі ў нас розныя для сваіх і чужых. За абразы да чужакоў санкцыі не прымяняюцца. Затое адзін перад адным расшарувацца будзем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:12, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Бан гэта не кара, а метад прадухілення шкоды. Ведаючы modus operandi удзельніка, а таксама кантэкст у якім былі выказаны гэтыя словы - я не бачу сэнс у блакіроўках. Не думаю, што гэта працягнецца. Калі працягнецца, вядома, будзем рэагаваць. Вы і самі гэта добра разумееце, навошта зноў гэты тролінг? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:18, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Магчымую шкоду на перспектыву адміны інтуітыўна адчуваюць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Не, не інтуітыўна. Досвед дапамагае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:42, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: Гэткі падыход стварае базу для самавольства, асабліва калі адмінаў мала. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::::: Я думаю тут будзе кансэнсус, але вы можаце выставіць гэтае пытанне на форум. Думаю калі ў вас зноў будуць правы адміна - вы таксама б не забанілі M.L. за гэта. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::: З улікам таго, што "пацыенты Навінак" былі колькі дзён таму выяўлены й сярод сваіх, ну не знаю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:18, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::: Забыў пра гэты момант. Таксама не вельмі добра, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:33, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::Ну эмоцыі праз край, перапрашаю. Калі гэта фармальна трэба, заблакуйце мяне на пару гадзін за гэты грэх. Не так проста гэта ўсё было арганізаваць і цяпер не ясна як аднавіць. Пытанне, што Менскі год не актыўны паставілі яшчэ 1 лютага 2024(!) года. А сёння нехта ўзяў і вырашыў у яго сцяг забраць. Мусілі ж бы хоць яго папярэдзіць загадзя ці супольнасць, што такая праблема ёсць ці можа быць. Гэта ж не цяжка раз у паўгода рабіць праўку. Двухфактарка тут наогул ні прычым. Трэба сабрацца з думкамі. Новыя праўкі цяпер не закрываюцца ў гісторыі, у тым артыкулах, што ў спісе. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:17, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::: Але ж адміны могуць пры патрэбе схаваць гісторыю правак, у іх ёсць належныя інструменты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Можам асобныя версіі старонкі схаваць - так. Але рэвізоры могуць хаваць усю гісторыю. Таксама калі нешта хаваюць рэвізоры - гэта нават адміны не могуць паглядзець. Рэвізоры могуць схаваць таксама ўсе праўкі ад канкрэтнага ўдзельніка. Адміны, здаецца, не могуць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:34, 7 красавіка 2026 (+03) :::::::::Паўтаруся, што рукамі гэта рабіць такое сабе. І доступ да мяккага схавання мае значна болей людзей, значна болей. Пагатоў, калі думаць пра новых адмінаў, яны да гэтага ўсяго будуць мець доступ. А яно на трэба? Мы ж не ведаем, хто гэтыя людзі, пры цяперашняй сітуацыі трэба меркаваць горшы варыянт. Відаць, трэба згаджацца прынамсі часова на сцюарта, пакуль мы будзем спрабаваць кагосьці абраць. Можа, рэакцыя Менскага дапаможа гэта неяк адкруціць назад? Сцюарт, пажадана, каб не быў звязаны з постсавецкай прасторай, мне так здаецца, і пагатоў нікому ні на якія знешнія запыты ні падумаў адказваць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:49, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::Можа, Wizardist дазнаецца падрабязнасцей, пачакаем троху. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:58, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::: На цяперашні час я б асабіста аддаў преавагу разумнай асцярожнасці і выхаду з татальнай канспірацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:59, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::калі трэба неананімная персона, я таксама магу выставіць сваю кандыдатуру як спатрэбіцца. Я дастаткова публічны і думаю, што можна зрабіць меркаванне, што я за чалавек з інфармацыі ў сацсетках і СМІ, магу выкласці досыць падрабязнае публічнае дасье +- як трэба. Але думаю, што пан @[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] тут бы канечне больш пасаваў. Ну і пану @[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] я базава давяраю, таму ўжо аддаў голас. Разумею незадаволенасць пана @[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]], досыць нядбайнае стаўленне зверху да той сітуацыі, у якой мы знаходзімся, маглі б папярэдзіць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::таксама заўважу, што я да канца не ведаю, як раней хаваліся праўкі. Калі гэта рабілася праз бота і праўкі нават на секунду былі бачныя, то гэта ў базе сваёй досыць нетрывалае рашэнне. Адпаведныя службы могуць таксама мець ботаў для таго, каб лавіць інфармацыю пра праўкі, калі яны нават на секунду не схаваныя. Калі ўсё так, як я разумею, то зверху было б нядрэнна мець нейкае больш трывалае рашэнне, каб праўкі хаваліся самі сабой без аніякіх рэвізораў і ботаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:05, 8 красавіка 2026 (+03) :::::::::::::Што тут скажаш, рукі апускаюцца. Будзем чакаць, што сцюарды адкажуць нам на Форум, папрасіў пра гэта, з умовамі розных варыянтаў -- які для чаго кворум трэба і якія кандыдатуры сцюардаў да падключэння яны маюць. @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ясна, што калі струмень хоць на секунду адкрыты, тэхнічна можна перахапіць, але сказаць, што зусім няма сэнсу ў хаванні і пагатоў аўтаматызацыі не магу. Прынамсі ранейшае выцягнуць не проста і секунда не тыдзень. Бяспечней рабіць рызыкоўныя праўкі або з асобнага, не асноўнага акаўнту, або ананімна, цяперашнія "ай-пі" гэта дазваляюць. Дэананімізоўвацца не трэба, гэта іншага парадку праблема. Mienski быў адмінам у часы, калі Вікіпедыя нікога абсалютна не цікавіла, чым меншы стаж, тым болей пытанняў. Стаж публічнасцю не заменіш, маем прыклады з жыцця. Цяпер перавыбірацца ён не пагадзіцца, ужо ясна, хоць адказ яшчэ не атрыманы ад яго асабіста. @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] самацэнзура, вядома, рэч добрая, тады трэба павесіць пра гэта банер гэта, што з 7 красавіка трымайцеся жорсткай самацэнзуры, нават мінімальнай магчымасці абараніць вашу прыватнасць няма. Добра, усё. Займуся артыкуламі і доглядам, можа, само неяк рассмокчацца. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:49, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::Напісаў сцюардам на пошту, каб вярнулі ўсё на месца, як было. А так сітуацыя цікавая, заднім чыслом нейкім, не папярэдзіўшы супольнасць, хтосьці штосьці вырашае як лепш нам) [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 12:31, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: [[Удзельнік:M.L.Bot]], самацэнзуры трымацца трэба, бо ўсе жывем у грамадстве, і наша свабода самавыяўлення можа нашкодзіць іншым. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:58, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::: З іншага боку, зважаючы на захаванне аўтарства правак, дапусцім, што рэдактар, які правіў напр. артыкул [[А1 (тэлекам-правайдар)]], жадае, каб яго праўкі заставаліся ў гісторыі. Мы будзем яму замінаць спецыяльна? Неяк гэта не ў духу Вікіпедыі атрымоўваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::а як гэта пазначаць? Калі б была асобная кнопка, каб чалавек мог не толькі пазначаць сваю праўку як дробную, а яшчэ і як схаваную, было б можа і добра, толькі тады б гэта на іншых вікі стварыла вэрхал з ананімнымі вандаламі і лялькаводамі. Хіба што калі б гэта кнопка была бачная толькі для вызначанага кола артыкулаў... У любым выпадку, гэта было б лепшым рашэннем, чым тое, што маем цяпер, і было б добра неяк сфармуляваць прапанову наверх з новым функцыяналам для рухавіка. Калі чалавек сам выбірае рабіць сваю праўку больш-менш ананімнай, нават калі IP бачны для адмінаў, гэта бы значна спрасціла сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:32, 8 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::::::: Кнопка гэта хораша, канешне, але каб хоць які ўцямны варыянт знайсці. Кшталту часовага вынасу артыкула з "ахоўнай" прасторы, ці то адкрыцця гісторыі выбраных правак па запыце іх аўтара да адміністратараў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:38, 8 красавіка 2026 (+03) === Вынік === == {{u|MocnyDuham}} == {{закрыта}} Падчас роздуму над форумным заклікам {{u|Plaga med}}, падумаў, што можа і мне трэба пайсці за адміністратарскім сцягам. Часта прыходзіцца звяртацца з запытамі да іншых адміністратараў, якія б я і сам мог спакойна ды эфектыўна выконваць. У Вікіпедыі актыўны з 2021 года. У асноўным рэдагаваў рувікі, але з 2025 амаль цалкам пераключыўся на наш праект. Агулам маю больш за [https://xtools.wmcloud.org/ec/be.wikipedia.org/MocnyDuham 10,000 правак]. Сцяг патрэбны, каб самастойна разбіраць старонкі на хуткім выдаленні, дапамагаць на [[ВП:ДВ]] і больш эфектыўна працаваць над [[ВП:ДП]] (часам для пераносу старонак на існуючую версію патрэбныя дадатковыя правы). Я манітору новыя артыкулы і праўкі, таму сцяг адміністратара таксама быў бы карысны, каб накладваць часовыя блакіроўкі на відавочных вандалаў (больш складанымі кейсамі найбліжэйшы год без вопыта займацца дакладна не буду). CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. Жыву па-за межамі Беларусі, вяртацца пакуль не планую. Пры ўдалым абранні абяцаю праз год правесці канфірмацыю, дзе можна будзе прагаласаваць простай большасцю «за» ці «супраць» маіх адміністратарскіх паўнамоцтваў. Таксама абяцаю магчымасць правядзення пазачарговай канфірмацыі пры наяўнасці 5 галасоў. Прасоўваць сваю «праўду» не збіраюся, у супольнасці валанцёраў шаную кансэнсус і агульную справу. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:28, 23 жніўня 2025 (+03) === За === : <s>{{за}} [[Удзельнік:Mbutsk|mbutsk]] ([[Размовы з удзельнікам:Mbutsk|размовы]]) 20:23, 23 жніўня 2025 (+03)</s> :: На момант галасавання ўдзельнік не мае патрэбных 100 правак у асноўнай прасторы артыкулаў. Голас не можа быць залічаны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:26, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўны і ініцыятыўны ўдзельнік з вопытам. Удачы! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:23, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Кандыдат валодае неабходнымі ўменнямі і досведам, мае імпэт і жаданне, таму падтрымліваю ягонае імкненне працаваць на больш высокім узроўні. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 21:57, 24 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю, плёну ў працы! --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:21, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Падтрымліваю (падпісваюся ботам пакуль заблакаваны для бяспекі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:06, 25 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Актыўна спрыяе развіццю супольнасці, мае досвед карыснай дзейнасці ў [[ВП:ДВ]] і [[ВП:ДП]]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:16, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Чым больш адміністратараў, тым лепш! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:11, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Актыўны ўдзельнік, які гарыць агульнай справай. З пачатых артыкулаў бачна, што мае выразную палітычную пазіцыю, спадзяюся, што пры вырашэнні канфліктаў гэта не будзе перашкаджаць прыняццю узважаных рашэнняў. --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:20, 26 жніўня 2025 (+03) :: Палітычная пазіцыя застаецца па-за межамі Вікі. Часам такі выбар артыкулаў тлумачыцца тым, што зараз не вельмі вялікая колькасць людзей наогул могуць адкрыта пісаць на такія тэмы. Я шаную [[ВП:НПГ]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 27 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === : {{пытанне}} Якую частку працы адміністратара Вы гатовы ўзяць на сябе адразу пасля атрымання статуса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: ::* выдаленне і хуткае выдаленне старонак ::* перайменаванне старонак у назву, якая ўжо існуе ::* блакіроўкі відавочных вандалаў :: Ну і буду рэагаваць на запыты супольнасці, канешне. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:19, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Як Вы ацэньваеце свой унёсак у Вікіпедыю? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:35, 28 жніўня 2025 (+03) :: Ацэньваю як сціплы. Заўсёды можна зрабіць больш, але я стараюся па-трошкі, каб не выгараць. Часам лічу свой унёсак не самым прыкметным, але вельмі карысным: напрыклад, калі растаўляю катэгорыі ў пустых артыкулах. Лічу плюсам свайго унёска тое, што я магу пісаць на тыя тэмы, якія частка нашай супольнасці закрываць не можа. Канешне, там яшчэ пісаць і пісаць, але я стараюся насколькі гэта магчыма, з улікам маіх іншых сфераў жыцця. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:24, 28 жніўня 2025 (+03) : {{пытанне}} Ці ведаеце Вы мовы CSS і JS і ці патрэбны Вам магчымасці адміністратара інтэрфейса? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:51, 4 верасня 2025 (+03) :: Як і пісаў вышэй: CSS і JS ведаю, але больш усёж займаюся «бэкам». Сцяг адміністратара інтэрфейса быў бы карысным, каб абнаўляць састарэлыя json’ы (накшталт [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json|такіх]]) ці рэагаваць на запыты іншых удзельнікаў. Ініцыятыўна рэдагаваць прастору MediaWiki хутчэй за ўсё не буду. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:56, 4 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 7 галасоў: «за» — 7 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|MocnyDuham}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:42, 7 верасня 2025 (+03) : Шчыра дзякую! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:49, 7 верасня 2025 (+03) :: Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Зычу плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:44, 8 верасня 2025 (+03) == {{u|Plaga med}} == {{закрыта}} Матывацыю акрэсліў пераважна на [[Вікіпедыя:Форум#Адміністратараў усё менш... Трэба новыя адміністратары!|форуме]]. Асабіста я зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты. Таксама зацікаўлены ў развіцці супольнасці агулам. JS, CSS, Lua і інш. разумею дастаткова. Са слабых бакоў, магу быць часам няўважлівым, асабліва калі працую над нечым у 20+ укладках, таму я вельмі ўдзячны, калі да мяне прыбягаюць і адразу ўказваюць на новыя праблемы. З усім астатнім, здаецца, не маю праблем. Абяцаю не злоўжываць паўнамоцтвамі, намагацца працаваць дбайна і пільна, нічога не ламаць, а калі такое, раптам, і адбудзецца, аператыўна выпраўляць сітуацыю. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:49, 19 жніўня 2025 (+03) === За === : {{За}} Падтрымліваю. Поспеху ў працы.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:30, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Пазнаёміўся каротка з працай і дасягненнямі кандыдата, таму падтрымліваю і зычу поспеху. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 15:27, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}}, дадатковыя магчымасці для кампетэнтых і адказных удзельнікаў — на карысць праекту. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:05, 19 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю, кандыдат глыбока і сістэматычна працуе на развіццё праекта. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 21:12, 19 жніўня 2025 (+03) : {{за}} Дасведчаны ўдзельнік з добрай тэхнічнай базай. Мае добры ўзровень камунікацыі і актыўнае жаданне працаваць над развіццём супольнасці і праекту. Такія адміны нам патрэбны :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:49, 20 жніўня 2025 (+03) : {{за}} падтрымліваю (падпісваюся сваім ботам, які пакінулі без блакіроўкі). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] 21:21, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю. Плённай працы! [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 23:40, 20 жніўня 2025 (+03) : {{За}} плёну. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 13:35, 21 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 16:58, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Падтрымліваю кандыдата. З павагай, [[Удзельнік:ZlyiLev|ZlyiLev]] ([[Размовы з удзельнікам:ZlyiLev|размовы]]) 19:15, 23 жніўня 2025 (+03) : {{За}} Відавочныя тэхнічныя навыкі, досвед канструктыўнай камунікацыі, англійская мова (магчымасць прадстаўляць супольнасць па-за межамі бел праекту). --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:04, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Досвед удзельніка ў тэхнічных пытыннях важны для супольнасці і праекта. Часу пільна прыгледзіцца да ўдзельніка было не шмат, маю надзею, што апраўдае давер. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:31, 25 жніўня 2025 (+03) : {{За}}. Падтрымліваю. Удзельнік дасведчаны ў тэхнічных пытаннях, поспехаў у працы! --[[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 00:05, 26 жніўня 2025 (+03) === Супраць === === Заўвагі і пытанні === [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Запыты на статусы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Адміністратары]] : {{пытанне}} Як бы вы дзейнічалі ў канфліктнай сітуацыі паміж удзельнікамі, калі абодва бакі парушаюць правілы, але лічаць, што яны маюць рацыю? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Я не вельмі хачу разбірацца ў канфліктах, але калі прыйдзецца, то буду намагацца выводзіць канфлікт у канструктыўны бок, выходзіць з плоскасці асабістага ў больш аб’ектыўнае рэчышча. Не люблю баны і спрэчкі, для мяне гэта самая апошняя і непажаданая мера. Лічу, што трэба заўсёды імкнуцца да прыязнай камунікацыі, ствараць камфортныя ўмовы для ўсіх, не навешваць ярлыкі а-ля «ты дурак, а ты малайчына», зыходзіць з таго, што звычайна ўдзельнікі і ўдзельніцы праекта хочуць зрабіць нешта добрае, нават калі гэта прыводзіць да канфліктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:50, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Калі ў вас узнікне прынцыповае непаразуменне з іншым адміністратарам адносна таго, як трэба дзейнічаць у канкрэтнай сітуацыі, якім чынам вы будзеце яго вырашаць? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:06, 19 жніўня 2025 (+03) ::Галоўнае — кансэнсус. Я не люблю канфліктаў і не хачу ствараць перашкоды ў развіцці праекта, а таксама паважаю іншых адміністратараў і адміністратарак праекта. Калі я не магу пераканаць людзей у нечым, то можа ў мяне сапраўды слабая аргументацыя і мне варта адысці ў бок і перагледзець сваю пазіцыю. Часамі можа спатрэбіцца галасаванне, але мне здаецца, што гэта слабы інструмент, найлепш працаваць над кансэнсусам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:55, 19 жніўня 2025 (+03) : {{Пытанне}} Якія з абавязкаў адміністратараў вы ў асноўным плануеце выконваць? [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:46, 20 жніўня 2025 (+03) ::як і пісаў вышэй, цяпер у першую чаргу мяне цікавяць тэхнічныя пытанні, рэдагаванне прасторы MediaWiki, падтрымка інтэрфэйсу і так далей. Не выключаю, што на мяне можа накаціць натхненне, і я пазаймаюся нейкімі вікіпраектамі, арганізацыяй нейкіх падзей, праца з супольнасцю, нават ёсць некаторыя канкрэтныя ідэі, але іх пакуль прытрымаю і не буду даваць абяцанняў. Я даволі непрадказальны чалавек, мне падабаецца пераключаць род дзейнасці, таму не магу сказаць, што я буду займацца нечым адным, і нічога больш. Часамі буду рэагаваць на нейкія запыты да адміністратараў, але не магу абяцаць, што буду заўсёды на сувязі і на ўсё аператыўна рэагаваць — усе мы людзі са сваім жыццём і клопатамі. Агулам можна сказаць, што на дадзены момант мяне найбольш цікавяць тэхнічныя і арганізацыйныя пытанні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 20 жніўня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кворум (не меней за 5 галасоў) ёсць. Пададзена 13 галасоў: «за» — 13 (100 %) галасоў, «супраць» — 0 (0 %) галасоў. Пры неабходных для абрання 2/3, кандыдатура ўхвалена. {{u|Plaga med}}, віншую! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:16, 4 верасня 2025 (+03) : Правы адміністратара і адміністратара інтэрфейса нададзеныя. Плённай працы! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:52, 5 верасня 2025 (+03) ::Дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:19, 5 верасня 2025 (+03) de7gbjzrosh431q5etnls0ld2jnczrp 0 732240 5123593 4343594 2026-04-08T19:09:21Z Peisatai 111348 5123593 wikitext text/x-wiki '''Нізы''' — тапонім. == Беларусь == * [[Нізы (Лёзненскі раён)]] == Расія == * [[Нізы (Смаленская вобласць)]] == Назва == Фіксавалася ваўкавыскае прозвішча Нізоўскі<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-JSHD-1?i=63&cat=2323279</ref>. У [[Жыровіцы|Жыровіцах]] у 18 ст. засведчанае Нізовіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:33S7-9RSV-F29?i=8&cc=1910265&cat=1447038</ref>. Было літоўскае [[Трокі|троцкае]] Нізевіч<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-KZJY?mode=g&i=268&cat=2317996</ref>.{{неадназначнасць}} 6wk1mjk0yk6sap8fadi2log2fu1migs 0 732254 5123600 4343706 2026-04-08T19:17:08Z Peisatai 111348 5123600 wikitext text/x-wiki '''Пранікі''' — тапонім. == Беларусь == * [[Пранікі (Віцебскі раён)]] == Расія == * [[Пранікі (Смаленская вобласць)]] == Назва == Фіксавалася горадзенскае прозвішча Пранік, было старое літоўскае Пранікевіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99DF-5C62?i=722&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-DSYV-R?i=27&cat=2317996</ref>.{{неадназначнасць}} 0327m7p6e42hjsf6oskamv010b8zno5 0 739286 5123494 5123185 2026-04-08T15:48:04Z JerzyKundrat 174 /* Жнівень */ 5123494 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. === Красавік === * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] isybqp2cz0tvk9kw2pprp0mlu4vxpc4 5123651 5123494 2026-04-09T00:00:31Z DBatura 73587 /* Сакавік */ 5123651 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофв Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] pxiz9gkea3yz47um7ngoehvk5454s7n 5123685 5123651 2026-04-09T06:59:24Z KrebsCheer 166274 /* Сакавік */ вікіфікацыя 5123685 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] fcz5w3sbzsr63g87fah03aov8k9d969 5123686 5123685 2026-04-09T07:00:33Z KrebsCheer 166274 /* Сакавік */ 5123686 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 12b8t9urbb3nvd1hqfah9247jffmapa 5123773 5123686 2026-04-09T11:01:07Z JerzyKundrat 174 /* Красавік */ 5123773 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місій у гісторыі. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] hevami9xhs8wmt9mok2ncgzveaoco0k 0 741537 5123503 5111235 2026-04-08T16:01:15Z Patryiot 166413 стыль 5123503 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Навуковы кіраўнік = П. А. Міхайлаў, В. Д. Старычонак | Вядомыя вучні = С. У. Шахоўская, В. М. Лухверчык }} [[Файл:Дмитрий Васильевич Дятко.jpg|злева|міні|Дзмітрый Васільевіч Дзятко]] '''Дзмітрый Васільевіч Дзятко''' (нар. [[18 студзеня]] [[1981]], [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]]) − беларускі мовазнавец і педагог. [[Доктар філалагічных навук]] (2023), [[прафесар]] (2023). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] (БДПУ) у 2003 годзе. Спецыяліст у галіне беларускай мовы і літаратуры, сусветнай і айчыннай культуры. Вучыўся ў [[Павел Аляксандравіч Міхайлаў|П. А. Міхайлава]], [[Эвеліна Данілаўна Блінава|Э. Д. Блінавай]], [[Н. В. Гаўрош]], [[Алесь Каўрус|А. А. Каўруса]], [[М. С. Яўневіч]]а, [[Т. М. Трыпуціна]]й, [[Аляксей Уладзіміравіч Рагуля|А. У. Рагулі]], [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Л. М. Лыча]], [[І. Р. Углік]]а, [[Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч|У. А. Васілевіча]]. Выпускнік аспірантуры БДПУ (у форме саіскальніцтва, 2007) і дактарантуры БДПУ (2021). Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Фарміраванне і склад беларускай матэматычнай тэрміналогіі» (абаронена ў 2007 годзе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі; апаніравалі [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|А. М. Булыка]] і [[Г. Ф. Вештарт]]). Тэма доктарскай дысертацыі: «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія» (абаронена ў 2022 г. у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; апаніравалі А. А. Барковіч, І. А. Гапоненка, Я. Я. Іваноў). Заснавальнік тэорыі беларускай лінгвістычнай тэрмінаграфіі. Член [[Рэспубліканская тэрміналагічная камісія пры НАН Беларусі|Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі]]<ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.iml.basnet.by/node/7|title=Рэспубліканская тэрміналагiчная камiсiя пры НАН Беларусi {{!}} Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|website=www.iml.basnet.by|access-date=2025-03-22}}</ref>. == Педагагічная праца == З 2003 года працуе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка. З 2009 г. да 2018 г. — загадчык кафедры беларускага мовазнаўства. З 2018 г. — загадчык кафедры мовазнаўства і лінгвадыдактыкі. Выкладае дысцыпліны «Агульнае мовазнаўства», «Уводзіны ў мовазнаўства», «Беларускае мовазнаўства», «Гісторыя лінгвістыкі», «Стараславянская мова», «Гісторыя беларускай мовы», «Метадалогія лінгвістычных вучэнняў», «Асновы лінгвістычных даследаванняў» і іншыя. У 2009 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта, у 2023 — прафесара. Стажыраваўся ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (Беларусь), [[Інстытут лінгвістычных даследаванняў РАН|Інстытуце лінгвістычных даследаванняў РАН]] (Расія), [[Універсітэт Канстанціна Філосафа ў Нітры|Універсітэце імя Канстанціна Філосафа]] (Славакія), [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава]] (Віцебск) і іншых. == Навуковае прадстаўніцтва == * навуковы кансультант часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»; * член рэдкалегіі часопіса «Весці БДПУ. Серыя 1»<ref>{{Cite web|url=https://by.bspu.by/index.php/chasopis-vestsi-bdpu|title=Часопіс "Весці БДПУ"|website=by.bspu.by|access-date=2024-05-27}}</ref>; * член рэдкалегіі часопіса «Slavica Nitriensia»<ref>{{Cite web|url=http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|title=Oddelenie rusistiky KSF - Slavica Nitriensia|website=www.krus.ff.ukf.sk|access-date=2024-05-27|archive-date=18 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618132845/http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|url-status=dead}}</ref> (Славакія); * член рэдкалегіі часопіса «Сибскрипт»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sibscript.ru/jour/index|title=СибСкрипт|website=www.sibscript.ru|access-date=2024-05-27}}</ref> (РФ); * навуковы рэцэнзент часопіса «ECNU Review of Education»<ref>{{Cite web|url=http://www.roe.ecnu.edu.cn/|title=ECNU Review of Education|website=www.roe.ecnu.edu.cn|access-date=2024-05-27}}</ref> (КНР); * член навуковага савета энцыклапедыі «Культура Беларусі»; == Навуковыя інтарэсы == Спецыяліст у галіне беларускай лексікаграфіі і тэрмінаграфіі, тэрміназнаўства, гісторыі мовазнаўства, сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Распрацаваў новы інтэрдысцыплінарны напрамак — тэорыю сістэмнай арганізацыі і параметрызацыі беларускай лінг­ві­стыч­най тэрмінасферы, прапанаваў і абгрунтаваў канцэпцыю вывучэння і апі­сан­ня беларускага металінгвістычнага канты­ну­ума. Аўтар больш за 350 навуковых публікацый<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.ru/citations?user=wURiM7UAAAAJ&hl=ru|title=Дзмітрый Васільевіч Дзятко|website=scholar.google.ru|accessdate=2023-06-18}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == * «[https://elib.bspu.by/handle/doc/1041 Беларуская матэматычная тэрміналогія: станаўленне, структура, функцыянаванне: манаграфія]» (Мн., 2009, 192 с.); * «[https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 Беларускае мовазнаўства: дысертацыі па беларускай мове, абароненыя ў Рэспубліцы Беларусь (1990—2011 гг.): навуковы даведнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230619221528/https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 |date=19 чэрвеня 2023 }}» (сааўт. С. У. Шахоўская; Мн., 2011, 400 с.); * «Мовазнаўцы: нарысы па гісторыі беларускай лінгвістыкі» (сааўт. П. А. Міхайлаў; Мн., 2017, 496 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Мн., 2022, 340 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія: манаграфія» (2-е выд., дап.: Рыга, 2022, 739 с.; 3-е выд., перапрац. і дап.: Рыга, 2022, 773 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: слоўнік» (Мн., 2022, 206 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Рыга, 2023, 780 с.); * «Сучасная беларуская літаратурная мова: падручнік» (нав. рэдактар; Мн., 2024, 588 с.). * "Беларуская мова. Прафесійная лексіка: вучэбны дапаможнік" (рэд.; Мн., 2025) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзятко Дзмітрый Васільевіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] 4wxgdii6gtdbr4ffpm7u2jw20u1f1w5 5123504 5123503 2026-04-08T16:17:54Z Patryiot 166413 5123504 wikitext text/x-wiki [[Файл:Дмитрий Васильевич Дятко.jpg|злева|міні|Дзмітрый Васільевіч Дзятко]] {{Навуковец | Навуковы кіраўнік = П. А. Міхайлаў, В. Д. Старычонак | Вядомыя вучні = С. У. Шахоўская, В. М. Лухверчык }} '''Дзмітрый Васільевіч Дзятко''' (нар. [[18 студзеня]] [[1981]], [[Мінск]], [[БССР]], [[СССР]]) − беларускі мовазнавец і педагог. [[Доктар філалагічных навук]] (2023), [[прафесар]] (2023). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] (БДПУ) у 2003 годзе. Спецыяліст у галіне беларускай мовы і літаратуры, сусветнай і айчыннай культуры. Вучыўся ў [[Павел Аляксандравіч Міхайлаў|П. А. Міхайлава]], [[Эвеліна Данілаўна Блінава|Э. Д. Блінавай]], [[Н. В. Гаўрош]], [[Алесь Каўрус|А. А. Каўруса]], [[М. С. Яўневіч]]а, [[Т. М. Трыпуціна]]й, [[Аляксей Уладзіміравіч Рагуля|А. У. Рагулі]], [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Л. М. Лыча]], [[І. Р. Углік]]а, [[Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч|У. А. Васілевіча]]. Выпускнік аспірантуры БДПУ (у форме саіскальніцтва, 2007) і дактарантуры БДПУ (2021). Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Фарміраванне і склад беларускай матэматычнай тэрміналогіі» (абаронена ў 2007 годзе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі; апаніравалі [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|А. М. Булыка]] і [[Г. Ф. Вештарт]]). Тэма доктарскай дысертацыі: «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія» (абаронена ў 2022 г. у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; апаніравалі А. А. Барковіч, І. А. Гапоненка, Я. Я. Іваноў). Заснавальнік тэорыі беларускай лінгвістычнай тэрмінаграфіі. Член [[Рэспубліканская тэрміналагічная камісія пры НАН Беларусі|Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі]]<ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.iml.basnet.by/node/7|title=Рэспубліканская тэрміналагiчная камiсiя пры НАН Беларусi {{!}} Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|website=www.iml.basnet.by|access-date=2025-03-22}}</ref>. == Педагагічная праца == З 2003 года працуе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка. З 2009 г. да 2018 г. — загадчык кафедры беларускага мовазнаўства. З 2018 г. — загадчык кафедры мовазнаўства і лінгвадыдактыкі. Выкладае дысцыпліны «Агульнае мовазнаўства», «Уводзіны ў мовазнаўства», «Беларускае мовазнаўства», «Гісторыя лінгвістыкі», «Стараславянская мова», «Гісторыя беларускай мовы», «Метадалогія лінгвістычных вучэнняў», «Асновы лінгвістычных даследаванняў» і іншыя. У 2009 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта, у 2023 — прафесара. Стажыраваўся ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (Беларусь), [[Інстытут лінгвістычных даследаванняў РАН|Інстытуце лінгвістычных даследаванняў РАН]] (Расія), [[Універсітэт Канстанціна Філосафа ў Нітры|Універсітэце імя Канстанціна Філосафа]] (Славакія), [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава]] (Віцебск) і іншых. == Навуковае прадстаўніцтва == * навуковы кансультант часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»; * член рэдкалегіі часопіса «Весці БДПУ. Серыя 1»<ref>{{Cite web|url=https://by.bspu.by/index.php/chasopis-vestsi-bdpu|title=Часопіс "Весці БДПУ"|website=by.bspu.by|access-date=2024-05-27}}</ref>; * член рэдкалегіі часопіса «Slavica Nitriensia»<ref>{{Cite web|url=http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|title=Oddelenie rusistiky KSF - Slavica Nitriensia|website=www.krus.ff.ukf.sk|access-date=2024-05-27|archive-date=18 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618132845/http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|url-status=dead}}</ref> (Славакія); * член рэдкалегіі часопіса «Сибскрипт»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sibscript.ru/jour/index|title=СибСкрипт|website=www.sibscript.ru|access-date=2024-05-27}}</ref> (РФ); * навуковы рэцэнзент часопіса «ECNU Review of Education»<ref>{{Cite web|url=http://www.roe.ecnu.edu.cn/|title=ECNU Review of Education|website=www.roe.ecnu.edu.cn|access-date=2024-05-27}}</ref> (КНР); * член навуковага савета энцыклапедыі «Культура Беларусі»; == Навуковыя інтарэсы == Спецыяліст у галіне беларускай лексікаграфіі і тэрмінаграфіі, тэрміназнаўства, гісторыі мовазнаўства, сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Распрацаваў новы інтэрдысцыплінарны напрамак — тэорыю сістэмнай арганізацыі і параметрызацыі беларускай лінг­ві­стыч­най тэрмінасферы, прапанаваў і абгрунтаваў канцэпцыю вывучэння і апі­сан­ня беларускага металінгвістычнага канты­ну­ума. Аўтар больш за 350 навуковых публікацый<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.ru/citations?user=wURiM7UAAAAJ&hl=ru|title=Дзмітрый Васільевіч Дзятко|website=scholar.google.ru|accessdate=2023-06-18}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == * «[https://elib.bspu.by/handle/doc/1041 Беларуская матэматычная тэрміналогія: станаўленне, структура, функцыянаванне: манаграфія]» (Мн., 2009, 192 с.); * «[https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 Беларускае мовазнаўства: дысертацыі па беларускай мове, абароненыя ў Рэспубліцы Беларусь (1990—2011 гг.): навуковы даведнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230619221528/https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 |date=19 чэрвеня 2023 }}» (сааўт. С. У. Шахоўская; Мн., 2011, 400 с.); * «Мовазнаўцы: нарысы па гісторыі беларускай лінгвістыкі» (сааўт. П. А. Міхайлаў; Мн., 2017, 496 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Мн., 2022, 340 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія: манаграфія» (2-е выд., дап.: Рыга, 2022, 739 с.; 3-е выд., перапрац. і дап.: Рыга, 2022, 773 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: слоўнік» (Мн., 2022, 206 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Рыга, 2023, 780 с.); * «Сучасная беларуская літаратурная мова: падручнік» (нав. рэдактар; Мн., 2024, 588 с.). * "Беларуская мова. Прафесійная лексіка: вучэбны дапаможнік" (рэд.; Мн., 2025) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзятко Дзмітрый Васільевіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] g2rpvuqcxbm9iefe7e22kn7suqvz52d 5123507 5123504 2026-04-08T16:48:59Z JerzyKundrat 174 5123507 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Выява = Дмитрий Васильевич Дятко.jpg | Навуковы кіраўнік = П. А. Міхайлаў, В. Д. Старычонак | Вядомыя вучні = С. У. Шахоўская, В. М. Лухверчык }} '''Дзмітрый Васільевіч Дзятко''' ({{ВД-Прэамбула}}) − беларускі мовазнавец і педагог. [[Доктар філалагічных навук]] (2023), [[прафесар]] (2023). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]] (БДПУ) у 2003 годзе. Спецыяліст у галіне беларускай мовы і літаратуры, сусветнай і айчыннай культуры. Вучыўся ў [[Павел Аляксандравіч Міхайлаў|П. А. Міхайлава]], [[Эвеліна Данілаўна Блінава|Э. Д. Блінавай]], [[Н. В. Гаўрош]], [[Алесь Каўрус|А. А. Каўруса]], [[М. С. Яўневіч]]а, [[Т. М. Трыпуціна]]й, [[Аляксей Уладзіміравіч Рагуля|А. У. Рагулі]], [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Л. М. Лыча]], [[І. Р. Углік]]а, [[Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч|У. А. Васілевіча]]. Выпускнік аспірантуры БДПУ (у форме саіскальніцтва, 2007) і дактарантуры БДПУ (2021). Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Фарміраванне і склад беларускай матэматычнай тэрміналогіі» (абаронена ў 2007 годзе ў Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі; апаніравалі [[Аляксандр Мікалаевіч Булыка|А. М. Булыка]] і [[Г. Ф. Вештарт]]). Тэма доктарскай дысертацыі: «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія» (абаронена ў 2022 г. у Інстытуце мовазнаўства імя Якуба Коласа Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; апаніравалі А. А. Барковіч, І. А. Гапоненка, Я. Я. Іваноў). Заснавальнік тэорыі беларускай лінгвістычнай тэрмінаграфіі. Член [[Рэспубліканская тэрміналагічная камісія пры НАН Беларусі|Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі]]<ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.iml.basnet.by/node/7|title=Рэспубліканская тэрміналагiчная камiсiя пры НАН Беларусi {{!}} Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|website=www.iml.basnet.by|access-date=2025-03-22}}</ref>. == Педагагічная праца == З 2003 года працуе ў Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя Максіма Танка. З 2009 г. да 2018 г. — загадчык кафедры беларускага мовазнаўства. З 2018 г. — загадчык кафедры мовазнаўства і лінгвадыдактыкі. Выкладае дысцыпліны «Агульнае мовазнаўства», «Уводзіны ў мовазнаўства», «Беларускае мовазнаўства», «Гісторыя лінгвістыкі», «Стараславянская мова», «Гісторыя беларускай мовы», «Метадалогія лінгвістычных вучэнняў», «Асновы лінгвістычных даследаванняў» і іншыя. У 2009 годзе прысвоена вучонае званне дацэнта, у 2023 — прафесара. Стажыраваўся ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (Беларусь), [[Інстытут лінгвістычных даследаванняў РАН|Інстытуце лінгвістычных даследаванняў РАН]] (Расія), [[Універсітэт Канстанціна Філосафа ў Нітры|Універсітэце імя Канстанціна Філосафа]] (Славакія), [[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава]] (Віцебск) і іншых. == Навуковае прадстаўніцтва == * навуковы кансультант часопіса «[[Роднае слова (часопіс)|Роднае слова]]»; * член рэдкалегіі часопіса «Весці БДПУ. Серыя 1»<ref>{{Cite web|url=https://by.bspu.by/index.php/chasopis-vestsi-bdpu|title=Часопіс "Весці БДПУ"|website=by.bspu.by|access-date=2024-05-27}}</ref>; * член рэдкалегіі часопіса «Slavica Nitriensia»<ref>{{Cite web|url=http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|title=Oddelenie rusistiky KSF - Slavica Nitriensia|website=www.krus.ff.ukf.sk|access-date=2024-05-27|archive-date=18 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618132845/http://www.krus.ff.ukf.sk/index.php/slavica-nitriensia|url-status=dead}}</ref> (Славакія); * член рэдкалегіі часопіса «Сибскрипт»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sibscript.ru/jour/index|title=СибСкрипт|website=www.sibscript.ru|access-date=2024-05-27}}</ref> (РФ); * навуковы рэцэнзент часопіса «ECNU Review of Education»<ref>{{Cite web|url=http://www.roe.ecnu.edu.cn/|title=ECNU Review of Education|website=www.roe.ecnu.edu.cn|access-date=2024-05-27}}</ref> (КНР); * член навуковага савета энцыклапедыі «Культура Беларусі»; == Навуковыя інтарэсы == Спецыяліст у галіне беларускай лексікаграфіі і тэрмінаграфіі, тэрміназнаўства, гісторыі мовазнаўства, сучаснай беларускай літаратурнай мовы. Распрацаваў новы інтэрдысцыплінарны напрамак — тэорыю сістэмнай арганізацыі і параметрызацыі беларускай лінг­ві­стыч­най тэрмінасферы, прапанаваў і абгрунтаваў канцэпцыю вывучэння і апі­сан­ня беларускага металінгвістычнага канты­ну­ума. Аўтар больш за 350 навуковых публікацый<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.ru/citations?user=wURiM7UAAAAJ&hl=ru|title=Дзмітрый Васільевіч Дзятко|website=scholar.google.ru|accessdate=2023-06-18}}</ref>. == Асноўныя публікацыі == * «[https://elib.bspu.by/handle/doc/1041 Беларуская матэматычная тэрміналогія: станаўленне, структура, функцыянаванне: манаграфія]» (Мн., 2009, 192 с.); * «[https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 Беларускае мовазнаўства: дысертацыі па беларускай мове, абароненыя ў Рэспубліцы Беларусь (1990—2011 гг.): навуковы даведнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230619221528/https://elib.bsu.by/handle/123456789/44613 |date=19 чэрвеня 2023 }}» (сааўт. С. У. Шахоўская; Мн., 2011, 400 с.); * «Мовазнаўцы: нарысы па гісторыі беларускай лінгвістыкі» (сааўт. П. А. Міхайлаў; Мн., 2017, 496 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Мн., 2022, 340 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: генезіс, структура, тыпалогія: манаграфія» (2-е выд., дап.: Рыга, 2022, 739 с.; 3-е выд., перапрац. і дап.: Рыга, 2022, 773 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: слоўнік» (Мн., 2022, 206 с.); * «Беларуская лінгвістычная тэрмінаграфія: манаграфія» (Рыга, 2023, 780 с.); * «Сучасная беларуская літаратурная мова: падручнік» (нав. рэдактар; Мн., 2024, 588 с.). * «Беларуская мова. Прафесійная лексіка: вучэбны дапаможнік» (рэд.; Мн., 2025) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзятко Дзмітрый Васільевіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] rbw5i69221bcyd08n9d1y3wh9lx3ih8 100 753022 5123501 5122794 2026-04-08T15:51:34Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5123501 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Віталь Іванавіч Чуркін|2026-04-07T16:48:00Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Самуэль Багуміл Ліндэ|2026-04-07T16:05:34Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міськевіч|2026-04-05T16:18:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Барбара Скарга|2026-04-04T22:41:25Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Алена Глагоўская|2026-04-03T09:02:29Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Артэміда-2|2026-04-02T18:48:56Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Станіслаў Бабяцінскі|2026-04-02T17:41:20Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Пауль Шац|2026-04-02T16:45:40Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Артэміда (касмічная праграма)|2026-04-02T15:48:21Z|HK-47}} {{Новы артыкул|Мікалай Барысавіч Несцяровіч|2026-04-02T13:30:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сінхранія|2026-03-29T21:32:20Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Дыяхранія|2026-03-29T21:10:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Русціс Камунтавічус|2026-03-29T12:55:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цімафей Валянцінавіч Акудовіч|2026-03-29T07:24:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Фрыдман|2026-03-29T06:33:26Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч|2026-03-28T21:59:20Z|James M Irons}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> q2sq6yvpyf1p8rxop7mq3ab7eiiky7f 100 753274 5123499 5122792 2026-04-08T15:51:13Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5123499 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аль-Кантара|2026-04-07T16:15:05Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Грымсей|2026-04-06T12:01:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хунафлоўі|2026-04-06T10:12:33Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хуна-фіёрд|2026-04-06T10:05:51Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Мід-фіёрд|2026-04-06T10:00:41Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Хвамстаўнгі|2026-04-06T09:55:56Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ватнснес|2026-04-06T09:50:27Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Завулак Любанскіх (Мінск)|2026-04-03T20:05:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Фларыяна Ждановіча|2026-04-03T18:40:07Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Курсанта Гвішыані (Мінск)|2026-04-03T15:55:03Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Ярылаўка (Беластоцкі павет)|2026-04-03T07:54:00Z|Аляксандр Белы}} {{Новы артыкул|Клайв (Аява)|2026-04-02T15:11:31Z|DzBar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qdbxixx9d8kc90qwrf7gu5m2z6t3e7t 100 753287 5123496 5123181 2026-04-08T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5123496 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гродзенскі гарнізон|2026-04-08T09:51:13Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года|2026-04-08T09:31:15Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Антон Генадзевіч Пракапеня|2026-04-08T07:42:58Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|2026-04-08T07:08:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксей Леанідавіч Кішоў|2026-04-08T04:53:44Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Фуад Аляксандровіч|2026-04-07T17:19:38Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Крысціна Віталеўна Лядская|2026-04-07T17:08:45Z|Rabbi Mendl}} {{Новы артыкул|Вацлаў Шалевіч|2026-04-07T16:36:00Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Самуэль Багуміл Ліндэ|2026-04-07T16:05:34Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкія могілкі (Орша)|2026-04-07T12:09:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)|2026-04-07T12:05:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)|2026-04-07T11:57:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> dq7ltjsjz1tikwg251cql77skalmevf 100 763680 5123502 5123184 2026-04-08T15:51:44Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5123502 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Антон Генадзевіч Пракапеня|2026-04-08T07:42:58Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксей Леанідавіч Кішоў|2026-04-08T04:53:44Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 «Гомельскіх рысей»|2026-04-07T09:57:40Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Дынама (жаночы баскетбольны клуб, Мінск)|2026-04-07T09:53:03Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Какшароў|2026-04-01T12:28:18Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Спартак (баскетбольны клуб, Мінск)|2026-03-31T08:49:48Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 «Мінск-рэзерв»|2026-03-31T08:39:02Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Чэмпіён (фільм, 1949)|2026-03-24T12:56:03Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Віктар Валер’евіч Зайцаў|2026-03-16T12:53:52Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксей Раманавіч Жук|2026-03-16T10:26:36Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксандр Лабажэвіч|2026-03-16T08:58:28Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Аліна Яўгенаўна Шаўчук|2026-03-13T20:33:10Z|Jaŭhien}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iqwh0hswgobabnlm8el4ckkqfi8ev8i 10 766585 5123625 5123338 2026-04-08T20:10:40Z KrBot 24355 обновление / update 5123625 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-08 | AED = 5.030330 | AUD = 1.936840 | BND = 1.746680 | BRL = 6.970970 | BWP = 17.928400 | CHF = 1.080030 | CLP = 1263.700000 | CNY = 9.348940 | CZK = 28.527400 | DKK = 8.743930 | DZD = 181.106000 | EUR = 1.170110 | GBP = 1.019110 | JPY = 217.308000 | KRW = 2063.910000 | KWD = 0.419822 | MUR = 64.152300 | MXN = 23.854800 | MYR = 5.465230 | NOK = 13.050800 | NZD = 2.357950 | OMR = 0.526662 | PEN = 4.691330 | PHP = 82.466100 | PLN = 4.998030 | QAR = 4.985820 | SAR = 5.136500 | SDR = 1 | SEK = 12.618500 | SGD = 1.746680 | THB = 43.924600 | USD = 1.369730 }} 1t3dqf16zoh0fhikfw8jih54az5odxm 10 766586 5123624 5123337 2026-04-08T20:10:39Z KrBot 24355 обновление / update 5123624 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-08 | AUD = 1.6589 | BRL = 5.9488 | CAD = 1.6225 | CHF = 0.9223 | CNY = 7.9948 | CZK = 24.380 | DKK = 7.4728 | EUR = 1 | GBP = 0.86893 | HKD = 9.1685 | HUF = 375.63 | IDR = 19872.46 | ILS = 3.6016 | INR = 107.9533 | ISK = 143.80 | JPY = 185.13 | KRW = 1725.73 | MXN = 20.3696 | MYR = 4.6543 | NOK = 11.1535 | NZD = 2.0055 | PHP = 69.531 | PLN = 4.2538 | RON = 5.0952 | SEK = 10.7840 | SGD = 1.4900 | THB = 37.313 | TRY = 52.0707 | USD = 1.1706 | ZAR = 19.0930 }} 5fzdzipglfg2y3y9svcvf8yez4lcr5g 10 766592 5123626 5123339 2026-04-08T20:10:41Z KrBot 24355 обновление / update 5123626 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=08.04.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=08.04.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-08 | AED = 21 | AMD = 0.2 | AUD = 54 | AZN = 46 | BDT = 0.64 | BHD = 209 | BOB = 11 | BRL = 15 | BYN = 26 | CAD = 56 | CHF = 98 | CNY = 11 | CUP = 3.2 | CZK = 3.7 | DKK = 12 | DZD = 0.59 | EGP = 1.4 | ETB = 0.5 | EUR = 91 | GBP = 104 | GEL = 29 | HKD = 10 | HUF = 0.23 | IDR = 0.0046 | INR = 0.84 | IRR = 0.000056 | JPY = 0.49 | KGS = 0.9 | KRW = 0.052 | KZT = 0.16 | MDL = 4.4 | MMK = 0.037 | MNT = 0.022 | NGN = 0.057 | NOK = 8.1 | NZD = 44 | OMR = 204 | PLN = 21 | QAR = 21 | RON = 17 | RSD = 0.77 | RUB = 1 | SAR = 20 | SEK = 8.2 | SGD = 61 | THB = 2.4 | TJS = 8.2 | TMT = 22 | TRY = 1.7 | UAH = 1.8 | USD = 78 | UZS = 0.0064 | VND = 0.0031 | XDR = 107 | ZAR = 4.6 }} q97vv2mzjupqnon9wa9ypqpxnesss9n 0 769498 5123459 5008588 2026-04-08T13:05:43Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ арфаграфія 5123459 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Вільге́льм Крае́ўскі |арыгінал імя = Wiłhelm Krajewski |партрэт = Wilhelm Krajewski.jpg |памер = 200px |апісанне = Заснавальнік гуты шкла [[Нёман (шклозавод)|Нёман]] |дата нараджэння = 9.04.1860 |месца нараджэння = |дата смерці = 29.06.1905 }} '''Вільгельм Краеўскі''' ({{lang-pl|Wilhelm Krajewski}}; {{ДН|9|04|1860}} — {{ДС|29|06|1905}}) — польскі прадпрымальнік, інжынер, прамысловец, адзін з заснавальнікаў гуты шкла «[[Нёман (шклозавод)|Нёман]]» і таварыства Браты Краеўскія «Барысаў». == Біяграфія == У 1870—80 гг. працаваў інжынерам-тэхнолагам на шклозаводзе [[:ru:Мальцов, Сергей Иванович|Сяргея Мальцова]] ў [[Дзяцькава|Дзяцькаве]] [[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]]. Там пазнаёміўся з мастаком шкла [[Юліус Столе|Юліусам Столе]], які паходзіў з [[Багемія|Багеміі]]. Разам з Ю. Столе яны пераехалі ў [[Бярозаўка (горад)|Бярозаўку]], дзе арэндавалі шкляную гуту памешчыка Зянона Ленскага ва ўрочышчы Устронь, дзе дагэтуль вырабляліся толькі піўныя бутэлькі. Таварыства «Старая Гута» Краеўскага і Столе існавала ў 1891—1903 гг. Прамыслоўцы замовілі для шклозавода нямецкае абсталяванне (дзесяці[[Конская сіла|сільны]] локамабіль), перабудавалі печ, усталявалі ручны прэс для вытворчасці шклянак і запусцілі шліфоўню. Колькасць працоўных на прадпрыемстве павялічылася да 148 чалавек, вакол прадпрыемства стала ўтварацца цэлае працоўнае паселішча. Ленскі не жадаў прадаваць свой завод, таму ў 1894 годзе Краеўскі і Столе пабудавалі другі завод на [[Парасілавая ўстаноўка|паравой цязе]], так званую «Новую Гуту», а ў 1898 годзе яны выкупілі канкурэнтную гуту ў Бярозаўцы, якая была ў даўгах, заснаваную кампаніяй Бонэра, Каплінскага і Трубовіча. Паміж гутамі ў 1894 годзе праклалі тэлефонную лінію — першую ва ўсім [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]]. На кожным з заводаў у 1897 годзе працавала больш як па 100 чалавек. Свае новае аб’яднанае прадпрыемства кампаньёны назвалі «[[Нёман (шклозавод)|Нёман]]», па імені ракі [[Нёман]], з берагоў якой браўся [[пясок]] для вытворчасці шкла. Гэтая гандлёвая марка стала прэстыжнай і шырока вядомай не толькі ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], але і за яе межамі. У 1897 годзе Краеўскі і Столе заснавалі фабрыку багемскага шкла для вокнаў, на станцыі [[Ганцавічы]] ў [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]], а ў 1899 годзе В. Краеўскі на паях з В. Панкевічам перакупілі гуту ў [[Барысаў|Новабарысаве]] ў збанкрутавалага [[Чэрвень (горад)|ігуменскага]] купца Беркі Кабакова. Прадпрыемства атрымала назву [[Барысаўскі шкло-хрустальны купецкі завод|Таварыства Браты Краеўскія «Барысаў»]]. У 1902 году вытворчасць у Ленскага ў Старой Гуце, не вытрымаўшы канкурэнцыі, спынілася. У 1905 годзе здарылася трагедыя — Вільгельм Краеўскі патануў у Нёмане. Некаторы час у бізнэсе ўдзельнічала ўдава Вільгельма Краеўскага — Казіміра. Пазней яна саступіла сваю долю ў фірме «Столе і Краеўскі» Юліюсу Столе і разам са сваімі сынамі стала развіваць актывы ў Новабарысаве<ref>{{Cite web |url=https://www.neman.by/glass/about-us/history/articles/ |title=NEMAN.by. Багемская рапсодыя Столле |access-date=21 ліпеня 2024 |archive-date=21 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721013257/https://www.neman.by/glass/about-us/history/articles/ |url-status=dead }}</ref>. Таким чынам Столе стаў адзіным гаспадаром завода, выкупіўшы долю ў спадчыннікаў Краеўскага. Але гэта была фармальнасцю таму, што сыны Столе — Браніслаў і Фелікс — яшчэ раней ажаніліся на дачках Краеўскага — Яніне і Станіславе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://by.neman.by/glass/about-us/history/?sphrase_id=96480 NEMAN.by. Наша гісторыя] * [https://www.neman.by/glass/about-us/history/articles/ NEMAN.by. Багемская рапсодыя Столле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240721013257/https://www.neman.by/glass/about-us/history/articles/ |date=21 ліпеня 2024 }} * [https://www.belarus.kp.ru/daily/27397/4593199/ BELARUS.KP.RU: Як шклозавод «Нёман» парадніў двух прамыслоўцаў] * [https://pawet.net/library/history/city_district/economy/neman/%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD.html Герасимович Н. Ф. Стеклозавод «Нёман». Краткий обзор становления и развития. К 120-летию основания завода] * [https://reform.news/shklozavod-neman-pravjo-chargovy-rjebrjendyng-prasachyli-gistoryju-staroj-guty Шклозавод «Неман» правёў чарговы рэбрэндынг – прасачылі гісторыю старой гуты] * [https://1prof.by/news/obshhestvo-i-profsoyuzy/mal-gorodok-da-zvonok-kak-berezovka-prozvenela-steklom-na-ves-mir/ Федерация профсоюзов Беларуси: КАК БЕРЁЗОВКА «ПРОЗВЕНЕЛА» СТЕКЛОМ НА ВЕСЬ МИР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512130413/https://1prof.by/news/obshhestvo-i-profsoyuzy/mal-gorodok-da-zvonok-kak-berezovka-prozvenela-steklom-na-ves-mir/ |date=12 мая 2021 }} * [https://s13.ru/archives/startup-4 Блог Гродно: КАК СТАРТАПЕРЫ ДЕЛАЛИ ДЕНЬГИ В XIX ВЕКЕ НА ГРОДНЕНСКОЙ ЗЕМЛЕ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240721013259/https://s13.ru/archives/startup-4 |date=21 ліпеня 2024 }} * [https://belarus.travel/news/geta-estc-amal-u-kozhnai-kvatery-postsavetckai-prastory Belarus.travel «Гэта ёсць амаль у кожнай кватэры постсавецкай прасторы»] {{Commons|Category:Wilhelm Krajewski}} gte00fgykvdospu33rx9hs746bx1os2 0 780665 5123576 5088697 2026-04-08T18:54:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123576 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Мінскі тафсір''' ({{lang-pl|Tefsir miński}}) — [[манускрыпт]] [[Беларускія татары|беларускіх татараў]] [[1686]] года, які змяшчае тэкст [[Каран|Карана]] з перакладам на [[Польская мова|польскую мову]]<ref>{{Citation|author=Данияр Гильмутдинов|title=История переводов Корана в России|access-date=2024-04-27|url=https://prezi.com/p/jwkdipgxlfrx/presentation/}}</ref><ref>{{Citation|author=Joanna Kulwicka-Kamińska|title=Edycja tefsiru Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego – z problematyki transkrypcji i transliteracji|url=https://www.academia.edu/44241855/Edycja_tefsiru_Tatar%C3%B3w_Wielkiego_Ksi%C4%99stwa_Litewskiego_z_problematyki_transkrypcji_i_transliteracji?source=swp_share}}</ref>. З’яўляецца першым перакладам Карана на польскую і [[Славянскія мовы|славянскую]] ў цэлым<ref>{{артыкул|аўтар=Якубович Михаил Михайлович|загаловак=Татарское наследие западной Украины: рукописный Коран 1804 года|выданне=Крымское историческое обозрение|год=2014|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/tatarskoe-nasledie-zapadnoy-ukrainy-rukopisnyy-koran-1804-goda|нумар=1}}</ref> і трэцім па ліку на еўрапейскую мову<ref name=":0">{{Citation|author=|title=Toruń/ Przekład Koranu polskich Tatarów był trzecim na świecie|date=2017-10-17|access-date=2017-10-22|publisher=naukawpolsce.pap.pl|url=http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,460147,torun-przeklad-koranu-polskich-tatarow-byl-trzecim-na-swiecie.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022193557/http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,460147,torun-przeklad-koranu-polskich-tatarow-byl-trzecim-na-swiecie.html|archive-date=2017-10-22}}</ref>. Першыя суры былі напісаны на [[Турэцкая мова|турэцкай мове]], а з дзевятнаццатай суры тэкст быў напісаны на польскай з выкарыстаннем арабскага алфавіту. Надпіс на апошнім аркушы тафсіра сведчыць, што гэтая праца была перапісана «імамам мусульман [[Мінск|Мінска]]» Ур’яшам бін Ісмаілам. Раней наяўнасць польскамоўнага перакладу не была вядомай з-за выкарыстання [[Арабскае пісьмо|арабскага пісьма]] і выкарыстання назвы «[[тафсір]]», што звычайна азначае каментары да Карану, а не яго пераклады. Аўтары дакумента выкарыстоўвалі гэтую назву, бо ў ісламе забаронены пераклад Карана<ref>{{Citation|author=|title=ЕЩЁ ОДНА СЕНСАЦИЯ!|date=2024-11-28|access-date=2024-11-28|publisher=Информационный отдел МРО|url=https://www.islambel.by/post/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B5%D1%89%D1%91-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0|archive-date=6 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206042110/https://www.islambel.by/post/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B5%D1%89%D1%91-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0|url-status=dead}}</ref>. У цяперашні час захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]] ў [[Мінск|Мінску]]. == Гл. таксама == * [[Іслам у Беларусі]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://istp2012.wordpress.com/2022/09/02/tafsir_spirits/ Названия злых духов и идолов в тафсире литовских татар] * [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/Tefsir_Tatarow_WKL.pdf Tefsir Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Teoria i praktyka badawcza] * [https://nashaniva.com/ru/355734 Ученые отыскали имя автора Минского тафсира, первого каноничного перевода Корана на европейский язык] {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Іслам у Польшчы]] [[Катэгорыя:Іслам у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Творы 1686 года]] [[Катэгорыя:Літаратура на польскай мове]] [[Катэгорыя:Пераклады Карана]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] 1ccdrv2wq5psqqpkydaab7rc1e7sce0 5123661 5123576 2026-04-09T04:55:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123661 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Мінскі тафсір | Арыгінал назвы = {{lang-pl|Tefsir miński}} | Аўтар = Ур’яш ібн Ісмаіл (перапісчык/перакладчык) | Жанр = [[Тафсір]] | Мова = [[Арабская мова|арабская]], [[Польская мова|польская]], [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]) | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[1686]] | Старонак = }} '''Мі́нскі тафсі́р''' ({{lang-pl|Tefsir miński}})&nbsp;— рукапісны помнік ([[манускрыпт]]) [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]], створаны ў [[1686]] годзе. Уяўляе сабой тэкст [[Каран]]а на [[Арабская мова|арабскай мове]] з падрадковым інтэрлінеарным перакладам на [[Польская мова|польскую мову]], запісаным [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]<ref>{{cite web |author=Данияр Гильмутдинов|title=История переводов Корана в России|url=https://prezi.com/p/jwkdipgxlfrx/presentation/|accessdate=2024-04-27|lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |author=Joanna Kulwicka-Kamińska|title=Edycja tefsiru Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego – z problematyki transkrypcji i transliteracji|url=https://www.academia.edu/44241855/Edycja_tefsiru_Tatar%C3%B3w_Wielkiego_Ksi%C4%99stwa_Litewskiego_z_problematyki_transkrypcji_i_transliteracji?source=swp_share|lang=pl}}</ref>. З’яўляецца першым вядомым перакладам Карана на польскую і славянскую мовы ў цэлым<ref>{{артыкул |аўтар=Якубович М. М. |загаловак=Татарское наследие западной Украины: рукописный Коран 1804 года |выданне=Крымское историческое обозрение |год=2014 |нумар=1 |спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/tatarskoe-nasledie-zapadnoy-ukrainy-rukopisnyy-koran-1804-goda |lang=ru}}</ref>, а таксама трэцім па ліку перакладам на еўрапейскую мову<ref name=":0">{{cite web |title=Toruń/ Przekład Koranu polskich Tatarów był trzecim na świecie|date=2017-10-17|accessdate=2017-10-22|publisher=naukawpolsce.pap.pl|url=http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,460147,torun-przeklad-koranu-polskich-tatarow-byl-trzecim-na-swiecie.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022193557/http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news,460147,torun-przeklad-koranu-polskich-tatarow-byl-trzecim-na-swiecie.html|archive-date=2017-10-22|lang=pl}}</ref>. Сёння захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] ў [[Мінск|Мінску]]. == Гісторыя стварэння і аўтарства == Надпіс (калафон) на апошнім аркушы манускрыпта сведчыць, што гэтая праца была перапісана (і, імаверна, перакладзена) «імамам мусульман Мінска» Ур’яшам ібн Ісмаілам у 1686 годзе<ref>{{cite web |title=Ученые отыскали имя автора Минского тафсира, первого каноничного перевода Корана на европейский язык |url=https://nashaniva.com/ru/355734 |publisher=[[Наша Ніва]] |date=2024-11-28 |accessdate=2025-01-24 |lang=ru}}</ref>. Стварэнне падобных тэкстаў было абумоўлена працэсам моўнай асіміляцыі татар у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Страціўшы родную цюркскую мову і перайшоўшы на мясцовыя беларускія і польскія гаворкі, татары мелі патрэбу ў разуменні свяшчэнных тэкстаў ісламу. Пры гэтым у ісламскай традыцыі прамы і літаральны пераклад Карана лічыўся недапушчальным, таму аўтары дакумента выкарыстоўвалі назву «[[Тафсір|тафсір]]» (з арабскай мовы — «тлумачэнне, каментарый»), каб пазбегнуць абвінавачванняў у скажэнні божага слова<ref>{{cite web |title=ЕЩЁ ОДНА СЕНСАЦИЯ!|date=2024-11-28|accessdate=2024-11-28|publisher=Информационный отдел МРО|url=https://www.islambel.by/post/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B5%D1%89%D1%91-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0|archive-date=2024-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206042110/https://www.islambel.by/post/%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%B5%D1%89%D1%91-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0|url-status=dead|lang=ru}}</ref>. Менавіта з-за выкарыстання арабскага пісьма і тэрміна «тафсір» наяўнасць паўнавартаснага польскамоўнага перакладу доўгі час заставалася невядомай для шырокай еўрапейскай навукі. == Структура і моўныя асаблівасці == Помнік уяўляе сабой класічны прыклад інтэрлінеарнага (падрадковага) перакладу. Пад кожным арабскім радком арыгінальнага тэксту Карана Ур’яш ібн Ісмаіл дробнымі арабскімі літарамі ўпісваў пераклад на славянскую мову. Своеасаблівасцю Мінскага тафсіра з'яўляецца тое, што першыя суры былі перакладзены на [[Турэцкая мова|турэцкую мову]], і толькі пачынаючы з дзевятнаццатай суры тэкст ідзе на польскай мове. Мова перакладу характарызуецца як польская (так званая «пальшчызна крэсова»), аднак яна шчыльна насычана беларускімі лексічнымі і фанетычнымі элементамі, характэрнымі для маўлення жыхароў Вялікага Княства Літоўскага таго часу. У тэксце сустракаецца вялікая колькасць арыенталізмаў — арабскіх і цюркскіх рэлігійных тэрмінаў, якія адаптаваліся да славянскай граматыкі. == Значэнне і ўплыў на рукапісную традыцыю == Мінскі тафсір 1686 года стаў адным з найважнейшых пратографаў (зыходных тэкстаў) для ўсёй наступнай рукапіснай традыцыі беларускіх татар. Тэксталагічныя даследаванні паказваюць, што пераклад Ур’яша ібн Ісмаіла капіраваўся на працягу некалькіх стагоддзяў іншымі татарскімі кніжнікамі{{sfn|Тарэлка|2024|с=126}}. Напрыклад, польскамоўныя фрагменты перакладу Карана, выкананыя Ур’яшам ібн Ісмаілам, дакладна прайграваюцца ў рукапісах (хамаілах і зборніках), створаных імамам Мядзельскай мячэці [[Аляксандр (Алі) Адамовіч|Аляксандрам Адамовічам]] у канцы XIX — першай палове XX стагоддзя. Нягледзячы на тое, што пазнейшыя перапісчыкі мелі доступ да друкаваных рускамоўных перакладаў Карана (напрыклад, перакладу Г. Саблукова), яны працягвалі паралельна выкарыстоўваць старажытны пераклад з Мінскага тафсіра, старанна захоўваючы яго спецыфічную арфаграфію і лексіку{{sfn|Тарэлка|2024|с=126—129}}. Гэта сведчыць пра надзвычайны аўтарытэт і кананічны статус працы Ур’яша ібн Ісмаіла сярод татарскага насельніцтва рэгіёна. == Гл. таксама == * [[Іслам у Беларусі]] * [[Іслам у Рэчы Паспалітай]] * [[Кітабы]] * [[Беларуская арабіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар= |загаловак=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст: зборнік навуковых прац |адказны=навук. рэд.: [[Ірына Сынкова|І. А. Сынкова]], [[Міхаіл Тарэлка|М. У. Тарэлка]] |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука |год=2024 |старонак=205 |isbn=978-985-08-3174-3 |ref=Сынкова}} * {{артыкул |аўтар=[[Міхаіл Тарэлка|Тарэлка М. У.]] |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—202 |ref=Тарэлка}} == Спасылкі == * [https://istp2012.wordpress.com/2022/09/02/tafsir_spirits/ Названия злых духов и идолов в тафсире литовских татар] * [http://www.tefsir.umk.pl/pliki/Tefsir_Tatarow_WKL.pdf Tefsir Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Teoria i praktyka badawcza] * [https://nashaniva.com/ru/355734 Ученые отыскали имя автора Минского тафсира, первого каноничного перевода Корана на европейский язык] {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іслам у Польшчы]] [[Катэгорыя:Іслам у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1686 годзе]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Літаратура на польскай мове]] [[Катэгорыя:Пераклады Карана]] [[Катэгорыя:Культура Мінска]] 3yqwtpkt5iowewd1rz5v7v2dxp2gddm 0 789865 5123634 5012664 2026-04-08T20:22:22Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5123634 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''7-е месца'''). == Склад каманды == * [[Сяргей Фурс]] (1986) * Уладзімір Жук (1988) * Вадзім Котаў (1988) * Павел Галавач (1988) * Яўгеній Камароў (1986) * [[Іван Юркевіч (гандбаліст)|Іван Юркевіч]] (1990) * Юрый Лук'янчук (1990) * [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990) * Кірыл Скарабагатаў (1990) * Яўген Несцярэнка (1987) * [[Яўген Кавальчук]] (1990) * Уладзімір Васілевіч (1991) * Яўген Сільніцкі (1990) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Арцём Чыкун (1990) * [[Ілья Дударонак]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1991) * Эдуард Стралец (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Артур Красуцкі (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] oqik01uneu5yafuykad78eh1jwq0yeo 5123635 5123634 2026-04-08T20:22:57Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5123635 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''7-е месца'''). == Склад каманды == * [[Сяргей Фурс]] (1986) * Уладзімір Жук (1988) * Вадзім Котаў (1988) * Павел Галавач (1988) * [[Яўгеній Камароў]] (1986) * [[Іван Юркевіч (гандбаліст)|Іван Юркевіч]] (1990) * Юрый Лук'янчук (1990) * [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990) * Кірыл Скарабагатаў (1990) * Яўген Несцярэнка (1987) * [[Яўген Кавальчук]] (1990) * Уладзімір Васілевіч (1991) * Яўген Сільніцкі (1990) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Арцём Чыкун (1990) * [[Ілья Дударонак]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1991) * Эдуард Стралец (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Артур Красуцкі (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] 14ggs670hc6bq9voy1df0sno0v7u105 5123636 5123635 2026-04-08T20:23:32Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5123636 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''7-е месца'''). == Склад каманды == * [[Сяргей Фурс]] (1986) * Уладзімір Жук (1988) * Вадзім Котаў (1988) * Павел Галавач (1988) * [[Яўгеній Камароў]] (1986) * [[Іван Юркевіч (гандбаліст)|Іван Юркевіч]] (1990) * Юрый Лук'янчук (1990) * [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990) * Кірыл Скарабагатаў (1990) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * [[Яўген Кавальчук]] (1990) * Уладзімір Васілевіч (1991) * Яўген Сільніцкі (1990) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Арцём Чыкун (1990) * [[Ілья Дударонак]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1991) * Эдуард Стралец (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Артур Красуцкі (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] sdazmhm8ozj1ojrxxlksfz6nbxxzak1 0 790643 5123657 5047805 2026-04-09T03:52:21Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, удакладненне (бацька з Югаславіі, маці з Расіі - гэта не ўкраінскае паходжанне), дапаўненне 5123657 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | імя пры нараджэнні = Міліца Богданаўна Ёвавіч }} '''Міла Ёвавіч''' (поўнае імя '''Міліца Багданаўна Ёвавіч'''; {{мова-en|Milla Jovovich}}, {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканская [[актрыса]], [[спявачка]], [[Мадэль (прафесія)|мадэль]] і мадэльер. == Жыццяпіс == Маці, Галіна Логінава, пазнаёмілася з бацькам Багданам Ёвавічам у Кіеве, калі ён вучыўся на ўрача-тэрапеўта ў Кіеўскім медыцынскім інстытуце па праграме навучання для замежных студэнтаў<ref name="uznayvse">{{Спасылка|url=https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-milla-yovovich.html|загаловак=Милла Йовович, биография|мова=ru}}</ref><ref name="umoloda">{{Спасылка|url=https://www.umoloda.kiev.ua/number/495/164/17925/|загаловак=Галина Логінова: Сьогодні Київ, наче весела дівчина, гарно вбрана і нафарбована|выданне=Україна Молода|мова=uk}}</ref><ref name="gordonua">{{Спасылка|url=https://gordonua.com/bulvar/interview/mama-milly-yovovich-108855.html|загаловак=Интервью Галины Логиновой|мова=ru}}</ref>. Галіна Логінава скончыла школу ў [[Дняпро (горад)|Дняпры]], потым у 1972 годзе скончыла [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі]], пасля атрымання дыплома вярнулася ва Украіну і працавала актрысай (1973—1980) на [[Кінастудыя імя А. Даўжэнкі|кінастудыі імя Аляксандра Даўжэнкі]] ў Кіеве<ref name="uznayvse"/><ref name="umoloda"/>. Міла Ёвавіч першыя пяць гадоў пражыла ва Украіне: амаль год хадзіла ў дзіцячы садок у [[Дняпро (горад)|Дняпры]]<ref>{{Спасылка|url=https://dneprovskiye.info/uk/article-2536-cikaviy-fakt-gollivudska-zirka-milla-yovovich-mayzhe-rik-khodila-do-dityachogo-sadka|загаловак=Цікавий факт: голлівудська зірка Мілла Йовович майже рік ходила до дитячого садка Дніпра|выданне=dneprovskiye.info|мова=uk|дата публікацыі=17 студзеня 2022|дата=29 студзеня 2022}}</ref>, потым жыла з маці ў Кіеве на вуліцы Багамольца<ref name="umoloda"/>. У студзені 1981 года яны эмігравалі ў ЗША, бацьку (сербу паводле паходжання) не далі візу ў СССР<ref name="uznayvse"/>. Але спачатку сям’я Мілы Ёвавіч жыла ў [[Лондан]]е, і толькі потым у [[Сакрамента (Каліфорнія)|Сакрамента]], пасля чаго пераехала ў [[Лос-Анджэлес]] (ЗША)<ref name="uznayvse"/><ref name="gordonua"/>. Вышэйшай адукацыі Міла не атрымала, але кар’еру мадэлі пачала вельмі рана — у адзінаццаць гадоў. Міла хадзіла ў дзяржаўныя школы ў Лос-Анджэлесе. Яна досыць хутка — за тры месяцы — вывучыла англійскую мову. Але ў школах іншыя дзеці ўсё роўна ставіліся да яе варожа, бо яе бацькі былі з [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюза]] (што было выклікана новым абвастрэннем у [[Халодная вайна|халоднай вайне]]). У 1994 годзе яе бацька Багдан быў арыштаваны і асуджаны на 20 гадоў за фінансавыя махлярствы з медыцынскімі страхоўкамі, але правёў у турме толькі пяць гадоў і выйшаў на волю ў 1999 годзе (паводле слоў Мілы, турма пайшла яе бацьку на карысць і змяніла яго ў лепшы бок). Выхаваннем Мілы і яе прасоўваннем у шоу-бізнесе на пачатковым этапе займалася маці, якая потым і сама вярнулася ў кіно. === Акцёрская кар’ера === У мадэльным бізнесе з 11 гадоў, спачатку з’явілася на вокладцы італьянскага часопіса «Lei» (1987). Пазней вядомы амерыканскі фатограф Рычард Аведан прапанаваў ёй фотасесію для часопіса «Mademoiselle». Калі рэдактар часопіса даведаўся пра ўзрост мадэлі, ён хутка прыбраў фатаграфію Ёвавіч. Толькі пасля папярэджання Аведана фатаграфіі былі вернуты. Праблема выкарыстання непаўналетніх у шоу-бізнесе на некалькі месяцаў стала тэмай для абмеркавання на амерыканскіх ток-шоу. Да таго моманту Міла з’явілася на вокладках 15 часопісаў. Яшчэ пад час вучобы ў сёмым класе 12-гадовая Міла кінула школу, каб канчаткова сканцэнтравацца на працы мадэлі. У 1994 годзе, калі Міле было 19 гадоў, яна атрымала грамадзянства ЗША. Дэбют Мілы ў кіно адбыўся ў трынаццаць гадоў — яна з’явілася на экране ў ролі малодшай сястры гераіні Шэрылін Фен у «Зліцці двух месяцаў». Потым здымалася ў такіх кінафільмах, як «Вяртанне ў Блакітную лагуну» (1991, галоўная жаночая роля), «Кафс» (1992, галоўная жаночая роля); «Чаплін» (1992, адна з жонак [[Чарлі Чаплін]]а, Мілдрэд Харыс); «Яго гульня» [[Спайк Лі|Спайка Лі]] (роля прастытуткі); і тэлефільме «Начны цягнік у Катманду» (студыі [[The Walt Disney Company|Дыснея]]). Самымі яркімі можна лічыць ролю Лілу ў «[[Пяты элемент]]» і Жанны д’Арк у фільме «[[Жанна д’Арк (фільм, 1999)|Жанна д’Арк]]»; абедзве стужкі зняў [[Люк Бесон]]. Міла Ёвавіч прыняла ўдзел у рэкламнай кампаніі Revlon «Самыя незабыўныя жанчыны свету». Яна заключыла кантракты з [[Hugo Boss]], {{нп3|Guess||en|Guess (company)}}, [[Calvin Klein]]; ганарары дасягалі 3 тысяч долараў за дзень. З 1998 года — твар {{нп3|L'Oréal||en|L'Oréal}}. У 2000 годзе на адкрыцці [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]] адбылася прэм’ера новага фільма з удзелам Ёвавіч і [[Мел Гібсан|Мела Гібсана]] — карціны [[Вім Вендэрс|Віма Вендэрса]] «Атэль „Мільён долараў“» паводле сцэнарыя саліста [[U2]] [[Бона (спявак)|Бона]]. Карціна атрымала прыз фестывалю — «[[Сярэбраны мядзведзь]]». У 2001 годзе Ёвавіч знялася ў камедыі [[Бен Стылер|Бена Стылера]] «[[Узорны самец]]». Ёвавіч разам з мадэллю Кармен Хок з’яўляецца стваральніцай лініі адзення «Jovovich-Hawk». У 2004 годзе была самай высокааплатнай мадэллю, рэкламуючы касметыку L’Oreal. Паводле рэйтынгу часопіса [[Forbes]], яе даход склаў 10,5 млн долараў (з улікам ганарараў за здымкі ў фільмах). У 2005 годзе Ёвавіч наведала Украіну для ўдзелу ў святкаванні 80-годдзя міжнароднага дзіцячага лагера «Артэк» у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыме]]. Знялася ў шасці баевіках «Прытулак зла» рэжысёра [[Пол Уільям Скот Андэрсан|Пола Андэрсана]]. У сакавіку 2006 года выйшаў трылер «Ультрафіялет». У тым жа годзе адбыўся абмежаваны выпуск крымінальнай драмы «45-ы калібр». На афіцыйным сайце Ёвавіч было абвешчана пра ўдзел у фільме [[Пол Верховен|Пола Верховена]] «The Winter Queen» паводле рамана [[Барыс Акунін|Барыса Акуніна]]. 28 лютага 2007 года Верховен паведаміў, што назва фільма будзе заменена на «Азазель» (Азазель — дэман пустыні, паводле вераванняў старажытных яўрэяў). Новая назва, на яго думку, выклікае большую інтрыгу. У 2009 годзе знялася ў эратычнай фотасесіі для часопіса «Purple Fashion», фатаграфаваў яе Марыа Сарэнці. У 2010 годзе стала тварам спецыяльнай дабрачыннай сумкі ад Tommy Hilfiger, выпушчанай абмежаваным тыражом у падтрымку асацыяцыі Breast Health International. Арганізацыя займаецца праблемамі раку малочнай залозы ў жанчын. У тым жа годзе знялася ў фільме «Выкрутасы», у якім сыграла разам з расійскімі акцёрамі [[Канстанцін Хабенскі|Канстанцінам Хабенскім]] і [[Іван Ургант|Іванам Ургантам]]. Падчас прасоўвання фільма прыняла ўдзел у шоу «Пражэктарпэрысхілтан» (выпуск ад 19 лютага 2011). У студзені 2019 года на кінафестывалі «Сандэнс» адбылася прэм’ера фантастычнай меладрамы «Райскія пагоркі», у якой Міла Ёвавіч сыграла адну з галоўных роляў. === Музычная кар’ера === З дзяцінства займалася вакалам і ігрой на фартэпіяна, ігрой на электрагітары — з 13 гадоў, а гуказапісам — з 15 гадоў. Усяго Міла запісала два альбомы. У першы — «The Divine Comedy» — увайшоў запіс украінскай народнай песні «Ой у гаі, пры Дунаі» ў яе выкананні. У 1993 годзе саўндтрэкам да фільма «Пад кайфам і ў сумятні» стала яе «Песня чужынца» ({{lang-en|The alien song}}). Пачаць музычную кар’еру ёй дапамог Крыс Брэнер. У 1994 годзе Ёвавіч выпусціла свой першы музычны альбом «The Divine Comedy». Ёвавіч адправілася са сваім гуртам «Plastic Has Memory» у гастролі па Еўропе і ЗША. == Асабістае жыццё == Выйшла замуж у 1992 годзе за Шона Эндруса, партнёра па фільме «Пад кайфам і ў сумятні». Тады Эндрусу быў 21 год, а Ёвавіч было толькі 16. Іх шлюб доўга не працягваўся, і ўсяго праз два месяцы яны разышліся<ref>{{Спасылка|url=http://www.newfaces.com/celebrities/milla-jovovich.php|загаловак=Milla Jovovich|мова=en|access-date=1 жніўня 2025|archive-date=26 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726221125/http://www.newfaces.com/celebrities/milla-jovovich.php|url-status=dead}}</ref>. Другі раз выйшла замуж за Люка Бесона, які быў старэйшы за яе на 17 гадоў, у Лас-Вегасе — ён лічыў яе сваёй музай. Іх вяселле запомнілася тым, што маладыя скокнулі з самалёта з парашутам. Але яны развяліся ў 1999 годзе. Яе муж — Пол Андэрсан; яны ажаніліся 22 жніўня 2009 года. У пары трое дзяцей — дочкі Эвер Габа Андэрсан (нар. 3 лістапада 2007), Дэшыел Ідэн Ёвавіч-Андэрсан (нар. 1 красавіка 2015) і Ошын Ларк Эліят Ёвавіч-Андэрсан (нар. 2 лютага 2020). Жыве ў Лос-Анджэлесе і [[Парыж]]ы<ref>{{Спасылка|url=http://www.millaj.com/from/index.shtml|загаловак=From Milla|выданне=Millaj.com|дата публікацыі=7 листопада 2007|копія=https://www.webcitation.org/6HcvxSuxq?url=http://www.millaj.com/from/index.shtml|дата копіі= 25 чэрвеня 2013|дата=7 лістапада 2007|мова=en}}</ref><ref>{{Спасылка|url=http://www.timesdaily.com/article/20071104/APE/711040815%26cachetime%3D5|загаловак=Milla Jovovich gives birth to baby girl, names her Ever|выдавец=Times Daily|дата публікацыі=4 лістапада 2007|дата=4 лістапада 2007|мова=en|access-date=1 жніўня 2025|archive-date=2 красавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402041651/http://www.timesdaily.com/article/20071104/APE/711040815%26cachetime%3D5|url-status=dead}}</ref>. У 2017 годзе, на 5-м месяцы цяжарнасці, ёй зрабілі экстранны аборт з-за пагрозы заўчасных родаў. На сваім афіцыйным сайце Ёвавіч публікуе ўрыўкі з дзённіка, у якіх расказвае пра розныя падзеі ў сваім жыцці. Яна выступае за легалізацыю {{нп3|Марыхуана|марыхуаны|en|Cannabis (drug)}} і з’явілася на вокладцы часопіса «High Times». Міла займаецца баявымі мастацтвамі, у тым ліку джыу-джыцу. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} t154kquud3v51uh2lydmlfoz9mis638 0 792746 5123721 5041782 2026-04-09T08:04:49Z Fhrestonosow 166448 Добавил нового члена семьи 5123721 wikitext text/x-wiki {{ДД | партыя = [[КПСС]] (1976—1991)}} '''Аляксандр Адамавіч Федарцоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, юрыст. Першы намеснік Старшыні [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] (2005—2014). == Біяграфія == Нарадзіўся 24 верасня 1955 года ў в. [[Валькі (Талачынскі раён)|Валькі]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў сялянскай сям’і. Бацька — трактарыст, маці — палявая рабочая ў калгасе<ref name="gp">[http://gp.by/novosti/obshchestvo/news236570.html Инженерия человеческих душ: судья суда ЕАЭС Александр Федорцов о малой родине, людях и трудностях профессии]</ref>. У дзяцінстве марыў стаць лётчыкам<ref name="gp"/>. Са жніўня 1972 года па ліпень 1975 года з’яўляўся курсантам Харкаўскага вышэйшага ваеннага авіяцыйнага вучылішча лётчыкаў ВПС. Два гады лятаў, камісаваны па стане здароўя<ref name="gp"/>. У 1975 годзе выпадкова паступіў на [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]: сябар пераканаў, што прафесія цікавая, таму вырашыў паспрабаваць<ref name="gp"/>. Паколькі скончыў ваеннае вучылішча, то мог паступаць у любую ВНУ СССР без экзаменаў. На трэцім курсе пайшоў вывучаць следча-судова-пракурорскую спецыялізацыю і вырашыў стаць суддзёй<ref name="gp"/>. З кастрычніка 1976 года — член [[КПСС]]<ref name="gsu">[https://old.gsu.by/biglib/GSU/%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0/1981/%E2%84%9631_(480)_31-10-1981.pdf Выбары народнага суддзі // Гомельскі універсітэт. — 1981. — № 31 (480). — 31 кастрычніка. — С. 1.]</ref>. У 1980 годзе скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1980 года — стажор народнага суддзі суда Савецкага раёна г. Гомеля<ref name="gsu"/>. З 25 кастрычніка 1981 года — народны суддзя Цэнтральнага раёна г. Гомеля<ref name="gsu"/>, з 1987 года — старшыня суда Савецкага раёна г. Гомеля. Прымаў удзел у судзебным працэсе па справе аб гібелі ў сакавіку 1986 года ў [[Гомельскі дзяржаўны цырк|Гомельскім цырку]] артысткі [[Ірына Асмус|Ірыны Асмус]]<ref name="gp"/>. З 1991 года — суддзя Гомельскага абласнога суда. З 1997 года — начальнік упраўлення юстыцыі [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскага аблвыканкама]]. З 1998 года — старшыня Гомельскага абласнога суда. З 2003 года — намеснік Старшыні, старшыня судовай калегіі па крымінальных справах Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. З 2005 года па 30 снежня 2014 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31400648 Указ Президента Республики Беларусь от 30 декабря 2014 года № 648 «Об освобождении от должности А. А. Федорцова»]</ref> — першы намеснік Старшыні Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь. У 2011 годзе вёў працэс<ref>[https://belta.by/society/view/veschdoki-po-delu-o-terakte-v-minskom-metro-byli-prodemonstrirovany-segodnja-v-sude-100953-2011/ Вещдоки по делу о теракте в минском метро были продемонстрированы сегодня в суде]</ref> і вынес смяротны прысуд<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2011/december/10146/ Верховный Суд Республики Беларусь приговорил Д. Коновалова и В. Ковалева к смертной казни]</ref> у дачыненні да Дзмітрыя Канавалава і Уладзіслава Кавалёва пасля [[Выбух у мінскім метрапалітэне|тэракту]] на станцыі [[Мінскі метрапалітэн|метро]] «[[Кастрычніцкая (станцыя метро, Мінск)|Кастрычніцкая]]» у [[Мінск]]у. У 2012 годзе абраны намеснікам старшыні Беларускага рэспубліканскага саюза юрыстаў<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2012/may/9140/ Съезд Белорусского республиканского союза юристов прошел в Минске (+фото)]</ref>. З 1 студзеня 2015 года па 2023 год — суддзя Суда Еўразійскага эканамічнага саюза, у тым ліку з 1 студзеня 2015 года<ref>[https://belta.by/politics/view/fedortsov-stal-predsedatelem-suda-eaes-62630-2015/ Федорцов стал председателем Суда ЕАЭС]</ref> па снежань 2017 года<ref>[https://courteurasian.org/about_the_court/judges/ Судьи]</ref> — старшыня Суда Еўразійскага эканамічнага саюза<ref>[https://courteurasian.org/about_the_court/judges/ Судьи]</ref>. [[Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання|Дэлегат]] [[VII Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] ад Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў<ref>[https://vns.gov.by/ru/struct-ru/persons/view/fedortsov-aleksandr-adamovich-860/ Федорцов Александр Адамович]</ref>. == Сям’я == * Сын — Дзмітрый Аляксандравіч Федарцоў (нар. 1979) — беларускі юрыст, старшыня эканамічнага суда Магілёўскай вобласці (з 2024). * Внук — Федарцоў Дзяніс Дзмітрыевіч (нар. 2008). == Узнагароды == * [[Ордэн Францыска Скарыны]] (2002)<ref>Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 лютага 2002 года № 111 «Аб узнагароджанні суддзяў судоў і работнікаў органаў юстыцыі дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»</ref>, * [[Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь]] (2012)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-21/2012-21(010-037).pdf&oldDocPage=20 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 лютага 2012 года № 57 «Аб узнагароджанні дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі Беларусь»]</ref>, * медаль «За ўклад у стварэнне Еўразійскага эканамічнага саюза» (2019)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=F91900196 Решение Высшего Евразийского экономического совета от 29 мая 2019 г. № 3 «О награждении медалью «За вклад в развитие Евразийского экономического союза»»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Федарцоў Аляксандр Адамавіч}} [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Суддзі Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] q1944a22srj38a374o1mh0al0jztma6 0 795022 5123450 5060275 2026-04-08T12:21:10Z Voūk12 159072 5123450 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arms of Saxony.svg|міні|Герб Ветынаў / Веццінаў (ням. Wettiner)]] '''Ветыны''' ('''Вэттыны''', '''Вецціны''', '''Віціны,''' {{Lang-de|''Wettiner''}} , пол. '''Wettinowie''', '''Wettyni)''' — нямецкая [[Дынастыя|дынастыя,]] якая паходзіла з сучаснай [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Анхальт]] . Яна кіравала ў Майсене, Саксоніі і герцагствах Цюрынгіі . Яе прадстаўнікі, вядомыя як «'''Сасы'''» і сядзелі на троне ў Варшаве і Вільні (курфюрсты [[Аўгуст Моцны|Аўгуст II Моцны]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III Сас]] як [[Каралі польскія|каралі Польшчы і вялікія князі Літоўскія]], а кароль Саксоніі [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]] як [[Герцагства Варшаўскае|герцаг Варшаўскі]]). У 1423 годзе Ветыны разам з герцагствам Саксен-Вітэнберг атрымалі годнасць выбарцаў імператара (электара, курфюрста) [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]] і ўсе іх уладанні пачалі называцца гістарычнай назвай [[Курфюрства Саксонія|Саксонія]]. У 1485 годзе дынастыя падзялілася на дзве лініі: '''Эрнестынскую''' (старэйшую), курфюрстскую, якая кіравала ў [[Вітэнберг]]у і значнай частцы [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], і '''Альберцінскую''' (малодшую), якая кіравала ў [[Майсенская марка|Майсене]] і паўночнай Цюрынгіі. Пабочнай, Эрнестинскай лініяй дынастыі з’яўляецца ''род'' '''Кобургаў''', таксама вядомы як '''дынастыя Саксен-Кобургаў''' . Іх назва паходзіць ад герцагства [[Саксен-Кобург-Гота]] '','' дзе яны кіравалі. Кобургі займаюць [[Каралі Бельгіі|бельгійскі трон]] (з 1831 года), [[Спіс брытанскіх манархаў|брытанскі трон]] з 1901 года (з 1917 года пад прозвішчам ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]''), а раней кіравалі ў [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]] (з 1837 па 1910 год пад прозвішчам папярэдняй дынастыі [[Браганса (дынастыя)|, Браганза]]) і [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]] (з 1908 па 1946 год). == Пачатак дынастыі == [[Файл:Saxony (Division of Leipzig) - DE.png|міні|Ліпскі падзел вецінскіх ўладанняў 1485]] Родапачынальнікам сям’і быў Тыма, граф Вецін ([[:pl:Wettin|Wettin]]), які жыў у XI стагоддзі. Яго сын Конрад Вялікі стаў [[Майсенская марка|маркграфам Майсена]] ў 1123 годзе. Генрых III Славетны (праўнук Конрада, памёр у 1288 годзе) прыняў тытул ландграфа [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ў 1249 годзе. Праз амаль дзвесце гадоў, у 1423 годзе, [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] стаў герцагам Вітэнбергам [[Вітэнберг|Саксонскім]], а таксама [[Курфюрст|электарам (выбарцам, курфюрстам) Германскай імперыі]] . У XV стагоддзі род падзяліўся на дзве лініі. Іх заснавальнікамі былі два ўнукі Фрыдрыха I, '''Эрнэст''' і '''Альберт''', якія падзялілі паміж сабой Саксонію. Тытул курфюрста перадаваўся па эрнестынскай лініі да 1547 года. Пазней у іх тытул забралі і перадалі малодшай альбертынскай лініі. == Эрнестынская лінія == У наступныя стагоддзі лінія зведала шматлікія падзелы. У выніку былі створаны асобныя герцагствы, у тым ліку [[Саксен-Веймар|Саксонска-Веймарскую]], Саксонска- [[Айзенах|Эйзенахскую]] (кіруючая лінія там згасла ў 1741 годзе), [[Саксен-Кобург-Гота|Саксен-Кобург-Гоцкая]] (лінія згаслая ў 1825 годзе) і Саксен-Кобург-Саальфельдская . Найбольш вядомай з’яўляецца лінія ад Саксоніі — Кобург-Гоцкая (Saksen-Coburg-Gotha), шырока вядомая як Кобургі. Да 1918 года князі Эрнестины кіравалі герцагствамі Саксен-Веймарскае, Саксен-Альтэнбургскае, Саксен-Кобург-Гота, Саксен-Майнінгенскае і Саксен-Хільдбургхаўзенскае . == Кобургі == Прынц [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольд Саксен-Кобург-Гота]] (малодшы брат Эрнэста I, герцага [[Кобург]]скага) быў абраны [[Каралі Бельгіі|каралём бельгійцаў]] у 1831 годзе. Яго прапрапраўнук, [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп I,]] з’яўляецца цяперашнім (сёмым) кіруючым манархам [[Бельгія|Бельгіі]] . [[Файл:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|міні|Лізавета ІІ / Эльжбета ІІ. 1956]] Пляменнік Леапольда I, Альберт (малодшы сын Эрнэста I), ажаніўся з каралевай Вялікабрытаніі [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] у 1840 годзе. Іх унук, [[Георг V|Георг V,]] змяніў сямейнае прозвішча на ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]'' падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], бо прозвішча ''Вецін'' занадта моцна асацыявалася з [[Германская імперыя|Другім рэйхам,]] які варожа ставіўся да Вялікабрытаніі. [[Лізавета II]] (унучка [[Георг V|Георга V]]), якая кіравала з 1952 па 2022 год, была пятай і апошняй ''кобургскай каралевай'' Англіі на брытанскім троне. Згодна з указамі Лізаветы II ад 1952 і 1960 гадоў, яе дзеці ад шлюбу з [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіпам,]] герцагам Эдынбургскім, фармальна носяць прозвішчы ''Віндзар'' (у тым ліку [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Чарльз III]], цяперашні кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]) або ''Маўнтбатэн-Віндзар'', застаючыся членамі сям’і ''Віндзар'' , але на самой справе яны ўжо з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] (малодшай лініі дынастыі [[Ольдэнбургі (дынастыя)|Ольдэнбургаў]]) з-за паходжання прынца Філіпа з грэцкай лініі гэтай дынастыі. [[Фернанду II|Фердынанд]], яшчэ адзін пляменнік па браце Леапольда II Бельгійскага, ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II да Глорыяй з дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] ў 1836 годзе. Іх нашчадкі захавалі прозвішча ''Браганса'' і кіравалі [[Каралеўства Партугалія|Партугаліяй]] да 1910 года. Апошні кароль гэтай лініі [[Мануэл II|, Мануэль II Патрыёт,]] памёр бяздзетным у 1932 годзе. Пляменнік па браце Фердынанда Партугальскага, якога таксама звалі [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанд]], быў абраны князем Балгарыі ў 1887 годзе. У 1908 годзе ён прыняў тытул караля (у [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыі]] тытул быў ''цар''). Гэтая лінія панавала да 1946 года, калі сям’я цара [[Сімяон II|Сімяона II]] (якому тады было ўсяго дзевяць гадоў) была вымушана пакінуць краіну камуністам. Сімяон II вярнуўся ў краіну пасля звяржэння камуністычнага рэжыму. Ён займаў [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|пасаду кіраўніка балгарскага ўрада]] з 2001 па 2005 год. == Альберцінская лінія == [[Файл:Coat_of_arms_of_Wettin_House_Albert_Line.png|міні|Герб каралёў Саксоніі]] У 1498 годзе малодшы сын Альберта, [[Фрыдрых Саксонскі|Фрэдэрык]], быў абраны [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] . Яго пляменнік , Маўрыцы, прыняў тытул курфюрста Саксоніі ў 1547 годзе. [[Файл:Portrait of Augustus II the Strong as King of Poland.jpg|міні|Луі дэ Сільвестры. Аўгуст Моцны як кароль Рэчы Паспалітай]] [[Файл:Coat of Arms of Wettin kings of Poland.svg|міні|вялікі герб Фрыдэрыка Аўгуста Саса як караля Рэчы Паспалітай]] У 1697 годзе курфюрст [[Аўгуст Моцны|Фрыдрых Аўгуст I]] быў абраны [[Каралі польскія|каралём Рэчы Паспалітай]] на выбарах у меншасці. Ён прыняў імя Аўгуст II і ўвайшоў у гісторыю як ''Моцны''. Яго сын, [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрых/Фрыдэрык Аўгуст II,]] таксама быў абраны каралём Польскага Каралеўства і Вялікім Князем Літоўскім на выбарах меншасццю галасоў пасля смерці бацькі ў 1733 годзе. Ён прыняў імя Аўгуст III. І бацька і сын — у мясцовай традыцыі — «Сасы» збольшага жылі ў Саксоніі разбудоўвалі [[Дрэздэн]], аддаўшы палітыку ў Рэчы Паспалітай наводкуп магнатам і Расійскай імперыі. Унія Саксоніі з Рэччу Паспалітай праіснавала да 1763 года. [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыя ад 3 мая]] ў артыкуле VII гарантавала спадчыну польскага трона прадстаўнікамі саксонскай дынастыі, пачынаючы з [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыха Аўгуста III]] . З-за адсутнасці нашчадкаў мужчынскага полу трон павінен быў перайсці ў спадчыну яго зяцю '', са згоды сабраных саслоўяў, яго абранай дачцэ'', (…) ''захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь іншых прадпісанняў, абраць другі дом на трон пасля выгасання першага'' . Падзелы і распад Рэчы Паспалітай перашкодзілі гэтым планам. Падчас напалеонаўскіх войнаў курфюрст [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст]] II прыняў тытул караля Саксоніі і імя Фрыдрых Аўгуст I у 1806 годзе. У наступным годзе Напалеон падараваў яму [[Герцагства Варшаўскае|тытул герцага Варшаўскага]] (ён там да 1815 года). Веціны страцілі свой трон у Саксоніі ў 1918 годзе. == Каралі Саксоніі == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Час урада ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 1 | [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]]<br /><br /><br /><br /> Курфюрст Саксоніі |[[Файл:Fryderyk_August_I.jpg|link=Plik:Fryderyk_August_I.jpg|62x62пкс]] | 23 снежня 1750 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 5 мая 1827 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1795-1827 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэцін (1722—1763)<br /><br /><br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 2 | Антоні Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Anton_af_Sachsen.jpg|link=Plik:Anton_af_Sachsen.jpg|61x61пкс]] | 27 снежня 1755 г.<br /><br /><br /><br /> | 6 чэрвеня 1836 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1827-1836 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэцін (1722—1763)<br /><br /><br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 3 | [[Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст II Вэцін]]<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|link=Plik:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|67x67пкс]] | 18 мая 1797 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1854 г.<br /><br /><br /><br /> Брэнніхель — Карэстэн | 1836-1854 гг. | Максіміліян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 4 | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Johan_von_Saxen_(1801-1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|link=Plik:Johan_von_Saxen_(1801—1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|78x78пкс]] | 12 снежня 1801 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 29 кастрычніка 1873 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1854-1873 гг. | Максіміліян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 5 | Альберт I Вецін<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:König_Albert_von_Sachsen.jpg|link=Plik:König_Albert_von_Sachsen.jpg|72x72пкс]] | 23 красавіка 1828 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 19 чэрвеня 1902 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1873-1902 гг. | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 6 | Георг I з Веціна<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|link=Plik:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|67x67пкс]] | 8 жніўня 1832 г.<br /><br /><br /><br /> [[Дрэздэн]] | 15 кастрычніка 1904 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1902-1904 гг. | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 7 | Фрыдрых Аўгуст III Вэцін<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1904-1918 гг. | Георг I з Веціна<br /><br /><br /><br /> Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |} == Галава роду Ветынаў з лініі Альберцінаў == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Працягласць службы ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 8 | Фрыдрых Аўгуст III Ветын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /> Сібіленорт | 1918-1932 гг. | Георг I Ветын<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |- | align="center" | 9 | Фрыдрых Крысціян II Вецін<br /> Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|link=Plik:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|65x65пкс]] | 31 снежня 1893 г.<br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1968 г.<br /><br /> Самедан | 1932-1968 гг. | Фрыдрых Аўгуст III <br /> Луіза, дачка Фердынанда IV, вялікага герцага Тасканы |- | align="center" | 10 | Марыя Эмануэль Саскі<br /> Маркграф Мейсенскі | | 31 студзеня 1926 г.<br /> Прюфеніг | 23 ліпеня 2012 г. | 1968-2012 гг. | Фрыдрых Крысціян II<br /> Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 11 | Альберт Джозэф<br />Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Albert_Wettyn.JPG|link=Plik:Albert_Wettyn.JPG|64x64пкс]] | 30 лістапада 1934 г.<br /><br /> Бамберг | 6 кастрычніка 2012 г. | 2012 год | Фрыдрых Крысціян II<br />Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 12 | {{Не перакладзена|Міхаэль, князь Саска-Веймарска-Эйсенаскі}} <br /> кіраўнік роду Вэтынаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай | | 15 лістапада 1946 г.<br /><br /><br /><br /> Бамберг | | з 2012 года | Карл Аўгуст, кіраўнік роду Вецінаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай<br /><br />Эльжбета, в. бар. Отмара фон Вангенхайм-Вінтэрштэйн |- | align="center" | 13 | [[Aleksander z Saksonii-Gessaphe|Аляксандр I Ветын]]<br />Маркграф Мейсенскі Герцаг Саксоніі | | 12 лютага 1953 г. [[Мюнхен]] | | з 2012 года | Роберт дэ Афіф Марыя Ганна Вецін, дачка Фрыдрыха Хрысціяна II Ветына Маркграф Мейсенскі |} == Генеалогія == === Курфюрсты Саксоніі, князі Саксен-Альтэнбургскія, Гота, Веймарскія, Айзенаскія, Іенскія, Веймар-Айзенахскія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||EN2|v|EL|border=1|EN2=[[Ernest Wettyn|Ernest]]<br>1441–1486<br>elektor Saksonii|EL=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1443–1484}} {{familytree|||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||KR|-|JD||FII||ERN||AL||ML|v|JN|v|NN||MG|-|HII|border=1|KR=[[Krystyna saska|Krystyna]]<br>1461–1521|JD=[[Jan Oldenburg|Jan II]]<br>1455–1513<br>król Danii|FII=[[Fryderyk III Mądry|Fryderyk III]]<br>1463–1525<br>elektor Saksonii|ERN=[[Ernest Wettin (arcybiskup Magdeburga)|Ernest]]<br>1464–1513<br>arcybiskup Magdeburga|AL=[[Albrecht Wettin (arcybiskup Moguncji)|Albrecht]]<br>1467–1484<br>arcybiskup Moguncji|JN=[[Jan Stały|Jan]]<br>1468–1532<br>elektor Saksonii|MG=Małgorzata<br>1469–1528|HII=[[Henryk II Średni|Henryk II]]<br>1468–1532<br>książę Lüneburga|NN=Zofia<br>Meklemburska<br>1481–1503|ML=Małgorzata<br>Askańska<br>1494–1521}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|'||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||JF|v|SC||||||MA|-|FR||JE|border=1|JF=[[Jan Fryderyk I]]<br>1503–1554<br>elektor Saksonii|SC=[[Sybilla Jülich-Kleve-Berg|Sybilla<br>Jülich-Kleve-Berg]]<br>1512–1554|MA=Maria<br>1515–1583|FR=[[Filip I wołogoski|Filip I]]<br>1515–1560<br>książę Pomorza|JE=Jan Ernest<br>1521–1553<br>książę Saksonii-Coburg}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||AA|-|JI|v|BB||CC|v|DD||EE|border=1|AA=Agnieszka<br>Heska<br>1527–1555|JI=Jan Fryderyk I<br>1529–1595<br>elektor Saksonii|BB=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1540–1594|CC=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Jan Wilhelm]]<br>1530–1573<br>książę Saksonii-Weimar|DD=Dorota<br>Wittelsbach<br>1544–1592|EE=Jan Fryderyk III<br>1538–1565<br>książę Saksonii-Gotha}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|AA|-|JC|-|BB||CC|-|JE|-|DD||ZW|v|FA|v|UU||JO|v|DE||MA||border=1|AA=Anna<br>Wettyn<br>1567–1613|JC=Jan Kazimierz<br>1564–1633<br>książę Saksonii-Coburg|BB=Małgorzata<br>Brunszwicka<br>1573–1643|CC=Elżbieta<br>Mansfield<br>1565–1596|JE=Jan Ernest<br>1566–1638<br>książę Saksonii-Eisenach|DD=Krystyna<br>Heska<br>1578–1658|FA=[[Fryderyk Wilhelm I (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm I]]<br>1562–1602<br>książę<br>Saksonii-Weimar|ZW=[[Zofia Wirtemberska (1563–1590)|Zofia<br>Wirtemberska]]<br>1563–1590|UU=[[Anna Maria Wittelsbach (Pfalz-Neuburg)|Anna Maria<br>Wittelsbach]]<br>1575–1643|JO=[[Jan (książę Saksonii-Weimar)|Jan]]<br>1570–1605<br>książę Saksonii-<br>Weimar-Jena|DE=Dorota Maria<br>Anhalcka<br>1574–1617|MA=Maria<br>1571–1610<br>opatka Quedlinburgu}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||!||||!||||||||!||border=1}} {{familytree||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|(||||,|-|-|-|(||border=1}} {{familytree|||AA|v|ZA||WW||SS||AS|v|SQ||DO||DE|-|AL|||!|border=1|DO=Dorota<br>1581–1645<br>opatka Quedlinburgu|DE=Dorota<br>1601–1675|AL=Albert IV<br>1599–1644<br>książę Saksonii-Eisenach|AA=[[Jan Filip (książę Saksonii-Altenburg)|Jan Filip]]<br>1597–1639<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|WW=Fryderyk<br>1599–1625<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SS=Jan Wilhelm<br>1600–1632<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|AS=Fryderyk Wilhelm II<br>1603–1669<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SQ=Magdalena Sibylla<br>Wettyn<br>1617–1668|ZA=Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1593–1650}} {{familytree||||||`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|.|||||||||||!||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||JO|-|NN||UU||||,|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|'|border=1|JO=[[Joanna Magdalena z Saksonii-Altenburg|Joanna Magdalena]]<br>1656–1686|NN=[[Jan Adolf I]]<br>1649–1697<br>książę<br>Saksonii-Weissenfels|UU=Fryderyk Wilhelm III<br>1657–1672<br>książę<br>Saksonii-Altenburg}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||JE||FR||WI|v|EL||ER|v|ELU||WW||EE|border=1|JE=[[Jan Ernest I (książę Saksonii-Weimar)|Jan Ernest I]]<br>1594–1626<br>książę<br>Saksonii-Weimar|FR=[[Fryderyk (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk]]<br>1596–1622|WI=[[Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm]]<br>1598–1662<br>książę<br>Saksonii-Weimar|EL=Eleonora Dorota<br>Anhalt-Dessau<br>1602–1664|ER=[[Ernest I Pobożny]]<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680|WW=[[Fryderyk Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm]]<br>1603–1619|EE=[[Bernard (książę Saksonii-Weimar)|Bernard]]<br>1604–1639<br>landgraf Turyngii}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!||||||||!||||||||||||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!|||||||KO|border=1|KO=Koburgowie}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||JE|v|AA||AW|v|BB||BE|v|CC||BER|v|DD||DM|-|MA||border=1|JE=[[Jan Ernest II]]<br>1627–1683<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AW=Adolf Wilhelm<br>1632–1668<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BE=Jan Jerzy I<br>1634–1686<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BER=Bernard II<br>1638–1678<br>książę<br>Saksonii-Jena|DM=Dorota Maria<br>1641–1675|MA=Maurycy<br>1619–1681<br>książę<br>Saksonii-Zeitz|AA=Krystyna Elżbieta<br>ze Szlezwika-Holsztynu<br>1638–1679|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|CC=Johannetta<br>Sayn-Wittgenstein<br>1632–1701|DD=Maria Szarlotta<br>de la Trémoille<br>1632–1682}} {{familytree||||||||,|-|-|-|(||||||||!||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||WE|.|JE|v|AA||WA||JJ|-|SW||JWA|v|MA|,|CH||JW|border=1|WE=[[Wilhelm Ernest (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm Ernest]]<br>1662–1728<br>książę<br>Saksonii-Weimar|JE=[[Jan Ernest III]]<br>1664–1707<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AA=[[Zofia Augusta Anhalt-Zerbst|Zofia Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1663–1694|WA=Wilhelm August<br>1668–1671<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|JJ=[[Jan Jerzy II (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Jerzy II]]<br>1665–1691<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|SW=Zofia Szarlotta<br>Wirtemberska<br>1671–1717|JWA=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Wilhelm III]]<br>1666–1729<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|MA=Amelia<br>Nassau-Dietz<br>1655–1695|CH=Charlotta Maria<br>1669–1703|JW=Jan Wilhelm<br>1675–1690<br>książę<br>Saksonii-Jena}} {{familytree||||||||||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||EL|-|ER|v|ZO||||||||||||||WH|border=1|EL=Eleonora Wilhelmina<br>Anhalt-Köthen<br>1696–1726|ER=[[Ernest August I (książę Saksonii-Weimar)|Ernest August I]]<br>1688–1748<br>książę<br>Saksonii-Weimar i Saksonii-Eisenach|ZO=Zofia Szarlotta<br>Hohenzollern<br>1713–1747|WH=Wilhelm Henryk<br>1691–1741<br>książę<br>Saksonii-Eisenach}} {{familytree||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||ER|v|ME|border=1|ER=[[Ernest August II]]<br>1737–1758<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|ME=[[Anna Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Anna Amalia<br>Brunszwicka]]<br>1739–1807}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|LU||KK|border=1|KA=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Karol August]]<br>1757–1828<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|LU=Luiza<br>Hessen-Darmstadt<br>1757–1830|KK=Fryderyk<br>Ferdynand<br>1758–1793}} {{familytree||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||KA|v|NP||BH|v|ID|border=1|KA=Karol Fryderyk<br>1783–1853<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|NP=[[Maria Romanowa (1786–1859)|Maria Romanowa]]<br>1786–1859|BH=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida Wettyn<br>1794–1852}} {{familytree||||||||||||||!||||||||)|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|SO||WE|-|AD||HR|v|BB|border=1|KA=[[Karol Aleksander (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Karol Aleksander]]<br>1818–1901<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|SO=[[Zofia Holenderska]]<br>1824–1897|WE=[[Edward z Saksonii-Weimar|Edward]]<br>1823–1902|HR=Hermann<br>1825–1901|AD=Augusta Katarzyna<br>Gordon-Lennox<br>1827–1904|BB=Augusta<br>Wirtemberska<br>1826–1898}} {{familytree||||||||||||||||!||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||KO|v|PA||WI|v|ID|border=1|KO=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1844–1894)|Karol August]]<br>1844–1894<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|PA=Paulina Augusta<br>1852–1904|WI=Wilhelm<br>1853–1924|ID=Gerta<br>Isenburg-Büdingen<br>1863–1945}} {{familytree||||||||||||||||||!||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||RR|v|FE||WW|border=1|RR=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora Wettyn]]<br>1890–1972|WW=Hermann<br>1886–1964}} {{familytree||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||RR|v|FE|border=1|RR=Karol August<br>1912–1988|FE=Elżbieta<br>Wangenheim-Winterstein<br>1912–2010}} {{familytree||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||RR|border=1|RR=Michał<br>ur. 1946}} {{familytree/end}} === Герцагі Саксен-Гота-Альтэнбург, Кобург, Майнінген, Рэмхільд, Айзенберг, Хільдбурггаўзен ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||ER|v|ELU||border=1|ER=Ernest I<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|FE|v|AA||AL|v|BB||SS|v|BH|v|CC||HE|-|DD||CH|-|EE||ER|v|FF||DS|v|JE|v|GG|border=1|FE=Fryderyk I<br>1646–1691<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|AL=Albert V<br>1648–1699<br>książę Saksonii-Coburg|BH=Bernard I<br>1649–1706<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|HE=Henryk<br>1650–1710<br>książę<br>Saksonii-Römhild|CH=Chrystian<br>1653–1707<br>książę<br>Saksonii-Eisenberg|ER=Ernest<br>1655–1715<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|AA=Magdalena Sybylla<br>Wettyn<br>1648–1681|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|SS=Maria Jadwiga<br>Hesse-Darmstadt<br>1647–1680|CC=Elżbieta Eleonora<br>Brunszwicka<br>1658–1729|DD=Maria Elżbieta<br>Hesse-Darmstadt<br>1656–1715|EE=Krystyna Wettyn<br>1659–1679|FF=Zofia Henrietta<br>Waldeck<br>1662–1702|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree||,|-|(||||||||!||||||,|-|(||||!|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'||||||,|-|'||||!||border=1}} {{familytree||!|FR|v|DD||ER||||FW|!|||AU|v|SS|||||||||JAS|v|CO||JF|||||III|||KO|border=1|FR=[[Fryderyk II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Fryderyk II]]<br>1676–1732<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|ER=Ernest August<br>1677–1678|FW=Fryderyk Wilhelm<br>1679–1746<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|AU=Antoni Ulryk<br>1687–1763<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|SS=Szarlotta Amalia<br>Hesse-Philippsthal<br>1730–1801|JAS=Ernest Fryderyk I<br>1681–1724<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JF=[[Józef Fryderyk von Sachsen-Hildburghausen|Józef Fryderyk]]<br>1702–1787|CO=Zofia<br>Erbach-Erbach<br>1683–1742|DD=[[Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst|Magdalena Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1679–1740|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|KO=Książęta Coburg-Saafeld i Gotha<br>Królowie Wielkiej Brytanii i Belgów}} {{familytree||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|.||!|||||||||||||||!|||border=1}} {{familytree||||||`|-|-|-|.||||||||||!||||!||!|||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree||||||,|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.||ER|v|DO|!||||||||||||||AA|v|AE||LU|-|CH|border=1|ER=[[Ernest Ludwik I]]<br>1672–1724<br>książę<br>Saksonii-Meiningen.|DO=[[Dorota Maria z Saksonii-Gotha-Altenburg|Dorota Maria]]<br>1674–1713|AA=[[Ernest Fryderyk II (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk II]]<br>1707–1745<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|AE=Karolina<br>von Erbach-Fürstenau<br>1700–1758|LU=Ludwik Fryderyk<br>1710–1759|CH=Krystyna z Holsztynu-<br>Sonderburg-Plön<br>1713–1778}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|+|-|-|-|.|||`|-|v|-|-|^|.|||!|||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|FR|v|DM||SS||WW|||EW||DD||!||||||||||||||||FA|v|SA|,|EU|border=1|FR=Fryderyk III<br>1699–1772<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DM=[[Ludwika Dorota z Saksonii-Meiningen|Ludwika Dorota]]<br>1710–1767|SS=Jan August<br>1704–1767|WW=Jan Adolf<br>1721–1799|EW=[[Ernest Ludwik II]]<br>1709–1729<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|DD=[[Karol Fryderyk (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Fryderyk]]<br>1712–1743<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|FA=[[Ernest Fryderyk III (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk III]]<br>1727–1780<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|SA=Ernestyna Augusta<br>1740–1786|EU=Eugeniusz<br>1730–1795}} {{familytree||||!||||,|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||||||||||,|-|-|^|-|-|-|#|-|.||border=1}} {{familytree|||ER|v|DD||||KH|-|LG||GO|v|HH||||||||||||||FS|v|XX||`|CH|border=1|ER=[[Ernest II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Ernest II]]<br>1745–1804<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DD=Szarlotta<br>1751–1827|KH=[[Karol Wilhem (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Wilhelm]]<br>1754–1782<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|GO=[[Jerzy I (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy I]]<br>1761–1803<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|LG=Luiza<br>Stolberg-Gedern<br>1764–1834|HH=Luiza Eleonora<br>Hohenlohe-Langenburg<br>1763–1837|FS=Fryderyk<br>1763–1834<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|XX=Charlotta<br>Mecklenburg-Strelitz<br>1769–1818|CH=Krystyna Zofia<br>1761–1790}} {{familytree||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||!||border=1}} {{familytree|AU|v|DO||FR||||AD|-|WVI||ID|-|BE||BII|v|DD||||||SA|border=1|SA=Książęta Saksonii-Altenburg|AU=August<br>1772–1822<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|FR=Fryderyk IV<br>1774–1825<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DO=Ludwika Szarlotta<br>z Meklemburgii-Schwerin<br>1779–1801|AD=[[Adelajda z Saksonii-Meiningen (1792–1849)|Adelajda]]<br>1792–1849|WVI=[[Wilhelm IV Hanowerski|Wilhelm IV]]<br>1765–1837<br>król Wielkiej Brytanii i Hanoweru|BE=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida<br>1794–1852|BII=[[Bernard II (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard II]]<br>1800–1882<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|DD=Maria Fryderyka<br>Hessen-Kassel<br>1804–1888}} {{familytree||||!||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||||||||border=1}} {{familytree|||LU|-|ER||||||||||||||||||||JE|v|KH||AU|-|MA|border=1|LU=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika Dorota]]<br>1800–1831|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|JE=[[Jerzy II (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy II]]<br>1826–1914<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|KH=Karolina Hohenzollern<br>1831–1855|AU=Augusta<br>1843–1919|MA=Maurycy<br>1829–1907}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||BE|v|SS||ME|border=1|BE=[[Bernard III (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard III]]<br>1851–1928<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|SS=[[Charlotta Hohenzollern|Charlotta<br>Hohenzollern]]<br>1860–1919|ME=[[Maria Elżbieta z Saksonii-Meiningen|Maria Elżbieta]]<br>1853–1923}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||FE|-|WE|border=1|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora]]<br>1890–1972|WE=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>książę Saksonii-<br>Weimaru-Eisenach}} {{familytree/end}} === Цары Балгарыі, каралі Партугаліі, герцагі Саксен-Кобург-Заальфельдскія і Гоцкія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||||||||||||DS|v|JE|v|GG|border=1|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree|||||||||||||||||||||||!||||!||,|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|'||,|-|^|-|#|-|-|-|.|||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||III|||ZF|-|SA||FJ|v|RESS|border=1|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|ZF=[[Zofia Wilhelmina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Zofia<br>Wilhelmina]]<br>1693–1727|SA=[[Fryderyk Antoni]]<br>1692–1744<br>książę<br>Schwarzburg-Rudolstadt|FJ=[[Franciszek Jozjasz]]<br>1697–1764<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfel|RESS=[[Anna Zofia Schwarzburg-Rudolstadt|Anna Zofia]]<br>1700–1780}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||EF|v|AA||CH|-|LMS||FK|-|AKM||FJ|border=1|EF=[[Ernest Fryderyk]]<br>1724–1800<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|CH=Charlotta<br>Zofia<br>1731–1810|LMS=Ludwik<br>1725–1778<br>książę Mecklenburgii-<br>Schwerin|FK=Fryderyka<br>Karolina<br>1735–1791|AKM=Karol<br>1736–1806<br>książę Brandenburgii-<br>Ansbach|FJ=Fryderyk<br>Jozjasz<br>1737–1815|AA=[[Zofia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Zofia<br>Brunszwicka]]<br>1724–1802}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||FE|v|FRE|border=1|FE=[[Franciszek z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Franciszek]]<br>1750–1806<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|FRE=[[Augusta Reuss-Ebersdorf|Augusta<br>Reuss-Ebersdorf]]<br>1757–1831}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AN|-|AA||JU|-|BB||ER|v|CC||FER|v|DD||WI|v|EE||LE|v|LMT|border=1|AN=[[Antonina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Antonina]]<br>1779–1824|JU=[[Julia z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Julia]]<br>1781–1860|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|FER=[[Ferdynand Jerzy Koburg|Ferdynand]]<br>1785–1851|WI=[[Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Wiktoria]]<br>1786–1861|LE=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgii|AA=[[Aleksander Fryderyk Wirtemberski (1771–1833)|Aleksander<br>Fryderyk]]<br>1771–1833<br>książę Wirtembergii|BB=[[Konstanty Romanow (1779–1831)|Konstanty<br>Romanow]]<br>1779–1831|CC=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika]]<br>1800–1831|DD=[[Maria Antonina Koháry|Maria Antonina<br>Koháry]]<br>1797–1862|EE=[[Edward August Hanowerski|Edward August]]<br>1767–1820<br>książę Kentu|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.|`|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|.|||||`|-|-|.||||!||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||ER|-|AB||AA|v|BB||CC|v|DD||WI|v|EN||KO|border=1|ER=[[Ernest II z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest II]]<br>1818–1893<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii|AB=[[Aleksandra Badeńska|Aleksandra<br>Badeńska]]<br>1820–1904|KO=Królowie Belgów|AA=[[Ferdynand II Koburg|Ferdynand II]]<br>1816–1885<br>król Portugalii|BB=[[Maria II (królowa Portugalii)|Maria II]]<br>1819–1853<br>królowa Portugalii|CC=[[August Koburg-Koháry|August]]<br>1818–1881|DD=[[Klementyna Orleańska|Klementyna<br>Orleańska]]<br>1817–1907}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|.||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|'||!||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree|PV|-|HS||LI|v|AA||JA||MA|-|JE||AM|v|LEO||||FI|v|QQ||KR|border=1|PV=[[Piotr V (król Portugalii)|Piotr V]]<br>1837–1861<br>król Portugalii|LI=[[Ludwik I Bragança|Ludwik I]]<br>1838–1889<br>król Portugalii|JA=[[Jan (książę Beja)|Jan]]<br>1840–1861<br>książę Beja|MA=[[Maria Anna Portugalska (1843–1884)|Maria Anna]]<br>1843–1884|JE=[[Jerzy (król Saksonii)|Jerzy I]]<br>1902–1904<br>król Saksonii|AM=[[Antonia Maria Portugalska|Antonia Maria]]<br>1845–1913|LEO=Leopold<br>1835–1905<br>Hohenzollern-Singmaringen|HS=[[Stefania Hohenzollern-Sigmaringen|Stefania]]<br>1837–1859|AA=[[Maria Pia Sabaudzka|Maria Pia<br>Sabaudzka]]<br>1847–1911|FI=[[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]]<br>1861–1948<br>car Bułgarii|QQ=[[Maria Luiza Burbon-Parmeńska|Maria Ludwika<br>Burbon-Parmeńska]]<br>1870–1899|KR=Królowie Wielkiej Brytanii}} {{familytree||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||KA|v|SS||AP|!|||||||||||||||BIII|v|AA||CC||NN||EW|v|AB|border=1|KA=[[Karol I Dyplomata|Karol I]]<br>1863–1908<br>król Portugalii|AP=Alfons<br>1865–1920<br>książę Porto|SS=[[Amelia Orleańska|Amelia<br>Orleańska]]<br>1865–1951|BIII=[[Borys III]]<br>1894–1943<br>car Bułgarii|CC=[[Cyryl Koburg|Cyryl]]<br>1895–1945|NN=[[Eudoksja Koburg|Eudoksja]]<br>1898–1985|EW=[[Nadeżda Koburg|Nadeżda]]<br>1899–1958|AW=[[Albrecht Eugeniusz Wirtemberski|Albrecht<br>Wirtemberski]]<br>1895–1954|AA=[[Joanna Sabaudzka|Joanna<br>Sabaudzka]]<br>1907–2000}} {{familytree||||||||,|-|^|-|.||||,|-|'||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||border=1}} {{familytree|||||||LU||MA|-|OH||||||||||ML|-|KL||SII|v|SGA||border=1|LU=[[Luís Filipe (książę Bragança)|Ludwik Filip]]<br>1887–1908<br>książę Braganza|MA=[[Manuel II Patriota|Manuel II]]<br>1889–1932<br>król Portugalii|OH=[[Augusta Wiktoria Hohenzollern-Sigmaringen|Augusta]]<br>1890–1966|ML=Maria Ludwika<br>ur. 1933|KL=Karol<br>Leningen<br>1928–1990|SII=[[Symeon Sakskoburggotski|Symeon II]]<br>ur. 1937<br>car Bułgarii|SGA=[[Margarita Gómez-Acebo|Margarita Gómez-<br>Acebo y Cejuela]]<br>ur. 1935}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||KA|v|AA||BB|v|CC||DD|v|EE||FF|v|GG||HH|v|II|border=1|KA=[[Kardam (książę Tyrnowa)|Kardam II]]<br>1962–2015<br>książę Tyrnowa|AA=Mirian Ungria<br>y Lopez|BB=Cyryl<br>ur. 1964<br>książę Presławia|CC=Rosario Nadal y<br>Fuster-Puigdorfila|DD=Kubrat<br>ur. 1965<br>książę Panagjuriszte|EE=Carla Maria Royo-<br>Villanova y Urrestarazu|FF=Konstantyn-Asen<br>ur. 1967<br>książę Widynia|GG=Maria Garcia<br>de Rasilla y Gorazar|HH=Kalina<br>ur. 1972|II=Antonio<br>Muñoz Valcarcela<br>ur. 1958}} {{familytree||||||||||||||||||,|-|-|-|v|-|'||,|-|-|-|v|-|^|-|.||||,|-|^|-|v|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|.||`|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||BO||BE||MA||OL||TS||MI||LU||TI||UM||SO||SH|border=1|BO=Borys<br>ur. 1997|BE=Beltran<br>ur. 1999|MA=Mafalda<br>ur. 1994|OL=Olympia<br>ur. 1995|TS=Tassilo<br>ur. 2002|MI=Mirko<br>ur. 1995|LU=Lucas<br>ur. 1997|TI=Tirso<br>ur. 2002|UM=Umberto<br>ur. 1999|SO=Sofia<br>ur. 1999|SH=Symeon Hassen<br>Valcarcela<br>ur. 2007}} {{familytree/end}} === Каралі Бельгіі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||DEH|-|v|-|LEO|-|v|-|LMT||||||||||||||||||||||||||||||||||||AC|||border=1|LEO=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgów|DEH=[[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlotta<br>Hanowerska]]<br>1796–1817<br>księżna Walii|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850|AC=Arcadia Claret<br>zm. 1897}} {{familytree||||||||||||||!|||`|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||border=1}} {{familytree||||||||||||||!||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||,|-|^|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||||||||DES||||LPL||MDH|v|LII|v|BDL||PEF|v|MHS||MCA|-|MAX||||GEO||ART|border=1|DES=syn<br>ur. i zm. 1817|LPL=[[Ludwik Filip (książę belgijski)|Ludwik Filip]]<br>1833–1834|LII=[[Leopold II Koburg|Leopold II]]<br>1835–1909<br>król Belgów|PEF=[[Filip Koburg (1837–1905)|Filip]]<br>1837–1905<br>hrabia Flandrii|MCA=[[Maria Charlotta Koburg|Maria Charlotta]]<br>1840–1927|MDH=[[Maria Henrietta Austriaczka|Maria Henrietta<br>Hbsburg]]<br>1836–1902|BDL=Blanche Delacroix<br>1883–1948|MHS=[[Maria Luiza Hohenzollern-Sigmaringen|Maria Luiza<br>Hohenzollern-Sigmaringen]]<br>1845–1912|MAX=[[Maksymilian I (cesarz Meksyku)|Maksymilian I]]<br>1832–1867<br>cesarz Meksyku|GEO=Jerzy Fryderyk<br>1849–1904<br>baron von Eppinghoven|ART=Artur Meyer<br>1852–1940}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|LOU|-|FER||LEO||ROD|-|STE|-|ELE||CLE||LDU||PDU||BAU||HEN|-|EDO||JO1||JO2|-|CDH||ALB|v|EEB|||border=1|LOU=[[Luiza Belgijska|Luiza]]<br>1858–1924|LEO=[[Leopold Koburg (książę Brabancji)|Leopold]]<br>1859–1869<br>książę Brabantu|STE=[[Stefania Klotylda Koburg|Stefania]]<br>1864–1945|CLE=[[Klementyna Koburg-Bonaparte|Klementyna]]<br>1872–1955|LDU=Lucjan<br>Durrieux<br>1906–1984|PDU=Filip<br>Durrieux<br>1907–1914|BAU=Baldwin<br>1869–1891|HEN=Henrietta<br>1870–1948|EDO=Emmanuel<br>1872–1931książę Vendôme|JO1=Józefina<br>1870–1871|JO2=Józefina<br>1872–1958|CDH=Karol<br>1868–1919<br>książę Hohenzollern-<br>Sigmaringen|ALB=[[Albert I Koburg|Albert I]]<br>1875–1934<br>król Belgów|EEB=[[Elżbieta Gabriela Bawarska|Elżbieta<br>Wittelsbach]]<br>1876–1965|FER=[[Filip Koburg-Koháry|Filip]]<br>1844–1921<br>książę Koháry|ROD=[[Rudolf Habsburg-Lotaryński|Rudolf<br>Habsburg]]<br>1858–1889|ELE=Elemér<br>Lónyay<br>1863–1946}} {{familytree||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||AST|v|LEO|v|LIL|||||||||CHA|-|JAC|||||||MJO|-|HUM||border=1|AST=[[Astryda Bernadotte|Astryda<br>Bernadotte]]<br>1905–1935|LEO=[[Leopold III Koburg|Leopold III]]<br>1901–1983<br>król Belgów|LIL=[[Mary Lilian Baels|Lilian Baels]]<br>1916–2002<br>księżna de Réthy|CHA=[[Karol Koburg|Karol]]<br>1903–1983<br>hrabia Flandrii|JAC=Jacqueline<br>Peyrebrune<br>ur. 1921|MJO=[[Maria Józefa Belgijska|Maria<br>Józefa]]<br>1906–2001|HUM=[[Humbert II]]<br>1904–1983<br>król Włoch}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|JEA|-|JOS||FAB|-|BAU||PAO|v|ALB||ALE|-|LEA||PAU|-|MAC|-|JPG||MAE|-|SAL||border=1|JEA=[[Jan (wielki książę Luksemburga)|Jan]]<br>ur. 1921|JOS=[[Józefina Szarlotta]]<br>1927–2005|FAB=[[Fabiola de Mora y Aragon|Fabiola<br>de Mora y Aragón]]<br>1928–2014|BAU=[[Baldwin I Koburg|Baldwin I]]<br>1930–1993<br>król Belgów|PAO=[[Paola (królowa Belgii)|Paola Ruffo<br>di Calabria]]<br>ur. 1937|ALB=[[Albert II Koburg|Albert II]]<br>ur. 1934<br>król Belgów|ALE=[[Aleksander belgijski|Aleksander]]<br>1942–2009|LEA=Léa<br>Wohlman<br>ur. 1951|PAU=Paul<br>Drucker<br>1938–2008|MAC=[[Maria Krystyna belgijska|Maria Krystyna]]<br>ur. 1951|JPG=Jean-Paul<br>Gourgues<br>ur. 1941|MAE=[[Maria Esmeralda belgijska|Maria Esmeralda]]<br>ur. 1956|SAL=Salvador<br>Moncada<br>ur. 1944}} {{familytree||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||PHI|v|MAT||||||AST|v|LOR||||||LAU|v|CLA||border=1|PHI=[[Filip I Belgijski|Filip I]]<br>ur. 1960|MAT=[[Matylda (królowa Belgów)|Matylda<br>d’Udekem d’Acoz]]<br>ur. 1973|AST=[[Astrid Koburg|Astrid]]<br>ur. 1962|LOR=[[Wawrzyniec Habsburg-Este|Wawrzyniec<br>Habsburg-Este]]<br>ur. 1955|LAU=[[Wawrzyniec (książę belgijski)|Wawrzyniec]]<br>ur. 1963|CLA=[[Klara (księżna belgijska)|Claire Coombs]]<br>ur. 1974}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|(||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||ELI||GAB||EMA||ELE||AME||MAR||JOA||LUI||LAE||LOU||NIC||AYM||border=1|ELI=[[Elżbieta (księżniczka Brabancji)|Elżbieta]]<br>ur. 2001<br>księżna Brabancji|GAB=[[Gabriel (książę belgijski)|Gabriel]]<br>ur. 2003|EMA=[[Emmanuel (książę belgijski)|Emmanuel]]<br>ur. 2005|ELE=[[Eleonora (księżniczka belgijska)|Eleonora]]<br>ur. 2008|AME=[[Amadeusz (książę belgijski)|Amadeusz]]<br>ur. 1986|MAR=[[Maria Laura (księżniczka belgijska)|Maria Laura]]<br>ur. 1988|JOA=Joachim<br>ur. 1991|LUI=Luiza<br>ur. 1995|LAE=Letycja<br>ur. 2003|LOU=[[Ludwika (księżniczka belgijska)|Ludwika]]<br>ur. 2004|NIC=[[Mikołaj (książę belgijski)|Mikołaj]]<br>ur. 2005|AYM=[[Emeryk (książę belgijski)|Emeryk]]<br>ur. 2005}} {{familytree/end}} === Каралі Вялікай Брытаніі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||||WI|v|EN|border=1|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|WI|-|FIII||EVI|v|AD||AL|-|LIV||ALF|v|MA||HE|-|CH||LU|-|JC||AR|v|DS||LE|v|SD||BE|-|HB|border=1|WI=[[Wiktoria Koburg (cesarzowa)|Wiktoria]]<br>1840–1901|FIII=[[Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]]<br>1831–1888<br>cesarz Niemiec|EVI=[[Edward VII]]<br>1841–1910<br>król Wielkiej Brytanii|AD=[[Aleksandra Duńska|Aleksandra<br>Duńska]]<br>1844–1925|AL=[[Alicja Koburg|Alicja]]<br>1843–1878|LIV=Ludwik IV Heski<br>1837–1892<br>wielki książę Hesji|ALF=[[Alfred (książę Saksonii-Coburga-Gothy)|Alfred]]<br>1844–1900<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|MA=[[Maria Romanowa (1853–1920)|Maria<br>Romanowa]]<br>1853–1920|HE=[[Helena Koburg|Helena]]<br>1846–1923|CH=Chrystian<br>1831–1917<br>książę<br>Szlezwika-Holsztynu|LU=[[Ludwika Koburg (księżna Argyll)|Ludwika]]<br>1848–1939|JC=[[John Campbell (9. książę Argyll)|John Campbell]]<br>1845–1914<br>książę Argyll|AR=[[Artur (książę Connaught i Strathearn)|Artur]]<br>1850–1942<br>książę Connaught|DS=[[Luiza Małgorzata|Luiza<br>Hohenzollern]]<br>1860–1917|LE=[[Leopold (książę Albany)|Leopold]]<br>1853–1884<br>książę Albany|SD=[[Helena Waldeck-Pyrmont|Helena<br>Waldeck-Pyrmont]]<br>1861–1922|BE=[[Beatrycze Koburg|Beatrycze]]<br>1857–1944|HB=[[Henryk Battenberg]]<br>1858–1896}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||,|-|^|-|-|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|AL|-|MT|v|JV||MD|-|HVI||WK||MK|-|FI||WM|-|CR||BE|-|ALF||MG|-|GV||AV||KE|v|AS||AN|-|WKE|||border=1|AL=[[Albert Wiktor (książę)|Albert]]<br>1864–1892<br>książę Clarence|MT=[[Maria Teck]]<br>1867–1953|JV=[[Jerzy V]]<br>1865–1936<br>król Wielkiej Brytanii|WK=[[Wiktoria Koburg (księżniczka)|Wiktoria]]<br>1868–1935|MD=[[Maud (królowa)|Maud]]<br>1869–1938|HVI=[[Haakon VII]]<br>1872–1957<br>król Norwegii|MK=[[Maria Koburg|Maria]]<br>1875–1938|FI=[[Ferdynand I Rumuński|Ferdynand I]]<br>1865–1927<br>król Rumunii|WM=[[Wiktoria Melita Koburg|Wiktoria Melita]]<br>1876–1936|CR=[[Cyryl Romanow|Cyryl<br>Romanow]]<br>1876–1938|BE=[[Beatrycze z Saksonii-Coburga-Gothy|Beatrycze]]<br>1884–1966|ALF=[[Alfons Orleański (1886–1975)|Alfons]]<br>1886–1975<br>książę Galliera|MG=[[Małgorzata Connaught|Małgorzata]]<br>1882–1920|GV=[[Gustaw VI Adolf]]<br>1882–1973<br>król Szwecji|AV=[[Artur z Connaught|Artur]]<br>1883–1938<br>książę Connaught|AN=[[Alicja (hrabina Athlone)|Alicja]]<br>1883–1981|WKE=[[Aleksander Cambridge|Aleksander]]<br>1874–1957<br>hrabia Athlone|KE=[[Karol Edward z Saksonii-Coburga-Gothy|Karol Edward]]<br>1884–1954<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|AS=[[Wiktoria Adelajda ze Szlezwika-Holsztynu]]<br>1885–1970}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|'|||||||||border=1}} {{familytree|EV|-|WS||JV|v|EBL||MA|-|HL||HW|v|NN||JK|v|AA||JAB||||||||||||SY|-|VAS|||||border=1|EV=[[Edward VIII Windsor|Edward VIII]]<br>1894–1972<br>król Wielkiej Brytanii|JV=[[Jerzy VI]]<br>1895–1952<br>król Wielkiej Brytanii|MA=[[Maria (księżniczka królewska)|Maria]]<br>1897–1965|HW=[[Henryk (książę Gloucester)|Henryk]]<br>1900–1974<br>książę Gloucester|JK=[[Jerzy (książę Kentu)|Jerzy]]<br>1902–1942<br>książę Kentu|JAB=[[Jan Windsor|Jan]]<br>1905–1919|WS=[[Wallis Simpson]]<br>1896–1986|EBL=[[Elżbieta Bowes-Lyon|Elżbieta<br>Bowes-Lyon]]<br>1900–2002|HL=[[Henry Lascelles, 6. hrabia Harewood|Henryk<br>Lascelles]]<br>1882–1947<br>hrabia Harewood|NN=[[Alicja (księżna Gloucester)|Alicja Montagu-Douglas-Scott]]<br>1901–2004|AA=[[Maryna (księżna Kentu)|Marina Grecka]]<br>1906–1968|SY=[[Sybilla Koburg|Sybilla]]<br>1908–1972|VAS=[[Gustaw Adolf Bernadotte|Gustaw]]<br>1906–1947<br>książę Västerbotten}} {{familytree|||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'|||||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||border=1}} {{familytree||EII|-|PH||MGR|-|AS||WIL||RY|v|AA||ED|v|SS||AL|-|JO||EM|v|BB|border=1|EII=[[Elżbieta II]]<br>1926–2022<br>królowa Wielkiej Brytanii|PH=[[Filip (książę Edynburga)|Filip]]<br>1921–2021<br>książę Edynburga|MGR=[[Małgorzata Windsor (księżniczka)|Małgorzata]]<br>1930–2002|AS=[[Antony Armstrong-Jones|Antoni Armstrong-Jones]]<br>1930–2017<br>hrabia Snowdon|WIL=[[Wilhelm Windsor|William]]<br>1941–1972|RY=[[Ryszard (książę Gloucester)|Ryszard]]<br>ur. 1944<br>książę Gloucester|AA=[[Birgitte (księżna Gloucester)|Birgitte van Deurs]]<br>ur. 1947|ED=[[Edward (książę Kentu)|Edward]]<br>ur. 1935<br>książę Kentu|SS=[[Katarzyna (księżna Kentu)|Katharine Worsley]]<br> 1933–2025|AL=[[Aleksandra Ogilvy|Aleksandra]]<br>ur. 1936|JO=[[Angus Ogilvy]]<br>1928–2004|EM=[[Michał z Kentu|Michał]]<br>ur. 1942|BB=[[Marie Christine (księżna Michael z Kentu)|Marie Christine von Reibnitz]]<br>ur. 1945}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||,|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AL|v|SS||DA|-|GL||RD||GE|v|WW||HT|-|TT||MM|v|CC||FR|v|SW||GM|border=1|AL=[[Alexander Windsor|Aleksander]]<br>ur. 1974<br>hrabia Ulsteru|DA=[[Davina Lewis|Davina]]<br>ur. 1977|GL=Garry Lewis<br>ur. 1970|RD=[[Rose Gilman|Róża]]<br>ur. 1980|SS=Claire Booth<br>ur. 1977|GE=Jerzy<br>ur. 1962<br>hrabia St Andrews|HT=Helena<br>ur. 1964|MM=Mikołaj<br>ur. 1970|WW=Sylwana Tomaselli<br>ur. 1957|TT=Timothy Taylor<br>ur. 1963|CC=Paola Doimi de<br>Lupis de Frankopan<br>ur. 1969|FR=Fryderyk<br>ur. 1979|SW=Sophie Winkleman|GM=Gabriela<br>ur. 1981}} {{familytree|||||||||,|-|^|-|.||||||||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||!|||border=1}} {{familytree||||||||XA||CO||||||||||||AA||BB||CC||||||AL||LE||LU||MAU|||||border=1|XA=[[Xan Windsor|Xan]]<br>ur. 2007<br>lord Culloden|CO=Cosima<br>ur. 2010|AA=Edward<br>ur. 1988<br>lord Downpatrick|BB=Marina<br>ur. 1992|CC=Amelia<br>ur. 1995|MAU=Maud<br>ur. 2013|AL=Albert<br>ur. 2007|LE=Leopold<br>ur. 2009|LU=Ludwik<br>ur. 2014}} {{familytree/end}} == Гл. таксама == * Гісторыя Польшчы (1697—1763) * уладарыі: кіраўнікі Саксоніі, [[Каралі польскія|Польшчы]], [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]], [[Спіс брытанскіх манархаў|Вялікабрытаніі]], [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]], [[Каралі Бельгіі|Бельгіі]] * Генеалагічнае дрэва Вецінаў == Зноскі == <references responsive="1"></references> == Выбраная літаратура == *** Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. URSS. 2017. 1120 с. <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki> *** ''Семёнов И. С.'' Европейские династии: Полный генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Карева, О. Н. Наумов. Вступительная статья О. Н. Наумов. — <abbr>М.</abbr>: ООО «Издательство Энциклопедия», ООО «Издательский дом ИНФРА-М», 2006. — 1104 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94802-014-2</nowiki>. *** ''Титмар Мерзебургский.'' Хроника / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — <abbr>М.</abbr>: SPSL — «Русская панорама», 2019. — 2019 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — <nowiki>ISBN 978-5-93165-432-4</nowiki>. *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (1. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 186. (нем.) *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (2. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 37. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1894. — S. 746. (нем.) *** Die Urkunden Otto I // MGH Diplomatum regum et imperatorum Germaniæ, I / Sickel, Th. (ed.). — Hannover, 1879—1884. *** ''Kaemmel Otto.'' Festschrift zur 800 jaehr. Jubelfeier des Hauses Wettin. — Reprint d. Ausg. Dresden Hoffmann, 1889. — 110 p. *** ''Pätzold Stefan.'' Die frühen Wettiner. Adelsfamilie und Hausüberlieferung bis 1221. — Böhlau, Köln u.a, 1997. — 427 p. — <nowiki>ISBN 3-412-08697-5</nowiki>. *** ''Posse Otto.'' Die Markgrafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. — Leipzig, 1881. *** ''Posse Otto.'' Die Wettiner. Genealogie des Gesammthauses Wettin. — Leipzig, 1897. *** ''Schwarz Hilmar.'' Die Wettiner des Mittelalters und ihre Bedeutung für Thüringen. — Leipzig, 1994. *** ''Wenskus Reinhard.'' Sächsischer Stammesadel und fränkischer Reichsadel. — Vandenhoeck & Ruprecht. — Göttingen, 1976. ** Jacek Staszewski, ''August II Mocny'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, {{ISBN|8304043874}}. ** Jacek Staszewski, ''August III Sas'', wyd. 2 uzup., Ossolineum, Wrocław 2010, {{ISBN|9788304050341}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', w: ''Dynastie Europy'', red. A. Mączak, wyd. 3 zm., Ossolineum, Wrocław 2009, {{ISBN|9788304048539}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2005, {{ISBN|83-87643-24-6}}. ** ''Encyklopedia Szkolna. Historia'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, {{ISBN|8302049271}}, s. 662. [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] hjr5942br5aybezntz8p99zgthohqz5 5123452 5123450 2026-04-08T12:30:38Z Voūk12 159072 /* Каралі Саксоніі */ 5123452 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arms of Saxony.svg|міні|Герб Ветынаў / Веццінаў (ням. Wettiner)]] '''Ветыны''' ('''Вэттыны''', '''Вецціны''', '''Віціны,''' {{Lang-de|''Wettiner''}} , пол. '''Wettinowie''', '''Wettyni)''' — нямецкая [[Дынастыя|дынастыя,]] якая паходзіла з сучаснай [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Анхальт]] . Яна кіравала ў Майсене, Саксоніі і герцагствах Цюрынгіі . Яе прадстаўнікі, вядомыя як «'''Сасы'''» і сядзелі на троне ў Варшаве і Вільні (курфюрсты [[Аўгуст Моцны|Аўгуст II Моцны]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III Сас]] як [[Каралі польскія|каралі Польшчы і вялікія князі Літоўскія]], а кароль Саксоніі [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]] як [[Герцагства Варшаўскае|герцаг Варшаўскі]]). У 1423 годзе Ветыны разам з герцагствам Саксен-Вітэнберг атрымалі годнасць выбарцаў імператара (электара, курфюрста) [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]] і ўсе іх уладанні пачалі называцца гістарычнай назвай [[Курфюрства Саксонія|Саксонія]]. У 1485 годзе дынастыя падзялілася на дзве лініі: '''Эрнестынскую''' (старэйшую), курфюрстскую, якая кіравала ў [[Вітэнберг]]у і значнай частцы [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], і '''Альберцінскую''' (малодшую), якая кіравала ў [[Майсенская марка|Майсене]] і паўночнай Цюрынгіі. Пабочнай, Эрнестинскай лініяй дынастыі з’яўляецца ''род'' '''Кобургаў''', таксама вядомы як '''дынастыя Саксен-Кобургаў''' . Іх назва паходзіць ад герцагства [[Саксен-Кобург-Гота]] '','' дзе яны кіравалі. Кобургі займаюць [[Каралі Бельгіі|бельгійскі трон]] (з 1831 года), [[Спіс брытанскіх манархаў|брытанскі трон]] з 1901 года (з 1917 года пад прозвішчам ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]''), а раней кіравалі ў [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]] (з 1837 па 1910 год пад прозвішчам папярэдняй дынастыі [[Браганса (дынастыя)|, Браганза]]) і [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]] (з 1908 па 1946 год). == Пачатак дынастыі == [[Файл:Saxony (Division of Leipzig) - DE.png|міні|Ліпскі падзел вецінскіх ўладанняў 1485]] Родапачынальнікам сям’і быў Тыма, граф Вецін ([[:pl:Wettin|Wettin]]), які жыў у XI стагоддзі. Яго сын Конрад Вялікі стаў [[Майсенская марка|маркграфам Майсена]] ў 1123 годзе. Генрых III Славетны (праўнук Конрада, памёр у 1288 годзе) прыняў тытул ландграфа [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ў 1249 годзе. Праз амаль дзвесце гадоў, у 1423 годзе, [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] стаў герцагам Вітэнбергам [[Вітэнберг|Саксонскім]], а таксама [[Курфюрст|электарам (выбарцам, курфюрстам) Германскай імперыі]] . У XV стагоддзі род падзяліўся на дзве лініі. Іх заснавальнікамі былі два ўнукі Фрыдрыха I, '''Эрнэст''' і '''Альберт''', якія падзялілі паміж сабой Саксонію. Тытул курфюрста перадаваўся па эрнестынскай лініі да 1547 года. Пазней у іх тытул забралі і перадалі малодшай альбертынскай лініі. == Эрнестынская лінія == У наступныя стагоддзі лінія зведала шматлікія падзелы. У выніку былі створаны асобныя герцагствы, у тым ліку [[Саксен-Веймар|Саксонска-Веймарскую]], Саксонска- [[Айзенах|Эйзенахскую]] (кіруючая лінія там згасла ў 1741 годзе), [[Саксен-Кобург-Гота|Саксен-Кобург-Гоцкая]] (лінія згаслая ў 1825 годзе) і Саксен-Кобург-Саальфельдская . Найбольш вядомай з’яўляецца лінія ад Саксоніі — Кобург-Гоцкая (Saksen-Coburg-Gotha), шырока вядомая як Кобургі. Да 1918 года князі Эрнестины кіравалі герцагствамі Саксен-Веймарскае, Саксен-Альтэнбургскае, Саксен-Кобург-Гота, Саксен-Майнінгенскае і Саксен-Хільдбургхаўзенскае . == Кобургі == Прынц [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольд Саксен-Кобург-Гота]] (малодшы брат Эрнэста I, герцага [[Кобург]]скага) быў абраны [[Каралі Бельгіі|каралём бельгійцаў]] у 1831 годзе. Яго прапрапраўнук, [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп I,]] з’яўляецца цяперашнім (сёмым) кіруючым манархам [[Бельгія|Бельгіі]] . [[Файл:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|міні|Лізавета ІІ / Эльжбета ІІ. 1956]] Пляменнік Леапольда I, Альберт (малодшы сын Эрнэста I), ажаніўся з каралевай Вялікабрытаніі [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] у 1840 годзе. Іх унук, [[Георг V|Георг V,]] змяніў сямейнае прозвішча на ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]'' падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], бо прозвішча ''Вецін'' занадта моцна асацыявалася з [[Германская імперыя|Другім рэйхам,]] які варожа ставіўся да Вялікабрытаніі. [[Лізавета II]] (унучка [[Георг V|Георга V]]), якая кіравала з 1952 па 2022 год, была пятай і апошняй ''кобургскай каралевай'' Англіі на брытанскім троне. Згодна з указамі Лізаветы II ад 1952 і 1960 гадоў, яе дзеці ад шлюбу з [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіпам,]] герцагам Эдынбургскім, фармальна носяць прозвішчы ''Віндзар'' (у тым ліку [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Чарльз III]], цяперашні кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]) або ''Маўнтбатэн-Віндзар'', застаючыся членамі сям’і ''Віндзар'' , але на самой справе яны ўжо з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] (малодшай лініі дынастыі [[Ольдэнбургі (дынастыя)|Ольдэнбургаў]]) з-за паходжання прынца Філіпа з грэцкай лініі гэтай дынастыі. [[Фернанду II|Фердынанд]], яшчэ адзін пляменнік па браце Леапольда II Бельгійскага, ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II да Глорыяй з дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] ў 1836 годзе. Іх нашчадкі захавалі прозвішча ''Браганса'' і кіравалі [[Каралеўства Партугалія|Партугаліяй]] да 1910 года. Апошні кароль гэтай лініі [[Мануэл II|, Мануэль II Патрыёт,]] памёр бяздзетным у 1932 годзе. Пляменнік па браце Фердынанда Партугальскага, якога таксама звалі [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанд]], быў абраны князем Балгарыі ў 1887 годзе. У 1908 годзе ён прыняў тытул караля (у [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыі]] тытул быў ''цар''). Гэтая лінія панавала да 1946 года, калі сям’я цара [[Сімяон II|Сімяона II]] (якому тады было ўсяго дзевяць гадоў) была вымушана пакінуць краіну камуністам. Сімяон II вярнуўся ў краіну пасля звяржэння камуністычнага рэжыму. Ён займаў [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|пасаду кіраўніка балгарскага ўрада]] з 2001 па 2005 год. == Альберцінская лінія == [[Файл:Coat_of_arms_of_Wettin_House_Albert_Line.png|міні|Герб каралёў Саксоніі]] У 1498 годзе малодшы сын Альберта, [[Фрыдрых Саксонскі|Фрэдэрык]], быў абраны [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] . Яго пляменнік , Маўрыцы, прыняў тытул курфюрста Саксоніі ў 1547 годзе. [[Файл:Portrait of Augustus II the Strong as King of Poland.jpg|міні|Луі дэ Сільвестры. Аўгуст Моцны як кароль Рэчы Паспалітай]] [[Файл:Coat of Arms of Wettin kings of Poland.svg|міні|вялікі герб [[Аўгуст Моцны|Фрыдэрыка Аўгуста]] Саса як караля Рэчы Паспалітай]] У 1697 годзе курфюрст [[Аўгуст Моцны|Фрыдрых Аўгуст I]] быў абраны [[Каралі польскія|каралём Рэчы Паспалітай]] на выбарах у меншасці. Ён прыняў імя Аўгуст II і ўвайшоў у гісторыю як ''Моцны''. Яго сын, [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрых/Фрыдэрык Аўгуст II,]] таксама быў абраны каралём Польскага Каралеўства і Вялікім Князем Літоўскім на выбарах меншасццю галасоў пасля смерці бацькі ў 1733 годзе. Ён прыняў імя Аўгуст III. І бацька і сын — у мясцовай традыцыі — «Сасы» збольшага жылі ў Саксоніі разбудоўвалі [[Дрэздэн]], аддаўшы палітыку ў Рэчы Паспалітай наводкуп магнатам і Расійскай імперыі. Унія Саксоніі з Рэччу Паспалітай праіснавала да 1763 года. [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыя ад 3 мая]] ў артыкуле VII гарантавала спадчыну польскага трона прадстаўнікамі саксонскай дынастыі, пачынаючы з [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыха Аўгуста III]] . З-за адсутнасці нашчадкаў мужчынскага полу трон павінен быў перайсці ў спадчыну яго зяцю '', са згоды сабраных саслоўяў, яго абранай дачцэ'', (…) ''захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь іншых прадпісанняў, абраць другі дом на трон пасля выгасання першага'' . Падзелы і распад Рэчы Паспалітай перашкодзілі гэтым планам. Падчас напалеонаўскіх войнаў курфюрст [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст]] II прыняў тытул караля Саксоніі і імя Фрыдрых Аўгуст I у 1806 годзе. У наступным годзе Напалеон падараваў яму [[Герцагства Варшаўскае|тытул герцага Варшаўскага]] (ён там да 1815 года). Канчаткова Веціны страцілі свой трон у Саксоніі ў 1918 годзе. == Каралі Саксоніі == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Час урада ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 1 | [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]]<br /><br /><br /><br /> Курфюрст Саксоніі |[[Файл:Fryderyk_August_I.jpg|link=Plik:Fryderyk_August_I.jpg|62x62пкс]] | 23 снежня 1750 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 5 мая 1827 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1795-1827 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br />Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 2 | Антоні Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Anton_af_Sachsen.jpg|link=Plik:Anton_af_Sachsen.jpg|61x61пкс]] | 27 снежня 1755 г.<br /><br /><br /><br /> | 6 чэрвеня 1836 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1827-1836 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 3 | [[Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст II Вэтын]]<br /><br />Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|link=Plik:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|67x67пкс]] | 18 мая 1797 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1854 г.<br /><br />Брэнніхель — Карэстэн | 1836-1854 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбон, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 4 | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Johan_von_Saxen_(1801-1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|link=Plik:Johan_von_Saxen_(1801—1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|78x78пкс]] | 12 снежня 1801 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 29 кастрычніка 1873 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1854-1873 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 5 | Альберт I Ветын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:König_Albert_von_Sachsen.jpg|link=Plik:König_Albert_von_Sachsen.jpg|72x72пкс]] | 23 красавіка 1828 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 19 чэрвеня 1902 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1873-1902 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 6 | Георг I з Ветын<br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|link=Plik:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|67x67пкс]] | 8 жніўня 1832 г.<br /><br /><br /><br /> [[Дрэздэн]] | 15 кастрычніка 1904 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1902-1904 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 7 | Фрыдрых Аўгуст III Вэтын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1904-1918 гг. | Георг I з Ветына<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |} == Галава роду Ветынаў з лініі Альберцінаў == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Працягласць службы ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 8 | Фрыдрых Аўгуст III Ветын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /> Сібіленорт | 1918-1932 гг. | Георг I Ветын<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |- | align="center" | 9 | Фрыдрых Крысціян II Вецін<br /> Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|link=Plik:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|65x65пкс]] | 31 снежня 1893 г.<br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1968 г.<br /><br /> Самедан | 1932-1968 гг. | Фрыдрых Аўгуст III <br /> Луіза, дачка Фердынанда IV, вялікага герцага Тасканы |- | align="center" | 10 | Марыя Эмануэль Саскі<br /> Маркграф Мейсенскі | | 31 студзеня 1926 г.<br /> Прюфеніг | 23 ліпеня 2012 г. | 1968-2012 гг. | Фрыдрых Крысціян II<br /> Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 11 | Альберт Джозэф<br />Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Albert_Wettyn.JPG|link=Plik:Albert_Wettyn.JPG|64x64пкс]] | 30 лістапада 1934 г.<br /><br /> Бамберг | 6 кастрычніка 2012 г. | 2012 год | Фрыдрых Крысціян II<br />Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 12 | {{Не перакладзена|Міхаэль, князь Саска-Веймарска-Эйсенаскі}} <br /> кіраўнік роду Вэтынаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай | | 15 лістапада 1946 г.<br /><br /><br /><br /> Бамберг | | з 2012 года | Карл Аўгуст, кіраўнік роду Вецінаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай<br /><br />Эльжбета, в. бар. Отмара фон Вангенхайм-Вінтэрштэйн |- | align="center" | 13 | [[Aleksander z Saksonii-Gessaphe|Аляксандр I Ветын]]<br />Маркграф Мейсенскі Герцаг Саксоніі | | 12 лютага 1953 г. [[Мюнхен]] | | з 2012 года | Роберт дэ Афіф Марыя Ганна Вецін, дачка Фрыдрыха Хрысціяна II Ветына Маркграф Мейсенскі |} == Генеалогія == === Курфюрсты Саксоніі, князі Саксен-Альтэнбургскія, Гота, Веймарскія, Айзенаскія, Іенскія, Веймар-Айзенахскія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||EN2|v|EL|border=1|EN2=[[Ernest Wettyn|Ernest]]<br>1441–1486<br>elektor Saksonii|EL=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1443–1484}} {{familytree|||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||KR|-|JD||FII||ERN||AL||ML|v|JN|v|NN||MG|-|HII|border=1|KR=[[Krystyna saska|Krystyna]]<br>1461–1521|JD=[[Jan Oldenburg|Jan II]]<br>1455–1513<br>król Danii|FII=[[Fryderyk III Mądry|Fryderyk III]]<br>1463–1525<br>elektor Saksonii|ERN=[[Ernest Wettin (arcybiskup Magdeburga)|Ernest]]<br>1464–1513<br>arcybiskup Magdeburga|AL=[[Albrecht Wettin (arcybiskup Moguncji)|Albrecht]]<br>1467–1484<br>arcybiskup Moguncji|JN=[[Jan Stały|Jan]]<br>1468–1532<br>elektor Saksonii|MG=Małgorzata<br>1469–1528|HII=[[Henryk II Średni|Henryk II]]<br>1468–1532<br>książę Lüneburga|NN=Zofia<br>Meklemburska<br>1481–1503|ML=Małgorzata<br>Askańska<br>1494–1521}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|'||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||JF|v|SC||||||MA|-|FR||JE|border=1|JF=[[Jan Fryderyk I]]<br>1503–1554<br>elektor Saksonii|SC=[[Sybilla Jülich-Kleve-Berg|Sybilla<br>Jülich-Kleve-Berg]]<br>1512–1554|MA=Maria<br>1515–1583|FR=[[Filip I wołogoski|Filip I]]<br>1515–1560<br>książę Pomorza|JE=Jan Ernest<br>1521–1553<br>książę Saksonii-Coburg}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||AA|-|JI|v|BB||CC|v|DD||EE|border=1|AA=Agnieszka<br>Heska<br>1527–1555|JI=Jan Fryderyk I<br>1529–1595<br>elektor Saksonii|BB=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1540–1594|CC=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Jan Wilhelm]]<br>1530–1573<br>książę Saksonii-Weimar|DD=Dorota<br>Wittelsbach<br>1544–1592|EE=Jan Fryderyk III<br>1538–1565<br>książę Saksonii-Gotha}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|AA|-|JC|-|BB||CC|-|JE|-|DD||ZW|v|FA|v|UU||JO|v|DE||MA||border=1|AA=Anna<br>Wettyn<br>1567–1613|JC=Jan Kazimierz<br>1564–1633<br>książę Saksonii-Coburg|BB=Małgorzata<br>Brunszwicka<br>1573–1643|CC=Elżbieta<br>Mansfield<br>1565–1596|JE=Jan Ernest<br>1566–1638<br>książę Saksonii-Eisenach|DD=Krystyna<br>Heska<br>1578–1658|FA=[[Fryderyk Wilhelm I (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm I]]<br>1562–1602<br>książę<br>Saksonii-Weimar|ZW=[[Zofia Wirtemberska (1563–1590)|Zofia<br>Wirtemberska]]<br>1563–1590|UU=[[Anna Maria Wittelsbach (Pfalz-Neuburg)|Anna Maria<br>Wittelsbach]]<br>1575–1643|JO=[[Jan (książę Saksonii-Weimar)|Jan]]<br>1570–1605<br>książę Saksonii-<br>Weimar-Jena|DE=Dorota Maria<br>Anhalcka<br>1574–1617|MA=Maria<br>1571–1610<br>opatka Quedlinburgu}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||!||||!||||||||!||border=1}} {{familytree||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|(||||,|-|-|-|(||border=1}} {{familytree|||AA|v|ZA||WW||SS||AS|v|SQ||DO||DE|-|AL|||!|border=1|DO=Dorota<br>1581–1645<br>opatka Quedlinburgu|DE=Dorota<br>1601–1675|AL=Albert IV<br>1599–1644<br>książę Saksonii-Eisenach|AA=[[Jan Filip (książę Saksonii-Altenburg)|Jan Filip]]<br>1597–1639<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|WW=Fryderyk<br>1599–1625<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SS=Jan Wilhelm<br>1600–1632<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|AS=Fryderyk Wilhelm II<br>1603–1669<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SQ=Magdalena Sibylla<br>Wettyn<br>1617–1668|ZA=Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1593–1650}} {{familytree||||||`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|.|||||||||||!||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||JO|-|NN||UU||||,|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|'|border=1|JO=[[Joanna Magdalena z Saksonii-Altenburg|Joanna Magdalena]]<br>1656–1686|NN=[[Jan Adolf I]]<br>1649–1697<br>książę<br>Saksonii-Weissenfels|UU=Fryderyk Wilhelm III<br>1657–1672<br>książę<br>Saksonii-Altenburg}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||JE||FR||WI|v|EL||ER|v|ELU||WW||EE|border=1|JE=[[Jan Ernest I (książę Saksonii-Weimar)|Jan Ernest I]]<br>1594–1626<br>książę<br>Saksonii-Weimar|FR=[[Fryderyk (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk]]<br>1596–1622|WI=[[Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm]]<br>1598–1662<br>książę<br>Saksonii-Weimar|EL=Eleonora Dorota<br>Anhalt-Dessau<br>1602–1664|ER=[[Ernest I Pobożny]]<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680|WW=[[Fryderyk Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm]]<br>1603–1619|EE=[[Bernard (książę Saksonii-Weimar)|Bernard]]<br>1604–1639<br>landgraf Turyngii}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!||||||||!||||||||||||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!|||||||KO|border=1|KO=Koburgowie}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||JE|v|AA||AW|v|BB||BE|v|CC||BER|v|DD||DM|-|MA||border=1|JE=[[Jan Ernest II]]<br>1627–1683<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AW=Adolf Wilhelm<br>1632–1668<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BE=Jan Jerzy I<br>1634–1686<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BER=Bernard II<br>1638–1678<br>książę<br>Saksonii-Jena|DM=Dorota Maria<br>1641–1675|MA=Maurycy<br>1619–1681<br>książę<br>Saksonii-Zeitz|AA=Krystyna Elżbieta<br>ze Szlezwika-Holsztynu<br>1638–1679|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|CC=Johannetta<br>Sayn-Wittgenstein<br>1632–1701|DD=Maria Szarlotta<br>de la Trémoille<br>1632–1682}} {{familytree||||||||,|-|-|-|(||||||||!||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||WE|.|JE|v|AA||WA||JJ|-|SW||JWA|v|MA|,|CH||JW|border=1|WE=[[Wilhelm Ernest (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm Ernest]]<br>1662–1728<br>książę<br>Saksonii-Weimar|JE=[[Jan Ernest III]]<br>1664–1707<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AA=[[Zofia Augusta Anhalt-Zerbst|Zofia Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1663–1694|WA=Wilhelm August<br>1668–1671<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|JJ=[[Jan Jerzy II (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Jerzy II]]<br>1665–1691<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|SW=Zofia Szarlotta<br>Wirtemberska<br>1671–1717|JWA=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Wilhelm III]]<br>1666–1729<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|MA=Amelia<br>Nassau-Dietz<br>1655–1695|CH=Charlotta Maria<br>1669–1703|JW=Jan Wilhelm<br>1675–1690<br>książę<br>Saksonii-Jena}} {{familytree||||||||||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||EL|-|ER|v|ZO||||||||||||||WH|border=1|EL=Eleonora Wilhelmina<br>Anhalt-Köthen<br>1696–1726|ER=[[Ernest August I (książę Saksonii-Weimar)|Ernest August I]]<br>1688–1748<br>książę<br>Saksonii-Weimar i Saksonii-Eisenach|ZO=Zofia Szarlotta<br>Hohenzollern<br>1713–1747|WH=Wilhelm Henryk<br>1691–1741<br>książę<br>Saksonii-Eisenach}} {{familytree||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||ER|v|ME|border=1|ER=[[Ernest August II]]<br>1737–1758<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|ME=[[Anna Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Anna Amalia<br>Brunszwicka]]<br>1739–1807}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|LU||KK|border=1|KA=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Karol August]]<br>1757–1828<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|LU=Luiza<br>Hessen-Darmstadt<br>1757–1830|KK=Fryderyk<br>Ferdynand<br>1758–1793}} {{familytree||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||KA|v|NP||BH|v|ID|border=1|KA=Karol Fryderyk<br>1783–1853<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|NP=[[Maria Romanowa (1786–1859)|Maria Romanowa]]<br>1786–1859|BH=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida Wettyn<br>1794–1852}} {{familytree||||||||||||||!||||||||)|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|SO||WE|-|AD||HR|v|BB|border=1|KA=[[Karol Aleksander (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Karol Aleksander]]<br>1818–1901<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|SO=[[Zofia Holenderska]]<br>1824–1897|WE=[[Edward z Saksonii-Weimar|Edward]]<br>1823–1902|HR=Hermann<br>1825–1901|AD=Augusta Katarzyna<br>Gordon-Lennox<br>1827–1904|BB=Augusta<br>Wirtemberska<br>1826–1898}} {{familytree||||||||||||||||!||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||KO|v|PA||WI|v|ID|border=1|KO=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1844–1894)|Karol August]]<br>1844–1894<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|PA=Paulina Augusta<br>1852–1904|WI=Wilhelm<br>1853–1924|ID=Gerta<br>Isenburg-Büdingen<br>1863–1945}} {{familytree||||||||||||||||||!||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||RR|v|FE||WW|border=1|RR=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora Wettyn]]<br>1890–1972|WW=Hermann<br>1886–1964}} {{familytree||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||RR|v|FE|border=1|RR=Karol August<br>1912–1988|FE=Elżbieta<br>Wangenheim-Winterstein<br>1912–2010}} {{familytree||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||RR|border=1|RR=Michał<br>ur. 1946}} {{familytree/end}} === Герцагі Саксен-Гота-Альтэнбург, Кобург, Майнінген, Рэмхільд, Айзенберг, Хільдбурггаўзен ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||ER|v|ELU||border=1|ER=Ernest I<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|FE|v|AA||AL|v|BB||SS|v|BH|v|CC||HE|-|DD||CH|-|EE||ER|v|FF||DS|v|JE|v|GG|border=1|FE=Fryderyk I<br>1646–1691<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|AL=Albert V<br>1648–1699<br>książę Saksonii-Coburg|BH=Bernard I<br>1649–1706<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|HE=Henryk<br>1650–1710<br>książę<br>Saksonii-Römhild|CH=Chrystian<br>1653–1707<br>książę<br>Saksonii-Eisenberg|ER=Ernest<br>1655–1715<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|AA=Magdalena Sybylla<br>Wettyn<br>1648–1681|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|SS=Maria Jadwiga<br>Hesse-Darmstadt<br>1647–1680|CC=Elżbieta Eleonora<br>Brunszwicka<br>1658–1729|DD=Maria Elżbieta<br>Hesse-Darmstadt<br>1656–1715|EE=Krystyna Wettyn<br>1659–1679|FF=Zofia Henrietta<br>Waldeck<br>1662–1702|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree||,|-|(||||||||!||||||,|-|(||||!|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'||||||,|-|'||||!||border=1}} {{familytree||!|FR|v|DD||ER||||FW|!|||AU|v|SS|||||||||JAS|v|CO||JF|||||III|||KO|border=1|FR=[[Fryderyk II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Fryderyk II]]<br>1676–1732<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|ER=Ernest August<br>1677–1678|FW=Fryderyk Wilhelm<br>1679–1746<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|AU=Antoni Ulryk<br>1687–1763<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|SS=Szarlotta Amalia<br>Hesse-Philippsthal<br>1730–1801|JAS=Ernest Fryderyk I<br>1681–1724<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JF=[[Józef Fryderyk von Sachsen-Hildburghausen|Józef Fryderyk]]<br>1702–1787|CO=Zofia<br>Erbach-Erbach<br>1683–1742|DD=[[Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst|Magdalena Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1679–1740|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|KO=Książęta Coburg-Saafeld i Gotha<br>Królowie Wielkiej Brytanii i Belgów}} {{familytree||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|.||!|||||||||||||||!|||border=1}} {{familytree||||||`|-|-|-|.||||||||||!||||!||!|||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree||||||,|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.||ER|v|DO|!||||||||||||||AA|v|AE||LU|-|CH|border=1|ER=[[Ernest Ludwik I]]<br>1672–1724<br>książę<br>Saksonii-Meiningen.|DO=[[Dorota Maria z Saksonii-Gotha-Altenburg|Dorota Maria]]<br>1674–1713|AA=[[Ernest Fryderyk II (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk II]]<br>1707–1745<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|AE=Karolina<br>von Erbach-Fürstenau<br>1700–1758|LU=Ludwik Fryderyk<br>1710–1759|CH=Krystyna z Holsztynu-<br>Sonderburg-Plön<br>1713–1778}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|+|-|-|-|.|||`|-|v|-|-|^|.|||!|||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|FR|v|DM||SS||WW|||EW||DD||!||||||||||||||||FA|v|SA|,|EU|border=1|FR=Fryderyk III<br>1699–1772<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DM=[[Ludwika Dorota z Saksonii-Meiningen|Ludwika Dorota]]<br>1710–1767|SS=Jan August<br>1704–1767|WW=Jan Adolf<br>1721–1799|EW=[[Ernest Ludwik II]]<br>1709–1729<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|DD=[[Karol Fryderyk (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Fryderyk]]<br>1712–1743<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|FA=[[Ernest Fryderyk III (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk III]]<br>1727–1780<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|SA=Ernestyna Augusta<br>1740–1786|EU=Eugeniusz<br>1730–1795}} {{familytree||||!||||,|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||||||||||,|-|-|^|-|-|-|#|-|.||border=1}} {{familytree|||ER|v|DD||||KH|-|LG||GO|v|HH||||||||||||||FS|v|XX||`|CH|border=1|ER=[[Ernest II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Ernest II]]<br>1745–1804<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DD=Szarlotta<br>1751–1827|KH=[[Karol Wilhem (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Wilhelm]]<br>1754–1782<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|GO=[[Jerzy I (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy I]]<br>1761–1803<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|LG=Luiza<br>Stolberg-Gedern<br>1764–1834|HH=Luiza Eleonora<br>Hohenlohe-Langenburg<br>1763–1837|FS=Fryderyk<br>1763–1834<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|XX=Charlotta<br>Mecklenburg-Strelitz<br>1769–1818|CH=Krystyna Zofia<br>1761–1790}} {{familytree||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||!||border=1}} {{familytree|AU|v|DO||FR||||AD|-|WVI||ID|-|BE||BII|v|DD||||||SA|border=1|SA=Książęta Saksonii-Altenburg|AU=August<br>1772–1822<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|FR=Fryderyk IV<br>1774–1825<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DO=Ludwika Szarlotta<br>z Meklemburgii-Schwerin<br>1779–1801|AD=[[Adelajda z Saksonii-Meiningen (1792–1849)|Adelajda]]<br>1792–1849|WVI=[[Wilhelm IV Hanowerski|Wilhelm IV]]<br>1765–1837<br>król Wielkiej Brytanii i Hanoweru|BE=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida<br>1794–1852|BII=[[Bernard II (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard II]]<br>1800–1882<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|DD=Maria Fryderyka<br>Hessen-Kassel<br>1804–1888}} {{familytree||||!||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||||||||border=1}} {{familytree|||LU|-|ER||||||||||||||||||||JE|v|KH||AU|-|MA|border=1|LU=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika Dorota]]<br>1800–1831|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|JE=[[Jerzy II (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy II]]<br>1826–1914<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|KH=Karolina Hohenzollern<br>1831–1855|AU=Augusta<br>1843–1919|MA=Maurycy<br>1829–1907}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||BE|v|SS||ME|border=1|BE=[[Bernard III (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard III]]<br>1851–1928<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|SS=[[Charlotta Hohenzollern|Charlotta<br>Hohenzollern]]<br>1860–1919|ME=[[Maria Elżbieta z Saksonii-Meiningen|Maria Elżbieta]]<br>1853–1923}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||FE|-|WE|border=1|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora]]<br>1890–1972|WE=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>książę Saksonii-<br>Weimaru-Eisenach}} {{familytree/end}} === Цары Балгарыі, каралі Партугаліі, герцагі Саксен-Кобург-Заальфельдскія і Гоцкія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||||||||||||DS|v|JE|v|GG|border=1|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree|||||||||||||||||||||||!||||!||,|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|'||,|-|^|-|#|-|-|-|.|||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||III|||ZF|-|SA||FJ|v|RESS|border=1|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|ZF=[[Zofia Wilhelmina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Zofia<br>Wilhelmina]]<br>1693–1727|SA=[[Fryderyk Antoni]]<br>1692–1744<br>książę<br>Schwarzburg-Rudolstadt|FJ=[[Franciszek Jozjasz]]<br>1697–1764<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfel|RESS=[[Anna Zofia Schwarzburg-Rudolstadt|Anna Zofia]]<br>1700–1780}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||EF|v|AA||CH|-|LMS||FK|-|AKM||FJ|border=1|EF=[[Ernest Fryderyk]]<br>1724–1800<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|CH=Charlotta<br>Zofia<br>1731–1810|LMS=Ludwik<br>1725–1778<br>książę Mecklenburgii-<br>Schwerin|FK=Fryderyka<br>Karolina<br>1735–1791|AKM=Karol<br>1736–1806<br>książę Brandenburgii-<br>Ansbach|FJ=Fryderyk<br>Jozjasz<br>1737–1815|AA=[[Zofia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Zofia<br>Brunszwicka]]<br>1724–1802}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||FE|v|FRE|border=1|FE=[[Franciszek z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Franciszek]]<br>1750–1806<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|FRE=[[Augusta Reuss-Ebersdorf|Augusta<br>Reuss-Ebersdorf]]<br>1757–1831}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AN|-|AA||JU|-|BB||ER|v|CC||FER|v|DD||WI|v|EE||LE|v|LMT|border=1|AN=[[Antonina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Antonina]]<br>1779–1824|JU=[[Julia z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Julia]]<br>1781–1860|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|FER=[[Ferdynand Jerzy Koburg|Ferdynand]]<br>1785–1851|WI=[[Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Wiktoria]]<br>1786–1861|LE=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgii|AA=[[Aleksander Fryderyk Wirtemberski (1771–1833)|Aleksander<br>Fryderyk]]<br>1771–1833<br>książę Wirtembergii|BB=[[Konstanty Romanow (1779–1831)|Konstanty<br>Romanow]]<br>1779–1831|CC=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika]]<br>1800–1831|DD=[[Maria Antonina Koháry|Maria Antonina<br>Koháry]]<br>1797–1862|EE=[[Edward August Hanowerski|Edward August]]<br>1767–1820<br>książę Kentu|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.|`|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|.|||||`|-|-|.||||!||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||ER|-|AB||AA|v|BB||CC|v|DD||WI|v|EN||KO|border=1|ER=[[Ernest II z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest II]]<br>1818–1893<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii|AB=[[Aleksandra Badeńska|Aleksandra<br>Badeńska]]<br>1820–1904|KO=Królowie Belgów|AA=[[Ferdynand II Koburg|Ferdynand II]]<br>1816–1885<br>król Portugalii|BB=[[Maria II (królowa Portugalii)|Maria II]]<br>1819–1853<br>królowa Portugalii|CC=[[August Koburg-Koháry|August]]<br>1818–1881|DD=[[Klementyna Orleańska|Klementyna<br>Orleańska]]<br>1817–1907}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|.||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|'||!||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree|PV|-|HS||LI|v|AA||JA||MA|-|JE||AM|v|LEO||||FI|v|QQ||KR|border=1|PV=[[Piotr V (król Portugalii)|Piotr V]]<br>1837–1861<br>król Portugalii|LI=[[Ludwik I Bragança|Ludwik I]]<br>1838–1889<br>król Portugalii|JA=[[Jan (książę Beja)|Jan]]<br>1840–1861<br>książę Beja|MA=[[Maria Anna Portugalska (1843–1884)|Maria Anna]]<br>1843–1884|JE=[[Jerzy (król Saksonii)|Jerzy I]]<br>1902–1904<br>król Saksonii|AM=[[Antonia Maria Portugalska|Antonia Maria]]<br>1845–1913|LEO=Leopold<br>1835–1905<br>Hohenzollern-Singmaringen|HS=[[Stefania Hohenzollern-Sigmaringen|Stefania]]<br>1837–1859|AA=[[Maria Pia Sabaudzka|Maria Pia<br>Sabaudzka]]<br>1847–1911|FI=[[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]]<br>1861–1948<br>car Bułgarii|QQ=[[Maria Luiza Burbon-Parmeńska|Maria Ludwika<br>Burbon-Parmeńska]]<br>1870–1899|KR=Królowie Wielkiej Brytanii}} {{familytree||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||KA|v|SS||AP|!|||||||||||||||BIII|v|AA||CC||NN||EW|v|AB|border=1|KA=[[Karol I Dyplomata|Karol I]]<br>1863–1908<br>król Portugalii|AP=Alfons<br>1865–1920<br>książę Porto|SS=[[Amelia Orleańska|Amelia<br>Orleańska]]<br>1865–1951|BIII=[[Borys III]]<br>1894–1943<br>car Bułgarii|CC=[[Cyryl Koburg|Cyryl]]<br>1895–1945|NN=[[Eudoksja Koburg|Eudoksja]]<br>1898–1985|EW=[[Nadeżda Koburg|Nadeżda]]<br>1899–1958|AW=[[Albrecht Eugeniusz Wirtemberski|Albrecht<br>Wirtemberski]]<br>1895–1954|AA=[[Joanna Sabaudzka|Joanna<br>Sabaudzka]]<br>1907–2000}} {{familytree||||||||,|-|^|-|.||||,|-|'||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||border=1}} {{familytree|||||||LU||MA|-|OH||||||||||ML|-|KL||SII|v|SGA||border=1|LU=[[Luís Filipe (książę Bragança)|Ludwik Filip]]<br>1887–1908<br>książę Braganza|MA=[[Manuel II Patriota|Manuel II]]<br>1889–1932<br>król Portugalii|OH=[[Augusta Wiktoria Hohenzollern-Sigmaringen|Augusta]]<br>1890–1966|ML=Maria Ludwika<br>ur. 1933|KL=Karol<br>Leningen<br>1928–1990|SII=[[Symeon Sakskoburggotski|Symeon II]]<br>ur. 1937<br>car Bułgarii|SGA=[[Margarita Gómez-Acebo|Margarita Gómez-<br>Acebo y Cejuela]]<br>ur. 1935}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||KA|v|AA||BB|v|CC||DD|v|EE||FF|v|GG||HH|v|II|border=1|KA=[[Kardam (książę Tyrnowa)|Kardam II]]<br>1962–2015<br>książę Tyrnowa|AA=Mirian Ungria<br>y Lopez|BB=Cyryl<br>ur. 1964<br>książę Presławia|CC=Rosario Nadal y<br>Fuster-Puigdorfila|DD=Kubrat<br>ur. 1965<br>książę Panagjuriszte|EE=Carla Maria Royo-<br>Villanova y Urrestarazu|FF=Konstantyn-Asen<br>ur. 1967<br>książę Widynia|GG=Maria Garcia<br>de Rasilla y Gorazar|HH=Kalina<br>ur. 1972|II=Antonio<br>Muñoz Valcarcela<br>ur. 1958}} {{familytree||||||||||||||||||,|-|-|-|v|-|'||,|-|-|-|v|-|^|-|.||||,|-|^|-|v|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|.||`|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||BO||BE||MA||OL||TS||MI||LU||TI||UM||SO||SH|border=1|BO=Borys<br>ur. 1997|BE=Beltran<br>ur. 1999|MA=Mafalda<br>ur. 1994|OL=Olympia<br>ur. 1995|TS=Tassilo<br>ur. 2002|MI=Mirko<br>ur. 1995|LU=Lucas<br>ur. 1997|TI=Tirso<br>ur. 2002|UM=Umberto<br>ur. 1999|SO=Sofia<br>ur. 1999|SH=Symeon Hassen<br>Valcarcela<br>ur. 2007}} {{familytree/end}} === Каралі Бельгіі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||DEH|-|v|-|LEO|-|v|-|LMT||||||||||||||||||||||||||||||||||||AC|||border=1|LEO=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgów|DEH=[[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlotta<br>Hanowerska]]<br>1796–1817<br>księżna Walii|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850|AC=Arcadia Claret<br>zm. 1897}} {{familytree||||||||||||||!|||`|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||border=1}} {{familytree||||||||||||||!||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||,|-|^|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||||||||DES||||LPL||MDH|v|LII|v|BDL||PEF|v|MHS||MCA|-|MAX||||GEO||ART|border=1|DES=syn<br>ur. i zm. 1817|LPL=[[Ludwik Filip (książę belgijski)|Ludwik Filip]]<br>1833–1834|LII=[[Leopold II Koburg|Leopold II]]<br>1835–1909<br>król Belgów|PEF=[[Filip Koburg (1837–1905)|Filip]]<br>1837–1905<br>hrabia Flandrii|MCA=[[Maria Charlotta Koburg|Maria Charlotta]]<br>1840–1927|MDH=[[Maria Henrietta Austriaczka|Maria Henrietta<br>Hbsburg]]<br>1836–1902|BDL=Blanche Delacroix<br>1883–1948|MHS=[[Maria Luiza Hohenzollern-Sigmaringen|Maria Luiza<br>Hohenzollern-Sigmaringen]]<br>1845–1912|MAX=[[Maksymilian I (cesarz Meksyku)|Maksymilian I]]<br>1832–1867<br>cesarz Meksyku|GEO=Jerzy Fryderyk<br>1849–1904<br>baron von Eppinghoven|ART=Artur Meyer<br>1852–1940}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|LOU|-|FER||LEO||ROD|-|STE|-|ELE||CLE||LDU||PDU||BAU||HEN|-|EDO||JO1||JO2|-|CDH||ALB|v|EEB|||border=1|LOU=[[Luiza Belgijska|Luiza]]<br>1858–1924|LEO=[[Leopold Koburg (książę Brabancji)|Leopold]]<br>1859–1869<br>książę Brabantu|STE=[[Stefania Klotylda Koburg|Stefania]]<br>1864–1945|CLE=[[Klementyna Koburg-Bonaparte|Klementyna]]<br>1872–1955|LDU=Lucjan<br>Durrieux<br>1906–1984|PDU=Filip<br>Durrieux<br>1907–1914|BAU=Baldwin<br>1869–1891|HEN=Henrietta<br>1870–1948|EDO=Emmanuel<br>1872–1931książę Vendôme|JO1=Józefina<br>1870–1871|JO2=Józefina<br>1872–1958|CDH=Karol<br>1868–1919<br>książę Hohenzollern-<br>Sigmaringen|ALB=[[Albert I Koburg|Albert I]]<br>1875–1934<br>król Belgów|EEB=[[Elżbieta Gabriela Bawarska|Elżbieta<br>Wittelsbach]]<br>1876–1965|FER=[[Filip Koburg-Koháry|Filip]]<br>1844–1921<br>książę Koháry|ROD=[[Rudolf Habsburg-Lotaryński|Rudolf<br>Habsburg]]<br>1858–1889|ELE=Elemér<br>Lónyay<br>1863–1946}} {{familytree||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||AST|v|LEO|v|LIL|||||||||CHA|-|JAC|||||||MJO|-|HUM||border=1|AST=[[Astryda Bernadotte|Astryda<br>Bernadotte]]<br>1905–1935|LEO=[[Leopold III Koburg|Leopold III]]<br>1901–1983<br>król Belgów|LIL=[[Mary Lilian Baels|Lilian Baels]]<br>1916–2002<br>księżna de Réthy|CHA=[[Karol Koburg|Karol]]<br>1903–1983<br>hrabia Flandrii|JAC=Jacqueline<br>Peyrebrune<br>ur. 1921|MJO=[[Maria Józefa Belgijska|Maria<br>Józefa]]<br>1906–2001|HUM=[[Humbert II]]<br>1904–1983<br>król Włoch}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|JEA|-|JOS||FAB|-|BAU||PAO|v|ALB||ALE|-|LEA||PAU|-|MAC|-|JPG||MAE|-|SAL||border=1|JEA=[[Jan (wielki książę Luksemburga)|Jan]]<br>ur. 1921|JOS=[[Józefina Szarlotta]]<br>1927–2005|FAB=[[Fabiola de Mora y Aragon|Fabiola<br>de Mora y Aragón]]<br>1928–2014|BAU=[[Baldwin I Koburg|Baldwin I]]<br>1930–1993<br>król Belgów|PAO=[[Paola (królowa Belgii)|Paola Ruffo<br>di Calabria]]<br>ur. 1937|ALB=[[Albert II Koburg|Albert II]]<br>ur. 1934<br>król Belgów|ALE=[[Aleksander belgijski|Aleksander]]<br>1942–2009|LEA=Léa<br>Wohlman<br>ur. 1951|PAU=Paul<br>Drucker<br>1938–2008|MAC=[[Maria Krystyna belgijska|Maria Krystyna]]<br>ur. 1951|JPG=Jean-Paul<br>Gourgues<br>ur. 1941|MAE=[[Maria Esmeralda belgijska|Maria Esmeralda]]<br>ur. 1956|SAL=Salvador<br>Moncada<br>ur. 1944}} {{familytree||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||PHI|v|MAT||||||AST|v|LOR||||||LAU|v|CLA||border=1|PHI=[[Filip I Belgijski|Filip I]]<br>ur. 1960|MAT=[[Matylda (królowa Belgów)|Matylda<br>d’Udekem d’Acoz]]<br>ur. 1973|AST=[[Astrid Koburg|Astrid]]<br>ur. 1962|LOR=[[Wawrzyniec Habsburg-Este|Wawrzyniec<br>Habsburg-Este]]<br>ur. 1955|LAU=[[Wawrzyniec (książę belgijski)|Wawrzyniec]]<br>ur. 1963|CLA=[[Klara (księżna belgijska)|Claire Coombs]]<br>ur. 1974}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|(||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||ELI||GAB||EMA||ELE||AME||MAR||JOA||LUI||LAE||LOU||NIC||AYM||border=1|ELI=[[Elżbieta (księżniczka Brabancji)|Elżbieta]]<br>ur. 2001<br>księżna Brabancji|GAB=[[Gabriel (książę belgijski)|Gabriel]]<br>ur. 2003|EMA=[[Emmanuel (książę belgijski)|Emmanuel]]<br>ur. 2005|ELE=[[Eleonora (księżniczka belgijska)|Eleonora]]<br>ur. 2008|AME=[[Amadeusz (książę belgijski)|Amadeusz]]<br>ur. 1986|MAR=[[Maria Laura (księżniczka belgijska)|Maria Laura]]<br>ur. 1988|JOA=Joachim<br>ur. 1991|LUI=Luiza<br>ur. 1995|LAE=Letycja<br>ur. 2003|LOU=[[Ludwika (księżniczka belgijska)|Ludwika]]<br>ur. 2004|NIC=[[Mikołaj (książę belgijski)|Mikołaj]]<br>ur. 2005|AYM=[[Emeryk (książę belgijski)|Emeryk]]<br>ur. 2005}} {{familytree/end}} === Каралі Вялікай Брытаніі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||||WI|v|EN|border=1|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|WI|-|FIII||EVI|v|AD||AL|-|LIV||ALF|v|MA||HE|-|CH||LU|-|JC||AR|v|DS||LE|v|SD||BE|-|HB|border=1|WI=[[Wiktoria Koburg (cesarzowa)|Wiktoria]]<br>1840–1901|FIII=[[Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]]<br>1831–1888<br>cesarz Niemiec|EVI=[[Edward VII]]<br>1841–1910<br>król Wielkiej Brytanii|AD=[[Aleksandra Duńska|Aleksandra<br>Duńska]]<br>1844–1925|AL=[[Alicja Koburg|Alicja]]<br>1843–1878|LIV=Ludwik IV Heski<br>1837–1892<br>wielki książę Hesji|ALF=[[Alfred (książę Saksonii-Coburga-Gothy)|Alfred]]<br>1844–1900<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|MA=[[Maria Romanowa (1853–1920)|Maria<br>Romanowa]]<br>1853–1920|HE=[[Helena Koburg|Helena]]<br>1846–1923|CH=Chrystian<br>1831–1917<br>książę<br>Szlezwika-Holsztynu|LU=[[Ludwika Koburg (księżna Argyll)|Ludwika]]<br>1848–1939|JC=[[John Campbell (9. książę Argyll)|John Campbell]]<br>1845–1914<br>książę Argyll|AR=[[Artur (książę Connaught i Strathearn)|Artur]]<br>1850–1942<br>książę Connaught|DS=[[Luiza Małgorzata|Luiza<br>Hohenzollern]]<br>1860–1917|LE=[[Leopold (książę Albany)|Leopold]]<br>1853–1884<br>książę Albany|SD=[[Helena Waldeck-Pyrmont|Helena<br>Waldeck-Pyrmont]]<br>1861–1922|BE=[[Beatrycze Koburg|Beatrycze]]<br>1857–1944|HB=[[Henryk Battenberg]]<br>1858–1896}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||,|-|^|-|-|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|AL|-|MT|v|JV||MD|-|HVI||WK||MK|-|FI||WM|-|CR||BE|-|ALF||MG|-|GV||AV||KE|v|AS||AN|-|WKE|||border=1|AL=[[Albert Wiktor (książę)|Albert]]<br>1864–1892<br>książę Clarence|MT=[[Maria Teck]]<br>1867–1953|JV=[[Jerzy V]]<br>1865–1936<br>król Wielkiej Brytanii|WK=[[Wiktoria Koburg (księżniczka)|Wiktoria]]<br>1868–1935|MD=[[Maud (królowa)|Maud]]<br>1869–1938|HVI=[[Haakon VII]]<br>1872–1957<br>król Norwegii|MK=[[Maria Koburg|Maria]]<br>1875–1938|FI=[[Ferdynand I Rumuński|Ferdynand I]]<br>1865–1927<br>król Rumunii|WM=[[Wiktoria Melita Koburg|Wiktoria Melita]]<br>1876–1936|CR=[[Cyryl Romanow|Cyryl<br>Romanow]]<br>1876–1938|BE=[[Beatrycze z Saksonii-Coburga-Gothy|Beatrycze]]<br>1884–1966|ALF=[[Alfons Orleański (1886–1975)|Alfons]]<br>1886–1975<br>książę Galliera|MG=[[Małgorzata Connaught|Małgorzata]]<br>1882–1920|GV=[[Gustaw VI Adolf]]<br>1882–1973<br>król Szwecji|AV=[[Artur z Connaught|Artur]]<br>1883–1938<br>książę Connaught|AN=[[Alicja (hrabina Athlone)|Alicja]]<br>1883–1981|WKE=[[Aleksander Cambridge|Aleksander]]<br>1874–1957<br>hrabia Athlone|KE=[[Karol Edward z Saksonii-Coburga-Gothy|Karol Edward]]<br>1884–1954<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|AS=[[Wiktoria Adelajda ze Szlezwika-Holsztynu]]<br>1885–1970}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|'|||||||||border=1}} {{familytree|EV|-|WS||JV|v|EBL||MA|-|HL||HW|v|NN||JK|v|AA||JAB||||||||||||SY|-|VAS|||||border=1|EV=[[Edward VIII Windsor|Edward VIII]]<br>1894–1972<br>król Wielkiej Brytanii|JV=[[Jerzy VI]]<br>1895–1952<br>król Wielkiej Brytanii|MA=[[Maria (księżniczka królewska)|Maria]]<br>1897–1965|HW=[[Henryk (książę Gloucester)|Henryk]]<br>1900–1974<br>książę Gloucester|JK=[[Jerzy (książę Kentu)|Jerzy]]<br>1902–1942<br>książę Kentu|JAB=[[Jan Windsor|Jan]]<br>1905–1919|WS=[[Wallis Simpson]]<br>1896–1986|EBL=[[Elżbieta Bowes-Lyon|Elżbieta<br>Bowes-Lyon]]<br>1900–2002|HL=[[Henry Lascelles, 6. hrabia Harewood|Henryk<br>Lascelles]]<br>1882–1947<br>hrabia Harewood|NN=[[Alicja (księżna Gloucester)|Alicja Montagu-Douglas-Scott]]<br>1901–2004|AA=[[Maryna (księżna Kentu)|Marina Grecka]]<br>1906–1968|SY=[[Sybilla Koburg|Sybilla]]<br>1908–1972|VAS=[[Gustaw Adolf Bernadotte|Gustaw]]<br>1906–1947<br>książę Västerbotten}} {{familytree|||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'|||||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||border=1}} {{familytree||EII|-|PH||MGR|-|AS||WIL||RY|v|AA||ED|v|SS||AL|-|JO||EM|v|BB|border=1|EII=[[Elżbieta II]]<br>1926–2022<br>królowa Wielkiej Brytanii|PH=[[Filip (książę Edynburga)|Filip]]<br>1921–2021<br>książę Edynburga|MGR=[[Małgorzata Windsor (księżniczka)|Małgorzata]]<br>1930–2002|AS=[[Antony Armstrong-Jones|Antoni Armstrong-Jones]]<br>1930–2017<br>hrabia Snowdon|WIL=[[Wilhelm Windsor|William]]<br>1941–1972|RY=[[Ryszard (książę Gloucester)|Ryszard]]<br>ur. 1944<br>książę Gloucester|AA=[[Birgitte (księżna Gloucester)|Birgitte van Deurs]]<br>ur. 1947|ED=[[Edward (książę Kentu)|Edward]]<br>ur. 1935<br>książę Kentu|SS=[[Katarzyna (księżna Kentu)|Katharine Worsley]]<br> 1933–2025|AL=[[Aleksandra Ogilvy|Aleksandra]]<br>ur. 1936|JO=[[Angus Ogilvy]]<br>1928–2004|EM=[[Michał z Kentu|Michał]]<br>ur. 1942|BB=[[Marie Christine (księżna Michael z Kentu)|Marie Christine von Reibnitz]]<br>ur. 1945}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||,|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AL|v|SS||DA|-|GL||RD||GE|v|WW||HT|-|TT||MM|v|CC||FR|v|SW||GM|border=1|AL=[[Alexander Windsor|Aleksander]]<br>ur. 1974<br>hrabia Ulsteru|DA=[[Davina Lewis|Davina]]<br>ur. 1977|GL=Garry Lewis<br>ur. 1970|RD=[[Rose Gilman|Róża]]<br>ur. 1980|SS=Claire Booth<br>ur. 1977|GE=Jerzy<br>ur. 1962<br>hrabia St Andrews|HT=Helena<br>ur. 1964|MM=Mikołaj<br>ur. 1970|WW=Sylwana Tomaselli<br>ur. 1957|TT=Timothy Taylor<br>ur. 1963|CC=Paola Doimi de<br>Lupis de Frankopan<br>ur. 1969|FR=Fryderyk<br>ur. 1979|SW=Sophie Winkleman|GM=Gabriela<br>ur. 1981}} {{familytree|||||||||,|-|^|-|.||||||||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||!|||border=1}} {{familytree||||||||XA||CO||||||||||||AA||BB||CC||||||AL||LE||LU||MAU|||||border=1|XA=[[Xan Windsor|Xan]]<br>ur. 2007<br>lord Culloden|CO=Cosima<br>ur. 2010|AA=Edward<br>ur. 1988<br>lord Downpatrick|BB=Marina<br>ur. 1992|CC=Amelia<br>ur. 1995|MAU=Maud<br>ur. 2013|AL=Albert<br>ur. 2007|LE=Leopold<br>ur. 2009|LU=Ludwik<br>ur. 2014}} {{familytree/end}} == Гл. таксама == * Гісторыя Польшчы (1697—1763) * уладарыі: кіраўнікі Саксоніі, [[Каралі польскія|Польшчы]], [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]], [[Спіс брытанскіх манархаў|Вялікабрытаніі]], [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]], [[Каралі Бельгіі|Бельгіі]] * Генеалагічнае дрэва Вецінаў == Зноскі == <references responsive="1"></references> == Выбраная літаратура == *** Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. URSS. 2017. 1120 с. <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki> *** ''Семёнов И. С.'' Европейские династии: Полный генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Карева, О. Н. Наумов. Вступительная статья О. Н. Наумов. — <abbr>М.</abbr>: ООО «Издательство Энциклопедия», ООО «Издательский дом ИНФРА-М», 2006. — 1104 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94802-014-2</nowiki>. *** ''Титмар Мерзебургский.'' Хроника / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — <abbr>М.</abbr>: SPSL — «Русская панорама», 2019. — 2019 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — <nowiki>ISBN 978-5-93165-432-4</nowiki>. *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (1. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 186. (нем.) *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (2. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 37. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1894. — S. 746. (нем.) *** Die Urkunden Otto I // MGH Diplomatum regum et imperatorum Germaniæ, I / Sickel, Th. (ed.). — Hannover, 1879—1884. *** ''Kaemmel Otto.'' Festschrift zur 800 jaehr. Jubelfeier des Hauses Wettin. — Reprint d. Ausg. Dresden Hoffmann, 1889. — 110 p. *** ''Pätzold Stefan.'' Die frühen Wettiner. Adelsfamilie und Hausüberlieferung bis 1221. — Böhlau, Köln u.a, 1997. — 427 p. — <nowiki>ISBN 3-412-08697-5</nowiki>. *** ''Posse Otto.'' Die Markgrafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. — Leipzig, 1881. *** ''Posse Otto.'' Die Wettiner. Genealogie des Gesammthauses Wettin. — Leipzig, 1897. *** ''Schwarz Hilmar.'' Die Wettiner des Mittelalters und ihre Bedeutung für Thüringen. — Leipzig, 1994. *** ''Wenskus Reinhard.'' Sächsischer Stammesadel und fränkischer Reichsadel. — Vandenhoeck & Ruprecht. — Göttingen, 1976. ** Jacek Staszewski, ''August II Mocny'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, {{ISBN|8304043874}}. ** Jacek Staszewski, ''August III Sas'', wyd. 2 uzup., Ossolineum, Wrocław 2010, {{ISBN|9788304050341}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', w: ''Dynastie Europy'', red. A. Mączak, wyd. 3 zm., Ossolineum, Wrocław 2009, {{ISBN|9788304048539}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2005, {{ISBN|83-87643-24-6}}. ** ''Encyklopedia Szkolna. Historia'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, {{ISBN|8302049271}}, s. 662. [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] i05ud3yw1zrkke3naakrqg03jwpxaqc 5123454 5123452 2026-04-08T12:42:48Z Voūk12 159072 5123454 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arms of Saxony.svg|міні|Герб Ветынаў / Веццінаў (ням. Wettiner)]] '''Ветыны''' ('''Вэттыны''', '''Вецціны''', або у традыцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] '''Сасы,''' {{Lang-de|''Wettiner''}} , пол. '''Wettinowie''', '''Wettyni)''' — нямецкая [[Дынастыя|дынастыя,]] якая паходзіла з сучаснай [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Анхальт]]. Яна кіравала ў Майсене, Саксоніі і герцагствах Цюрынгіі . Яе прадстаўнікі, вядомыя як «'''Сасы'''», сумяшчалі дзедзічнае панаванне над Саксоніі з уладай над элекцыйным тронам Рэчы Паспалітай ў Варшаве і Вільні. Курфюрсты [[Аўгуст Моцны|Аўгуст II Моцны]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III Сас]] былі [[Каралі польскія|каралямі Польшчы і вялікімі князямі Літоўскімі]], а кароль Саксоніі [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]] стаў [[Герцагства Варшаўскае|герцагам Варшаўскім]]. У 1423 годзе Ветыны разам з герцагствам Саксен-Вітэнберг атрымалі годнасць выбарцаў імператара (электара, курфюрста) [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]] і ўсе іх уладанні пачалі называцца гістарычнай назвай [[Курфюрства Саксонія|Саксонія]]. У 1485 годзе дынастыя падзялілася на дзве лініі: '''Эрнестынскую''' (старэйшую), курфюрстскую, якая кіравала ў [[Вітэнберг]]у і значнай частцы [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], і '''Альберцінскую''' (малодшую), якая кіравала ў [[Майсенская марка|Майсене]] і паўночнай Цюрынгіі. Пабочнай, Эрнестинскай лініяй дынастыі з’яўляецца ''род'' '''Кобургаў''', таксама вядомы як '''дынастыя Саксен-Кобургаў''' . Іх назва паходзіць ад герцагства [[Саксен-Кобург-Гота]] '','' дзе яны кіравалі. Кобургі займаюць [[Каралі Бельгіі|бельгійскі трон]] (з 1831 года), [[Спіс брытанскіх манархаў|брытанскі трон]] з 1901 года (з 1917 года пад прозвішчам ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]''), а раней кіравалі ў [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]] (з 1837 па 1910 год пад прозвішчам папярэдняй дынастыі [[Браганса (дынастыя)|, Браганза]]) і [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]] (з 1908 па 1946 год). == Пачатак дынастыі == [[Файл:Saxony (Division of Leipzig) - DE.png|міні|Ліпскі падзел вецінскіх ўладанняў 1485]] Родапачынальнікам сям’і быў Тыма, граф Вецін ([[:pl:Wettin|Wettin]]), які жыў у XI стагоддзі. Яго сын Конрад Вялікі стаў [[Майсенская марка|маркграфам Майсена]] ў 1123 годзе. Генрых III Славетны (праўнук Конрада, памёр у 1288 годзе) прыняў тытул ландграфа [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ў 1249 годзе. Праз амаль дзвесце гадоў, у 1423 годзе, [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] стаў герцагам Вітэнбергам [[Вітэнберг|Саксонскім]], а таксама [[Курфюрст|электарам (выбарцам, курфюрстам) Германскай імперыі]] . У XV стагоддзі род падзяліўся на дзве лініі. Іх заснавальнікамі былі два ўнукі Фрыдрыха I, '''Эрнэст''' і '''Альберт''', якія падзялілі паміж сабой Саксонію. Тытул курфюрста перадаваўся па эрнестынскай лініі да 1547 года. Пазней у іх тытул забралі і перадалі малодшай альбертынскай лініі. == Эрнестынская лінія == У наступныя стагоддзі лінія зведала шматлікія падзелы. У выніку былі створаны асобныя герцагствы, у тым ліку [[Саксен-Веймар|Саксонска-Веймарскую]], Саксонска- [[Айзенах|Эйзенахскую]] (кіруючая лінія там згасла ў 1741 годзе), [[Саксен-Кобург-Гота|Саксен-Кобург-Гоцкая]] (лінія згаслая ў 1825 годзе) і Саксен-Кобург-Саальфельдская . Найбольш вядомай з’яўляецца лінія ад Саксоніі — Кобург-Гоцкая (Saksen-Coburg-Gotha), шырока вядомая як Кобургі. Да 1918 года князі Эрнестины кіравалі герцагствамі Саксен-Веймарскае, Саксен-Альтэнбургскае, Саксен-Кобург-Гота, Саксен-Майнінгенскае і Саксен-Хільдбургхаўзенскае . == Кобургі == Прынц [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольд Саксен-Кобург-Гота]] (малодшы брат Эрнэста I, герцага [[Кобург]]скага) быў абраны [[Каралі Бельгіі|каралём бельгійцаў]] у 1831 годзе. Яго прапрапраўнук, [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп I,]] з’яўляецца цяперашнім (сёмым) кіруючым манархам [[Бельгія|Бельгіі]] . [[Файл:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|міні|Лізавета ІІ / Эльжбета ІІ. 1956]] Пляменнік Леапольда I, Альберт (малодшы сын Эрнэста I), ажаніўся з каралевай Вялікабрытаніі [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] у 1840 годзе. Іх унук, [[Георг V|Георг V,]] змяніў сямейнае прозвішча на ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]'' падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], бо прозвішча ''Вецін'' занадта моцна асацыявалася з [[Германская імперыя|Другім рэйхам,]] які варожа ставіўся да Вялікабрытаніі. [[Лізавета II]] (унучка [[Георг V|Георга V]]), якая кіравала з 1952 па 2022 год, была пятай і апошняй ''кобургскай каралевай'' Англіі на брытанскім троне. Згодна з указамі Лізаветы II ад 1952 і 1960 гадоў, яе дзеці ад шлюбу з [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіпам,]] герцагам Эдынбургскім, фармальна носяць прозвішчы ''Віндзар'' (у тым ліку [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Чарльз III]], цяперашні кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]) або ''Маўнтбатэн-Віндзар'', застаючыся членамі сям’і ''Віндзар'' , але на самой справе яны ўжо з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] (малодшай лініі дынастыі [[Ольдэнбургі (дынастыя)|Ольдэнбургаў]]) з-за паходжання прынца Філіпа з грэцкай лініі гэтай дынастыі. [[Фернанду II|Фердынанд]], яшчэ адзін пляменнік па браце Леапольда II Бельгійскага, ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II да Глорыяй з дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] ў 1836 годзе. Іх нашчадкі захавалі прозвішча ''Браганса'' і кіравалі [[Каралеўства Партугалія|Партугаліяй]] да 1910 года. Апошні кароль гэтай лініі [[Мануэл II|, Мануэль II Патрыёт,]] памёр бяздзетным у 1932 годзе. Пляменнік па браце Фердынанда Партугальскага, якога таксама звалі [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанд]], быў абраны князем Балгарыі ў 1887 годзе. У 1908 годзе ён прыняў тытул караля (у [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыі]] тытул быў ''цар''). Гэтая лінія панавала да 1946 года, калі сям’я цара [[Сімяон II|Сімяона II]] (якому тады было ўсяго дзевяць гадоў) была вымушана пакінуць краіну камуністам. Сімяон II вярнуўся ў краіну пасля звяржэння камуністычнага рэжыму. Ён займаў [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|пасаду кіраўніка балгарскага ўрада]] з 2001 па 2005 год. == Альберцінская лінія == [[Файл:Coat_of_arms_of_Wettin_House_Albert_Line.png|міні|Герб каралёў Саксоніі]] У 1498 годзе малодшы сын Альберта, [[Фрыдрых Саксонскі|Фрэдэрык]], быў абраны [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] . Яго пляменнік , Маўрыцы, прыняў тытул курфюрста Саксоніі ў 1547 годзе. [[Файл:Portrait of Augustus II the Strong as King of Poland.jpg|міні|Луі дэ Сільвестры. Аўгуст Моцны як кароль Рэчы Паспалітай]] [[Файл:Coat of Arms of Wettin kings of Poland.svg|міні|вялікі герб [[Аўгуст Моцны|Фрыдэрыка Аўгуста]] Саса як караля Рэчы Паспалітай]] У 1697 годзе курфюрст [[Аўгуст Моцны|Фрыдрых Аўгуст I]] быў абраны [[Каралі польскія|каралём Рэчы Паспалітай]] на выбарах у меншасці. Ён прыняў імя Аўгуст II і ўвайшоў у гісторыю як ''Моцны''. Яго сын, [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрых/Фрыдэрык Аўгуст II,]] таксама быў абраны каралём Польскага Каралеўства і Вялікім Князем Літоўскім на выбарах меншасццю галасоў пасля смерці бацькі ў 1733 годзе. Ён прыняў імя Аўгуст III. І бацька і сын — у мясцовай традыцыі — «Сасы» збольшага жылі ў Саксоніі разбудоўвалі [[Дрэздэн]], аддаўшы палітыку ў Рэчы Паспалітай наводкуп магнатам і Расійскай імперыі. Унія Саксоніі з Рэччу Паспалітай праіснавала да 1763 года. [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыя ад 3 мая]] ў артыкуле VII гарантавала спадчыну польскага трона прадстаўнікамі саксонскай дынастыі, пачынаючы з [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыха Аўгуста III]] . З-за адсутнасці нашчадкаў мужчынскага полу трон павінен быў перайсці ў спадчыну яго зяцю '', са згоды сабраных саслоўяў, яго абранай дачцэ'', (…) ''захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь іншых прадпісанняў, абраць другі дом на трон пасля выгасання першага'' . Падзелы і распад Рэчы Паспалітай перашкодзілі гэтым планам. Падчас напалеонаўскіх войнаў курфюрст [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст]] II прыняў тытул караля Саксоніі і імя Фрыдрых Аўгуст I у 1806 годзе. У наступным годзе Напалеон падараваў яму [[Герцагства Варшаўскае|тытул герцага Варшаўскага]] (ён там да 1815 года). Канчаткова Веціны страцілі свой трон у Саксоніі ў 1918 годзе. == Каралі Саксоніі == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Час урада ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 1 | [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]]<br /><br /><br /><br /> Курфюрст Саксоніі |[[Файл:Fryderyk_August_I.jpg|link=Plik:Fryderyk_August_I.jpg|62x62пкс]] | 23 снежня 1750 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 5 мая 1827 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1795-1827 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br />Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 2 | Антоні Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Anton_af_Sachsen.jpg|link=Plik:Anton_af_Sachsen.jpg|61x61пкс]] | 27 снежня 1755 г.<br /><br /><br /><br /> | 6 чэрвеня 1836 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1827-1836 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 3 | [[Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст II Вэтын]]<br /><br />Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|link=Plik:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|67x67пкс]] | 18 мая 1797 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1854 г.<br /><br />Брэнніхель — Карэстэн | 1836-1854 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбон, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 4 | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Johan_von_Saxen_(1801-1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|link=Plik:Johan_von_Saxen_(1801—1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|78x78пкс]] | 12 снежня 1801 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 29 кастрычніка 1873 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1854-1873 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 5 | Альберт I Ветын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:König_Albert_von_Sachsen.jpg|link=Plik:König_Albert_von_Sachsen.jpg|72x72пкс]] | 23 красавіка 1828 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 19 чэрвеня 1902 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1873-1902 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 6 | Георг I з Ветын<br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|link=Plik:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|67x67пкс]] | 8 жніўня 1832 г.<br /><br /><br /><br /> [[Дрэздэн]] | 15 кастрычніка 1904 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1902-1904 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 7 | Фрыдрых Аўгуст III Вэтын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1904-1918 гг. | Георг I з Ветына<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |} == Галава роду Ветынаў з лініі Альберцінаў == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Працягласць службы ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 8 | Фрыдрых Аўгуст III Ветын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /> Сібіленорт | 1918-1932 гг. | Георг I Ветын<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |- | align="center" | 9 | Фрыдрых Крысціян II Вецін<br /> Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|link=Plik:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|65x65пкс]] | 31 снежня 1893 г.<br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1968 г.<br /><br /> Самедан | 1932-1968 гг. | Фрыдрых Аўгуст III <br /> Луіза, дачка Фердынанда IV, вялікага герцага Тасканы |- | align="center" | 10 | Марыя Эмануэль Саскі<br /> Маркграф Мейсенскі | | 31 студзеня 1926 г.<br /> Прюфеніг | 23 ліпеня 2012 г. | 1968-2012 гг. | Фрыдрых Крысціян II<br /> Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 11 | Альберт Джозэф<br />Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Albert_Wettyn.JPG|link=Plik:Albert_Wettyn.JPG|64x64пкс]] | 30 лістапада 1934 г.<br /><br /> Бамберг | 6 кастрычніка 2012 г. | 2012 год | Фрыдрых Крысціян II<br />Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 12 | {{Не перакладзена|Міхаэль, князь Саска-Веймарска-Эйсенаскі}} <br /> кіраўнік роду Вэтынаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай | | 15 лістапада 1946 г.<br /><br /><br /><br /> Бамберг | | з 2012 года | Карл Аўгуст, кіраўнік роду Вецінаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай<br /><br />Эльжбета, в. бар. Отмара фон Вангенхайм-Вінтэрштэйн |- | align="center" | 13 | [[Aleksander z Saksonii-Gessaphe|Аляксандр I Ветын]]<br />Маркграф Мейсенскі Герцаг Саксоніі | | 12 лютага 1953 г. [[Мюнхен]] | | з 2012 года | Роберт дэ Афіф Марыя Ганна Вецін, дачка Фрыдрыха Хрысціяна II Ветына Маркграф Мейсенскі |} == Генеалогія == === Курфюрсты Саксоніі, князі Саксен-Альтэнбургскія, Гота, Веймарскія, Айзенаскія, Іенскія, Веймар-Айзенахскія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||EN2|v|EL|border=1|EN2=[[Ernest Wettyn|Ernest]]<br>1441–1486<br>elektor Saksonii|EL=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1443–1484}} {{familytree|||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||KR|-|JD||FII||ERN||AL||ML|v|JN|v|NN||MG|-|HII|border=1|KR=[[Krystyna saska|Krystyna]]<br>1461–1521|JD=[[Jan Oldenburg|Jan II]]<br>1455–1513<br>król Danii|FII=[[Fryderyk III Mądry|Fryderyk III]]<br>1463–1525<br>elektor Saksonii|ERN=[[Ernest Wettin (arcybiskup Magdeburga)|Ernest]]<br>1464–1513<br>arcybiskup Magdeburga|AL=[[Albrecht Wettin (arcybiskup Moguncji)|Albrecht]]<br>1467–1484<br>arcybiskup Moguncji|JN=[[Jan Stały|Jan]]<br>1468–1532<br>elektor Saksonii|MG=Małgorzata<br>1469–1528|HII=[[Henryk II Średni|Henryk II]]<br>1468–1532<br>książę Lüneburga|NN=Zofia<br>Meklemburska<br>1481–1503|ML=Małgorzata<br>Askańska<br>1494–1521}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|'||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||JF|v|SC||||||MA|-|FR||JE|border=1|JF=[[Jan Fryderyk I]]<br>1503–1554<br>elektor Saksonii|SC=[[Sybilla Jülich-Kleve-Berg|Sybilla<br>Jülich-Kleve-Berg]]<br>1512–1554|MA=Maria<br>1515–1583|FR=[[Filip I wołogoski|Filip I]]<br>1515–1560<br>książę Pomorza|JE=Jan Ernest<br>1521–1553<br>książę Saksonii-Coburg}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||AA|-|JI|v|BB||CC|v|DD||EE|border=1|AA=Agnieszka<br>Heska<br>1527–1555|JI=Jan Fryderyk I<br>1529–1595<br>elektor Saksonii|BB=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1540–1594|CC=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Jan Wilhelm]]<br>1530–1573<br>książę Saksonii-Weimar|DD=Dorota<br>Wittelsbach<br>1544–1592|EE=Jan Fryderyk III<br>1538–1565<br>książę Saksonii-Gotha}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|AA|-|JC|-|BB||CC|-|JE|-|DD||ZW|v|FA|v|UU||JO|v|DE||MA||border=1|AA=Anna<br>Wettyn<br>1567–1613|JC=Jan Kazimierz<br>1564–1633<br>książę Saksonii-Coburg|BB=Małgorzata<br>Brunszwicka<br>1573–1643|CC=Elżbieta<br>Mansfield<br>1565–1596|JE=Jan Ernest<br>1566–1638<br>książę Saksonii-Eisenach|DD=Krystyna<br>Heska<br>1578–1658|FA=[[Fryderyk Wilhelm I (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm I]]<br>1562–1602<br>książę<br>Saksonii-Weimar|ZW=[[Zofia Wirtemberska (1563–1590)|Zofia<br>Wirtemberska]]<br>1563–1590|UU=[[Anna Maria Wittelsbach (Pfalz-Neuburg)|Anna Maria<br>Wittelsbach]]<br>1575–1643|JO=[[Jan (książę Saksonii-Weimar)|Jan]]<br>1570–1605<br>książę Saksonii-<br>Weimar-Jena|DE=Dorota Maria<br>Anhalcka<br>1574–1617|MA=Maria<br>1571–1610<br>opatka Quedlinburgu}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||!||||!||||||||!||border=1}} {{familytree||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|(||||,|-|-|-|(||border=1}} {{familytree|||AA|v|ZA||WW||SS||AS|v|SQ||DO||DE|-|AL|||!|border=1|DO=Dorota<br>1581–1645<br>opatka Quedlinburgu|DE=Dorota<br>1601–1675|AL=Albert IV<br>1599–1644<br>książę Saksonii-Eisenach|AA=[[Jan Filip (książę Saksonii-Altenburg)|Jan Filip]]<br>1597–1639<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|WW=Fryderyk<br>1599–1625<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SS=Jan Wilhelm<br>1600–1632<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|AS=Fryderyk Wilhelm II<br>1603–1669<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SQ=Magdalena Sibylla<br>Wettyn<br>1617–1668|ZA=Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1593–1650}} {{familytree||||||`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|.|||||||||||!||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||JO|-|NN||UU||||,|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|'|border=1|JO=[[Joanna Magdalena z Saksonii-Altenburg|Joanna Magdalena]]<br>1656–1686|NN=[[Jan Adolf I]]<br>1649–1697<br>książę<br>Saksonii-Weissenfels|UU=Fryderyk Wilhelm III<br>1657–1672<br>książę<br>Saksonii-Altenburg}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||JE||FR||WI|v|EL||ER|v|ELU||WW||EE|border=1|JE=[[Jan Ernest I (książę Saksonii-Weimar)|Jan Ernest I]]<br>1594–1626<br>książę<br>Saksonii-Weimar|FR=[[Fryderyk (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk]]<br>1596–1622|WI=[[Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm]]<br>1598–1662<br>książę<br>Saksonii-Weimar|EL=Eleonora Dorota<br>Anhalt-Dessau<br>1602–1664|ER=[[Ernest I Pobożny]]<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680|WW=[[Fryderyk Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm]]<br>1603–1619|EE=[[Bernard (książę Saksonii-Weimar)|Bernard]]<br>1604–1639<br>landgraf Turyngii}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!||||||||!||||||||||||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!|||||||KO|border=1|KO=Koburgowie}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||JE|v|AA||AW|v|BB||BE|v|CC||BER|v|DD||DM|-|MA||border=1|JE=[[Jan Ernest II]]<br>1627–1683<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AW=Adolf Wilhelm<br>1632–1668<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BE=Jan Jerzy I<br>1634–1686<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BER=Bernard II<br>1638–1678<br>książę<br>Saksonii-Jena|DM=Dorota Maria<br>1641–1675|MA=Maurycy<br>1619–1681<br>książę<br>Saksonii-Zeitz|AA=Krystyna Elżbieta<br>ze Szlezwika-Holsztynu<br>1638–1679|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|CC=Johannetta<br>Sayn-Wittgenstein<br>1632–1701|DD=Maria Szarlotta<br>de la Trémoille<br>1632–1682}} {{familytree||||||||,|-|-|-|(||||||||!||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||WE|.|JE|v|AA||WA||JJ|-|SW||JWA|v|MA|,|CH||JW|border=1|WE=[[Wilhelm Ernest (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm Ernest]]<br>1662–1728<br>książę<br>Saksonii-Weimar|JE=[[Jan Ernest III]]<br>1664–1707<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AA=[[Zofia Augusta Anhalt-Zerbst|Zofia Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1663–1694|WA=Wilhelm August<br>1668–1671<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|JJ=[[Jan Jerzy II (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Jerzy II]]<br>1665–1691<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|SW=Zofia Szarlotta<br>Wirtemberska<br>1671–1717|JWA=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Wilhelm III]]<br>1666–1729<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|MA=Amelia<br>Nassau-Dietz<br>1655–1695|CH=Charlotta Maria<br>1669–1703|JW=Jan Wilhelm<br>1675–1690<br>książę<br>Saksonii-Jena}} {{familytree||||||||||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||EL|-|ER|v|ZO||||||||||||||WH|border=1|EL=Eleonora Wilhelmina<br>Anhalt-Köthen<br>1696–1726|ER=[[Ernest August I (książę Saksonii-Weimar)|Ernest August I]]<br>1688–1748<br>książę<br>Saksonii-Weimar i Saksonii-Eisenach|ZO=Zofia Szarlotta<br>Hohenzollern<br>1713–1747|WH=Wilhelm Henryk<br>1691–1741<br>książę<br>Saksonii-Eisenach}} {{familytree||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||ER|v|ME|border=1|ER=[[Ernest August II]]<br>1737–1758<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|ME=[[Anna Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Anna Amalia<br>Brunszwicka]]<br>1739–1807}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|LU||KK|border=1|KA=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Karol August]]<br>1757–1828<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|LU=Luiza<br>Hessen-Darmstadt<br>1757–1830|KK=Fryderyk<br>Ferdynand<br>1758–1793}} {{familytree||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||KA|v|NP||BH|v|ID|border=1|KA=Karol Fryderyk<br>1783–1853<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|NP=[[Maria Romanowa (1786–1859)|Maria Romanowa]]<br>1786–1859|BH=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida Wettyn<br>1794–1852}} {{familytree||||||||||||||!||||||||)|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|SO||WE|-|AD||HR|v|BB|border=1|KA=[[Karol Aleksander (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Karol Aleksander]]<br>1818–1901<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|SO=[[Zofia Holenderska]]<br>1824–1897|WE=[[Edward z Saksonii-Weimar|Edward]]<br>1823–1902|HR=Hermann<br>1825–1901|AD=Augusta Katarzyna<br>Gordon-Lennox<br>1827–1904|BB=Augusta<br>Wirtemberska<br>1826–1898}} {{familytree||||||||||||||||!||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||KO|v|PA||WI|v|ID|border=1|KO=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1844–1894)|Karol August]]<br>1844–1894<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|PA=Paulina Augusta<br>1852–1904|WI=Wilhelm<br>1853–1924|ID=Gerta<br>Isenburg-Büdingen<br>1863–1945}} {{familytree||||||||||||||||||!||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||RR|v|FE||WW|border=1|RR=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora Wettyn]]<br>1890–1972|WW=Hermann<br>1886–1964}} {{familytree||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||RR|v|FE|border=1|RR=Karol August<br>1912–1988|FE=Elżbieta<br>Wangenheim-Winterstein<br>1912–2010}} {{familytree||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||RR|border=1|RR=Michał<br>ur. 1946}} {{familytree/end}} === Герцагі Саксен-Гота-Альтэнбург, Кобург, Майнінген, Рэмхільд, Айзенберг, Хільдбурггаўзен ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||ER|v|ELU||border=1|ER=Ernest I<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|FE|v|AA||AL|v|BB||SS|v|BH|v|CC||HE|-|DD||CH|-|EE||ER|v|FF||DS|v|JE|v|GG|border=1|FE=Fryderyk I<br>1646–1691<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|AL=Albert V<br>1648–1699<br>książę Saksonii-Coburg|BH=Bernard I<br>1649–1706<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|HE=Henryk<br>1650–1710<br>książę<br>Saksonii-Römhild|CH=Chrystian<br>1653–1707<br>książę<br>Saksonii-Eisenberg|ER=Ernest<br>1655–1715<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|AA=Magdalena Sybylla<br>Wettyn<br>1648–1681|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|SS=Maria Jadwiga<br>Hesse-Darmstadt<br>1647–1680|CC=Elżbieta Eleonora<br>Brunszwicka<br>1658–1729|DD=Maria Elżbieta<br>Hesse-Darmstadt<br>1656–1715|EE=Krystyna Wettyn<br>1659–1679|FF=Zofia Henrietta<br>Waldeck<br>1662–1702|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree||,|-|(||||||||!||||||,|-|(||||!|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'||||||,|-|'||||!||border=1}} {{familytree||!|FR|v|DD||ER||||FW|!|||AU|v|SS|||||||||JAS|v|CO||JF|||||III|||KO|border=1|FR=[[Fryderyk II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Fryderyk II]]<br>1676–1732<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|ER=Ernest August<br>1677–1678|FW=Fryderyk Wilhelm<br>1679–1746<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|AU=Antoni Ulryk<br>1687–1763<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|SS=Szarlotta Amalia<br>Hesse-Philippsthal<br>1730–1801|JAS=Ernest Fryderyk I<br>1681–1724<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JF=[[Józef Fryderyk von Sachsen-Hildburghausen|Józef Fryderyk]]<br>1702–1787|CO=Zofia<br>Erbach-Erbach<br>1683–1742|DD=[[Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst|Magdalena Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1679–1740|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|KO=Książęta Coburg-Saafeld i Gotha<br>Królowie Wielkiej Brytanii i Belgów}} {{familytree||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|.||!|||||||||||||||!|||border=1}} {{familytree||||||`|-|-|-|.||||||||||!||||!||!|||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree||||||,|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.||ER|v|DO|!||||||||||||||AA|v|AE||LU|-|CH|border=1|ER=[[Ernest Ludwik I]]<br>1672–1724<br>książę<br>Saksonii-Meiningen.|DO=[[Dorota Maria z Saksonii-Gotha-Altenburg|Dorota Maria]]<br>1674–1713|AA=[[Ernest Fryderyk II (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk II]]<br>1707–1745<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|AE=Karolina<br>von Erbach-Fürstenau<br>1700–1758|LU=Ludwik Fryderyk<br>1710–1759|CH=Krystyna z Holsztynu-<br>Sonderburg-Plön<br>1713–1778}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|+|-|-|-|.|||`|-|v|-|-|^|.|||!|||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|FR|v|DM||SS||WW|||EW||DD||!||||||||||||||||FA|v|SA|,|EU|border=1|FR=Fryderyk III<br>1699–1772<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DM=[[Ludwika Dorota z Saksonii-Meiningen|Ludwika Dorota]]<br>1710–1767|SS=Jan August<br>1704–1767|WW=Jan Adolf<br>1721–1799|EW=[[Ernest Ludwik II]]<br>1709–1729<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|DD=[[Karol Fryderyk (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Fryderyk]]<br>1712–1743<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|FA=[[Ernest Fryderyk III (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk III]]<br>1727–1780<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|SA=Ernestyna Augusta<br>1740–1786|EU=Eugeniusz<br>1730–1795}} {{familytree||||!||||,|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||||||||||,|-|-|^|-|-|-|#|-|.||border=1}} {{familytree|||ER|v|DD||||KH|-|LG||GO|v|HH||||||||||||||FS|v|XX||`|CH|border=1|ER=[[Ernest II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Ernest II]]<br>1745–1804<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DD=Szarlotta<br>1751–1827|KH=[[Karol Wilhem (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Wilhelm]]<br>1754–1782<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|GO=[[Jerzy I (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy I]]<br>1761–1803<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|LG=Luiza<br>Stolberg-Gedern<br>1764–1834|HH=Luiza Eleonora<br>Hohenlohe-Langenburg<br>1763–1837|FS=Fryderyk<br>1763–1834<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|XX=Charlotta<br>Mecklenburg-Strelitz<br>1769–1818|CH=Krystyna Zofia<br>1761–1790}} {{familytree||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||!||border=1}} {{familytree|AU|v|DO||FR||||AD|-|WVI||ID|-|BE||BII|v|DD||||||SA|border=1|SA=Książęta Saksonii-Altenburg|AU=August<br>1772–1822<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|FR=Fryderyk IV<br>1774–1825<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DO=Ludwika Szarlotta<br>z Meklemburgii-Schwerin<br>1779–1801|AD=[[Adelajda z Saksonii-Meiningen (1792–1849)|Adelajda]]<br>1792–1849|WVI=[[Wilhelm IV Hanowerski|Wilhelm IV]]<br>1765–1837<br>król Wielkiej Brytanii i Hanoweru|BE=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida<br>1794–1852|BII=[[Bernard II (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard II]]<br>1800–1882<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|DD=Maria Fryderyka<br>Hessen-Kassel<br>1804–1888}} {{familytree||||!||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||||||||border=1}} {{familytree|||LU|-|ER||||||||||||||||||||JE|v|KH||AU|-|MA|border=1|LU=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika Dorota]]<br>1800–1831|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|JE=[[Jerzy II (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy II]]<br>1826–1914<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|KH=Karolina Hohenzollern<br>1831–1855|AU=Augusta<br>1843–1919|MA=Maurycy<br>1829–1907}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||BE|v|SS||ME|border=1|BE=[[Bernard III (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard III]]<br>1851–1928<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|SS=[[Charlotta Hohenzollern|Charlotta<br>Hohenzollern]]<br>1860–1919|ME=[[Maria Elżbieta z Saksonii-Meiningen|Maria Elżbieta]]<br>1853–1923}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||FE|-|WE|border=1|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora]]<br>1890–1972|WE=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>książę Saksonii-<br>Weimaru-Eisenach}} {{familytree/end}} === Цары Балгарыі, каралі Партугаліі, герцагі Саксен-Кобург-Заальфельдскія і Гоцкія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||||||||||||DS|v|JE|v|GG|border=1|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree|||||||||||||||||||||||!||||!||,|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|'||,|-|^|-|#|-|-|-|.|||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||III|||ZF|-|SA||FJ|v|RESS|border=1|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|ZF=[[Zofia Wilhelmina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Zofia<br>Wilhelmina]]<br>1693–1727|SA=[[Fryderyk Antoni]]<br>1692–1744<br>książę<br>Schwarzburg-Rudolstadt|FJ=[[Franciszek Jozjasz]]<br>1697–1764<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfel|RESS=[[Anna Zofia Schwarzburg-Rudolstadt|Anna Zofia]]<br>1700–1780}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||EF|v|AA||CH|-|LMS||FK|-|AKM||FJ|border=1|EF=[[Ernest Fryderyk]]<br>1724–1800<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|CH=Charlotta<br>Zofia<br>1731–1810|LMS=Ludwik<br>1725–1778<br>książę Mecklenburgii-<br>Schwerin|FK=Fryderyka<br>Karolina<br>1735–1791|AKM=Karol<br>1736–1806<br>książę Brandenburgii-<br>Ansbach|FJ=Fryderyk<br>Jozjasz<br>1737–1815|AA=[[Zofia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Zofia<br>Brunszwicka]]<br>1724–1802}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||FE|v|FRE|border=1|FE=[[Franciszek z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Franciszek]]<br>1750–1806<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|FRE=[[Augusta Reuss-Ebersdorf|Augusta<br>Reuss-Ebersdorf]]<br>1757–1831}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AN|-|AA||JU|-|BB||ER|v|CC||FER|v|DD||WI|v|EE||LE|v|LMT|border=1|AN=[[Antonina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Antonina]]<br>1779–1824|JU=[[Julia z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Julia]]<br>1781–1860|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|FER=[[Ferdynand Jerzy Koburg|Ferdynand]]<br>1785–1851|WI=[[Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Wiktoria]]<br>1786–1861|LE=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgii|AA=[[Aleksander Fryderyk Wirtemberski (1771–1833)|Aleksander<br>Fryderyk]]<br>1771–1833<br>książę Wirtembergii|BB=[[Konstanty Romanow (1779–1831)|Konstanty<br>Romanow]]<br>1779–1831|CC=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika]]<br>1800–1831|DD=[[Maria Antonina Koháry|Maria Antonina<br>Koháry]]<br>1797–1862|EE=[[Edward August Hanowerski|Edward August]]<br>1767–1820<br>książę Kentu|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.|`|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|.|||||`|-|-|.||||!||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||ER|-|AB||AA|v|BB||CC|v|DD||WI|v|EN||KO|border=1|ER=[[Ernest II z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest II]]<br>1818–1893<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii|AB=[[Aleksandra Badeńska|Aleksandra<br>Badeńska]]<br>1820–1904|KO=Królowie Belgów|AA=[[Ferdynand II Koburg|Ferdynand II]]<br>1816–1885<br>król Portugalii|BB=[[Maria II (królowa Portugalii)|Maria II]]<br>1819–1853<br>królowa Portugalii|CC=[[August Koburg-Koháry|August]]<br>1818–1881|DD=[[Klementyna Orleańska|Klementyna<br>Orleańska]]<br>1817–1907}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|.||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|'||!||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree|PV|-|HS||LI|v|AA||JA||MA|-|JE||AM|v|LEO||||FI|v|QQ||KR|border=1|PV=[[Piotr V (król Portugalii)|Piotr V]]<br>1837–1861<br>król Portugalii|LI=[[Ludwik I Bragança|Ludwik I]]<br>1838–1889<br>król Portugalii|JA=[[Jan (książę Beja)|Jan]]<br>1840–1861<br>książę Beja|MA=[[Maria Anna Portugalska (1843–1884)|Maria Anna]]<br>1843–1884|JE=[[Jerzy (król Saksonii)|Jerzy I]]<br>1902–1904<br>król Saksonii|AM=[[Antonia Maria Portugalska|Antonia Maria]]<br>1845–1913|LEO=Leopold<br>1835–1905<br>Hohenzollern-Singmaringen|HS=[[Stefania Hohenzollern-Sigmaringen|Stefania]]<br>1837–1859|AA=[[Maria Pia Sabaudzka|Maria Pia<br>Sabaudzka]]<br>1847–1911|FI=[[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]]<br>1861–1948<br>car Bułgarii|QQ=[[Maria Luiza Burbon-Parmeńska|Maria Ludwika<br>Burbon-Parmeńska]]<br>1870–1899|KR=Królowie Wielkiej Brytanii}} {{familytree||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||KA|v|SS||AP|!|||||||||||||||BIII|v|AA||CC||NN||EW|v|AB|border=1|KA=[[Karol I Dyplomata|Karol I]]<br>1863–1908<br>król Portugalii|AP=Alfons<br>1865–1920<br>książę Porto|SS=[[Amelia Orleańska|Amelia<br>Orleańska]]<br>1865–1951|BIII=[[Borys III]]<br>1894–1943<br>car Bułgarii|CC=[[Cyryl Koburg|Cyryl]]<br>1895–1945|NN=[[Eudoksja Koburg|Eudoksja]]<br>1898–1985|EW=[[Nadeżda Koburg|Nadeżda]]<br>1899–1958|AW=[[Albrecht Eugeniusz Wirtemberski|Albrecht<br>Wirtemberski]]<br>1895–1954|AA=[[Joanna Sabaudzka|Joanna<br>Sabaudzka]]<br>1907–2000}} {{familytree||||||||,|-|^|-|.||||,|-|'||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||border=1}} {{familytree|||||||LU||MA|-|OH||||||||||ML|-|KL||SII|v|SGA||border=1|LU=[[Luís Filipe (książę Bragança)|Ludwik Filip]]<br>1887–1908<br>książę Braganza|MA=[[Manuel II Patriota|Manuel II]]<br>1889–1932<br>król Portugalii|OH=[[Augusta Wiktoria Hohenzollern-Sigmaringen|Augusta]]<br>1890–1966|ML=Maria Ludwika<br>ur. 1933|KL=Karol<br>Leningen<br>1928–1990|SII=[[Symeon Sakskoburggotski|Symeon II]]<br>ur. 1937<br>car Bułgarii|SGA=[[Margarita Gómez-Acebo|Margarita Gómez-<br>Acebo y Cejuela]]<br>ur. 1935}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||KA|v|AA||BB|v|CC||DD|v|EE||FF|v|GG||HH|v|II|border=1|KA=[[Kardam (książę Tyrnowa)|Kardam II]]<br>1962–2015<br>książę Tyrnowa|AA=Mirian Ungria<br>y Lopez|BB=Cyryl<br>ur. 1964<br>książę Presławia|CC=Rosario Nadal y<br>Fuster-Puigdorfila|DD=Kubrat<br>ur. 1965<br>książę Panagjuriszte|EE=Carla Maria Royo-<br>Villanova y Urrestarazu|FF=Konstantyn-Asen<br>ur. 1967<br>książę Widynia|GG=Maria Garcia<br>de Rasilla y Gorazar|HH=Kalina<br>ur. 1972|II=Antonio<br>Muñoz Valcarcela<br>ur. 1958}} {{familytree||||||||||||||||||,|-|-|-|v|-|'||,|-|-|-|v|-|^|-|.||||,|-|^|-|v|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|.||`|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||BO||BE||MA||OL||TS||MI||LU||TI||UM||SO||SH|border=1|BO=Borys<br>ur. 1997|BE=Beltran<br>ur. 1999|MA=Mafalda<br>ur. 1994|OL=Olympia<br>ur. 1995|TS=Tassilo<br>ur. 2002|MI=Mirko<br>ur. 1995|LU=Lucas<br>ur. 1997|TI=Tirso<br>ur. 2002|UM=Umberto<br>ur. 1999|SO=Sofia<br>ur. 1999|SH=Symeon Hassen<br>Valcarcela<br>ur. 2007}} {{familytree/end}} === Каралі Бельгіі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||DEH|-|v|-|LEO|-|v|-|LMT||||||||||||||||||||||||||||||||||||AC|||border=1|LEO=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgów|DEH=[[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlotta<br>Hanowerska]]<br>1796–1817<br>księżna Walii|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850|AC=Arcadia Claret<br>zm. 1897}} {{familytree||||||||||||||!|||`|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||border=1}} {{familytree||||||||||||||!||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||,|-|^|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||||||||DES||||LPL||MDH|v|LII|v|BDL||PEF|v|MHS||MCA|-|MAX||||GEO||ART|border=1|DES=syn<br>ur. i zm. 1817|LPL=[[Ludwik Filip (książę belgijski)|Ludwik Filip]]<br>1833–1834|LII=[[Leopold II Koburg|Leopold II]]<br>1835–1909<br>król Belgów|PEF=[[Filip Koburg (1837–1905)|Filip]]<br>1837–1905<br>hrabia Flandrii|MCA=[[Maria Charlotta Koburg|Maria Charlotta]]<br>1840–1927|MDH=[[Maria Henrietta Austriaczka|Maria Henrietta<br>Hbsburg]]<br>1836–1902|BDL=Blanche Delacroix<br>1883–1948|MHS=[[Maria Luiza Hohenzollern-Sigmaringen|Maria Luiza<br>Hohenzollern-Sigmaringen]]<br>1845–1912|MAX=[[Maksymilian I (cesarz Meksyku)|Maksymilian I]]<br>1832–1867<br>cesarz Meksyku|GEO=Jerzy Fryderyk<br>1849–1904<br>baron von Eppinghoven|ART=Artur Meyer<br>1852–1940}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|LOU|-|FER||LEO||ROD|-|STE|-|ELE||CLE||LDU||PDU||BAU||HEN|-|EDO||JO1||JO2|-|CDH||ALB|v|EEB|||border=1|LOU=[[Luiza Belgijska|Luiza]]<br>1858–1924|LEO=[[Leopold Koburg (książę Brabancji)|Leopold]]<br>1859–1869<br>książę Brabantu|STE=[[Stefania Klotylda Koburg|Stefania]]<br>1864–1945|CLE=[[Klementyna Koburg-Bonaparte|Klementyna]]<br>1872–1955|LDU=Lucjan<br>Durrieux<br>1906–1984|PDU=Filip<br>Durrieux<br>1907–1914|BAU=Baldwin<br>1869–1891|HEN=Henrietta<br>1870–1948|EDO=Emmanuel<br>1872–1931książę Vendôme|JO1=Józefina<br>1870–1871|JO2=Józefina<br>1872–1958|CDH=Karol<br>1868–1919<br>książę Hohenzollern-<br>Sigmaringen|ALB=[[Albert I Koburg|Albert I]]<br>1875–1934<br>król Belgów|EEB=[[Elżbieta Gabriela Bawarska|Elżbieta<br>Wittelsbach]]<br>1876–1965|FER=[[Filip Koburg-Koháry|Filip]]<br>1844–1921<br>książę Koháry|ROD=[[Rudolf Habsburg-Lotaryński|Rudolf<br>Habsburg]]<br>1858–1889|ELE=Elemér<br>Lónyay<br>1863–1946}} {{familytree||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||AST|v|LEO|v|LIL|||||||||CHA|-|JAC|||||||MJO|-|HUM||border=1|AST=[[Astryda Bernadotte|Astryda<br>Bernadotte]]<br>1905–1935|LEO=[[Leopold III Koburg|Leopold III]]<br>1901–1983<br>król Belgów|LIL=[[Mary Lilian Baels|Lilian Baels]]<br>1916–2002<br>księżna de Réthy|CHA=[[Karol Koburg|Karol]]<br>1903–1983<br>hrabia Flandrii|JAC=Jacqueline<br>Peyrebrune<br>ur. 1921|MJO=[[Maria Józefa Belgijska|Maria<br>Józefa]]<br>1906–2001|HUM=[[Humbert II]]<br>1904–1983<br>król Włoch}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|JEA|-|JOS||FAB|-|BAU||PAO|v|ALB||ALE|-|LEA||PAU|-|MAC|-|JPG||MAE|-|SAL||border=1|JEA=[[Jan (wielki książę Luksemburga)|Jan]]<br>ur. 1921|JOS=[[Józefina Szarlotta]]<br>1927–2005|FAB=[[Fabiola de Mora y Aragon|Fabiola<br>de Mora y Aragón]]<br>1928–2014|BAU=[[Baldwin I Koburg|Baldwin I]]<br>1930–1993<br>król Belgów|PAO=[[Paola (królowa Belgii)|Paola Ruffo<br>di Calabria]]<br>ur. 1937|ALB=[[Albert II Koburg|Albert II]]<br>ur. 1934<br>król Belgów|ALE=[[Aleksander belgijski|Aleksander]]<br>1942–2009|LEA=Léa<br>Wohlman<br>ur. 1951|PAU=Paul<br>Drucker<br>1938–2008|MAC=[[Maria Krystyna belgijska|Maria Krystyna]]<br>ur. 1951|JPG=Jean-Paul<br>Gourgues<br>ur. 1941|MAE=[[Maria Esmeralda belgijska|Maria Esmeralda]]<br>ur. 1956|SAL=Salvador<br>Moncada<br>ur. 1944}} {{familytree||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||PHI|v|MAT||||||AST|v|LOR||||||LAU|v|CLA||border=1|PHI=[[Filip I Belgijski|Filip I]]<br>ur. 1960|MAT=[[Matylda (królowa Belgów)|Matylda<br>d’Udekem d’Acoz]]<br>ur. 1973|AST=[[Astrid Koburg|Astrid]]<br>ur. 1962|LOR=[[Wawrzyniec Habsburg-Este|Wawrzyniec<br>Habsburg-Este]]<br>ur. 1955|LAU=[[Wawrzyniec (książę belgijski)|Wawrzyniec]]<br>ur. 1963|CLA=[[Klara (księżna belgijska)|Claire Coombs]]<br>ur. 1974}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|(||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||ELI||GAB||EMA||ELE||AME||MAR||JOA||LUI||LAE||LOU||NIC||AYM||border=1|ELI=[[Elżbieta (księżniczka Brabancji)|Elżbieta]]<br>ur. 2001<br>księżna Brabancji|GAB=[[Gabriel (książę belgijski)|Gabriel]]<br>ur. 2003|EMA=[[Emmanuel (książę belgijski)|Emmanuel]]<br>ur. 2005|ELE=[[Eleonora (księżniczka belgijska)|Eleonora]]<br>ur. 2008|AME=[[Amadeusz (książę belgijski)|Amadeusz]]<br>ur. 1986|MAR=[[Maria Laura (księżniczka belgijska)|Maria Laura]]<br>ur. 1988|JOA=Joachim<br>ur. 1991|LUI=Luiza<br>ur. 1995|LAE=Letycja<br>ur. 2003|LOU=[[Ludwika (księżniczka belgijska)|Ludwika]]<br>ur. 2004|NIC=[[Mikołaj (książę belgijski)|Mikołaj]]<br>ur. 2005|AYM=[[Emeryk (książę belgijski)|Emeryk]]<br>ur. 2005}} {{familytree/end}} === Каралі Вялікай Брытаніі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||||WI|v|EN|border=1|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|WI|-|FIII||EVI|v|AD||AL|-|LIV||ALF|v|MA||HE|-|CH||LU|-|JC||AR|v|DS||LE|v|SD||BE|-|HB|border=1|WI=[[Wiktoria Koburg (cesarzowa)|Wiktoria]]<br>1840–1901|FIII=[[Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]]<br>1831–1888<br>cesarz Niemiec|EVI=[[Edward VII]]<br>1841–1910<br>król Wielkiej Brytanii|AD=[[Aleksandra Duńska|Aleksandra<br>Duńska]]<br>1844–1925|AL=[[Alicja Koburg|Alicja]]<br>1843–1878|LIV=Ludwik IV Heski<br>1837–1892<br>wielki książę Hesji|ALF=[[Alfred (książę Saksonii-Coburga-Gothy)|Alfred]]<br>1844–1900<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|MA=[[Maria Romanowa (1853–1920)|Maria<br>Romanowa]]<br>1853–1920|HE=[[Helena Koburg|Helena]]<br>1846–1923|CH=Chrystian<br>1831–1917<br>książę<br>Szlezwika-Holsztynu|LU=[[Ludwika Koburg (księżna Argyll)|Ludwika]]<br>1848–1939|JC=[[John Campbell (9. książę Argyll)|John Campbell]]<br>1845–1914<br>książę Argyll|AR=[[Artur (książę Connaught i Strathearn)|Artur]]<br>1850–1942<br>książę Connaught|DS=[[Luiza Małgorzata|Luiza<br>Hohenzollern]]<br>1860–1917|LE=[[Leopold (książę Albany)|Leopold]]<br>1853–1884<br>książę Albany|SD=[[Helena Waldeck-Pyrmont|Helena<br>Waldeck-Pyrmont]]<br>1861–1922|BE=[[Beatrycze Koburg|Beatrycze]]<br>1857–1944|HB=[[Henryk Battenberg]]<br>1858–1896}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||,|-|^|-|-|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|AL|-|MT|v|JV||MD|-|HVI||WK||MK|-|FI||WM|-|CR||BE|-|ALF||MG|-|GV||AV||KE|v|AS||AN|-|WKE|||border=1|AL=[[Albert Wiktor (książę)|Albert]]<br>1864–1892<br>książę Clarence|MT=[[Maria Teck]]<br>1867–1953|JV=[[Jerzy V]]<br>1865–1936<br>król Wielkiej Brytanii|WK=[[Wiktoria Koburg (księżniczka)|Wiktoria]]<br>1868–1935|MD=[[Maud (królowa)|Maud]]<br>1869–1938|HVI=[[Haakon VII]]<br>1872–1957<br>król Norwegii|MK=[[Maria Koburg|Maria]]<br>1875–1938|FI=[[Ferdynand I Rumuński|Ferdynand I]]<br>1865–1927<br>król Rumunii|WM=[[Wiktoria Melita Koburg|Wiktoria Melita]]<br>1876–1936|CR=[[Cyryl Romanow|Cyryl<br>Romanow]]<br>1876–1938|BE=[[Beatrycze z Saksonii-Coburga-Gothy|Beatrycze]]<br>1884–1966|ALF=[[Alfons Orleański (1886–1975)|Alfons]]<br>1886–1975<br>książę Galliera|MG=[[Małgorzata Connaught|Małgorzata]]<br>1882–1920|GV=[[Gustaw VI Adolf]]<br>1882–1973<br>król Szwecji|AV=[[Artur z Connaught|Artur]]<br>1883–1938<br>książę Connaught|AN=[[Alicja (hrabina Athlone)|Alicja]]<br>1883–1981|WKE=[[Aleksander Cambridge|Aleksander]]<br>1874–1957<br>hrabia Athlone|KE=[[Karol Edward z Saksonii-Coburga-Gothy|Karol Edward]]<br>1884–1954<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|AS=[[Wiktoria Adelajda ze Szlezwika-Holsztynu]]<br>1885–1970}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|'|||||||||border=1}} {{familytree|EV|-|WS||JV|v|EBL||MA|-|HL||HW|v|NN||JK|v|AA||JAB||||||||||||SY|-|VAS|||||border=1|EV=[[Edward VIII Windsor|Edward VIII]]<br>1894–1972<br>król Wielkiej Brytanii|JV=[[Jerzy VI]]<br>1895–1952<br>król Wielkiej Brytanii|MA=[[Maria (księżniczka królewska)|Maria]]<br>1897–1965|HW=[[Henryk (książę Gloucester)|Henryk]]<br>1900–1974<br>książę Gloucester|JK=[[Jerzy (książę Kentu)|Jerzy]]<br>1902–1942<br>książę Kentu|JAB=[[Jan Windsor|Jan]]<br>1905–1919|WS=[[Wallis Simpson]]<br>1896–1986|EBL=[[Elżbieta Bowes-Lyon|Elżbieta<br>Bowes-Lyon]]<br>1900–2002|HL=[[Henry Lascelles, 6. hrabia Harewood|Henryk<br>Lascelles]]<br>1882–1947<br>hrabia Harewood|NN=[[Alicja (księżna Gloucester)|Alicja Montagu-Douglas-Scott]]<br>1901–2004|AA=[[Maryna (księżna Kentu)|Marina Grecka]]<br>1906–1968|SY=[[Sybilla Koburg|Sybilla]]<br>1908–1972|VAS=[[Gustaw Adolf Bernadotte|Gustaw]]<br>1906–1947<br>książę Västerbotten}} {{familytree|||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'|||||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||border=1}} {{familytree||EII|-|PH||MGR|-|AS||WIL||RY|v|AA||ED|v|SS||AL|-|JO||EM|v|BB|border=1|EII=[[Elżbieta II]]<br>1926–2022<br>królowa Wielkiej Brytanii|PH=[[Filip (książę Edynburga)|Filip]]<br>1921–2021<br>książę Edynburga|MGR=[[Małgorzata Windsor (księżniczka)|Małgorzata]]<br>1930–2002|AS=[[Antony Armstrong-Jones|Antoni Armstrong-Jones]]<br>1930–2017<br>hrabia Snowdon|WIL=[[Wilhelm Windsor|William]]<br>1941–1972|RY=[[Ryszard (książę Gloucester)|Ryszard]]<br>ur. 1944<br>książę Gloucester|AA=[[Birgitte (księżna Gloucester)|Birgitte van Deurs]]<br>ur. 1947|ED=[[Edward (książę Kentu)|Edward]]<br>ur. 1935<br>książę Kentu|SS=[[Katarzyna (księżna Kentu)|Katharine Worsley]]<br> 1933–2025|AL=[[Aleksandra Ogilvy|Aleksandra]]<br>ur. 1936|JO=[[Angus Ogilvy]]<br>1928–2004|EM=[[Michał z Kentu|Michał]]<br>ur. 1942|BB=[[Marie Christine (księżna Michael z Kentu)|Marie Christine von Reibnitz]]<br>ur. 1945}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||,|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AL|v|SS||DA|-|GL||RD||GE|v|WW||HT|-|TT||MM|v|CC||FR|v|SW||GM|border=1|AL=[[Alexander Windsor|Aleksander]]<br>ur. 1974<br>hrabia Ulsteru|DA=[[Davina Lewis|Davina]]<br>ur. 1977|GL=Garry Lewis<br>ur. 1970|RD=[[Rose Gilman|Róża]]<br>ur. 1980|SS=Claire Booth<br>ur. 1977|GE=Jerzy<br>ur. 1962<br>hrabia St Andrews|HT=Helena<br>ur. 1964|MM=Mikołaj<br>ur. 1970|WW=Sylwana Tomaselli<br>ur. 1957|TT=Timothy Taylor<br>ur. 1963|CC=Paola Doimi de<br>Lupis de Frankopan<br>ur. 1969|FR=Fryderyk<br>ur. 1979|SW=Sophie Winkleman|GM=Gabriela<br>ur. 1981}} {{familytree|||||||||,|-|^|-|.||||||||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||!|||border=1}} {{familytree||||||||XA||CO||||||||||||AA||BB||CC||||||AL||LE||LU||MAU|||||border=1|XA=[[Xan Windsor|Xan]]<br>ur. 2007<br>lord Culloden|CO=Cosima<br>ur. 2010|AA=Edward<br>ur. 1988<br>lord Downpatrick|BB=Marina<br>ur. 1992|CC=Amelia<br>ur. 1995|MAU=Maud<br>ur. 2013|AL=Albert<br>ur. 2007|LE=Leopold<br>ur. 2009|LU=Ludwik<br>ur. 2014}} {{familytree/end}} == Гл. таксама == * Гісторыя Польшчы (1697—1763) * уладарыі: кіраўнікі Саксоніі, [[Каралі польскія|Польшчы]], [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]], [[Спіс брытанскіх манархаў|Вялікабрытаніі]], [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]], [[Каралі Бельгіі|Бельгіі]] * Генеалагічнае дрэва Вецінаў == Зноскі == <references responsive="1"></references> == Выбраная літаратура == *** Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. URSS. 2017. 1120 с. <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki> *** ''Семёнов И. С.'' Европейские династии: Полный генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Карева, О. Н. Наумов. Вступительная статья О. Н. Наумов. — <abbr>М.</abbr>: ООО «Издательство Энциклопедия», ООО «Издательский дом ИНФРА-М», 2006. — 1104 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94802-014-2</nowiki>. *** ''Титмар Мерзебургский.'' Хроника / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — <abbr>М.</abbr>: SPSL — «Русская панорама», 2019. — 2019 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — <nowiki>ISBN 978-5-93165-432-4</nowiki>. *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (1. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 186. (нем.) *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (2. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 37. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1894. — S. 746. (нем.) *** Die Urkunden Otto I // MGH Diplomatum regum et imperatorum Germaniæ, I / Sickel, Th. (ed.). — Hannover, 1879—1884. *** ''Kaemmel Otto.'' Festschrift zur 800 jaehr. Jubelfeier des Hauses Wettin. — Reprint d. Ausg. Dresden Hoffmann, 1889. — 110 p. *** ''Pätzold Stefan.'' Die frühen Wettiner. Adelsfamilie und Hausüberlieferung bis 1221. — Böhlau, Köln u.a, 1997. — 427 p. — <nowiki>ISBN 3-412-08697-5</nowiki>. *** ''Posse Otto.'' Die Markgrafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. — Leipzig, 1881. *** ''Posse Otto.'' Die Wettiner. Genealogie des Gesammthauses Wettin. — Leipzig, 1897. *** ''Schwarz Hilmar.'' Die Wettiner des Mittelalters und ihre Bedeutung für Thüringen. — Leipzig, 1994. *** ''Wenskus Reinhard.'' Sächsischer Stammesadel und fränkischer Reichsadel. — Vandenhoeck & Ruprecht. — Göttingen, 1976. ** Jacek Staszewski, ''August II Mocny'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, {{ISBN|8304043874}}. ** Jacek Staszewski, ''August III Sas'', wyd. 2 uzup., Ossolineum, Wrocław 2010, {{ISBN|9788304050341}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', w: ''Dynastie Europy'', red. A. Mączak, wyd. 3 zm., Ossolineum, Wrocław 2009, {{ISBN|9788304048539}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2005, {{ISBN|83-87643-24-6}}. ** ''Encyklopedia Szkolna. Historia'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, {{ISBN|8302049271}}, s. 662. [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] jldyxrt8onshcf0wlbmnoo90mgtjfh3 5123456 5123454 2026-04-08T12:48:28Z Voūk12 159072 /* Эрнестынская лінія */ 5123456 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arms of Saxony.svg|міні|Герб Ветынаў / Веццінаў (ням. Wettiner)]] '''Ветыны''' ('''Вэттыны''', '''Вецціны''', або у традыцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] '''Сасы,''' {{Lang-de|''Wettiner''}} , пол. '''Wettinowie''', '''Wettyni)''' — нямецкая [[Дынастыя|дынастыя,]] якая паходзіла з сучаснай [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Анхальт]]. Яна кіравала ў Майсене, Саксоніі і герцагствах Цюрынгіі . Яе прадстаўнікі, вядомыя як «'''Сасы'''», сумяшчалі дзедзічнае панаванне над Саксоніі з уладай над элекцыйным тронам Рэчы Паспалітай ў Варшаве і Вільні. Курфюрсты [[Аўгуст Моцны|Аўгуст II Моцны]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III Сас]] былі [[Каралі польскія|каралямі Польшчы і вялікімі князямі Літоўскімі]], а кароль Саксоніі [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]] стаў [[Герцагства Варшаўскае|герцагам Варшаўскім]]. У 1423 годзе Ветыны разам з герцагствам Саксен-Вітэнберг атрымалі годнасць выбарцаў імператара (электара, курфюрста) [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]] і ўсе іх уладанні пачалі называцца гістарычнай назвай [[Курфюрства Саксонія|Саксонія]]. У 1485 годзе дынастыя падзялілася на дзве лініі: '''Эрнестынскую''' (старэйшую), курфюрстскую, якая кіравала ў [[Вітэнберг]]у і значнай частцы [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], і '''Альберцінскую''' (малодшую), якая кіравала ў [[Майсенская марка|Майсене]] і паўночнай Цюрынгіі. Пабочнай, Эрнестинскай лініяй дынастыі з’яўляецца ''род'' '''Кобургаў''', таксама вядомы як '''дынастыя Саксен-Кобургаў''' . Іх назва паходзіць ад герцагства [[Саксен-Кобург-Гота]] '','' дзе яны кіравалі. Кобургі займаюць [[Каралі Бельгіі|бельгійскі трон]] (з 1831 года), [[Спіс брытанскіх манархаў|брытанскі трон]] з 1901 года (з 1917 года пад прозвішчам ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзор]]''), а раней кіравалі ў [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]] (з 1837 па 1910 год пад прозвішчам папярэдняй дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]]) і [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]] (з 1908 па 1946 год). == Пачатак дынастыі == [[Файл:Saxony (Division of Leipzig) - DE.png|міні|Ліпскі падзел вецінскіх ўладанняў 1485]] Родапачынальнікам сям’і быў Тыма, граф Вецін ([[:pl:Wettin|Wettin]]), які жыў у XI стагоддзі. Яго сын Конрад Вялікі стаў [[Майсенская марка|маркграфам Майсена]] ў 1123 годзе. Генрых III Славетны (праўнук Конрада, памёр у 1288 годзе) прыняў тытул ландграфа [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ў 1249 годзе. Праз амаль дзвесце гадоў, у 1423 годзе, [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] стаў герцагам Вітэнбергам [[Вітэнберг|Саксонскім]], а таксама [[Курфюрст|электарам (выбарцам, курфюрстам) Германскай імперыі]] . У XV стагоддзі род падзяліўся на дзве лініі. Іх заснавальнікамі былі два ўнукі Фрыдрыха I, '''Эрнэст''' і '''Альберт''', якія падзялілі паміж сабой Саксонію. Тытул курфюрста перадаваўся па эрнестынскай лініі да 1547 года. Пазней у іх тытул забралі і перадалі малодшай альбертынскай лініі. == Эрнестынская лінія == У наступныя стагоддзі лінія зведала шматлікія падзелы. У выніку былі створаны асобныя герцагствы і княскія галіны роду, у тым ліку [[Саксен-Веймар|Саксонска-Веймарская]], Саксонска- [[Айзенах|Эйзенахская]] (кіруючая лінія там згасла ў 1741 годзе), [[Саксен-Кобург-Гота|Саксен-Кобург-Гоцкая]] (лінія згаслая ў 1825 годзе) і Саксен-Кобург-Саальфельдская. Найбольш вядомай з’яўляецца лінія ад Саксоніі — Кобург-Гоцкая (Saksen-Coburg-Gotha), шырока вядомая як Кобургі. Да 1918 года князі Эрнестины кіравалі герцагствамі Саксен-Веймарскае, Саксен-Альтэнбургскае, Саксен-Кобург-Гота, Саксен-Майнінгенскае і Саксен-Хільдбургхаўзенскае . == Кобургі == Прынц [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольд Саксен-Кобург-Гота]] (малодшы брат Эрнэста I, герцага [[Кобург]]скага) быў абраны [[Каралі Бельгіі|каралём бяльгійцаў]] у 1831 годзе. Яго прапрапраўнук, [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп I,]] з’яўляецца цяперашнім (сёмым) кіруючым манархам [[Бельгія|Бельгіі]] . [[Файл:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|міні|Лізавета ІІ / Эльжбета ІІ. 1956]] Пляменнік Леапольда I, Альберт (малодшы сын Эрнэста I), ажаніўся з каралевай Вялікабрытаніі [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] у 1840 годзе. Іх унук, [[Георг V|Георг V,]] змяніў сямейнае прозвішча на ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]'' падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], бо прозвішча ''Вецін'' занадта моцна асацыявалася з [[Германская імперыя|Другім рэйхам,]] які варожа ставіўся да Вялікабрытаніі. [[Лізавета II]] (унучка [[Георг V|Георга V]]), якая кіравала з 1952 па 2022 год, была пятай і апошняй ''кобургскай каралевай'' Англіі на брытанскім троне. Згодна з указамі Лізаветы II ад 1952 і 1960 гадоў, яе дзеці ад шлюбу з [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіпам,]] герцагам Эдынбургскім, фармальна носяць прозвішчы ''Віндзар'' (у тым ліку [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Чарльз III]], цяперашні кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]) або ''Маўнтбатэн-Віндзар'', застаючыся членамі сям’і ''Віндзар'' , але на самой справе яны ўжо з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] (малодшай лініі дынастыі [[Ольдэнбургі (дынастыя)|Ольдэнбургаў]]) з-за паходжання прынца Філіпа з грэцкай лініі гэтай дынастыі. [[Фернанду II|Фердынанд]], яшчэ адзін пляменнік па браце Леапольда II Бельгійскага, ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II да Глорыяй з дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] ў 1836 годзе. Іх нашчадкі захавалі прозвішча ''Браганса'' і кіравалі [[Каралеўства Партугалія|Партугаліяй]] да 1910 года. Апошні кароль гэтай лініі [[Мануэл II|, Мануэль II Патрыёт,]] памёр бяздзетным у 1932 годзе. Пляменнік па браце Фердынанда Партугальскага, якога таксама звалі [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанд]], быў абраны князем Балгарыі ў 1887 годзе. У 1908 годзе ён прыняў тытул караля (у [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыі]] тытул быў ''цар''). Гэтая лінія панавала да 1946 года, калі сям’я цара [[Сімяон II|Сімяона II]] (якому тады было ўсяго дзевяць гадоў) была вымушана пакінуць краіну камуністам. Сімяон II вярнуўся ў краіну пасля звяржэння камуністычнага рэжыму. Ён займаў [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|пасаду кіраўніка балгарскага ўрада]] з 2001 па 2005 год. == Альберцінская лінія == [[Файл:Coat_of_arms_of_Wettin_House_Albert_Line.png|міні|Герб каралёў Саксоніі]] У 1498 годзе малодшы сын Альберта, [[Фрыдрых Саксонскі|Фрэдэрык]], быў абраны [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] . Яго пляменнік , Маўрыцы, прыняў тытул курфюрста Саксоніі ў 1547 годзе. [[Файл:Portrait of Augustus II the Strong as King of Poland.jpg|міні|Луі дэ Сільвестры. Аўгуст Моцны як кароль Рэчы Паспалітай]] [[Файл:Coat of Arms of Wettin kings of Poland.svg|міні|вялікі герб [[Аўгуст Моцны|Фрыдэрыка Аўгуста]] Саса як караля Рэчы Паспалітай]] У 1697 годзе курфюрст [[Аўгуст Моцны|Фрыдрых Аўгуст I]] быў абраны [[Каралі польскія|каралём Рэчы Паспалітай]] на выбарах у меншасці. Ён прыняў імя Аўгуст II і ўвайшоў у гісторыю як ''Моцны''. Яго сын, [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрых/Фрыдэрык Аўгуст II,]] таксама быў абраны каралём Польскага Каралеўства і Вялікім Князем Літоўскім на выбарах меншасццю галасоў пасля смерці бацькі ў 1733 годзе. Ён прыняў імя Аўгуст III. І бацька і сын — у мясцовай традыцыі — «Сасы» збольшага жылі ў Саксоніі разбудоўвалі [[Дрэздэн]], аддаўшы палітыку ў Рэчы Паспалітай наводкуп магнатам і Расійскай імперыі. Унія Саксоніі з Рэччу Паспалітай праіснавала да 1763 года. [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыя ад 3 мая]] ў артыкуле VII гарантавала спадчыну польскага трона прадстаўнікамі саксонскай дынастыі, пачынаючы з [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыха Аўгуста III]] . З-за адсутнасці нашчадкаў мужчынскага полу трон павінен быў перайсці ў спадчыну яго зяцю '', са згоды сабраных саслоўяў, яго абранай дачцэ'', (…) ''захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь іншых прадпісанняў, абраць другі дом на трон пасля выгасання першага'' . Падзелы і распад Рэчы Паспалітай перашкодзілі гэтым планам. Падчас напалеонаўскіх войнаў курфюрст [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст]] II прыняў тытул караля Саксоніі і імя Фрыдрых Аўгуст I у 1806 годзе. У наступным годзе Напалеон падараваў яму [[Герцагства Варшаўскае|тытул герцага Варшаўскага]] (ён там да 1815 года). Канчаткова Веціны страцілі свой трон у Саксоніі ў 1918 годзе. == Каралі Саксоніі == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Час урада ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 1 | [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]]<br /><br /><br /><br /> Курфюрст Саксоніі |[[Файл:Fryderyk_August_I.jpg|link=Plik:Fryderyk_August_I.jpg|62x62пкс]] | 23 снежня 1750 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 5 мая 1827 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1795-1827 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br />Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 2 | Антоні Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Anton_af_Sachsen.jpg|link=Plik:Anton_af_Sachsen.jpg|61x61пкс]] | 27 снежня 1755 г.<br /><br /><br /><br /> | 6 чэрвеня 1836 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1827-1836 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 3 | [[Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст II Вэтын]]<br /><br />Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|link=Plik:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|67x67пкс]] | 18 мая 1797 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1854 г.<br /><br />Брэнніхель — Карэстэн | 1836-1854 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбон, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 4 | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Johan_von_Saxen_(1801-1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|link=Plik:Johan_von_Saxen_(1801—1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|78x78пкс]] | 12 снежня 1801 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 29 кастрычніка 1873 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1854-1873 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 5 | Альберт I Ветын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:König_Albert_von_Sachsen.jpg|link=Plik:König_Albert_von_Sachsen.jpg|72x72пкс]] | 23 красавіка 1828 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 19 чэрвеня 1902 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1873-1902 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 6 | Георг I з Ветын<br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|link=Plik:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|67x67пкс]] | 8 жніўня 1832 г.<br /><br /><br /><br /> [[Дрэздэн]] | 15 кастрычніка 1904 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1902-1904 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 7 | Фрыдрых Аўгуст III Вэтын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1904-1918 гг. | Георг I з Ветына<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |} == Галава роду Ветынаў з лініі Альберцінаў == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Працягласць службы ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 8 | Фрыдрых Аўгуст III Ветын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /> Сібіленорт | 1918-1932 гг. | Георг I Ветын<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |- | align="center" | 9 | Фрыдрых Крысціян II Вецін<br /> Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|link=Plik:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|65x65пкс]] | 31 снежня 1893 г.<br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1968 г.<br /><br /> Самедан | 1932-1968 гг. | Фрыдрых Аўгуст III <br /> Луіза, дачка Фердынанда IV, вялікага герцага Тасканы |- | align="center" | 10 | Марыя Эмануэль Саскі<br /> Маркграф Мейсенскі | | 31 студзеня 1926 г.<br /> Прюфеніг | 23 ліпеня 2012 г. | 1968-2012 гг. | Фрыдрых Крысціян II<br /> Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 11 | Альберт Джозэф<br />Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Albert_Wettyn.JPG|link=Plik:Albert_Wettyn.JPG|64x64пкс]] | 30 лістапада 1934 г.<br /><br /> Бамберг | 6 кастрычніка 2012 г. | 2012 год | Фрыдрых Крысціян II<br />Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 12 | {{Не перакладзена|Міхаэль, князь Саска-Веймарска-Эйсенаскі}} <br />кіраўнік роду Вэтынаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай | | 15 лістапада 1946 г.<br /><br /><br /><br /> Бамберг | | з 2012 года | Карл Аўгуст, кіраўнік роду Вецінаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай<br /><br />Эльжбета, в. бар. Отмара фон Вангенхайм-Вінтэрштэйн |- | align="center" | 13 | [[Aleksander z Saksonii-Gessaphe|Аляксандр I Ветын]]<br />Маркграф Мейсенскі Герцаг Саксоніі | | 12 лютага 1953 г. [[Мюнхен]] | | з 2012 года | Роберт дэ Афіф Марыя Ганна Вецін, дачка Фрыдрыха Хрысціяна II Ветына Маркграф Мейсенскі |} == Генеалогія == === Курфюрсты Саксоніі, князі Саксен-Альдэнбургскія, Гота, Веймарскія, Эйзенахскія, Іенскія, Веймар-Эйзенахскія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||EN2|v|EL|border=1|EN2=[[Ernest Wettyn|Ernest]]<br>1441–1486<br>elektor Saksonii|EL=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1443–1484}} {{familytree|||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||KR|-|JD||FII||ERN||AL||ML|v|JN|v|NN||MG|-|HII|border=1|KR=[[Krystyna saska|Krystyna]]<br>1461–1521|JD=[[Jan Oldenburg|Jan II]]<br>1455–1513<br>król Danii|FII=[[Fryderyk III Mądry|Fryderyk III]]<br>1463–1525<br>elektor Saksonii|ERN=[[Ernest Wettin (arcybiskup Magdeburga)|Ernest]]<br>1464–1513<br>arcybiskup Magdeburga|AL=[[Albrecht Wettin (arcybiskup Moguncji)|Albrecht]]<br>1467–1484<br>arcybiskup Moguncji|JN=[[Jan Stały|Jan]]<br>1468–1532<br>elektor Saksonii|MG=Małgorzata<br>1469–1528|HII=[[Henryk II Średni|Henryk II]]<br>1468–1532<br>książę Lüneburga|NN=Zofia<br>Meklemburska<br>1481–1503|ML=Małgorzata<br>Askańska<br>1494–1521}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|'||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||JF|v|SC||||||MA|-|FR||JE|border=1|JF=[[Jan Fryderyk I]]<br>1503–1554<br>elektor Saksonii|SC=[[Sybilla Jülich-Kleve-Berg|Sybilla<br>Jülich-Kleve-Berg]]<br>1512–1554|MA=Maria<br>1515–1583|FR=[[Filip I wołogoski|Filip I]]<br>1515–1560<br>książę Pomorza|JE=Jan Ernest<br>1521–1553<br>książę Saksonii-Coburg}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||AA|-|JI|v|BB||CC|v|DD||EE|border=1|AA=Agnieszka<br>Heska<br>1527–1555|JI=Jan Fryderyk I<br>1529–1595<br>elektor Saksonii|BB=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1540–1594|CC=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Jan Wilhelm]]<br>1530–1573<br>książę Saksonii-Weimar|DD=Dorota<br>Wittelsbach<br>1544–1592|EE=Jan Fryderyk III<br>1538–1565<br>książę Saksonii-Gotha}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|AA|-|JC|-|BB||CC|-|JE|-|DD||ZW|v|FA|v|UU||JO|v|DE||MA||border=1|AA=Anna<br>Wettyn<br>1567–1613|JC=Jan Kazimierz<br>1564–1633<br>książę Saksonii-Coburg|BB=Małgorzata<br>Brunszwicka<br>1573–1643|CC=Elżbieta<br>Mansfield<br>1565–1596|JE=Jan Ernest<br>1566–1638<br>książę Saksonii-Eisenach|DD=Krystyna<br>Heska<br>1578–1658|FA=[[Fryderyk Wilhelm I (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm I]]<br>1562–1602<br>książę<br>Saksonii-Weimar|ZW=[[Zofia Wirtemberska (1563–1590)|Zofia<br>Wirtemberska]]<br>1563–1590|UU=[[Anna Maria Wittelsbach (Pfalz-Neuburg)|Anna Maria<br>Wittelsbach]]<br>1575–1643|JO=[[Jan (książę Saksonii-Weimar)|Jan]]<br>1570–1605<br>książę Saksonii-<br>Weimar-Jena|DE=Dorota Maria<br>Anhalcka<br>1574–1617|MA=Maria<br>1571–1610<br>opatka Quedlinburgu}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||!||||!||||||||!||border=1}} {{familytree||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|(||||,|-|-|-|(||border=1}} {{familytree|||AA|v|ZA||WW||SS||AS|v|SQ||DO||DE|-|AL|||!|border=1|DO=Dorota<br>1581–1645<br>opatka Quedlinburgu|DE=Dorota<br>1601–1675|AL=Albert IV<br>1599–1644<br>książę Saksonii-Eisenach|AA=[[Jan Filip (książę Saksonii-Altenburg)|Jan Filip]]<br>1597–1639<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|WW=Fryderyk<br>1599–1625<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SS=Jan Wilhelm<br>1600–1632<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|AS=Fryderyk Wilhelm II<br>1603–1669<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SQ=Magdalena Sibylla<br>Wettyn<br>1617–1668|ZA=Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1593–1650}} {{familytree||||||`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|.|||||||||||!||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||JO|-|NN||UU||||,|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|'|border=1|JO=[[Joanna Magdalena z Saksonii-Altenburg|Joanna Magdalena]]<br>1656–1686|NN=[[Jan Adolf I]]<br>1649–1697<br>książę<br>Saksonii-Weissenfels|UU=Fryderyk Wilhelm III<br>1657–1672<br>książę<br>Saksonii-Altenburg}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||JE||FR||WI|v|EL||ER|v|ELU||WW||EE|border=1|JE=[[Jan Ernest I (książę Saksonii-Weimar)|Jan Ernest I]]<br>1594–1626<br>książę<br>Saksonii-Weimar|FR=[[Fryderyk (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk]]<br>1596–1622|WI=[[Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm]]<br>1598–1662<br>książę<br>Saksonii-Weimar|EL=Eleonora Dorota<br>Anhalt-Dessau<br>1602–1664|ER=[[Ernest I Pobożny]]<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680|WW=[[Fryderyk Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm]]<br>1603–1619|EE=[[Bernard (książę Saksonii-Weimar)|Bernard]]<br>1604–1639<br>landgraf Turyngii}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!||||||||!||||||||||||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!|||||||KO|border=1|KO=Koburgowie}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||JE|v|AA||AW|v|BB||BE|v|CC||BER|v|DD||DM|-|MA||border=1|JE=[[Jan Ernest II]]<br>1627–1683<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AW=Adolf Wilhelm<br>1632–1668<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BE=Jan Jerzy I<br>1634–1686<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BER=Bernard II<br>1638–1678<br>książę<br>Saksonii-Jena|DM=Dorota Maria<br>1641–1675|MA=Maurycy<br>1619–1681<br>książę<br>Saksonii-Zeitz|AA=Krystyna Elżbieta<br>ze Szlezwika-Holsztynu<br>1638–1679|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|CC=Johannetta<br>Sayn-Wittgenstein<br>1632–1701|DD=Maria Szarlotta<br>de la Trémoille<br>1632–1682}} {{familytree||||||||,|-|-|-|(||||||||!||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||WE|.|JE|v|AA||WA||JJ|-|SW||JWA|v|MA|,|CH||JW|border=1|WE=[[Wilhelm Ernest (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm Ernest]]<br>1662–1728<br>książę<br>Saksonii-Weimar|JE=[[Jan Ernest III]]<br>1664–1707<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AA=[[Zofia Augusta Anhalt-Zerbst|Zofia Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1663–1694|WA=Wilhelm August<br>1668–1671<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|JJ=[[Jan Jerzy II (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Jerzy II]]<br>1665–1691<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|SW=Zofia Szarlotta<br>Wirtemberska<br>1671–1717|JWA=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Wilhelm III]]<br>1666–1729<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|MA=Amelia<br>Nassau-Dietz<br>1655–1695|CH=Charlotta Maria<br>1669–1703|JW=Jan Wilhelm<br>1675–1690<br>książę<br>Saksonii-Jena}} {{familytree||||||||||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||EL|-|ER|v|ZO||||||||||||||WH|border=1|EL=Eleonora Wilhelmina<br>Anhalt-Köthen<br>1696–1726|ER=[[Ernest August I (książę Saksonii-Weimar)|Ernest August I]]<br>1688–1748<br>książę<br>Saksonii-Weimar i Saksonii-Eisenach|ZO=Zofia Szarlotta<br>Hohenzollern<br>1713–1747|WH=Wilhelm Henryk<br>1691–1741<br>książę<br>Saksonii-Eisenach}} {{familytree||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||ER|v|ME|border=1|ER=[[Ernest August II]]<br>1737–1758<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|ME=[[Anna Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Anna Amalia<br>Brunszwicka]]<br>1739–1807}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|LU||KK|border=1|KA=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Karol August]]<br>1757–1828<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|LU=Luiza<br>Hessen-Darmstadt<br>1757–1830|KK=Fryderyk<br>Ferdynand<br>1758–1793}} {{familytree||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||KA|v|NP||BH|v|ID|border=1|KA=Karol Fryderyk<br>1783–1853<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|NP=[[Maria Romanowa (1786–1859)|Maria Romanowa]]<br>1786–1859|BH=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida Wettyn<br>1794–1852}} {{familytree||||||||||||||!||||||||)|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|SO||WE|-|AD||HR|v|BB|border=1|KA=[[Karol Aleksander (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Karol Aleksander]]<br>1818–1901<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|SO=[[Zofia Holenderska]]<br>1824–1897|WE=[[Edward z Saksonii-Weimar|Edward]]<br>1823–1902|HR=Hermann<br>1825–1901|AD=Augusta Katarzyna<br>Gordon-Lennox<br>1827–1904|BB=Augusta<br>Wirtemberska<br>1826–1898}} {{familytree||||||||||||||||!||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||KO|v|PA||WI|v|ID|border=1|KO=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1844–1894)|Karol August]]<br>1844–1894<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|PA=Paulina Augusta<br>1852–1904|WI=Wilhelm<br>1853–1924|ID=Gerta<br>Isenburg-Büdingen<br>1863–1945}} {{familytree||||||||||||||||||!||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||RR|v|FE||WW|border=1|RR=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora Wettyn]]<br>1890–1972|WW=Hermann<br>1886–1964}} {{familytree||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||RR|v|FE|border=1|RR=Karol August<br>1912–1988|FE=Elżbieta<br>Wangenheim-Winterstein<br>1912–2010}} {{familytree||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||RR|border=1|RR=Michał<br>ur. 1946}} {{familytree/end}} === Герцагі Саксен-Гота-Альтэнбург, Кобург, Майнінген, Рэмхільд, Айзенберг, Хільдбурггаўзен ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||ER|v|ELU||border=1|ER=Ernest I<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|FE|v|AA||AL|v|BB||SS|v|BH|v|CC||HE|-|DD||CH|-|EE||ER|v|FF||DS|v|JE|v|GG|border=1|FE=Fryderyk I<br>1646–1691<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|AL=Albert V<br>1648–1699<br>książę Saksonii-Coburg|BH=Bernard I<br>1649–1706<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|HE=Henryk<br>1650–1710<br>książę<br>Saksonii-Römhild|CH=Chrystian<br>1653–1707<br>książę<br>Saksonii-Eisenberg|ER=Ernest<br>1655–1715<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|AA=Magdalena Sybylla<br>Wettyn<br>1648–1681|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|SS=Maria Jadwiga<br>Hesse-Darmstadt<br>1647–1680|CC=Elżbieta Eleonora<br>Brunszwicka<br>1658–1729|DD=Maria Elżbieta<br>Hesse-Darmstadt<br>1656–1715|EE=Krystyna Wettyn<br>1659–1679|FF=Zofia Henrietta<br>Waldeck<br>1662–1702|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree||,|-|(||||||||!||||||,|-|(||||!|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'||||||,|-|'||||!||border=1}} {{familytree||!|FR|v|DD||ER||||FW|!|||AU|v|SS|||||||||JAS|v|CO||JF|||||III|||KO|border=1|FR=[[Fryderyk II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Fryderyk II]]<br>1676–1732<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|ER=Ernest August<br>1677–1678|FW=Fryderyk Wilhelm<br>1679–1746<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|AU=Antoni Ulryk<br>1687–1763<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|SS=Szarlotta Amalia<br>Hesse-Philippsthal<br>1730–1801|JAS=Ernest Fryderyk I<br>1681–1724<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JF=[[Józef Fryderyk von Sachsen-Hildburghausen|Józef Fryderyk]]<br>1702–1787|CO=Zofia<br>Erbach-Erbach<br>1683–1742|DD=[[Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst|Magdalena Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1679–1740|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|KO=Książęta Coburg-Saafeld i Gotha<br>Królowie Wielkiej Brytanii i Belgów}} {{familytree||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|.||!|||||||||||||||!|||border=1}} {{familytree||||||`|-|-|-|.||||||||||!||||!||!|||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree||||||,|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.||ER|v|DO|!||||||||||||||AA|v|AE||LU|-|CH|border=1|ER=[[Ernest Ludwik I]]<br>1672–1724<br>książę<br>Saksonii-Meiningen.|DO=[[Dorota Maria z Saksonii-Gotha-Altenburg|Dorota Maria]]<br>1674–1713|AA=[[Ernest Fryderyk II (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk II]]<br>1707–1745<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|AE=Karolina<br>von Erbach-Fürstenau<br>1700–1758|LU=Ludwik Fryderyk<br>1710–1759|CH=Krystyna z Holsztynu-<br>Sonderburg-Plön<br>1713–1778}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|+|-|-|-|.|||`|-|v|-|-|^|.|||!|||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|FR|v|DM||SS||WW|||EW||DD||!||||||||||||||||FA|v|SA|,|EU|border=1|FR=Fryderyk III<br>1699–1772<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DM=[[Ludwika Dorota z Saksonii-Meiningen|Ludwika Dorota]]<br>1710–1767|SS=Jan August<br>1704–1767|WW=Jan Adolf<br>1721–1799|EW=[[Ernest Ludwik II]]<br>1709–1729<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|DD=[[Karol Fryderyk (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Fryderyk]]<br>1712–1743<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|FA=[[Ernest Fryderyk III (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk III]]<br>1727–1780<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|SA=Ernestyna Augusta<br>1740–1786|EU=Eugeniusz<br>1730–1795}} {{familytree||||!||||,|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||||||||||,|-|-|^|-|-|-|#|-|.||border=1}} {{familytree|||ER|v|DD||||KH|-|LG||GO|v|HH||||||||||||||FS|v|XX||`|CH|border=1|ER=[[Ernest II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Ernest II]]<br>1745–1804<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DD=Szarlotta<br>1751–1827|KH=[[Karol Wilhem (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Wilhelm]]<br>1754–1782<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|GO=[[Jerzy I (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy I]]<br>1761–1803<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|LG=Luiza<br>Stolberg-Gedern<br>1764–1834|HH=Luiza Eleonora<br>Hohenlohe-Langenburg<br>1763–1837|FS=Fryderyk<br>1763–1834<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|XX=Charlotta<br>Mecklenburg-Strelitz<br>1769–1818|CH=Krystyna Zofia<br>1761–1790}} {{familytree||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||!||border=1}} {{familytree|AU|v|DO||FR||||AD|-|WVI||ID|-|BE||BII|v|DD||||||SA|border=1|SA=Książęta Saksonii-Altenburg|AU=August<br>1772–1822<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|FR=Fryderyk IV<br>1774–1825<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DO=Ludwika Szarlotta<br>z Meklemburgii-Schwerin<br>1779–1801|AD=[[Adelajda z Saksonii-Meiningen (1792–1849)|Adelajda]]<br>1792–1849|WVI=[[Wilhelm IV Hanowerski|Wilhelm IV]]<br>1765–1837<br>król Wielkiej Brytanii i Hanoweru|BE=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida<br>1794–1852|BII=[[Bernard II (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard II]]<br>1800–1882<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|DD=Maria Fryderyka<br>Hessen-Kassel<br>1804–1888}} {{familytree||||!||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||||||||border=1}} {{familytree|||LU|-|ER||||||||||||||||||||JE|v|KH||AU|-|MA|border=1|LU=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika Dorota]]<br>1800–1831|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|JE=[[Jerzy II (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy II]]<br>1826–1914<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|KH=Karolina Hohenzollern<br>1831–1855|AU=Augusta<br>1843–1919|MA=Maurycy<br>1829–1907}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||BE|v|SS||ME|border=1|BE=[[Bernard III (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard III]]<br>1851–1928<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|SS=[[Charlotta Hohenzollern|Charlotta<br>Hohenzollern]]<br>1860–1919|ME=[[Maria Elżbieta z Saksonii-Meiningen|Maria Elżbieta]]<br>1853–1923}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||FE|-|WE|border=1|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora]]<br>1890–1972|WE=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>książę Saksonii-<br>Weimaru-Eisenach}} {{familytree/end}} === Цары Балгарыі, каралі Партугаліі, герцагі Саксен-Кобург-Заальфельдскія і Гоцкія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||||||||||||DS|v|JE|v|GG|border=1|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree|||||||||||||||||||||||!||||!||,|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|'||,|-|^|-|#|-|-|-|.|||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||III|||ZF|-|SA||FJ|v|RESS|border=1|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|ZF=[[Zofia Wilhelmina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Zofia<br>Wilhelmina]]<br>1693–1727|SA=[[Fryderyk Antoni]]<br>1692–1744<br>książę<br>Schwarzburg-Rudolstadt|FJ=[[Franciszek Jozjasz]]<br>1697–1764<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfel|RESS=[[Anna Zofia Schwarzburg-Rudolstadt|Anna Zofia]]<br>1700–1780}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||EF|v|AA||CH|-|LMS||FK|-|AKM||FJ|border=1|EF=[[Ernest Fryderyk]]<br>1724–1800<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|CH=Charlotta<br>Zofia<br>1731–1810|LMS=Ludwik<br>1725–1778<br>książę Mecklenburgii-<br>Schwerin|FK=Fryderyka<br>Karolina<br>1735–1791|AKM=Karol<br>1736–1806<br>książę Brandenburgii-<br>Ansbach|FJ=Fryderyk<br>Jozjasz<br>1737–1815|AA=[[Zofia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Zofia<br>Brunszwicka]]<br>1724–1802}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||FE|v|FRE|border=1|FE=[[Franciszek z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Franciszek]]<br>1750–1806<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|FRE=[[Augusta Reuss-Ebersdorf|Augusta<br>Reuss-Ebersdorf]]<br>1757–1831}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AN|-|AA||JU|-|BB||ER|v|CC||FER|v|DD||WI|v|EE||LE|v|LMT|border=1|AN=[[Antonina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Antonina]]<br>1779–1824|JU=[[Julia z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Julia]]<br>1781–1860|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|FER=[[Ferdynand Jerzy Koburg|Ferdynand]]<br>1785–1851|WI=[[Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Wiktoria]]<br>1786–1861|LE=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgii|AA=[[Aleksander Fryderyk Wirtemberski (1771–1833)|Aleksander<br>Fryderyk]]<br>1771–1833<br>książę Wirtembergii|BB=[[Konstanty Romanow (1779–1831)|Konstanty<br>Romanow]]<br>1779–1831|CC=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika]]<br>1800–1831|DD=[[Maria Antonina Koháry|Maria Antonina<br>Koháry]]<br>1797–1862|EE=[[Edward August Hanowerski|Edward August]]<br>1767–1820<br>książę Kentu|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.|`|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|.|||||`|-|-|.||||!||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||ER|-|AB||AA|v|BB||CC|v|DD||WI|v|EN||KO|border=1|ER=[[Ernest II z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest II]]<br>1818–1893<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii|AB=[[Aleksandra Badeńska|Aleksandra<br>Badeńska]]<br>1820–1904|KO=Królowie Belgów|AA=[[Ferdynand II Koburg|Ferdynand II]]<br>1816–1885<br>król Portugalii|BB=[[Maria II (królowa Portugalii)|Maria II]]<br>1819–1853<br>królowa Portugalii|CC=[[August Koburg-Koháry|August]]<br>1818–1881|DD=[[Klementyna Orleańska|Klementyna<br>Orleańska]]<br>1817–1907}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|.||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|'||!||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree|PV|-|HS||LI|v|AA||JA||MA|-|JE||AM|v|LEO||||FI|v|QQ||KR|border=1|PV=[[Piotr V (król Portugalii)|Piotr V]]<br>1837–1861<br>król Portugalii|LI=[[Ludwik I Bragança|Ludwik I]]<br>1838–1889<br>król Portugalii|JA=[[Jan (książę Beja)|Jan]]<br>1840–1861<br>książę Beja|MA=[[Maria Anna Portugalska (1843–1884)|Maria Anna]]<br>1843–1884|JE=[[Jerzy (król Saksonii)|Jerzy I]]<br>1902–1904<br>król Saksonii|AM=[[Antonia Maria Portugalska|Antonia Maria]]<br>1845–1913|LEO=Leopold<br>1835–1905<br>Hohenzollern-Singmaringen|HS=[[Stefania Hohenzollern-Sigmaringen|Stefania]]<br>1837–1859|AA=[[Maria Pia Sabaudzka|Maria Pia<br>Sabaudzka]]<br>1847–1911|FI=[[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]]<br>1861–1948<br>car Bułgarii|QQ=[[Maria Luiza Burbon-Parmeńska|Maria Ludwika<br>Burbon-Parmeńska]]<br>1870–1899|KR=Królowie Wielkiej Brytanii}} {{familytree||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||KA|v|SS||AP|!|||||||||||||||BIII|v|AA||CC||NN||EW|v|AB|border=1|KA=[[Karol I Dyplomata|Karol I]]<br>1863–1908<br>król Portugalii|AP=Alfons<br>1865–1920<br>książę Porto|SS=[[Amelia Orleańska|Amelia<br>Orleańska]]<br>1865–1951|BIII=[[Borys III]]<br>1894–1943<br>car Bułgarii|CC=[[Cyryl Koburg|Cyryl]]<br>1895–1945|NN=[[Eudoksja Koburg|Eudoksja]]<br>1898–1985|EW=[[Nadeżda Koburg|Nadeżda]]<br>1899–1958|AW=[[Albrecht Eugeniusz Wirtemberski|Albrecht<br>Wirtemberski]]<br>1895–1954|AA=[[Joanna Sabaudzka|Joanna<br>Sabaudzka]]<br>1907–2000}} {{familytree||||||||,|-|^|-|.||||,|-|'||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||border=1}} {{familytree|||||||LU||MA|-|OH||||||||||ML|-|KL||SII|v|SGA||border=1|LU=[[Luís Filipe (książę Bragança)|Ludwik Filip]]<br>1887–1908<br>książę Braganza|MA=[[Manuel II Patriota|Manuel II]]<br>1889–1932<br>król Portugalii|OH=[[Augusta Wiktoria Hohenzollern-Sigmaringen|Augusta]]<br>1890–1966|ML=Maria Ludwika<br>ur. 1933|KL=Karol<br>Leningen<br>1928–1990|SII=[[Symeon Sakskoburggotski|Symeon II]]<br>ur. 1937<br>car Bułgarii|SGA=[[Margarita Gómez-Acebo|Margarita Gómez-<br>Acebo y Cejuela]]<br>ur. 1935}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||KA|v|AA||BB|v|CC||DD|v|EE||FF|v|GG||HH|v|II|border=1|KA=[[Kardam (książę Tyrnowa)|Kardam II]]<br>1962–2015<br>książę Tyrnowa|AA=Mirian Ungria<br>y Lopez|BB=Cyryl<br>ur. 1964<br>książę Presławia|CC=Rosario Nadal y<br>Fuster-Puigdorfila|DD=Kubrat<br>ur. 1965<br>książę Panagjuriszte|EE=Carla Maria Royo-<br>Villanova y Urrestarazu|FF=Konstantyn-Asen<br>ur. 1967<br>książę Widynia|GG=Maria Garcia<br>de Rasilla y Gorazar|HH=Kalina<br>ur. 1972|II=Antonio<br>Muñoz Valcarcela<br>ur. 1958}} {{familytree||||||||||||||||||,|-|-|-|v|-|'||,|-|-|-|v|-|^|-|.||||,|-|^|-|v|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|.||`|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||BO||BE||MA||OL||TS||MI||LU||TI||UM||SO||SH|border=1|BO=Borys<br>ur. 1997|BE=Beltran<br>ur. 1999|MA=Mafalda<br>ur. 1994|OL=Olympia<br>ur. 1995|TS=Tassilo<br>ur. 2002|MI=Mirko<br>ur. 1995|LU=Lucas<br>ur. 1997|TI=Tirso<br>ur. 2002|UM=Umberto<br>ur. 1999|SO=Sofia<br>ur. 1999|SH=Symeon Hassen<br>Valcarcela<br>ur. 2007}} {{familytree/end}} === Каралі Бельгіі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||DEH|-|v|-|LEO|-|v|-|LMT||||||||||||||||||||||||||||||||||||AC|||border=1|LEO=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgów|DEH=[[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlotta<br>Hanowerska]]<br>1796–1817<br>księżna Walii|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850|AC=Arcadia Claret<br>zm. 1897}} {{familytree||||||||||||||!|||`|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||border=1}} {{familytree||||||||||||||!||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||,|-|^|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||||||||DES||||LPL||MDH|v|LII|v|BDL||PEF|v|MHS||MCA|-|MAX||||GEO||ART|border=1|DES=syn<br>ur. i zm. 1817|LPL=[[Ludwik Filip (książę belgijski)|Ludwik Filip]]<br>1833–1834|LII=[[Leopold II Koburg|Leopold II]]<br>1835–1909<br>król Belgów|PEF=[[Filip Koburg (1837–1905)|Filip]]<br>1837–1905<br>hrabia Flandrii|MCA=[[Maria Charlotta Koburg|Maria Charlotta]]<br>1840–1927|MDH=[[Maria Henrietta Austriaczka|Maria Henrietta<br>Hbsburg]]<br>1836–1902|BDL=Blanche Delacroix<br>1883–1948|MHS=[[Maria Luiza Hohenzollern-Sigmaringen|Maria Luiza<br>Hohenzollern-Sigmaringen]]<br>1845–1912|MAX=[[Maksymilian I (cesarz Meksyku)|Maksymilian I]]<br>1832–1867<br>cesarz Meksyku|GEO=Jerzy Fryderyk<br>1849–1904<br>baron von Eppinghoven|ART=Artur Meyer<br>1852–1940}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|LOU|-|FER||LEO||ROD|-|STE|-|ELE||CLE||LDU||PDU||BAU||HEN|-|EDO||JO1||JO2|-|CDH||ALB|v|EEB|||border=1|LOU=[[Luiza Belgijska|Luiza]]<br>1858–1924|LEO=[[Leopold Koburg (książę Brabancji)|Leopold]]<br>1859–1869<br>książę Brabantu|STE=[[Stefania Klotylda Koburg|Stefania]]<br>1864–1945|CLE=[[Klementyna Koburg-Bonaparte|Klementyna]]<br>1872–1955|LDU=Lucjan<br>Durrieux<br>1906–1984|PDU=Filip<br>Durrieux<br>1907–1914|BAU=Baldwin<br>1869–1891|HEN=Henrietta<br>1870–1948|EDO=Emmanuel<br>1872–1931książę Vendôme|JO1=Józefina<br>1870–1871|JO2=Józefina<br>1872–1958|CDH=Karol<br>1868–1919<br>książę Hohenzollern-<br>Sigmaringen|ALB=[[Albert I Koburg|Albert I]]<br>1875–1934<br>król Belgów|EEB=[[Elżbieta Gabriela Bawarska|Elżbieta<br>Wittelsbach]]<br>1876–1965|FER=[[Filip Koburg-Koháry|Filip]]<br>1844–1921<br>książę Koháry|ROD=[[Rudolf Habsburg-Lotaryński|Rudolf<br>Habsburg]]<br>1858–1889|ELE=Elemér<br>Lónyay<br>1863–1946}} {{familytree||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||AST|v|LEO|v|LIL|||||||||CHA|-|JAC|||||||MJO|-|HUM||border=1|AST=[[Astryda Bernadotte|Astryda<br>Bernadotte]]<br>1905–1935|LEO=[[Leopold III Koburg|Leopold III]]<br>1901–1983<br>król Belgów|LIL=[[Mary Lilian Baels|Lilian Baels]]<br>1916–2002<br>księżna de Réthy|CHA=[[Karol Koburg|Karol]]<br>1903–1983<br>hrabia Flandrii|JAC=Jacqueline<br>Peyrebrune<br>ur. 1921|MJO=[[Maria Józefa Belgijska|Maria<br>Józefa]]<br>1906–2001|HUM=[[Humbert II]]<br>1904–1983<br>król Włoch}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|JEA|-|JOS||FAB|-|BAU||PAO|v|ALB||ALE|-|LEA||PAU|-|MAC|-|JPG||MAE|-|SAL||border=1|JEA=[[Jan (wielki książę Luksemburga)|Jan]]<br>ur. 1921|JOS=[[Józefina Szarlotta]]<br>1927–2005|FAB=[[Fabiola de Mora y Aragon|Fabiola<br>de Mora y Aragón]]<br>1928–2014|BAU=[[Baldwin I Koburg|Baldwin I]]<br>1930–1993<br>król Belgów|PAO=[[Paola (królowa Belgii)|Paola Ruffo<br>di Calabria]]<br>ur. 1937|ALB=[[Albert II Koburg|Albert II]]<br>ur. 1934<br>król Belgów|ALE=[[Aleksander belgijski|Aleksander]]<br>1942–2009|LEA=Léa<br>Wohlman<br>ur. 1951|PAU=Paul<br>Drucker<br>1938–2008|MAC=[[Maria Krystyna belgijska|Maria Krystyna]]<br>ur. 1951|JPG=Jean-Paul<br>Gourgues<br>ur. 1941|MAE=[[Maria Esmeralda belgijska|Maria Esmeralda]]<br>ur. 1956|SAL=Salvador<br>Moncada<br>ur. 1944}} {{familytree||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||PHI|v|MAT||||||AST|v|LOR||||||LAU|v|CLA||border=1|PHI=[[Filip I Belgijski|Filip I]]<br>ur. 1960|MAT=[[Matylda (królowa Belgów)|Matylda<br>d’Udekem d’Acoz]]<br>ur. 1973|AST=[[Astrid Koburg|Astrid]]<br>ur. 1962|LOR=[[Wawrzyniec Habsburg-Este|Wawrzyniec<br>Habsburg-Este]]<br>ur. 1955|LAU=[[Wawrzyniec (książę belgijski)|Wawrzyniec]]<br>ur. 1963|CLA=[[Klara (księżna belgijska)|Claire Coombs]]<br>ur. 1974}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|(||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||ELI||GAB||EMA||ELE||AME||MAR||JOA||LUI||LAE||LOU||NIC||AYM||border=1|ELI=[[Elżbieta (księżniczka Brabancji)|Elżbieta]]<br>ur. 2001<br>księżna Brabancji|GAB=[[Gabriel (książę belgijski)|Gabriel]]<br>ur. 2003|EMA=[[Emmanuel (książę belgijski)|Emmanuel]]<br>ur. 2005|ELE=[[Eleonora (księżniczka belgijska)|Eleonora]]<br>ur. 2008|AME=[[Amadeusz (książę belgijski)|Amadeusz]]<br>ur. 1986|MAR=[[Maria Laura (księżniczka belgijska)|Maria Laura]]<br>ur. 1988|JOA=Joachim<br>ur. 1991|LUI=Luiza<br>ur. 1995|LAE=Letycja<br>ur. 2003|LOU=[[Ludwika (księżniczka belgijska)|Ludwika]]<br>ur. 2004|NIC=[[Mikołaj (książę belgijski)|Mikołaj]]<br>ur. 2005|AYM=[[Emeryk (książę belgijski)|Emeryk]]<br>ur. 2005}} {{familytree/end}} === Каралі Вялікай Брытаніі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||||WI|v|EN|border=1|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|WI|-|FIII||EVI|v|AD||AL|-|LIV||ALF|v|MA||HE|-|CH||LU|-|JC||AR|v|DS||LE|v|SD||BE|-|HB|border=1|WI=[[Wiktoria Koburg (cesarzowa)|Wiktoria]]<br>1840–1901|FIII=[[Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]]<br>1831–1888<br>cesarz Niemiec|EVI=[[Edward VII]]<br>1841–1910<br>król Wielkiej Brytanii|AD=[[Aleksandra Duńska|Aleksandra<br>Duńska]]<br>1844–1925|AL=[[Alicja Koburg|Alicja]]<br>1843–1878|LIV=Ludwik IV Heski<br>1837–1892<br>wielki książę Hesji|ALF=[[Alfred (książę Saksonii-Coburga-Gothy)|Alfred]]<br>1844–1900<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|MA=[[Maria Romanowa (1853–1920)|Maria<br>Romanowa]]<br>1853–1920|HE=[[Helena Koburg|Helena]]<br>1846–1923|CH=Chrystian<br>1831–1917<br>książę<br>Szlezwika-Holsztynu|LU=[[Ludwika Koburg (księżna Argyll)|Ludwika]]<br>1848–1939|JC=[[John Campbell (9. książę Argyll)|John Campbell]]<br>1845–1914<br>książę Argyll|AR=[[Artur (książę Connaught i Strathearn)|Artur]]<br>1850–1942<br>książę Connaught|DS=[[Luiza Małgorzata|Luiza<br>Hohenzollern]]<br>1860–1917|LE=[[Leopold (książę Albany)|Leopold]]<br>1853–1884<br>książę Albany|SD=[[Helena Waldeck-Pyrmont|Helena<br>Waldeck-Pyrmont]]<br>1861–1922|BE=[[Beatrycze Koburg|Beatrycze]]<br>1857–1944|HB=[[Henryk Battenberg]]<br>1858–1896}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||,|-|^|-|-|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|AL|-|MT|v|JV||MD|-|HVI||WK||MK|-|FI||WM|-|CR||BE|-|ALF||MG|-|GV||AV||KE|v|AS||AN|-|WKE|||border=1|AL=[[Albert Wiktor (książę)|Albert]]<br>1864–1892<br>książę Clarence|MT=[[Maria Teck]]<br>1867–1953|JV=[[Jerzy V]]<br>1865–1936<br>król Wielkiej Brytanii|WK=[[Wiktoria Koburg (księżniczka)|Wiktoria]]<br>1868–1935|MD=[[Maud (królowa)|Maud]]<br>1869–1938|HVI=[[Haakon VII]]<br>1872–1957<br>król Norwegii|MK=[[Maria Koburg|Maria]]<br>1875–1938|FI=[[Ferdynand I Rumuński|Ferdynand I]]<br>1865–1927<br>król Rumunii|WM=[[Wiktoria Melita Koburg|Wiktoria Melita]]<br>1876–1936|CR=[[Cyryl Romanow|Cyryl<br>Romanow]]<br>1876–1938|BE=[[Beatrycze z Saksonii-Coburga-Gothy|Beatrycze]]<br>1884–1966|ALF=[[Alfons Orleański (1886–1975)|Alfons]]<br>1886–1975<br>książę Galliera|MG=[[Małgorzata Connaught|Małgorzata]]<br>1882–1920|GV=[[Gustaw VI Adolf]]<br>1882–1973<br>król Szwecji|AV=[[Artur z Connaught|Artur]]<br>1883–1938<br>książę Connaught|AN=[[Alicja (hrabina Athlone)|Alicja]]<br>1883–1981|WKE=[[Aleksander Cambridge|Aleksander]]<br>1874–1957<br>hrabia Athlone|KE=[[Karol Edward z Saksonii-Coburga-Gothy|Karol Edward]]<br>1884–1954<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|AS=[[Wiktoria Adelajda ze Szlezwika-Holsztynu]]<br>1885–1970}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|'|||||||||border=1}} {{familytree|EV|-|WS||JV|v|EBL||MA|-|HL||HW|v|NN||JK|v|AA||JAB||||||||||||SY|-|VAS|||||border=1|EV=[[Edward VIII Windsor|Edward VIII]]<br>1894–1972<br>król Wielkiej Brytanii|JV=[[Jerzy VI]]<br>1895–1952<br>król Wielkiej Brytanii|MA=[[Maria (księżniczka królewska)|Maria]]<br>1897–1965|HW=[[Henryk (książę Gloucester)|Henryk]]<br>1900–1974<br>książę Gloucester|JK=[[Jerzy (książę Kentu)|Jerzy]]<br>1902–1942<br>książę Kentu|JAB=[[Jan Windsor|Jan]]<br>1905–1919|WS=[[Wallis Simpson]]<br>1896–1986|EBL=[[Elżbieta Bowes-Lyon|Elżbieta<br>Bowes-Lyon]]<br>1900–2002|HL=[[Henry Lascelles, 6. hrabia Harewood|Henryk<br>Lascelles]]<br>1882–1947<br>hrabia Harewood|NN=[[Alicja (księżna Gloucester)|Alicja Montagu-Douglas-Scott]]<br>1901–2004|AA=[[Maryna (księżna Kentu)|Marina Grecka]]<br>1906–1968|SY=[[Sybilla Koburg|Sybilla]]<br>1908–1972|VAS=[[Gustaw Adolf Bernadotte|Gustaw]]<br>1906–1947<br>książę Västerbotten}} {{familytree|||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'|||||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||border=1}} {{familytree||EII|-|PH||MGR|-|AS||WIL||RY|v|AA||ED|v|SS||AL|-|JO||EM|v|BB|border=1|EII=[[Elżbieta II]]<br>1926–2022<br>królowa Wielkiej Brytanii|PH=[[Filip (książę Edynburga)|Filip]]<br>1921–2021<br>książę Edynburga|MGR=[[Małgorzata Windsor (księżniczka)|Małgorzata]]<br>1930–2002|AS=[[Antony Armstrong-Jones|Antoni Armstrong-Jones]]<br>1930–2017<br>hrabia Snowdon|WIL=[[Wilhelm Windsor|William]]<br>1941–1972|RY=[[Ryszard (książę Gloucester)|Ryszard]]<br>ur. 1944<br>książę Gloucester|AA=[[Birgitte (księżna Gloucester)|Birgitte van Deurs]]<br>ur. 1947|ED=[[Edward (książę Kentu)|Edward]]<br>ur. 1935<br>książę Kentu|SS=[[Katarzyna (księżna Kentu)|Katharine Worsley]]<br> 1933–2025|AL=[[Aleksandra Ogilvy|Aleksandra]]<br>ur. 1936|JO=[[Angus Ogilvy]]<br>1928–2004|EM=[[Michał z Kentu|Michał]]<br>ur. 1942|BB=[[Marie Christine (księżna Michael z Kentu)|Marie Christine von Reibnitz]]<br>ur. 1945}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||,|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AL|v|SS||DA|-|GL||RD||GE|v|WW||HT|-|TT||MM|v|CC||FR|v|SW||GM|border=1|AL=[[Alexander Windsor|Aleksander]]<br>ur. 1974<br>hrabia Ulsteru|DA=[[Davina Lewis|Davina]]<br>ur. 1977|GL=Garry Lewis<br>ur. 1970|RD=[[Rose Gilman|Róża]]<br>ur. 1980|SS=Claire Booth<br>ur. 1977|GE=Jerzy<br>ur. 1962<br>hrabia St Andrews|HT=Helena<br>ur. 1964|MM=Mikołaj<br>ur. 1970|WW=Sylwana Tomaselli<br>ur. 1957|TT=Timothy Taylor<br>ur. 1963|CC=Paola Doimi de<br>Lupis de Frankopan<br>ur. 1969|FR=Fryderyk<br>ur. 1979|SW=Sophie Winkleman|GM=Gabriela<br>ur. 1981}} {{familytree|||||||||,|-|^|-|.||||||||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||!|||border=1}} {{familytree||||||||XA||CO||||||||||||AA||BB||CC||||||AL||LE||LU||MAU|||||border=1|XA=[[Xan Windsor|Xan]]<br>ur. 2007<br>lord Culloden|CO=Cosima<br>ur. 2010|AA=Edward<br>ur. 1988<br>lord Downpatrick|BB=Marina<br>ur. 1992|CC=Amelia<br>ur. 1995|MAU=Maud<br>ur. 2013|AL=Albert<br>ur. 2007|LE=Leopold<br>ur. 2009|LU=Ludwik<br>ur. 2014}} {{familytree/end}} == Гл. таксама == * Гісторыя Польшчы (1697—1763) * уладарыі: кіраўнікі Саксоніі, [[Каралі польскія|Польшчы]], [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]], [[Спіс брытанскіх манархаў|Вялікабрытаніі]], [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]], [[Каралі Бельгіі|Бельгіі]] * Генеалагічнае дрэва Вецінаў == Зноскі == <references responsive="1"></references> == Выбраная літаратура == *** Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. URSS. 2017. 1120 с. <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki> *** ''Семёнов И. С.'' Европейские династии: Полный генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Карева, О. Н. Наумов. Вступительная статья О. Н. Наумов. — <abbr>М.</abbr>: ООО «Издательство Энциклопедия», ООО «Издательский дом ИНФРА-М», 2006. — 1104 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94802-014-2</nowiki>. *** ''Титмар Мерзебургский.'' Хроника / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — <abbr>М.</abbr>: SPSL — «Русская панорама», 2019. — 2019 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — <nowiki>ISBN 978-5-93165-432-4</nowiki>. *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (1. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 186. (нем.) *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (2. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 37. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1894. — S. 746. (нем.) *** Die Urkunden Otto I // MGH Diplomatum regum et imperatorum Germaniæ, I / Sickel, Th. (ed.). — Hannover, 1879—1884. *** ''Kaemmel Otto.'' Festschrift zur 800 jaehr. Jubelfeier des Hauses Wettin. — Reprint d. Ausg. Dresden Hoffmann, 1889. — 110 p. *** ''Pätzold Stefan.'' Die frühen Wettiner. Adelsfamilie und Hausüberlieferung bis 1221. — Böhlau, Köln u.a, 1997. — 427 p. — <nowiki>ISBN 3-412-08697-5</nowiki>. *** ''Posse Otto.'' Die Markgrafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. — Leipzig, 1881. *** ''Posse Otto.'' Die Wettiner. Genealogie des Gesammthauses Wettin. — Leipzig, 1897. *** ''Schwarz Hilmar.'' Die Wettiner des Mittelalters und ihre Bedeutung für Thüringen. — Leipzig, 1994. *** ''Wenskus Reinhard.'' Sächsischer Stammesadel und fränkischer Reichsadel. — Vandenhoeck & Ruprecht. — Göttingen, 1976. ** Jacek Staszewski, ''August II Mocny'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, {{ISBN|8304043874}}. ** Jacek Staszewski, ''August III Sas'', wyd. 2 uzup., Ossolineum, Wrocław 2010, {{ISBN|9788304050341}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', w: ''Dynastie Europy'', red. A. Mączak, wyd. 3 zm., Ossolineum, Wrocław 2009, {{ISBN|9788304048539}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2005, {{ISBN|83-87643-24-6}}. ** ''Encyklopedia Szkolna. Historia'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, {{ISBN|8302049271}}, s. 662. [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] m9t75r89ik0rnks5gv8ga70b14oy1i1 5123467 5123456 2026-04-08T13:25:14Z Voūk12 159072 /* Кобургі */ 5123467 wikitext text/x-wiki [[Файл:Arms of Saxony.svg|міні|Герб Ветынаў / Веццінаў (ням. Wettiner)]] '''Ветыны''' ('''Вэттыны''', '''Вецціны''', або у традыцыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] '''Сасы,''' {{Lang-de|''Wettiner''}} , пол. '''Wettinowie''', '''Wettyni)''' — нямецкая [[Дынастыя|дынастыя,]] якая паходзіла з сучаснай [[Саксонія-Ангальт|Саксоніі-Анхальт]]. Яна кіравала ў Майсене, Саксоніі і герцагствах Цюрынгіі . Яе прадстаўнікі, вядомыя як «'''Сасы'''», сумяшчалі дзедзічнае панаванне над Саксоніі з уладай над элекцыйным тронам Рэчы Паспалітай ў Варшаве і Вільні. Курфюрсты [[Аўгуст Моцны|Аўгуст II Моцны]], [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III Сас]] былі [[Каралі польскія|каралямі Польшчы і вялікімі князямі Літоўскімі]], а кароль Саксоніі [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]] стаў [[Герцагства Варшаўскае|герцагам Варшаўскім]]. У 1423 годзе Ветыны разам з герцагствам Саксен-Вітэнберг атрымалі годнасць выбарцаў імператара (электара, курфюрста) [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай імперыі]] і ўсе іх уладанні пачалі называцца гістарычнай назвай [[Курфюрства Саксонія|Саксонія]]. У 1485 годзе дынастыя падзялілася на дзве лініі: '''Эрнестынскую''' (старэйшую), курфюрстскую, якая кіравала ў [[Вітэнберг]]у і значнай частцы [[Цюрынгія|Цюрынгіі]], і '''Альберцінскую''' (малодшую), якая кіравала ў [[Майсенская марка|Майсене]] і паўночнай Цюрынгіі. Пабочнай, Эрнестинскай лініяй дынастыі з’яўляецца ''род'' '''Кобургаў''', таксама вядомы як '''дынастыя Саксен-Кобургаў''' . Іх назва паходзіць ад герцагства [[Саксен-Кобург-Гота]] '','' дзе яны кіравалі. Кобургі займаюць [[Каралі Бельгіі|бельгійскі трон]] (з 1831 года), [[Спіс брытанскіх манархаў|брытанскі трон]] з 1901 года (з 1917 года пад прозвішчам ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзор]]''), а раней кіравалі ў [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]] (з 1837 па 1910 год пад прозвішчам папярэдняй дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]]) і [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]] (з 1908 па 1946 год). == Пачатак дынастыі == [[Файл:Saxony (Division of Leipzig) - DE.png|міні|Ліпскі падзел вецінскіх ўладанняў 1485]] Родапачынальнікам сям’і быў Тыма, граф Вецін ([[:pl:Wettin|Wettin]]), які жыў у XI стагоддзі. Яго сын Конрад Вялікі стаў [[Майсенская марка|маркграфам Майсена]] ў 1123 годзе. Генрых III Славетны (праўнук Конрада, памёр у 1288 годзе) прыняў тытул ландграфа [[Цюрынгія|Цюрынгіі]] ў 1249 годзе. Праз амаль дзвесце гадоў, у 1423 годзе, [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] стаў герцагам Вітэнбергам [[Вітэнберг|Саксонскім]], а таксама [[Курфюрст|электарам (выбарцам, курфюрстам) Германскай імперыі]] . У XV стагоддзі род падзяліўся на дзве лініі. Іх заснавальнікамі былі два ўнукі Фрыдрыха I, '''Эрнэст''' і '''Альберт''', якія падзялілі паміж сабой Саксонію. Тытул курфюрста перадаваўся па эрнестынскай лініі да 1547 года. Пазней у іх тытул забралі і перадалі малодшай альбертынскай лініі. == Эрнестынская лінія == У наступныя стагоддзі лінія зведала шматлікія падзелы. У выніку былі створаны асобныя герцагствы і княскія галіны роду, у тым ліку [[Саксен-Веймар|Саксонска-Веймарская]], Саксонска- [[Айзенах|Эйзенахская]] (кіруючая лінія там згасла ў 1741 годзе), [[Саксен-Кобург-Гота|Саксен-Кобург-Гоцкая]] (лінія згаслая ў 1825 годзе) і Саксен-Кобург-Саальфельдская. Найбольш вядомай з’яўляецца лінія ад Саксоніі — Кобург-Гоцкая (Saksen-Coburg-Gotha), шырока вядомая як Кобургі. Да 1918 года князі Эрнестины кіравалі герцагствамі Саксен-Веймарскае, Саксен-Альтэнбургскае, Саксен-Кобург-Гота, Саксен-Майнінгенскае і Саксен-Хільдбургхаўзенскае . == Кобургі == Прынц [[Леапольд I (кароль Бельгіі)|Леапольд Саксен-Кобург-Гота]] (малодшы брат Эрнэста I, герцага [[Кобург]]скага) быў абраны [[Каралі Бельгіі|каралём бяльгійцаў]] у 1831 годзе. Яго прапрапраўнук, [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп I,]] з’яўляецца цяперашнім (сёмым) кіруючым манархам [[Бельгія|Бельгіі]] . [[Файл:Queen Elizabeth II official portrait for 1959 tour (retouched) (cropped) (3-to-4 aspect ratio).jpg|міні|Лізавета ІІ / Эльжбета ІІ. 1956]] Пляменнік Леапольда I, Альберт (малодшы сын Эрнэста I), ажаніўся з каралевай Вялікабрытаніі [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] у 1840 годзе. Іх унук, [[Георг V|Георг V,]] змяніў сямейнае прозвішча на ''[[Віндзорская дынастыя|Віндзар]]'' падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], бо прозвішча ''Вецін'' занадта моцна асацыявалася з [[Германская імперыя|Другім рэйхам,]] які варожа ставіўся да Вялікабрытаніі. [[Лізавета II]] (унучка [[Георг V|Георга V]]), якая кіравала з 1952 па 2022 год, была пятай і апошняй ''кобургскай каралевай'' Англіі на брытанскім троне. Згодна з указамі Лізаветы II ад 1952 і 1960 гадоў, яе дзеці ад шлюбу з [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіпам,]] герцагам Эдынбургскім, фармальна носяць прозвішчы ''Віндзар'' (у тым ліку [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Чарльз III]], цяперашні кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]) або ''Маўнтбатэн-Віндзар'', застаючыся членамі сям’і ''Віндзар'' , але на самой справе яны ўжо з’яўляюцца прадстаўнікамі дынастыі [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] (малодшай лініі дынастыі [[Альдэнбургі (дынастыя)|Альдэнбургаў]]) з-за паходжання прынца Філіпа з грэцкай лініі гэтай дынастыі. [[Фернанду II|Фердынанд]], яшчэ адзін пляменнік па браце Леапольда II Бельгійскага, ажаніўся з каралевай Партугаліі Марыяй II да Глорыяй з дынастыі [[Браганса (дынастыя)|Браганса]] ў 1836 годзе. Іх нашчадкі захавалі прозвішча ''Браганса'' і кіравалі [[Каралеўства Партугалія|Партугаліяй]] да 1910 года. Апошні кароль гэтай лініі [[Мануэл II|, Мануэль II Патрыёт,]] памёр бяздзетным у 1932 годзе. Пляменнік па браце Фердынанда Партугальскага, якога таксама звалі [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанд]], быў абраны князем Балгарыі ў 1887 годзе. У 1908 годзе ён прыняў тытул караля (у [[Трэцяе Балгарскае царства|Балгарыі]] тытул быў ''цар''). Гэтая лінія панавала да 1946 года, калі сям’я цара [[Сімяон II|Сімяона II]] (якому тады было ўсяго дзевяць гадоў) была вымушана пакінуць краіну камуністам. Сімяон II вярнуўся ў краіну пасля звяржэння камуністычнага рэжыму. Ён займаў [[Прэм’ер-міністр Балгарыі|пасаду кіраўніка балгарскага ўрада]] з 2001 па 2005 год. == Альберцінская лінія == [[Файл:Coat_of_arms_of_Wettin_House_Albert_Line.png|міні|Герб каралёў Саксоніі]] У 1498 годзе малодшы сын Альберта, [[Фрыдрых Саксонскі|Фрэдэрык]], быў абраны [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] . Яго пляменнік , Маўрыцы, прыняў тытул курфюрста Саксоніі ў 1547 годзе. [[Файл:Portrait of Augustus II the Strong as King of Poland.jpg|міні|Луі дэ Сільвестры. Аўгуст Моцны як кароль Рэчы Паспалітай]] [[Файл:Coat of Arms of Wettin kings of Poland.svg|міні|вялікі герб [[Аўгуст Моцны|Фрыдэрыка Аўгуста]] Саса як караля Рэчы Паспалітай]] У 1697 годзе курфюрст [[Аўгуст Моцны|Фрыдрых Аўгуст I]] быў абраны [[Каралі польскія|каралём Рэчы Паспалітай]] на выбарах у меншасці. Ён прыняў імя Аўгуст II і ўвайшоў у гісторыю як ''Моцны''. Яго сын, [[Аўгуст Саксонскі|Фрыдрых/Фрыдэрык Аўгуст II,]] таксама быў абраны каралём Польскага Каралеўства і Вялікім Князем Літоўскім на выбарах меншасццю галасоў пасля смерці бацькі ў 1733 годзе. Ён прыняў імя Аўгуст III. І бацька і сын — у мясцовай традыцыі — «Сасы» збольшага жылі ў Саксоніі разбудоўвалі [[Дрэздэн]], аддаўшы палітыку ў Рэчы Паспалітай наводкуп магнатам і Расійскай імперыі. Унія Саксоніі з Рэччу Паспалітай праіснавала да 1763 года. [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыя ад 3 мая]] ў артыкуле VII гарантавала спадчыну польскага трона прадстаўнікамі саксонскай дынастыі, пачынаючы з [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрыха Аўгуста III]] . З-за адсутнасці нашчадкаў мужчынскага полу трон павінен быў перайсці ў спадчыну яго зяцю '', са згоды сабраных саслоўяў, яго абранай дачцэ'', (…) ''захоўваючы пры гэтым права нацыі, без якіх-небудзь іншых прадпісанняў, абраць другі дом на трон пасля выгасання першага'' . Падзелы і распад Рэчы Паспалітай перашкодзілі гэтым планам. Падчас напалеонаўскіх войнаў курфюрст [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст]] II прыняў тытул караля Саксоніі і імя Фрыдрых Аўгуст I у 1806 годзе. У наступным годзе Напалеон падараваў яму [[Герцагства Варшаўскае|тытул герцага Варшаўскага]] (ён там да 1815 года). Канчаткова Веціны страцілі свой трон у Саксоніі ў 1918 годзе. == Каралі Саксоніі == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Час урада ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 1 | [[Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст I]]<br /><br /><br /><br /> Курфюрст Саксоніі |[[Файл:Fryderyk_August_I.jpg|link=Plik:Fryderyk_August_I.jpg|62x62пкс]] | 23 снежня 1750 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 5 мая 1827 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1795-1827 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br />Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 2 | Антоні Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Anton_af_Sachsen.jpg|link=Plik:Anton_af_Sachsen.jpg|61x61пкс]] | 27 снежня 1755 г.<br /><br /><br /><br /> | 6 чэрвеня 1836 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1827-1836 гг. | Фрэдэрык Крысціян Вэтын (1722—1763)<br /><br /> Марыя-Антуанэта Баварская (1724—1780), дачка Карла Альберта, курфюрста Баварыі |- | align="center" | 3 | [[Фрыдрых Аўгуст II (кароль Саксоніі)|Фрыдрых Аўгуст II Вэтын]]<br /><br />Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|link=Plik:Friedrich_August_II_of_Saxony.jpg|67x67пкс]] | 18 мая 1797 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1854 г.<br /><br />Брэнніхель — Карэстэн | 1836-1854 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбон, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 4 | Ян Вэтын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Johan_von_Saxen_(1801-1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|link=Plik:Johan_von_Saxen_(1801—1873),_Follower_of_Ferdinand_von_Rayski.jpg|78x78пкс]] | 12 снежня 1801 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 29 кастрычніка 1873 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 1854-1873 гг. | Максіміліян Вэтын<br />Караліна Бурбонская, дачка Фердынанда, герцага Пармскага |- | align="center" | 5 | Альберт I Ветын<br /><br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:König_Albert_von_Sachsen.jpg|link=Plik:König_Albert_von_Sachsen.jpg|72x72пкс]] | 23 красавіка 1828 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 19 чэрвеня 1902 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1873-1902 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 6 | Георг I з Ветын<br /><br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|link=Plik:Georg_von_Sachsen_1895.jpg|67x67пкс]] | 8 жніўня 1832 г.<br /><br /><br /><br /> [[Дрэздэн]] | 15 кастрычніка 1904 г.<br /><br /><br /><br /> Пільніц | 1902-1904 гг. | Ян Вэтын<br /><br />Амелія Аўгуста Вітэльсбахская, дачка Максіміліяна Іосіфа, герцага Баварыі |- | align="center" | 7 | Фрыдрых Аўгуст III Вэтын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /><br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /><br /><br /> Сібіленорт | 1904-1918 гг. | Георг I з Ветына<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |} == Галава роду Ветынаў з лініі Альберцінаў == {| class="wikitable" ! width="50px" |# ! width="150px" | Імя ! width="51px" | ! width="100px" | Нарадзіўся ! width="100px" | Ён памёр ! width="100px" | Працягласць службы ! width="300px" | Бацькі |- | align="center" | 8 | Фрыдрых Аўгуст III Ветын<br /><br /> Кароль Саксоніі |[[Файл:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|link=Plik:Friedrich_August_III_von_Sachsen_in_Paradeuniform.jpg|96x96пкс]] | 25 мая 1865 г.<br /><br /> Дрэздэн | 18 лютага 1932 г.<br /><br /> Сібіленорт | 1918-1932 гг. | Георг I Ветын<br /><br />Марыя Ганна, дачка Мігеля I, караля Партугаліі |- | align="center" | 9 | Фрыдрых Крысціян II Вецін<br /> Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|link=Plik:Prince_Friedrich_Christian_of_Saxony.jpg|65x65пкс]] | 31 снежня 1893 г.<br /><br /> Дрэздэн | 9 жніўня 1968 г.<br /><br /> Самедан | 1932-1968 гг. | Фрыдрых Аўгуст III <br /> Луіза, дачка Фердынанда IV, вялікага герцага Тасканы |- | align="center" | 10 | Марыя Эмануэль Саскі<br /> Маркграф Мейсенскі | | 31 студзеня 1926 г.<br /> Прюфеніг | 23 ліпеня 2012 г. | 1968-2012 гг. | Фрыдрых Крысціян II<br /> Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 11 | Альберт Джозэф<br />Маркграф Мейсенскі |[[Файл:Albert_Wettyn.JPG|link=Plik:Albert_Wettyn.JPG|64x64пкс]] | 30 лістапада 1934 г.<br /><br /> Бамберг | 6 кастрычніка 2012 г. | 2012 год | Фрыдрых Крысціян II<br />Лізавета Хелена, дачка Альберта, прынца Турн-і-Таксісскага |- | align="center" | 12 | {{Не перакладзена|Міхаэль, князь Саска-Веймарска-Эйсенаскі}} <br />кіраўнік роду Вэтынаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай | | 15 лістапада 1946 г.<br /><br /><br /><br /> Бамберг | | з 2012 года | Карл Аўгуст, кіраўнік роду Вецінаў, лініі вялікіх герцагаў Саксоніі, Веймар-Эйзенахскай<br /><br />Эльжбета, в. бар. Отмара фон Вангенхайм-Вінтэрштэйн |- | align="center" | 13 | [[Aleksander z Saksonii-Gessaphe|Аляксандр I Ветын]]<br />Маркграф Мейсенскі Герцаг Саксоніі | | 12 лютага 1953 г. [[Мюнхен]] | | з 2012 года | Роберт дэ Афіф Марыя Ганна Вецін, дачка Фрыдрыха Хрысціяна II Ветына Маркграф Мейсенскі |} == Генеалогія == === Курфюрсты Саксоніі, князі Саксен-Альдэнбургскія, Гота, Веймарскія, Эйзенахскія, Іенскія, Веймар-Эйзенахскія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||EN2|v|EL|border=1|EN2=[[Ernest Wettyn|Ernest]]<br>1441–1486<br>elektor Saksonii|EL=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1443–1484}} {{familytree|||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||KR|-|JD||FII||ERN||AL||ML|v|JN|v|NN||MG|-|HII|border=1|KR=[[Krystyna saska|Krystyna]]<br>1461–1521|JD=[[Jan Oldenburg|Jan II]]<br>1455–1513<br>król Danii|FII=[[Fryderyk III Mądry|Fryderyk III]]<br>1463–1525<br>elektor Saksonii|ERN=[[Ernest Wettin (arcybiskup Magdeburga)|Ernest]]<br>1464–1513<br>arcybiskup Magdeburga|AL=[[Albrecht Wettin (arcybiskup Moguncji)|Albrecht]]<br>1467–1484<br>arcybiskup Moguncji|JN=[[Jan Stały|Jan]]<br>1468–1532<br>elektor Saksonii|MG=Małgorzata<br>1469–1528|HII=[[Henryk II Średni|Henryk II]]<br>1468–1532<br>książę Lüneburga|NN=Zofia<br>Meklemburska<br>1481–1503|ML=Małgorzata<br>Askańska<br>1494–1521}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|'||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||JF|v|SC||||||MA|-|FR||JE|border=1|JF=[[Jan Fryderyk I]]<br>1503–1554<br>elektor Saksonii|SC=[[Sybilla Jülich-Kleve-Berg|Sybilla<br>Jülich-Kleve-Berg]]<br>1512–1554|MA=Maria<br>1515–1583|FR=[[Filip I wołogoski|Filip I]]<br>1515–1560<br>książę Pomorza|JE=Jan Ernest<br>1521–1553<br>książę Saksonii-Coburg}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||AA|-|JI|v|BB||CC|v|DD||EE|border=1|AA=Agnieszka<br>Heska<br>1527–1555|JI=Jan Fryderyk I<br>1529–1595<br>elektor Saksonii|BB=Elżbieta<br>Wittelsbach<br>1540–1594|CC=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Jan Wilhelm]]<br>1530–1573<br>książę Saksonii-Weimar|DD=Dorota<br>Wittelsbach<br>1544–1592|EE=Jan Fryderyk III<br>1538–1565<br>książę Saksonii-Gotha}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|AA|-|JC|-|BB||CC|-|JE|-|DD||ZW|v|FA|v|UU||JO|v|DE||MA||border=1|AA=Anna<br>Wettyn<br>1567–1613|JC=Jan Kazimierz<br>1564–1633<br>książę Saksonii-Coburg|BB=Małgorzata<br>Brunszwicka<br>1573–1643|CC=Elżbieta<br>Mansfield<br>1565–1596|JE=Jan Ernest<br>1566–1638<br>książę Saksonii-Eisenach|DD=Krystyna<br>Heska<br>1578–1658|FA=[[Fryderyk Wilhelm I (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm I]]<br>1562–1602<br>książę<br>Saksonii-Weimar|ZW=[[Zofia Wirtemberska (1563–1590)|Zofia<br>Wirtemberska]]<br>1563–1590|UU=[[Anna Maria Wittelsbach (Pfalz-Neuburg)|Anna Maria<br>Wittelsbach]]<br>1575–1643|JO=[[Jan (książę Saksonii-Weimar)|Jan]]<br>1570–1605<br>książę Saksonii-<br>Weimar-Jena|DE=Dorota Maria<br>Anhalcka<br>1574–1617|MA=Maria<br>1571–1610<br>opatka Quedlinburgu}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||!||||!||||||||!||border=1}} {{familytree||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|(||||,|-|-|-|(||border=1}} {{familytree|||AA|v|ZA||WW||SS||AS|v|SQ||DO||DE|-|AL|||!|border=1|DO=Dorota<br>1581–1645<br>opatka Quedlinburgu|DE=Dorota<br>1601–1675|AL=Albert IV<br>1599–1644<br>książę Saksonii-Eisenach|AA=[[Jan Filip (książę Saksonii-Altenburg)|Jan Filip]]<br>1597–1639<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|WW=Fryderyk<br>1599–1625<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SS=Jan Wilhelm<br>1600–1632<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|AS=Fryderyk Wilhelm II<br>1603–1669<br>książę<br>Saksonii-Altenburg|SQ=Magdalena Sibylla<br>Wettyn<br>1617–1668|ZA=Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1593–1650}} {{familytree||||||`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|^|.|||||||||||!||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||JO|-|NN||UU||||,|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|'|border=1|JO=[[Joanna Magdalena z Saksonii-Altenburg|Joanna Magdalena]]<br>1656–1686|NN=[[Jan Adolf I]]<br>1649–1697<br>książę<br>Saksonii-Weissenfels|UU=Fryderyk Wilhelm III<br>1657–1672<br>książę<br>Saksonii-Altenburg}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||JE||FR||WI|v|EL||ER|v|ELU||WW||EE|border=1|JE=[[Jan Ernest I (książę Saksonii-Weimar)|Jan Ernest I]]<br>1594–1626<br>książę<br>Saksonii-Weimar|FR=[[Fryderyk (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk]]<br>1596–1622|WI=[[Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm]]<br>1598–1662<br>książę<br>Saksonii-Weimar|EL=Eleonora Dorota<br>Anhalt-Dessau<br>1602–1664|ER=[[Ernest I Pobożny]]<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680|WW=[[Fryderyk Wilhelm (książę Saksonii-Weimar)|Fryderyk Wilhelm]]<br>1603–1619|EE=[[Bernard (książę Saksonii-Weimar)|Bernard]]<br>1604–1639<br>landgraf Turyngii}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!||||||||!||||||||||||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||!|||||||KO|border=1|KO=Koburgowie}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||JE|v|AA||AW|v|BB||BE|v|CC||BER|v|DD||DM|-|MA||border=1|JE=[[Jan Ernest II]]<br>1627–1683<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AW=Adolf Wilhelm<br>1632–1668<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BE=Jan Jerzy I<br>1634–1686<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|BER=Bernard II<br>1638–1678<br>książę<br>Saksonii-Jena|DM=Dorota Maria<br>1641–1675|MA=Maurycy<br>1619–1681<br>książę<br>Saksonii-Zeitz|AA=Krystyna Elżbieta<br>ze Szlezwika-Holsztynu<br>1638–1679|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|CC=Johannetta<br>Sayn-Wittgenstein<br>1632–1701|DD=Maria Szarlotta<br>de la Trémoille<br>1632–1682}} {{familytree||||||||,|-|-|-|(||||||||!||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||WE|.|JE|v|AA||WA||JJ|-|SW||JWA|v|MA|,|CH||JW|border=1|WE=[[Wilhelm Ernest (książę Saksonii-Weimar)|Wilhelm Ernest]]<br>1662–1728<br>książę<br>Saksonii-Weimar|JE=[[Jan Ernest III]]<br>1664–1707<br>książę<br>Saksonii-Weimar|AA=[[Zofia Augusta Anhalt-Zerbst|Zofia Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1663–1694|WA=Wilhelm August<br>1668–1671<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|JJ=[[Jan Jerzy II (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Jerzy II]]<br>1665–1691<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|SW=Zofia Szarlotta<br>Wirtemberska<br>1671–1717|JWA=[[Jan Wilhelm (książę Saksonii-Eisenach)|Jan Wilhelm III]]<br>1666–1729<br>książę<br>Saksonii-Eisenach|MA=Amelia<br>Nassau-Dietz<br>1655–1695|CH=Charlotta Maria<br>1669–1703|JW=Jan Wilhelm<br>1675–1690<br>książę<br>Saksonii-Jena}} {{familytree||||||||||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||EL|-|ER|v|ZO||||||||||||||WH|border=1|EL=Eleonora Wilhelmina<br>Anhalt-Köthen<br>1696–1726|ER=[[Ernest August I (książę Saksonii-Weimar)|Ernest August I]]<br>1688–1748<br>książę<br>Saksonii-Weimar i Saksonii-Eisenach|ZO=Zofia Szarlotta<br>Hohenzollern<br>1713–1747|WH=Wilhelm Henryk<br>1691–1741<br>książę<br>Saksonii-Eisenach}} {{familytree||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||ER|v|ME|border=1|ER=[[Ernest August II]]<br>1737–1758<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|ME=[[Anna Amalia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Anna Amalia<br>Brunszwicka]]<br>1739–1807}} {{familytree||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|LU||KK|border=1|KA=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1757–1828)|Karol August]]<br>1757–1828<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|LU=Luiza<br>Hessen-Darmstadt<br>1757–1830|KK=Fryderyk<br>Ferdynand<br>1758–1793}} {{familytree||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||KA|v|NP||BH|v|ID|border=1|KA=Karol Fryderyk<br>1783–1853<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|NP=[[Maria Romanowa (1786–1859)|Maria Romanowa]]<br>1786–1859|BH=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida Wettyn<br>1794–1852}} {{familytree||||||||||||||!||||||||)|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||KA|v|SO||WE|-|AD||HR|v|BB|border=1|KA=[[Karol Aleksander (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Karol Aleksander]]<br>1818–1901<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|SO=[[Zofia Holenderska]]<br>1824–1897|WE=[[Edward z Saksonii-Weimar|Edward]]<br>1823–1902|HR=Hermann<br>1825–1901|AD=Augusta Katarzyna<br>Gordon-Lennox<br>1827–1904|BB=Augusta<br>Wirtemberska<br>1826–1898}} {{familytree||||||||||||||||!||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||KO|v|PA||WI|v|ID|border=1|KO=[[Karol August z Saksonii-Weimar-Eisenach (1844–1894)|Karol August]]<br>1844–1894<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|PA=Paulina Augusta<br>1852–1904|WI=Wilhelm<br>1853–1924|ID=Gerta<br>Isenburg-Büdingen<br>1863–1945}} {{familytree||||||||||||||||||!||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||RR|v|FE||WW|border=1|RR=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>wielki książę<br>Saksonii-Weimar-Eisenach|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora Wettyn]]<br>1890–1972|WW=Hermann<br>1886–1964}} {{familytree||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||RR|v|FE|border=1|RR=Karol August<br>1912–1988|FE=Elżbieta<br>Wangenheim-Winterstein<br>1912–2010}} {{familytree||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||RR|border=1|RR=Michał<br>ur. 1946}} {{familytree/end}} === Герцагі Саксен-Гота-Альтэнбург, Кобург, Майнінген, Рэмхільд, Айзенберг, Хільдбурггаўзен ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||ER|v|ELU||border=1|ER=Ernest I<br>1601–1671<br>książę<br>Saksonii-Gotha|ELU=Elżbieta Zofia<br>1619–1680}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|FE|v|AA||AL|v|BB||SS|v|BH|v|CC||HE|-|DD||CH|-|EE||ER|v|FF||DS|v|JE|v|GG|border=1|FE=Fryderyk I<br>1646–1691<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|AL=Albert V<br>1648–1699<br>książę Saksonii-Coburg|BH=Bernard I<br>1649–1706<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|HE=Henryk<br>1650–1710<br>książę<br>Saksonii-Römhild|CH=Chrystian<br>1653–1707<br>książę<br>Saksonii-Eisenberg|ER=Ernest<br>1655–1715<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|AA=Magdalena Sybylla<br>Wettyn<br>1648–1681|BB=Maria Elżbieta<br>Brunszwicka<br>1638–1687|SS=Maria Jadwiga<br>Hesse-Darmstadt<br>1647–1680|CC=Elżbieta Eleonora<br>Brunszwicka<br>1658–1729|DD=Maria Elżbieta<br>Hesse-Darmstadt<br>1656–1715|EE=Krystyna Wettyn<br>1659–1679|FF=Zofia Henrietta<br>Waldeck<br>1662–1702|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree||,|-|(||||||||!||||||,|-|(||||!|||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'||||||,|-|'||||!||border=1}} {{familytree||!|FR|v|DD||ER||||FW|!|||AU|v|SS|||||||||JAS|v|CO||JF|||||III|||KO|border=1|FR=[[Fryderyk II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Fryderyk II]]<br>1676–1732<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|ER=Ernest August<br>1677–1678|FW=Fryderyk Wilhelm<br>1679–1746<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|AU=Antoni Ulryk<br>1687–1763<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|SS=Szarlotta Amalia<br>Hesse-Philippsthal<br>1730–1801|JAS=Ernest Fryderyk I<br>1681–1724<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|JF=[[Józef Fryderyk von Sachsen-Hildburghausen|Józef Fryderyk]]<br>1702–1787|CO=Zofia<br>Erbach-Erbach<br>1683–1742|DD=[[Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst|Magdalena Augusta<br>Anhalt-Zerbst]]<br>1679–1740|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|KO=Książęta Coburg-Saafeld i Gotha<br>Królowie Wielkiej Brytanii i Belgów}} {{familytree||`|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|.||!|||||||||||||||!|||border=1}} {{familytree||||||`|-|-|-|.||||||||||!||||!||!|||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree||||||,|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.||ER|v|DO|!||||||||||||||AA|v|AE||LU|-|CH|border=1|ER=[[Ernest Ludwik I]]<br>1672–1724<br>książę<br>Saksonii-Meiningen.|DO=[[Dorota Maria z Saksonii-Gotha-Altenburg|Dorota Maria]]<br>1674–1713|AA=[[Ernest Fryderyk II (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk II]]<br>1707–1745<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|AE=Karolina<br>von Erbach-Fürstenau<br>1700–1758|LU=Ludwik Fryderyk<br>1710–1759|CH=Krystyna z Holsztynu-<br>Sonderburg-Plön<br>1713–1778}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|+|-|-|-|.|||`|-|v|-|-|^|.|||!|||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|.|||||border=1}} {{familytree|FR|v|DM||SS||WW|||EW||DD||!||||||||||||||||FA|v|SA|,|EU|border=1|FR=Fryderyk III<br>1699–1772<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DM=[[Ludwika Dorota z Saksonii-Meiningen|Ludwika Dorota]]<br>1710–1767|SS=Jan August<br>1704–1767|WW=Jan Adolf<br>1721–1799|EW=[[Ernest Ludwik II]]<br>1709–1729<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|DD=[[Karol Fryderyk (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Fryderyk]]<br>1712–1743<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|FA=[[Ernest Fryderyk III (książę Saksonii-Hildburghausen)|Ernest Fryderyk III]]<br>1727–1780<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|SA=Ernestyna Augusta<br>1740–1786|EU=Eugeniusz<br>1730–1795}} {{familytree||||!||||,|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|'||||||||||||||||,|-|-|^|-|-|-|#|-|.||border=1}} {{familytree|||ER|v|DD||||KH|-|LG||GO|v|HH||||||||||||||FS|v|XX||`|CH|border=1|ER=[[Ernest II (książę Saksonii-Gotha-Altenburg)|Ernest II]]<br>1745–1804<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DD=Szarlotta<br>1751–1827|KH=[[Karol Wilhem (książę Saksonii-Meiningen)|Karol Wilhelm]]<br>1754–1782<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|GO=[[Jerzy I (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy I]]<br>1761–1803<br>książę<br>Saksonii-Meiningen|LG=Luiza<br>Stolberg-Gedern<br>1764–1834|HH=Luiza Eleonora<br>Hohenlohe-Langenburg<br>1763–1837|FS=Fryderyk<br>1763–1834<br>książę<br>Saksonii-Hildburghausen|XX=Charlotta<br>Mecklenburg-Strelitz<br>1769–1818|CH=Krystyna Zofia<br>1761–1790}} {{familytree||,|-|-|-|^|-|-|-|.||||||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||!||border=1}} {{familytree|AU|v|DO||FR||||AD|-|WVI||ID|-|BE||BII|v|DD||||||SA|border=1|SA=Książęta Saksonii-Altenburg|AU=August<br>1772–1822<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|FR=Fryderyk IV<br>1774–1825<br>książę Saksonii-<br>Gotha-Altenburg|DO=Ludwika Szarlotta<br>z Meklemburgii-Schwerin<br>1779–1801|AD=[[Adelajda z Saksonii-Meiningen (1792–1849)|Adelajda]]<br>1792–1849|WVI=[[Wilhelm IV Hanowerski|Wilhelm IV]]<br>1765–1837<br>król Wielkiej Brytanii i Hanoweru|BE=Karol Bernard<br>1792–1862|ID=Ida<br>1794–1852|BII=[[Bernard II (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard II]]<br>1800–1882<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|DD=Maria Fryderyka<br>Hessen-Kassel<br>1804–1888}} {{familytree||||!||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||||||||border=1}} {{familytree|||LU|-|ER||||||||||||||||||||JE|v|KH||AU|-|MA|border=1|LU=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika Dorota]]<br>1800–1831|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|JE=[[Jerzy II (książę Saksonii-Meiningen)|Jerzy II]]<br>1826–1914<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|KH=Karolina Hohenzollern<br>1831–1855|AU=Augusta<br>1843–1919|MA=Maurycy<br>1829–1907}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||BE|v|SS||ME|border=1|BE=[[Bernard III (książę Saksonii-Meiningen)|Bernard III]]<br>1851–1928<br>książę Saksonii<br>-Meiningen-Hildburghausen|SS=[[Charlotta Hohenzollern|Charlotta<br>Hohenzollern]]<br>1860–1919|ME=[[Maria Elżbieta z Saksonii-Meiningen|Maria Elżbieta]]<br>1853–1923}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||FE|-|WE|border=1|FE=[[Feodora z Saksonii-Meiningen (1890–1972)|Feodora]]<br>1890–1972|WE=[[Wilhelm Ernest (wielki książę Saksonii-Weimar-Eisenach)|Wilhelm Ernest]]<br>1876–1923<br>książę Saksonii-<br>Weimaru-Eisenach}} {{familytree/end}} === Цары Балгарыі, каралі Партугаліі, герцагі Саксен-Кобург-Заальфельдскія і Гоцкія ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||||||||||||DS|v|JE|v|GG|border=1|JE=[[Jan Ernest IV]]<br>1658–1729<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|GG=Szarlotta Joanna<br>Waldeck-Pyrmont<br>1664–1699|DS=Zofia Jadwiga<br>Wettyn<br>1660–1686}} {{familytree|||||||||||||||||||||||!||||!||,|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||,|-|-|'||,|-|^|-|#|-|-|-|.|||!||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||III|||ZF|-|SA||FJ|v|RESS|border=1|III=[[Chrystian Ernest|Christian Ernst]]<br>1683–1745<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|ZF=[[Zofia Wilhelmina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Zofia<br>Wilhelmina]]<br>1693–1727|SA=[[Fryderyk Antoni]]<br>1692–1744<br>książę<br>Schwarzburg-Rudolstadt|FJ=[[Franciszek Jozjasz]]<br>1697–1764<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfel|RESS=[[Anna Zofia Schwarzburg-Rudolstadt|Anna Zofia]]<br>1700–1780}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.|||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||EF|v|AA||CH|-|LMS||FK|-|AKM||FJ|border=1|EF=[[Ernest Fryderyk]]<br>1724–1800<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|CH=Charlotta<br>Zofia<br>1731–1810|LMS=Ludwik<br>1725–1778<br>książę Mecklenburgii-<br>Schwerin|FK=Fryderyka<br>Karolina<br>1735–1791|AKM=Karol<br>1736–1806<br>książę Brandenburgii-<br>Ansbach|FJ=Fryderyk<br>Jozjasz<br>1737–1815|AA=[[Zofia z Brunszwiku-Wolfenbüttel|Zofia<br>Brunszwicka]]<br>1724–1802}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||!||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||||||FE|v|FRE|border=1|FE=[[Franciszek z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Franciszek]]<br>1750–1806<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Saalfeld|FRE=[[Augusta Reuss-Ebersdorf|Augusta<br>Reuss-Ebersdorf]]<br>1757–1831}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AN|-|AA||JU|-|BB||ER|v|CC||FER|v|DD||WI|v|EE||LE|v|LMT|border=1|AN=[[Antonina z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Antonina]]<br>1779–1824|JU=[[Julia z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Julia]]<br>1781–1860|ER=[[Ernest I z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest I]]<br>1784–1844<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|FER=[[Ferdynand Jerzy Koburg|Ferdynand]]<br>1785–1851|WI=[[Wiktoria z Saksonii-Coburga-Saalfeld|Wiktoria]]<br>1786–1861|LE=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgii|AA=[[Aleksander Fryderyk Wirtemberski (1771–1833)|Aleksander<br>Fryderyk]]<br>1771–1833<br>książę Wirtembergii|BB=[[Konstanty Romanow (1779–1831)|Konstanty<br>Romanow]]<br>1779–1831|CC=[[Ludwika z Saksonii-Gotha-Altenburg (1800–1831)|Ludwika]]<br>1800–1831|DD=[[Maria Antonina Koháry|Maria Antonina<br>Koháry]]<br>1797–1862|EE=[[Edward August Hanowerski|Edward August]]<br>1767–1820<br>książę Kentu|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|#|-|-|-|-|-|-|.|`|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|.|||||`|-|-|.||||!||||!|border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||ER|-|AB||AA|v|BB||CC|v|DD||WI|v|EN||KO|border=1|ER=[[Ernest II z Saksonii-Coburga-Gothy|Ernest II]]<br>1818–1893<br>książę Saksonii-<br>Coburg-Gotha|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii|AB=[[Aleksandra Badeńska|Aleksandra<br>Badeńska]]<br>1820–1904|KO=Królowie Belgów|AA=[[Ferdynand II Koburg|Ferdynand II]]<br>1816–1885<br>król Portugalii|BB=[[Maria II (królowa Portugalii)|Maria II]]<br>1819–1853<br>królowa Portugalii|CC=[[August Koburg-Koháry|August]]<br>1818–1881|DD=[[Klementyna Orleańska|Klementyna<br>Orleańska]]<br>1817–1907}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|#|-|.||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree||,|-|-|-|#|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|'||!||||||!||||||||!|||||||||border=1}} {{familytree|PV|-|HS||LI|v|AA||JA||MA|-|JE||AM|v|LEO||||FI|v|QQ||KR|border=1|PV=[[Piotr V (król Portugalii)|Piotr V]]<br>1837–1861<br>król Portugalii|LI=[[Ludwik I Bragança|Ludwik I]]<br>1838–1889<br>król Portugalii|JA=[[Jan (książę Beja)|Jan]]<br>1840–1861<br>książę Beja|MA=[[Maria Anna Portugalska (1843–1884)|Maria Anna]]<br>1843–1884|JE=[[Jerzy (król Saksonii)|Jerzy I]]<br>1902–1904<br>król Saksonii|AM=[[Antonia Maria Portugalska|Antonia Maria]]<br>1845–1913|LEO=Leopold<br>1835–1905<br>Hohenzollern-Singmaringen|HS=[[Stefania Hohenzollern-Sigmaringen|Stefania]]<br>1837–1859|AA=[[Maria Pia Sabaudzka|Maria Pia<br>Sabaudzka]]<br>1847–1911|FI=[[Ferdynand I Koburg|Ferdynand I]]<br>1861–1948<br>car Bułgarii|QQ=[[Maria Luiza Burbon-Parmeńska|Maria Ludwika<br>Burbon-Parmeńska]]<br>1870–1899|KR=Królowie Wielkiej Brytanii}} {{familytree||||||||,|-|-|-|^|-|-|-|.||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||,|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||KA|v|SS||AP|!|||||||||||||||BIII|v|AA||CC||NN||EW|v|AB|border=1|KA=[[Karol I Dyplomata|Karol I]]<br>1863–1908<br>król Portugalii|AP=Alfons<br>1865–1920<br>książę Porto|SS=[[Amelia Orleańska|Amelia<br>Orleańska]]<br>1865–1951|BIII=[[Borys III]]<br>1894–1943<br>car Bułgarii|CC=[[Cyryl Koburg|Cyryl]]<br>1895–1945|NN=[[Eudoksja Koburg|Eudoksja]]<br>1898–1985|EW=[[Nadeżda Koburg|Nadeżda]]<br>1899–1958|AW=[[Albrecht Eugeniusz Wirtemberski|Albrecht<br>Wirtemberski]]<br>1895–1954|AA=[[Joanna Sabaudzka|Joanna<br>Sabaudzka]]<br>1907–2000}} {{familytree||||||||,|-|^|-|.||||,|-|'||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|(||||||||||border=1}} {{familytree|||||||LU||MA|-|OH||||||||||ML|-|KL||SII|v|SGA||border=1|LU=[[Luís Filipe (książę Bragança)|Ludwik Filip]]<br>1887–1908<br>książę Braganza|MA=[[Manuel II Patriota|Manuel II]]<br>1889–1932<br>król Portugalii|OH=[[Augusta Wiktoria Hohenzollern-Sigmaringen|Augusta]]<br>1890–1966|ML=Maria Ludwika<br>ur. 1933|KL=Karol<br>Leningen<br>1928–1990|SII=[[Symeon Sakskoburggotski|Symeon II]]<br>ur. 1937<br>car Bułgarii|SGA=[[Margarita Gómez-Acebo|Margarita Gómez-<br>Acebo y Cejuela]]<br>ur. 1935}} {{familytree||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||||KA|v|AA||BB|v|CC||DD|v|EE||FF|v|GG||HH|v|II|border=1|KA=[[Kardam (książę Tyrnowa)|Kardam II]]<br>1962–2015<br>książę Tyrnowa|AA=Mirian Ungria<br>y Lopez|BB=Cyryl<br>ur. 1964<br>książę Presławia|CC=Rosario Nadal y<br>Fuster-Puigdorfila|DD=Kubrat<br>ur. 1965<br>książę Panagjuriszte|EE=Carla Maria Royo-<br>Villanova y Urrestarazu|FF=Konstantyn-Asen<br>ur. 1967<br>książę Widynia|GG=Maria Garcia<br>de Rasilla y Gorazar|HH=Kalina<br>ur. 1972|II=Antonio<br>Muñoz Valcarcela<br>ur. 1958}} {{familytree||||||||||||||||||,|-|-|-|v|-|'||,|-|-|-|v|-|^|-|.||||,|-|^|-|v|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|.||`|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||BO||BE||MA||OL||TS||MI||LU||TI||UM||SO||SH|border=1|BO=Borys<br>ur. 1997|BE=Beltran<br>ur. 1999|MA=Mafalda<br>ur. 1994|OL=Olympia<br>ur. 1995|TS=Tassilo<br>ur. 2002|MI=Mirko<br>ur. 1995|LU=Lucas<br>ur. 1997|TI=Tirso<br>ur. 2002|UM=Umberto<br>ur. 1999|SO=Sofia<br>ur. 1999|SH=Symeon Hassen<br>Valcarcela<br>ur. 2007}} {{familytree/end}} === Каралі Бельгіі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree||||||||||DEH|-|v|-|LEO|-|v|-|LMT||||||||||||||||||||||||||||||||||||AC|||border=1|LEO=[[Leopold I Koburg|Leopold I]]<br>1790–1865<br>król Belgów|DEH=[[Charlotta Augusta Hanowerska|Charlotta<br>Hanowerska]]<br>1796–1817<br>księżna Walii|LMT=[[Ludwika Maria Orleańska|Ludwika Maria<br>Orleańska]]<br>1812–1850|AC=Arcadia Claret<br>zm. 1897}} {{familytree||||||||||||||!|||`|-|-|#|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||border=1}} {{familytree||||||||||||||!||||||)|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||,|-|^|-|.|||||border=1}} {{familytree|||||||||||||DES||||LPL||MDH|v|LII|v|BDL||PEF|v|MHS||MCA|-|MAX||||GEO||ART|border=1|DES=syn<br>ur. i zm. 1817|LPL=[[Ludwik Filip (książę belgijski)|Ludwik Filip]]<br>1833–1834|LII=[[Leopold II Koburg|Leopold II]]<br>1835–1909<br>król Belgów|PEF=[[Filip Koburg (1837–1905)|Filip]]<br>1837–1905<br>hrabia Flandrii|MCA=[[Maria Charlotta Koburg|Maria Charlotta]]<br>1840–1927|MDH=[[Maria Henrietta Austriaczka|Maria Henrietta<br>Hbsburg]]<br>1836–1902|BDL=Blanche Delacroix<br>1883–1948|MHS=[[Maria Luiza Hohenzollern-Sigmaringen|Maria Luiza<br>Hohenzollern-Sigmaringen]]<br>1845–1912|MAX=[[Maksymilian I (cesarz Meksyku)|Maksymilian I]]<br>1832–1867<br>cesarz Meksyku|GEO=Jerzy Fryderyk<br>1849–1904<br>baron von Eppinghoven|ART=Artur Meyer<br>1852–1940}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|LOU|-|FER||LEO||ROD|-|STE|-|ELE||CLE||LDU||PDU||BAU||HEN|-|EDO||JO1||JO2|-|CDH||ALB|v|EEB|||border=1|LOU=[[Luiza Belgijska|Luiza]]<br>1858–1924|LEO=[[Leopold Koburg (książę Brabancji)|Leopold]]<br>1859–1869<br>książę Brabantu|STE=[[Stefania Klotylda Koburg|Stefania]]<br>1864–1945|CLE=[[Klementyna Koburg-Bonaparte|Klementyna]]<br>1872–1955|LDU=Lucjan<br>Durrieux<br>1906–1984|PDU=Filip<br>Durrieux<br>1907–1914|BAU=Baldwin<br>1869–1891|HEN=Henrietta<br>1870–1948|EDO=Emmanuel<br>1872–1931książę Vendôme|JO1=Józefina<br>1870–1871|JO2=Józefina<br>1872–1958|CDH=Karol<br>1868–1919<br>książę Hohenzollern-<br>Sigmaringen|ALB=[[Albert I Koburg|Albert I]]<br>1875–1934<br>król Belgów|EEB=[[Elżbieta Gabriela Bawarska|Elżbieta<br>Wittelsbach]]<br>1876–1965|FER=[[Filip Koburg-Koháry|Filip]]<br>1844–1921<br>książę Koháry|ROD=[[Rudolf Habsburg-Lotaryński|Rudolf<br>Habsburg]]<br>1858–1889|ELE=Elemér<br>Lónyay<br>1863–1946}} {{familytree||||||||||||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|'||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||AST|v|LEO|v|LIL|||||||||CHA|-|JAC|||||||MJO|-|HUM||border=1|AST=[[Astryda Bernadotte|Astryda<br>Bernadotte]]<br>1905–1935|LEO=[[Leopold III Koburg|Leopold III]]<br>1901–1983<br>król Belgów|LIL=[[Mary Lilian Baels|Lilian Baels]]<br>1916–2002<br>księżna de Réthy|CHA=[[Karol Koburg|Karol]]<br>1903–1983<br>hrabia Flandrii|JAC=Jacqueline<br>Peyrebrune<br>ur. 1921|MJO=[[Maria Józefa Belgijska|Maria<br>Józefa]]<br>1906–2001|HUM=[[Humbert II]]<br>1904–1983<br>król Włoch}} {{familytree||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|JEA|-|JOS||FAB|-|BAU||PAO|v|ALB||ALE|-|LEA||PAU|-|MAC|-|JPG||MAE|-|SAL||border=1|JEA=[[Jan (wielki książę Luksemburga)|Jan]]<br>ur. 1921|JOS=[[Józefina Szarlotta]]<br>1927–2005|FAB=[[Fabiola de Mora y Aragon|Fabiola<br>de Mora y Aragón]]<br>1928–2014|BAU=[[Baldwin I Koburg|Baldwin I]]<br>1930–1993<br>król Belgów|PAO=[[Paola (królowa Belgii)|Paola Ruffo<br>di Calabria]]<br>ur. 1937|ALB=[[Albert II Koburg|Albert II]]<br>ur. 1934<br>król Belgów|ALE=[[Aleksander belgijski|Aleksander]]<br>1942–2009|LEA=Léa<br>Wohlman<br>ur. 1951|PAU=Paul<br>Drucker<br>1938–2008|MAC=[[Maria Krystyna belgijska|Maria Krystyna]]<br>ur. 1951|JPG=Jean-Paul<br>Gourgues<br>ur. 1941|MAE=[[Maria Esmeralda belgijska|Maria Esmeralda]]<br>ur. 1956|SAL=Salvador<br>Moncada<br>ur. 1944}} {{familytree||||||||||||||||||||)|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||||||||||||PHI|v|MAT||||||AST|v|LOR||||||LAU|v|CLA||border=1|PHI=[[Filip I Belgijski|Filip I]]<br>ur. 1960|MAT=[[Matylda (królowa Belgów)|Matylda<br>d’Udekem d’Acoz]]<br>ur. 1973|AST=[[Astrid Koburg|Astrid]]<br>ur. 1962|LOR=[[Wawrzyniec Habsburg-Este|Wawrzyniec<br>Habsburg-Este]]<br>ur. 1955|LAU=[[Wawrzyniec (książę belgijski)|Wawrzyniec]]<br>ur. 1963|CLA=[[Klara (księżna belgijska)|Claire Coombs]]<br>ur. 1974}} {{familytree||||||||||,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|(||||,|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|.||||)|-|-|-|v|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|||||||||ELI||GAB||EMA||ELE||AME||MAR||JOA||LUI||LAE||LOU||NIC||AYM||border=1|ELI=[[Elżbieta (księżniczka Brabancji)|Elżbieta]]<br>ur. 2001<br>księżna Brabancji|GAB=[[Gabriel (książę belgijski)|Gabriel]]<br>ur. 2003|EMA=[[Emmanuel (książę belgijski)|Emmanuel]]<br>ur. 2005|ELE=[[Eleonora (księżniczka belgijska)|Eleonora]]<br>ur. 2008|AME=[[Amadeusz (książę belgijski)|Amadeusz]]<br>ur. 1986|MAR=[[Maria Laura (księżniczka belgijska)|Maria Laura]]<br>ur. 1988|JOA=Joachim<br>ur. 1991|LUI=Luiza<br>ur. 1995|LAE=Letycja<br>ur. 2003|LOU=[[Ludwika (księżniczka belgijska)|Ludwika]]<br>ur. 2004|NIC=[[Mikołaj (książę belgijski)|Mikołaj]]<br>ur. 2005|AYM=[[Emeryk (książę belgijski)|Emeryk]]<br>ur. 2005}} {{familytree/end}} === Каралі Вялікай Брытаніі ===  {{familytree/start|style=font-size:75%;}} {{familytree|||||||||||||||||||||||||||||||WI|v|EN|border=1|EN=[[Albert (książę Wielkiej Brytanii i Irlandii)|Albert]]<br>1819–1861|WI=[[Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)|Wiktoria]]<br>1819–1901<br>królowa Wielkiej Brytanii}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree|WI|-|FIII||EVI|v|AD||AL|-|LIV||ALF|v|MA||HE|-|CH||LU|-|JC||AR|v|DS||LE|v|SD||BE|-|HB|border=1|WI=[[Wiktoria Koburg (cesarzowa)|Wiktoria]]<br>1840–1901|FIII=[[Fryderyk III Hohenzollern|Fryderyk III]]<br>1831–1888<br>cesarz Niemiec|EVI=[[Edward VII]]<br>1841–1910<br>król Wielkiej Brytanii|AD=[[Aleksandra Duńska|Aleksandra<br>Duńska]]<br>1844–1925|AL=[[Alicja Koburg|Alicja]]<br>1843–1878|LIV=Ludwik IV Heski<br>1837–1892<br>wielki książę Hesji|ALF=[[Alfred (książę Saksonii-Coburga-Gothy)|Alfred]]<br>1844–1900<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|MA=[[Maria Romanowa (1853–1920)|Maria<br>Romanowa]]<br>1853–1920|HE=[[Helena Koburg|Helena]]<br>1846–1923|CH=Chrystian<br>1831–1917<br>książę<br>Szlezwika-Holsztynu|LU=[[Ludwika Koburg (księżna Argyll)|Ludwika]]<br>1848–1939|JC=[[John Campbell (9. książę Argyll)|John Campbell]]<br>1845–1914<br>książę Argyll|AR=[[Artur (książę Connaught i Strathearn)|Artur]]<br>1850–1942<br>książę Connaught|DS=[[Luiza Małgorzata|Luiza<br>Hohenzollern]]<br>1860–1917|LE=[[Leopold (książę Albany)|Leopold]]<br>1853–1884<br>książę Albany|SD=[[Helena Waldeck-Pyrmont|Helena<br>Waldeck-Pyrmont]]<br>1861–1922|BE=[[Beatrycze Koburg|Beatrycze]]<br>1857–1944|HB=[[Henryk Battenberg]]<br>1858–1896}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||,|-|^|-|-|-|-|-|.||`|-|v|-|-|-|-|-|-|.||||||border=1}} {{familytree|AL|-|MT|v|JV||MD|-|HVI||WK||MK|-|FI||WM|-|CR||BE|-|ALF||MG|-|GV||AV||KE|v|AS||AN|-|WKE|||border=1|AL=[[Albert Wiktor (książę)|Albert]]<br>1864–1892<br>książę Clarence|MT=[[Maria Teck]]<br>1867–1953|JV=[[Jerzy V]]<br>1865–1936<br>król Wielkiej Brytanii|WK=[[Wiktoria Koburg (księżniczka)|Wiktoria]]<br>1868–1935|MD=[[Maud (królowa)|Maud]]<br>1869–1938|HVI=[[Haakon VII]]<br>1872–1957<br>król Norwegii|MK=[[Maria Koburg|Maria]]<br>1875–1938|FI=[[Ferdynand I Rumuński|Ferdynand I]]<br>1865–1927<br>król Rumunii|WM=[[Wiktoria Melita Koburg|Wiktoria Melita]]<br>1876–1936|CR=[[Cyryl Romanow|Cyryl<br>Romanow]]<br>1876–1938|BE=[[Beatrycze z Saksonii-Coburga-Gothy|Beatrycze]]<br>1884–1966|ALF=[[Alfons Orleański (1886–1975)|Alfons]]<br>1886–1975<br>książę Galliera|MG=[[Małgorzata Connaught|Małgorzata]]<br>1882–1920|GV=[[Gustaw VI Adolf]]<br>1882–1973<br>król Szwecji|AV=[[Artur z Connaught|Artur]]<br>1883–1938<br>książę Connaught|AN=[[Alicja (hrabina Athlone)|Alicja]]<br>1883–1981|WKE=[[Aleksander Cambridge|Aleksander]]<br>1874–1957<br>hrabia Athlone|KE=[[Karol Edward z Saksonii-Coburga-Gothy|Karol Edward]]<br>1884–1954<br>książę Saksonii<br>-Coburg-Gotha|AS=[[Wiktoria Adelajda ze Szlezwika-Holsztynu]]<br>1885–1970}} {{familytree||,|-|-|-|-|-|^|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||||||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|'|||||||||border=1}} {{familytree|EV|-|WS||JV|v|EBL||MA|-|HL||HW|v|NN||JK|v|AA||JAB||||||||||||SY|-|VAS|||||border=1|EV=[[Edward VIII Windsor|Edward VIII]]<br>1894–1972<br>król Wielkiej Brytanii|JV=[[Jerzy VI]]<br>1895–1952<br>król Wielkiej Brytanii|MA=[[Maria (księżniczka królewska)|Maria]]<br>1897–1965|HW=[[Henryk (książę Gloucester)|Henryk]]<br>1900–1974<br>książę Gloucester|JK=[[Jerzy (książę Kentu)|Jerzy]]<br>1902–1942<br>książę Kentu|JAB=[[Jan Windsor|Jan]]<br>1905–1919|WS=[[Wallis Simpson]]<br>1896–1986|EBL=[[Elżbieta Bowes-Lyon|Elżbieta<br>Bowes-Lyon]]<br>1900–2002|HL=[[Henry Lascelles, 6. hrabia Harewood|Henryk<br>Lascelles]]<br>1882–1947<br>hrabia Harewood|NN=[[Alicja (księżna Gloucester)|Alicja Montagu-Douglas-Scott]]<br>1901–2004|AA=[[Maryna (księżna Kentu)|Marina Grecka]]<br>1906–1968|SY=[[Sybilla Koburg|Sybilla]]<br>1908–1972|VAS=[[Gustaw Adolf Bernadotte|Gustaw]]<br>1906–1947<br>książę Västerbotten}} {{familytree|||,|-|-|-|-|-|-|-|v|'|||||||,|-|-|-|v|-|-|-|-|'|||,|-|-|-|-|^|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||border=1}} {{familytree||EII|-|PH||MGR|-|AS||WIL||RY|v|AA||ED|v|SS||AL|-|JO||EM|v|BB|border=1|EII=[[Elżbieta II]]<br>1926–2022<br>królowa Wielkiej Brytanii|PH=[[Filip (książę Edynburga)|Filip]]<br>1921–2021<br>książę Edynburga|MGR=[[Małgorzata Windsor (księżniczka)|Małgorzata]]<br>1930–2002|AS=[[Antony Armstrong-Jones|Antoni Armstrong-Jones]]<br>1930–2017<br>hrabia Snowdon|WIL=[[Wilhelm Windsor|William]]<br>1941–1972|RY=[[Ryszard (książę Gloucester)|Ryszard]]<br>ur. 1944<br>książę Gloucester|AA=[[Birgitte (księżna Gloucester)|Birgitte van Deurs]]<br>ur. 1947|ED=[[Edward (książę Kentu)|Edward]]<br>ur. 1935<br>książę Kentu|SS=[[Katarzyna (księżna Kentu)|Katharine Worsley]]<br> 1933–2025|AL=[[Aleksandra Ogilvy|Aleksandra]]<br>ur. 1936|JO=[[Angus Ogilvy]]<br>1928–2004|EM=[[Michał z Kentu|Michał]]<br>ur. 1942|BB=[[Marie Christine (księżna Michael z Kentu)|Marie Christine von Reibnitz]]<br>ur. 1945}} {{familytree|||||||||,|-|-|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|(||||,|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|.||||`|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|.||border=1}} {{familytree||||||||AL|v|SS||DA|-|GL||RD||GE|v|WW||HT|-|TT||MM|v|CC||FR|v|SW||GM|border=1|AL=[[Alexander Windsor|Aleksander]]<br>ur. 1974<br>hrabia Ulsteru|DA=[[Davina Lewis|Davina]]<br>ur. 1977|GL=Garry Lewis<br>ur. 1970|RD=[[Rose Gilman|Róża]]<br>ur. 1980|SS=Claire Booth<br>ur. 1977|GE=Jerzy<br>ur. 1962<br>hrabia St Andrews|HT=Helena<br>ur. 1964|MM=Mikołaj<br>ur. 1970|WW=Sylwana Tomaselli<br>ur. 1957|TT=Timothy Taylor<br>ur. 1963|CC=Paola Doimi de<br>Lupis de Frankopan<br>ur. 1969|FR=Fryderyk<br>ur. 1979|SW=Sophie Winkleman|GM=Gabriela<br>ur. 1981}} {{familytree|||||||||,|-|^|-|.||||||||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||||||,|-|-|-|+|-|-|-|.||||!|||border=1}} {{familytree||||||||XA||CO||||||||||||AA||BB||CC||||||AL||LE||LU||MAU|||||border=1|XA=[[Xan Windsor|Xan]]<br>ur. 2007<br>lord Culloden|CO=Cosima<br>ur. 2010|AA=Edward<br>ur. 1988<br>lord Downpatrick|BB=Marina<br>ur. 1992|CC=Amelia<br>ur. 1995|MAU=Maud<br>ur. 2013|AL=Albert<br>ur. 2007|LE=Leopold<br>ur. 2009|LU=Ludwik<br>ur. 2014}} {{familytree/end}} == Гл. таксама == * Гісторыя Польшчы (1697—1763) * уладарыі: кіраўнікі Саксоніі, [[Каралі польскія|Польшчы]], [[Кіраўнікі Балгарыі|Балгарыі]], [[Спіс брытанскіх манархаў|Вялікабрытаніі]], [[Спіс кіраўнікоў Партугаліі|Партугаліі]], [[Каралі Бельгіі|Бельгіі]] * Генеалагічнае дрэва Вецінаў == Зноскі == <references responsive="1"></references> == Выбраная літаратура == *** Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. URSS. 2017. 1120 с. <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki> *** ''Семёнов И. С.'' Европейские династии: Полный генеалогический справочник / Научный редактор Е. И. Карева, О. Н. Наумов. Вступительная статья О. Н. Наумов. — <abbr>М.</abbr>: ООО «Издательство Энциклопедия», ООО «Издательский дом ИНФРА-М», 2006. — 1104 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94802-014-2</nowiki>. *** ''Титмар Мерзебургский.'' Хроника / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. — 3-е издание, исправленное и дополненное. — <abbr>М.</abbr>: SPSL — «Русская панорама», 2019. — 2019 с. — (MEDIÆVALIA: средневековые литературные памятники и источники). — <nowiki>ISBN 978-5-93165-432-4</nowiki>. *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (1. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 5. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1877. — S. 186. (нем.) *** ''Heinrich Theodor Flathe..'' Dietrich de tribu Buzizi (2. Artikel) // Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). — Bd. 37. — Leipzig: Duncker & Humblot, 1894. — S. 746. (нем.) *** Die Urkunden Otto I // MGH Diplomatum regum et imperatorum Germaniæ, I / Sickel, Th. (ed.). — Hannover, 1879—1884. *** ''Kaemmel Otto.'' Festschrift zur 800 jaehr. Jubelfeier des Hauses Wettin. — Reprint d. Ausg. Dresden Hoffmann, 1889. — 110 p. *** ''Pätzold Stefan.'' Die frühen Wettiner. Adelsfamilie und Hausüberlieferung bis 1221. — Böhlau, Köln u.a, 1997. — 427 p. — <nowiki>ISBN 3-412-08697-5</nowiki>. *** ''Posse Otto.'' Die Markgrafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. — Leipzig, 1881. *** ''Posse Otto.'' Die Wettiner. Genealogie des Gesammthauses Wettin. — Leipzig, 1897. *** ''Schwarz Hilmar.'' Die Wettiner des Mittelalters und ihre Bedeutung für Thüringen. — Leipzig, 1994. *** ''Wenskus Reinhard.'' Sächsischer Stammesadel und fränkischer Reichsadel. — Vandenhoeck & Ruprecht. — Göttingen, 1976. ** Jacek Staszewski, ''August II Mocny'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, {{ISBN|8304043874}}. ** Jacek Staszewski, ''August III Sas'', wyd. 2 uzup., Ossolineum, Wrocław 2010, {{ISBN|9788304050341}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', w: ''Dynastie Europy'', red. A. Mączak, wyd. 3 zm., Ossolineum, Wrocław 2009, {{ISBN|9788304048539}}. ** Jacek Staszewski, ''Wettynowie'', Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2005, {{ISBN|83-87643-24-6}}. ** ''Encyklopedia Szkolna. Historia'', Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993, {{ISBN|8302049271}}, s. 662. [[Катэгорыя:Ветыны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] p7qb6llqjv0bfr7taliqzc717k56r30 0 797104 5123658 5122733 2026-04-09T04:00:38Z DobryBrat 5701 /* Красавік */ [[Мірча Лучэску]] 5123658 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]кі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] o3ychclae63l8f4z2haqcja4xh0vyf5 5123660 5123658 2026-04-09T04:42:25Z DobryBrat 5701 /* Сакавік */ [[Алег Барысавіч Сонін]] 5123660 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]кі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] avnzkctl6xu74ah5hi8y66t77bv64y5 0 799755 5123584 5088838 2026-04-08T18:56:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123584 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Міхаіл Уладзіміравіч Тарэлка''' ({{ВДП}}) — беларускі філолаг і ўсходазнавец, кандыдат філалагічных навук, дацэнт; вядучы навуковы супрацоўнік сектара ўсходазнаўства аддзела славістыкі і тэорыі мовы [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа]] (ДНУ «[[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]»).<ref name="BelcentreProfile">{{Cite web|url=https://belcentre.by/be/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87/|title=Тарэлка Міхаіл Уладзіміравіч|website=Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref><ref name="NN2020">{{Cite news|url=https://nashaniva.com/262115|title=Сярод затрыманых — даследчык рукапісаў беларускіх татар Міхаіл Тарэлка|website=Nashaniva.com|date=2020-11-09|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1963 годзе ў [[Калодзішчы|Калодзішчах]].<ref name="NN2020" /> У 1992 годзе скончыў Усходні факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага (Ленінградскага) універсітэта]].<ref name="BelcentreProfile" /> У 2004 годзе абараніў дысертацыю на ступень кандыдата філалагічных навук.<ref name="BelcentreProfile" /> Працаваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (да 2011 года), дзе выкладаў замежныя мовы.<ref name="BelcentreProfile" /> У далейшым працаваў у сістэме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]], у тым ліку як вядучы навуковы супрацоўнік сектара ўсходазнаўства [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа]].<ref name="BelcentreProfile" /><ref name="IMLSector">{{Cite web|url=https://iml.belcentre.by/siektar-uschodaznaustva|title=Сектар усходазнаўства|website=Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|date=2025-11-13|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> У бібліяграфічных запісах асобных выданняў сустракаецца форма імя ''Міхась''.<ref name="NLB">{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BA%D0%B0%2C+%D0%9C.+%D0%A3.+%28%D0%BD%D0%B0%D1%80.+1963%29|title=Тарэлка, М. У. (нар. 1963)|website=Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Электронны каталог|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> 9 лістапада 2020 года ''Nashaniva.com'' паведаміла, што Міхаіл Тарэлка быў затрыманы 8 лістапада 2020 года.<ref name="NN2020" /> == Навуковая дзейнасць == Сфера навуковых інтарэсаў: семіталогія, цюркалогія, славістыка.<ref name="BelcentreProfile" /> Ад пачатку 2000-х гадоў галоўным кірункам яго даследаванняў стала вывучэнне рукапіснай спадчыны татараў (мусульман) былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].<ref name="BelcentreProfile" /> Дзейнасць сектара ўсходазнаўства, у якім працуе Тарэлка, уключае пошук, даследаванне і каталагізацыю беларуска-татарскіх рукапісаў, а таксама філалагічнае і рэлігіязнаўчае даследаванне тэкстаў на [[арабская мова|арабскай]], цюркскіх, [[персідская мова|персідскай]], [[беларуская мова|беларускай]] і [[польская мова|польскай]] мовах у рукапісах татараў былога Вялікага Княства Літоўскага.<ref name="IMLSector" /> У 2019 годзе паведамлялася, што Тарэлка знаходзіўся ў службовай камандзіроўцы ў горадзе [[Гале (Саксонія-Ангальт)|Гале]] (Германія) і працягваў даследаванне рукапісу беларуска-татарскага паходжання XVII стагоддзя (хамаіла), які захоўваецца ў фондах бібліятэкі [[Лейпцыгскі ўніверсітэт|Лейпцыгскага ўніверсітэта]].<ref name="IML2019">{{Cite web|url=https://iml.belcentre.by/naviny/11-04-2019-rukapisy-bielaruska-tatarskaha-pachodzannia-xvii-stahoddzia-u-fondach-biblijateki-|title=Рукапісы беларуска-татарскага паходжання XVII стагоддзя ў фондах бібліятэкі Лейпцыгскага ўніверсітэта|website=Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|date=2019-04-11|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> == Выбраныя публікацыі == * Tarełko, M. ''A magical scroll from the Drower collection (DC21 Šapta d-pišra d-ainia «The scroll of the annihilation of the Eyes»)'' // ''ARAM''. 1999—2000.<ref name="BelcentreProfile" /> * ''Рукапісы беларускіх татараў канца XVII — пачатку XX стагоддзя з калекцыі Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі'' (укладальнікі: І. А. Ганчарова, А. І. Цітавец, М. У. Тарэлка). Мінск, 2003.<ref name="BelcentreProfile" /> * Тарэлка, М.; [[Ірына Сынкова|Сынкова, І.]] ''Адкуль пайшлі ідалы: помнік рэлігійна-палемічнай літаратуры з рукапіснай спадчыны татараў Вялікага Княства Літоўскага''. Мінск, 2009.<ref name="BelcentreProfile" /><ref name="NLB" /> * «Мова аднаго кітаба і старабеларуская кірылічная пісьмовая традыцыя» // ''Беларуская лінгвістыка''. 2011. Вып. 66.<ref name="NLB" /> * «Арабская мова і арабская мовазнаўчая традыцыя ў беларускіх татараў» // ''Беларуская лінгвістыка''. 2013. Вып. 70.<ref name="NLB" /> * «Фрагмент невядомага беларускататарскага рукапісу XVII стагоддзя» // ''Беларуская лінгвістыка''. 2015. Вып. 74.<ref name="NLB" /> * «Лейпцыгскі канвалют ― беларускататарскі рукапіс XVII ст. (кадыкалагічнае апісанне)» // ''Здабыткі''. 2016. Вып. 19.<ref name="NLB" /> * «Некаторыя асаблівасці графіка-арфаграфічнай сістэмы Мядзельскага хамаіла» // ''Беларуская лінгвістыка''. 2018. Вып. 81.<ref name="NLB" /> * «Тафсір Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі» // ''Берковские чтения. Книжная культура в контексте международных контактов, 2019'' (Пінск, 29—30 мая 2019).<ref name="NLB" /> * «Канвалют Шэгідэвічаў» // ''Берковские чтения…'', 2021 (Гродна, 26—27 мая 2021).<ref name="NLB" /> * «Палескі кітаб — загадка кітабістыкі» // ''Берковские чтения…'', 2023 (Брэст, 24—25 мая 2023).<ref name="NLB" /> * «''Выклад веры ісламскай'' у Кітабе Яна Радлінскага з Ашмянаў і Каран Яна Бучацкага 1858 г.» // ''Ашмяншчына: штодзённае жыццё жыхароў краю ў X—XXI стст.'' Мінск, 2024.<ref name="NLB" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Гл. таксама == * [[Беларускія татары]] * [[Кітабы]] * [[Беларускі арабскі алфавіт]] * [[Вялікае Княства Літоўскае]] * [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа]] * [[Мінскі тафсір]] == Спасылкі == * [https://belcentre.by/be/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE-%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%b8%D0%bb-%D0%b2%d0%bb%d0%b0%d0%b4%d0%b8%d0%bc%d0%b8%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%87/ Профіль Міхаіла Тарэлкі] на сайце Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі * [https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8D%D0%BB%D0%BA%D0%B0%2C+%D0%9C.+%D0%A3.+%28%D0%BD%D0%B0%D1%80.+1963%29 Бібліяграфія М. У. Тарэлкі] у электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тарэлка Міхаіл Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] 6hz5bfxaksw00h8ppmj94fv5gzqwsd2 0 799757 5123586 5089011 2026-04-08T18:56:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5123586 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Ірына Анатольеўна Сынкова |Дата нараджэння = 1960 |Грамадзянства = [[Беларусь]] |Род дзейнасці = даследчыца гісторыі культуры, [[рэлігіязнаўства|рэлігіязнаўца]] |Навуковая сфера = гісторыя культуры; гісторыя рэлігіі; даследаванне беларуска-татарскай рукапіснай спадчыны |Месца працы = [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа]]; [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]] |Альма-матар = [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[кандыдат філасофскіх навук]] }} '''Ірына Анатольеўна Сынкова''' (нар. {{ДН|||1960}}) — беларуская даследчыца гісторыі культуры і рэлігіі, кандыдат філасофскіх навук; старшы навуковы супрацоўнік сектара ўсходазнаўства аддзела славістыкі і тэорыі мовы [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа]] (ДНУ «[[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]»).<ref name="BelcentreSynkova">{{Cite web|url=https://belcentre.by/be/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/|title=Сынкова Ірына Анатольеўна|website=Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref><ref name="NLBauthor">{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%A1%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%2C+%D0%86.&|title=Сынкова, І.|website=Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Электронны каталог|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> Ад пачатку 2000-х гадоў адным з яе асноўных кірункаў стала вывучэнне рукапіснай спадчыны [[Беларускія татары|татар]] (мусульман) былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].<ref name="BelcentreSynkova" /> == Біяграфія == Нарадзілася ў 1960 годзе.<ref name="NLBauthor" /> У 1993 годзе скончыла гістарычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]].<ref name="BelcentreSynkova" /> У 2003 годзе абараніла дысертацыю на ступень кандыдата філасофскіх навук.<ref name="BelcentreSynkova" /> У 1993—1996 гадах працавала ў Санкт-Пецярбургскім інстытуце кіно і тэлебачання, у 1997—2004 гадах — у [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскім дзяржаўным лінгвістычным універсітэце]], дзе чытала лекцыі па гісторыі культуры і рэлігіі.<ref name="BelcentreSynkova" /> У 2008—2016 гадах выкладала сацыягуманітарныя дысцыпліны ў Мінскім інстытуце кіравання.<ref name="BelcentreSynkova" /> У 2016—2020 гадах выкладала спецыяльныя дысцыпліны, звязаныя з культурай усходніх краін, на факультэце міжнародных зносін [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (кафедра мовазнаўства і краіназнаўства Усходу).<ref name="BelcentreSynkova" /><ref name="GS">{{Cite web|url=https://scholar.google.ru/citations?user=Q_E-GHsAAAAJ&hl=ru|title=Профиль в Google Scholar: Ирина Сынкова (Irina Synkova)|website=Google Scholar|access-date=2026-01-26|lang=ru}}</ref> У 2017—2020 гадах кіравала працай міжкафедральнага (сумесна з кафедрай філасофіі культуры ФФСН БДУ) семінара для маладых навукоўцаў «Рэлігійныя і філасофскія вучэнні Усходу».<ref name="BelcentreSynkova" /> == Навуковая дзейнасць == Ірына Сынкова — старшы навуковы супрацоўнік сектара ўсходазнаўства [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа]]; сектар быў створаны 1 ліпеня 2021 года.<ref name="IMLSector">{{Cite web|url=https://iml.belcentre.by/siektar-uschodaznaustva|title=Сектар усходазнаўства|website=Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|date=2025-11-13|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref><ref name="BelcentreSynkova" /> У межах сектара вядзецца пошук, даследаванне і каталагізацыя беларуска-татарскіх рукапісаў, а таксама філалагічнае і рэлігіязнаўчае даследаванне тэкстаў на ўсходніх і славянскіх мовах у рукапісах татараў былога ВКЛ.<ref name="IMLSector" /> Сфера навуковых інтарэсаў Сынковай — гісторыя культуры; адным з галоўных напрамкаў яе даследаванняў называецца вывучэнне рукапіснай спадчыны татар былога ВКЛ.<ref name="BelcentreSynkova" /> У профілі Google Scholar таксама пазначаюцца тэматыкі «гісторыя культуры», «гісторыя рэлігіі» і «кітабістыка».<ref name="GS" /> У 2021 годзе на сайце Інстытута мовазнаўства паведамлялася, што Сынкова была вядучай круглага стала «Беларуская мова ў кітабах» і запрашала зацікаўленых да ўдзелу ў семінары па чытанні татарскіх рукапісаў у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]].<ref name="IMLnews2021">{{Cite web|url=https://iml.belcentre.by/naviny/18-02-2021-kruhly-stol-%E2%80%9Cbielaruskaja-mova-u-kitabach%E2%80%9D|title=Круглы стол “Беларуская мова ў кітабах”|website=Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа|date=2021-02-18|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> == Выбраныя публікацыі == * Сынкова І. А. ''Эстетические проблемы немецкого гуманизма : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.04''. Санкт-Петербург, 2003.<ref name="RSL">{{Cite web|url=https://search.rsl.ru/ru/record/01002609705|title=Сынкова, Ирина Анатольевна. Эстетические проблемы немецкого гуманизма : диссертация … кандидата философских наук : 09.00.04. — Санкт-Петербург, 2003|website=Российская государственная библиотека (Search RSL)|access-date=2026-01-26|lang=ru}}</ref><ref name="NLBauthor" /> * Тарэлка Міхась; Сынкова Ірына. ''Адкуль пайшлі ідалы: помнік рэлігійна-палемічнай літаратуры з рукапіснай спадчыны татараў Вялікага Княства Літоўскага''. Мінск: Тэхналогія, 2009.<ref name="NLBauthor" /> * Сынкова І. А. «Западноевропейские переплеты XVI в. в фондах Центральной научной библиотеки им. Я. Коласа НАН Беларуси». // ''Книга — источник культуры. Проблемы и методы исследования''. Мінск; Масква, 2008. С. 328—336.<ref name="NLBauthor" /> * Сынкова І. А. «Полацкая кампанія 1579 г. вачыма сучаснікаў». // ''Беларускі археаграфічны штогоднік''. 2009. Вып. 10. С. 234—244.<ref name="NLBpolatsk">{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/catalog/Record/BY-NLB-br0000509243|title=Полацкая кампанія 1579 г. вачыма сучаснікаў / І. А. Сынкова|website=Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Электронны каталог|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> * Сынкова І. А. «Ісламскі ўплыў у знахарскай практыцы беларускіх татараў». // ''Беларусь і цюркска-ісламскі свет'' …<ref name="NLBislam">{{Cite web|url=https://elib.nlb.by/elib/Record/BY-NLB-br0001212974|title=Ісламскі ўплыў у знахарскай практыцы беларускіх татараў / І. Сынкова|website=Нацыянальная бібліятэка Беларусі. Электронная бібліятэка|access-date=2026-01-26|lang=be}}</ref> * Сынкова І. А. «Каляндарна-астралагічныя тэксты з рукапіснай спадчыны беларускіх татараў». // ''Берковские чтения. Книжная культура в контексте международных контактов, 2017''. Полацк, 2017. С. 386—390.<ref name="NLBauthor" /> * Сынкова И. А. «Эрфуртский кружок: к вопросу о формировании эстетического сознания немецких гуманистов». // ''Вестник МГЛУ''. Серия 3. № 1. 1998. С. 67—74.<ref name="BelcentreSynkova" /> * Сынкова И. А. «Изменение культурной парадигмы и борьба за университеты в период немецкого Возрождения». // ''Вестник МГЛУ''. Серия 3. № 2. 2001. С. 161—170.<ref name="BelcentreSynkova" /> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://belcentre.by/be/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Профіль Ірыны Сынковай] на сайце Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі * [https://iml.belcentre.by/siektar-uschodaznaustva Сектар усходазнаўства] (Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа) * [https://elib.nlb.by/catalog/Author/Home?author=%D0%A1%D1%8B%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%2C+%D0%86.& Бібліяграфія І. Сынковай] у электронным каталогу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі * [https://search.rsl.ru/ru/record/01002609705 Запіс у каталогу РДБ] (дысертацыя, 2003) * [https://scholar.google.ru/citations?user=Q_E-GHsAAAAJ&hl=ru Профіль у Google Scholar] {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сынкова Ірына Анатольеўна}} [[Катэгорыя:Кандыдаты філасофскіх навук]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Усходазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] gjzs4uyuih8ec2u9lwzgnnbqx6n12ex 0 800184 5123590 5116523 2026-04-08T19:03:18Z HK-47 9640 вычытка 5123590 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} [[Файл:Anonymous_at_Scientology_in_Los_Angeles.jpg|міні|Удзельнікі інтэрнэт-супольнасці «Анонімус» у масках Гая Фокса з коміксу і фільма «„V“ — значыць вендэта» ({{Lang-en|V for Vendetta}}). Маска Гая Фокса, упершыню выкарыстаная «Ананімусам» у 2008 годзе, стала графічным інтэрнэт-мемам і адным з сімвалаў супольнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. Дызайн маскі — 1982 год, аўтар — мастак-ілюстратар Дэвід Лойд.]] [[Файл:Упороты ліс.jpeg|міні|«Упораты ліс»: статуя-чучала, якая стала мемам і персанажам інтэрнэт-фальклору.]] [[Файл:Beelden_in_Leiden_2016_04_crop.jpg|міні|[[Пачакун|Ждун]], мемны персанаж, у гонар якога пачалі ствараць цацкі, фігуркі, крэслы-мяшкі і буйныя скульптуры, а ў Расіі таксама знялі фільм.]] '''Інтэрнэт-мем''' ({{Lang-en|Internet meme}}) — [[інфармацыя]] ў той ці іншай форме (створаны электроннымі сродкамі камунікацыі медыяаб'ект, [[Вэб-форум|фраза]], канцэпцыя або занятак), як правіла, дасціпная і іранічная<ref name="bbc">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2014/08/140808_ukraine_new_internet_memes.shtml|title=Би-Би-Си: «Вата с укропом: язык политических мемов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810050442/http://www.bbc.co.uk/russian/society/2014/08/140808_ukraine_new_internet_memes.shtml|archive-date=2014-08-10|access-date=2014-08-09|url-status=live}}</ref>, спантанна набывае папулярнасць, распаўсюджваючыся ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]] разнастайнымі спосабамі (у тым лику пасродкам [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетак]][[Месэнджар|)]]. Таксама пад тэрмін падпадае з'ява спантаннага распаўсюджвання такой [[Інфармацыя|інфармацыі]] або фразы. Увайшло ва ўжыванне ў сярэдзіне [[2000-я|2000-х гадоў]]. Мемамі могуць лічыцца як словы, так і выявы. Інакш кажучы, гэта любыя выказванні, карцінкі, відэа ці гукарад, якія маюць значэнне і ўстойліва распаўсюджваюцца ў [[Інтэрнэт|Сусветным павуцінні]]. Інтэрнэт-мем уяўляе сабой унікальны феномен кампутарнай камунікацыі. Нягледзячы на сваю адносна нядоўгую гісторыю, інтэрнэт-мем стаў масавай і высока папулярнай з'явай у інтэрнэт-камунікацыі. У інтэрнэт-асяроддзі назіраецца «бум» інтэрнэт-мемаў, узнікла пэўная мода на распаўсюджванне, стварэнне, тыражаванне інтэрнэт-мемаў сярод інтэрнэт-карыстальнікаў{{Sfn|Канашина (2)|2017}} . Інтэрнэт-мем адносіцца менавіта да такіх з'яў інтэрнэт-камунікацыі, якія патрабуюць комплекснага і сістэмнага апісання, падрабязнага і структурнага тлумачэння, паколькі гэты ўнікальны інтэрнэт-феномен у апошні час усё больш актыўна і шчыльна запаўняе камунікатыўную медыяпрастору{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Навукоўцы, якія вывучаюць палітычны патэнцыял інтэрнэт-мемаў, зважаюць на іх характэрныя асаблівасці. У першую чаргу адзначаецца высокая палітычная афарбаванасць інтэрнэт-мемаў, якая тлумачыцца іх надзённасцю і актуальнасцю. У якасці другой характарыстыкі вызначаецца падабенства інтэрнэт-мема з палітычнай карыкатурай з прычыны задзейнічання стратэгіі высмейвання і гіпербалізацыі вобразаў, а таксама іх камічнай скіраванасці. Асобна адзначаюцца магчымасць рэалізацыі ў меме свабоднага і ананімнага спосабу выказвання палітычнай пазіцыі і пратэсту, а таксама пазіцыянаванне інтэрнэт-мема ў якасці індыкатара палітычнага рэйтынгу{{Sfn|Ежов|2019}}. == Вызначэнне інтэрнэт-мема == Інтэрнэт-мему ў якасці аб'екта даследавання ў апошнія гады надаецца ўвага ў працах значнай колькасці навукоўцаў, якія разглядаюць яго з розных ракурсаў{{Sfn|Ежов|2019}}. Большасць даследчыкаў сыходзяцца ў меркаванні, што інтэрнэт-мем — гэта адзінка інфармацыі, якая свабодна перамяшчаецца ў Інтэрнеце{{Sfn|Изгаршева|2020}}. З пункту гледжання тэорыі камунікацыі, дадзеная з'ява вызначаецца ў першую чаргу як сродак зносін. Некаторыя даследнікі лічаць інтэрнэт-мем маўленчым жанрам, а даследчыца Н. Г. Марчанка мяркуе ў сваіх працах, што інтэрнэт-мем з'яўляецца «сховішчам культурных кодаў сеткавай супольнасці». Лінгвіст С. В. Канашына сцвярджае, што інтэрнэт-мем уяўляе сабой «асаблівы від палімадальнага дыскурсу ў інтэрнэт-камунікацыі». Таксама аўтар у сваім артыкуле «Што такое інтэрнэт-мем?» абагульняе ўсе выкладзеныя вышэй пункты гледжання і выводзіць «універсальную», «агульную» трактоўку дадзенай з'явы: «стэрэатыпнае, устоянае разуменне інтэрнэт-мема шырокай публікай мяркуе менавіта адзінкі інтэрнэт-камунікацыі, якія спалучаюць тэкст і малюнак у квадратнай рамцы»{{Sfn|Изгаршева|2020}}. У працах С.В.Канашынай інтэрнэт-мем разглядаецца ў якасці папулярнай палімадальнай адзінкі інтэрнэт-камунікацыі, якая спалучае ў сабе вербальную і невербальную інфармацыю, якая мае стандартызаваную форму і змяшчае ў сваёй аснове эфект ашуканага чакання{{Sfn|Ежов|2019}}. У кантэксце разгляду інтэрнэт-мема як выбарчай тэхналогіі М. Гандалаева вызначае яго ў выглядзе «сучаснай з'явы, якая знаходзіцца на стыку мовы, грамадства і лічбавай камунікацыі і, з'яўляючыся тэхналогіяй масавай самакамунікацыі, уяўляе сабой адносна новую форму сумеснай культуры, якая можа прапанаваць пэўнай частцы насельніцтва магчымасць палітычнага ўдзелу і самавыяўлення»{{Sfn|Ежов|2019}}. У традыцыйным шырокім разуменні інтэрнэт-мем — комплексны феномен інтэрнэт-камунікацыі, які ўяўляе сабой цэласную, завершаную адзінку, з тэкстам і карцінкай у квадратнай рамцы. Ён традыцыйна ўспрымаецца як адзінка інфармацыі, якая спалучае тэкставы (надпіс) і графічны (карцінка, фатаграфія, малюнак) кампаненты ў квадратнай рамцы{{Sfn|Изгаршева|2020}}. == Гісторыя тэрміна == Тэрмін «[[мем]]» упершыню ўжыў оксфардскі прафесар [[Рычард Докінз]] у сваёй кнізе «Эгаістычны ген» у [[1976|1976 годзе]], якая стала класікай. Журналісты, якія пішуць пра [[Інтэрнэт]], хутка правялі паралель паміж спантанна набыўшай папулярнасць інфармацыяй і тэорыяй Докінза аб меметыцы, прадстаўленай ім у кнізе. У ёй ён экстрапалюе на інфармацыйнае асяроддзе канцэпцыю [[Генетыка|генетыкі]] і заве «мемам» «адзінку культурнай інфармацыі», здольную «размнажацца». Спачатку слова «мем» перакладалася як «мім» у адпаведнасці з правіламі англійскага вымаўлення слова ''meme''<ref name="произношение">''Meme'' произносится как [{{IPA|ˈmiːm}}], рифмуется с ''cream''.</ref>. Прычым, сам Докінз утварыў тэрмін ''meme'' («мім») ад грэцкага слова μήμιμα - «падабенства». Докінз мяркуе, што дадзеныя культурныя адзінкі перадаюцца ад чалавека да чалавека шляхам капіявання або імітацыі, праводзячы пры гэтым аналогію з тэорыямі [[Чарлз Дарвін|Чарльза Дарвіна]]. На думку даследчыка, дарвінізм трансфармуецца ва ўніверсальны метад, які дазваляе выявіць механізмы культурнай эвалюцыі. У выніку "мемам" варта лічыць «культурны рэплікатар», які адказвае за культурную трансмісію. У якасці прыкладаў мемов Рычард Докінз прыводзіць культурныя асаблівасці той ці іншай нацыі, музыку, ментальныя вобразы мыслення, крылатыя словы, узоры нацыянальнага адзення, архітэктурныя аспекты, песні, элементы фальклору, а таксама рэлігійныя асаблівасці — усё тое, што сінтэзуецца ў культуры, перадаецца ад пакалення да пакалення і «імітуецца» ў сваім абліччы{{Sfn|Изгаршева|2020}}. У цяперашні час слова «мім» практычна не выкарыстоўваецца. У рускай мове прыжылося напісанне і вымаўленне «мем» і яго вытворныя («меметыка», «інтэрнэт-мем»). Акрамя таго, аўтары артыкулаў у СМЯ і некаторыя блогеры ўспомнілі аб выйшла ў 1994 годзе кнізе «Медыявірус. Як поп-культура таемна ўздзейнічае на вашу свядомасць» амерыканскага даследчыка СМІ і [[Тэорыя змовы|канспіролага]] Дугласа Рашкофа, у якой ён таксама апісвае падобныя з'явы, называючы іх асаблівымі медыявірусамі. Пісьменнік Майкл Флін у рамане «У краіне сляпых»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> называе мемам любую ходкую фразу або ідэю, здольную стаць гістарычна значнай:{{Пачатак цытаты}}<poem> — Разумееце, ідэі — гэта ключы да ўсяго. Ідэі — мы іх называем «мемы» - кіруюць свядомымі паводзінамі людзей сапраўды гэтак жа, як гены кіруюць іх інстынктамі. «Мемы» Нешта пстрыкнула ў яе памяці. Яна ўспомніла назвы артыкулаў у «Паказальніку». — Раней вы іх называлі «ідэанамі», праўда? Ён здзіўлена міргнуў і паглядзеў на яе з павагай. — Так. Гэта элементарныя ідэі. Па аналогіі з элементарнымі часціцамі. Пратоны, электроны... і ідэоны. </poem>{{Канец цытаты}} Там жа М.Флін вуснамі свайго героя перасцерагае ад захаплення мемамі і выказвае думку аб іх ролі ў маніпуляванні масавай свядомасцю :{{Пачатак цытаты}} — Яны вырошчваюць нацыю рабоў, — вымавіў ён ціхім напружаным голасам. — Тэхнарабаў. Яны падтрымліваюць кожны мем, які пазбаўляе чалавека здольнасці да самастойнага аналізу ці, наадварот, заахвочвае паслухмянасць, бязволле, аднастайнасць думак. {{Канец цытаты}} У англамоўным асяроддзі пры аналагічных перадумовах нароўні з тэрмінам «{{Lang-en2|Internet meme}}» узнік таксама тэрмін «{{Lang-en2|Internet phenomenon}}» («інтэрнэт-феномен»), які сталі ўжываць тыя, хто не жадаў праводзіць паралелі з выкладкамі Докінза або Рашкофа. У Рунэце першым мемам, атрымалым шырокую вядомасць, стала слова «превед!», у лютым 2006 года імгненна распаўсюдзілася па блогах і форумах і выклікала затым хвалю публікацый і розных водгукаў у СМІ. Паходжанне мема звязана з акварэльным малюнкам амерыканскага мастака-прымітывіста Джона Лур'е. Па сюжэце мядзведзь застае на паляне парачку і кажа ім: «Surprise!», паднімаючы лапы ўверх з жаданнем напалохаць. У рускай версіі карцінкі слова «surprise» было заменена на «Превед!» — эратыўную форму рускага сяброўскага прывітання, у сувязі з чым і жэст узнятых да неба лап набыў зусім іншае значэнне. Мэм даўно выйшаў у афлайн і зажыў сваім жыццём: ён сустракаўся не толькі ў якасці забаўляльных ролікаў, калажаў і гульняў, але нават у СМІ, такіх як Lenta.ru, і рэкламнай прадукцыі буйных брэндаў, такіх як ВТБ 24<ref name=":0">{{Артыкул|год=2017|выпуск=2 (48)|pages=51|issn=2074-0239|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706180049/https://cyberleninka.ru/article/n/internet-mem-kak-znak-sovremennogo-mediaprostranstva|archive-date=2020-07-06}}</ref>. == Асноўныя заканамернасці распаўсюджвання == Спантаннаму некантралюемаму распаўсюджванню ад аднаго інтэрнэт-карыстальніка да іншага схільная не ўсякая інфармацыя, а толькі тая, якая якім-небудзь чынам пакідае шматлікіх карыстачоў неабыякавымі да яе<ref name="мемы2">{{Cite web |url=http://www.adbusiness.ru/content/document_r_412B4B46-50CB-4454-A58D-A60F8F3ED9CC.html |title=Мемы: мифы и реальность |access-date=3 лютага 2026 |archive-date=13 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413061031/http://www.adbusiness.ru/content/document_r_412B4B46-50CB-4454-A58D-A60F8F3ED9CC.html |url-status=dead }}</ref>. Першапачаткова падобнай выявай распаўсюджваліся [[Анекдот|анекдоты]], жарты (якія паспяхова перадаваліся і да вынаходства Інтэрнэту), спасылкі на кантэнт і файлы з медыя-аб'ектамі пераважна забаўляльнага характару (спачатку малюнкі, затым флэш-ролікі, гуказапісу, відэазапісы), але адмысловая ўвага на з'яву, са з'яўленнем гэтай назвы. Заходняя даследчыца мемов Сьюзан Блэкмор пазначае мемы, для прасоўвання якіх ключавую ролю адыгрываюць сучасныя тэхналогіі распаўсюджвання інфармацыі, тэрмінам {{Lang-en2|T-meme}} . == Класіфікацыя == Адна з тыпалогій была прапанавана Д. Рашкофам<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> на падставе крыніцы паходжання гэтых медыявірусы: штучна створаныя мемы, «кааптаваныя» вірусы або «вірусы-цягачы» і самазараджаюцца вірусы. А. Г. Квят<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> прапануе тыпалогію мемов на аснове іх увасаблення ў медыяаб'ектах: маўленчыя клішэ, візуальныя і аўдыёвізуальныя аб'екты, вобразы рэальных або выдуманых персанажаў медыяпрасторы, брэнды кампаній або тавараў, а таксама тэматычныя дамінанты медыяпрасторы. Ю. В. Шчурына<ref>{{Артыкул|год=2012|выпуск=3|pages=161–173|issn=2225-756X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201944/https://cyberleninka.ru/article/n/internet-memy-kak-fenomen-internet-kommunikatsii|archive-date=2022-01-26}}</ref> прыводзіць тыпалогію мемов, па тыпе іх носьбіта: тэкставы мем; мем-карцінка; відэамем; крэалізаваны мем, які складаецца з тэкставай і візуальнай часткі. У працы Н. А. Зіноўёвай<ref>{{Артыкул|год=2015|выпуск=1|pages=195–201|issn=1998-5533|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201944/https://cyberleninka.ru/article/n/vozdeystvie-memov-na-internet-polzovateley-tipologiya-internet-memov|archive-date=2022-01-26}}</ref> прадстаўлена тыпалогія, заснаваная на дыхатаміях: * Крыніца мема. Дыхатамія - ісціна-хлусня. * Аб'ект рэальнасці, які патрабуе адлюстравання. Дыхатамія - персанаж-падзея (ідэя). * Апеляцыя да ўзроўню ўключанасці ў культуру. Дыхатамія - традыцыя-інавацыя. * Сэнсавыя дамінанты. Дыхатамія - фон-фігура. * Форма адлюстравання. Дыхатамія - малюнак-тэкст. * Эфект уздзеяння. Дыхатамія - думка або дзеянне. Яшчэ адна з тыпалогій інтэрнэт-мемов па Ю. В. Шчурынай<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. * Тэкставыя мемы; * Мемы-малюнкі; * Медыямемы; * [[GIF|Гіфы]] (гіфкі). Даследчыца С. В. Канашына прыводзіць асноўную характарыстыку інтэрнэт-мемов: # ''Віруснасць.'' Яна разумеецца як яго здольнасць хутка распаўсюджвацца ў Інтэрнэце і тыражавацца вялікай колькасцю копій сярод інтэрнэт-карыстальнікаў. Механізм распаўсюджвання інтэрнэт-мема нагадвае прынцып цыркуляцыі ў сетцы небяспечных кампутарных вірусаў, таму ў англійскай мове існуе выраз go viral (літар. «стаць вірусным»), якое азначае «распаўсюджвацца з велізарнай хуткасцю, стаць папулярным», якое часта выкарыстоўваецца ў дачыненні да інтэрнэт-мемам. Акрамя таго, існуе англійскае слова virality, якое па значэнні выказвае ідэю віруснасці і таксама часта ўжываецца да інтэрнэт-мемам, але якое ў рускай мове прынята перакладаць як «виральность», а не як «віруснасць». Тэрмін «віруснасць» уяўляецца пераважным, паколькі стварае прамую аналогію з «віруснай» прыродай интернетмема, якая дазваляе яму імгненна разлятацца ў прасторы інтэрнэту{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Рэпліцыруемасць''. Яе можна вызначыць як яго ўласцівасць репродуцироваться ў Інтэрнэце, то ёсць прайгравацца, размнажацца. На гэтую ўласцівасць паказваў Рычард Докінз у сваёй кнізе «эгаістычны ген», адносячы ўсе мемы да класа рэплікатараў, гэта значыць да самовоспроизводящимся адзінкам, якія падобна генам капіюе сябе і могуць мутаваць. Менавіта гэта ўласцівасць дазваляе інтэрнэт-мемам ўтвараць бясконцую сістэму адзінак, у якой штодня з'яўляюцца новыя кампаненты ў выніку капіявання. Частка адзінак пры капіяванні «муціруе», гэта значыць змяняецца, такім чынам, сістэма абнаўляецца{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Серыйнасць.'' Яе можна разглядаць як здольнасць інтэрнэт-мема ўтвараць серыі, то ёсць шэрагі «роднасных», падобных адзінак. Дадзеныя серыі аб'яднаны агульнай тэматыкай, ідэяй і падобныя па афармленні. Пры гэтым не ўсе мемы ўтвараюць серыі, Гэты прыкмета з'яўляецца факультатыўным, але, тым не менш, серыйнасць выступае асноватворным прыкметай інтэрнэт-мема, паколькі адлюстроўвае такія важныя якасці інтэрнэт-мема, як паўтаральнасць і масавасць{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Эмацыйнасьць''. Эмацыйнасць інтэрнэт-мема — гэта яго ўласцівасць перадаваць пэўныя эмоцыі і заклікаць да іх. Як правіла, інтэрнэт-мемы «пазітыўна зараджаныя» і выказваюць такія эмоцыі, як радасць, захапленне, здзіўленне. Адначасова сустракаюцца сумныя мемы, якія апелююць да суму, расчаравання і іншага. Эмацыйнасць з'яўляецца адным з асноўных прыкмет інтэрнэт-мема, а перадача інтэрнэт-мема ад аднаго інтэрнэт-карыстальніка іншаму звычайна ажыццяўляецца з мэтай падзяліцца пэўнай эмоцыяй. Часцяком інтэрнэт-мемы нясуць мінімальны змястоўны кампанент, здаюцца бессэнсоўнымі, прымітыўнымі знакамі, іх змястоўная худзізна кампенсуецца ярка выяўленым эмацыйным патэнцыялам{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Мінімалізм формы''. Інтэрнэт-мем ўяўляе сабой мінімалістычны па форме, але ў той жа час самадастатковы знак, які перадае не заўсёды глыбокае, але ўсё ж змест. Мінімалізм формы інтэрнэт-мема з'яўляецца важным прыкметай інтэрнэт-мема, паколькі сціснутая форма палягчае працэс тыражавання мема ў Інтэрнэце, а таксама палягчае разуменне, дэкадаванне сэнсу мема інтэрнэт-карыстальнікам, гэта значыць адпавядае канцэпцыі зразумелага, даступнага інтэрнэт-прадукту, арыентаванага на сярэднестатыстычнага інтэрнэт-карыстальніка{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Палімадальнасць''. Полимодальность інтэрнэт-мема заключаецца ў яго ўласцівасці перадаваць інфармацыю з дапамогай некалькіх каналаў, а менавіта тэкставага (вербальнага) і графічнага (візуальнага). Перадача інфармацыі тэкставымі і графічнымі сродкамі ўзбагачае вобразны патэнцыял мема, робіць яго больш выразным, маляўнічым, такім чынам, павышае шанцы знайсці эмацыйны водгук у интернетпользователя і выклікаць жаданне падзяліцца дадзеных мемов, што ў сваю чаргу прыводзіць да яго тыражавання. Полимодальность інтэрнэт-мема абумоўлена полимодальностью Інтэрнэт-камунікацыі ў цэлым, а багацце полимодальной інфармацыі «спажыванай сучасным» чалавекам прыводзіць да таго, што чалавек прывыкае да яе і сутыкаецца з цяжкасцямі пры ўспрыманні інфармацыі без візуальнай апоры{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Актуальнасць''. Адной з тыповых характарыстык інтэрнэт-мема з'яўляецца яго актуальнасць, то ёсць прыхільнасць да пэўнага сацыяльнаму і культурнаму кантэксту. Многія інтэрнэт-мемы з'яўляюцца як рэакцыя на пэўныя падзеі. Злабадзённасць інтэрнэт-мемаў тлумачыцца тым, што яны выступаюць як платформа для свабоднага, ананімнага выказвання меркавання, такім чынам, інтэрнэт-карыстальнік можа паказаць сваё стаўленне (як станоўчае, так і адмоўнае) да тых ці іншых з'яў жыцця праз інтэрнэт-мем, у тым ліку ў грубай, нецэнзурнай форме. Страта цікавасці публікі да пэўнага падзеі азначае адсутнасць стымулу для стварэння інтэрнэт-мемов, прысвечаных гэтай падзеі{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Гумар.'' Гумарыстычная накіраванасць з'яўляецца адным з ключавых аспектаў інтэрнэт-мема і тлумачыцца функцыянальнай прыналежнасцю інтэрнэт-мема да жанру зразумелага і даступнага сеткавага гумару. Інтэрнэт-мем у нейкай ступені падобны з анекдотам. Для гумарыстычнага эфекту ў мемах выкарыстоўваюцца разнастайныя сродкі, сярод стылістычных сродкаў выкарыстоўваюцца сцежкі ([[Метафара|метафары]], [[Параўнанне (літаратуразнаўства)|параўнанне]], [[Эпітэт|эпітэты]] і інш.). Часцяком гумар заснаваны на эфекце ашуканага чакання, гэта значыць на непрадказальнасці, нечаканасці. Таксама актыўна прымяняюцца графічныя сродкі (смешная карцінка, кадры з знакамітых фільмаў, выкарыстанне [[Adobe Photoshop]] і інш.). Пры гэтым сустракаюцца інтэрнэт-мемы без гумарыстычнага кампанента, апеллирующие да такіх эмоцый, як сум, туга, [[настальгія]]. Дадзеная асаблівасць інтэрнэт-мема адлюстроўвае складанасць, комплекснасць і неадназначнасць яго прыроды{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Фантазійны характар''. Многія інтэрнэт-мемы заснаваныя на выдумцы, які дазваляе «гуляць з рэальнасцю», ператварыць мемы ў гульнявое, займальнае прастору. Выдумка прасочваецца альбо ў графічным кампаненце (напрыклад, выкарыстанне ў меме малюнка, змененага ў праграме Photoshop) , альбо ў вербальным кампаненце (напрыклад, выкарыстанне суправаджальнага надпісу з алагізмам, абсурдам, наважаны [[Аграматызм|аграматызмам]] і інш.). Таксама часта сустракаюцца інтэрнэт-мемы з мадэляваннем неіснуючай, немагчымай сітуацыі (напрыклад, інтэрнэт-мем пра размаўлялых жывёл). Часцяком назіраюцца [[гратэск]] ў Інтэрнэт-мемах. Як адзначае Н. А.Зіноўева, інтэрнэт-мемы ставяцца да асаблівага тыпу знакаў — [[Сімулякр|сімулякрам]]. Фантазійны характар інтэрнэт-мемов ў цэлым адлюстроўвае іх багаты вобразны і гульнявы патэнцыял{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Медыйнасць''. Медыйнасць інтэрнэт-мема разглядаецца як яго ўцягнутасць ў сістэму сродкаў масавай камунікацыі, а менавіта Інтэрнэту. Інтэрнэт выступае як асяроддзе, у якой інтэрнэт-мемы ўзнікаюць, і як канал, праз які яны тыражуюцца. Інтэрнэт-мемы з'яўляюцца тыповым Інтэрнэт-прадуктам і адлюстроўваюць такія асаблівасці інтэрнэт-кантэнту, як визуализированность, ананімнасць, сціранне межаў паміж інтэрнэт-карыстальнікамі, детабуизация. Дадзеныя асаблівасці забяспечваюць даступнасць інтэрнэт-мемов і робяць іх «спажыванне» інтэрнэт-карыстальнікамі лёгкім і хуткім. У той жа час інтэграванасць інтэрнэт-мемаў у Інтэрнэт-асяроддзе азначае іх недаступнасць для аўдыторыі, якая не карыстаецца інтэрнэтам і далёкая ад мэйнстрымавай культуры (напрыклад, пенсіянеры){{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Мімікрыя''. Тэрмін «[[мімікрыя]]» у дачыненні да інтэрнэт-мемам азначае перайманне або імітацыю інтэрнэт-мемамі розных жанраў, напрыклад, стылізацыя інтэрнэт-мемов як карыкатуры, плаката, коміксу, паштоўкі, кулінарнага рэцэпту і гэтак далей. Прырода інтэрнэт-мема такая, што ён увабраў у сябе рысы розных жанраў і паўстаў на базе некалькіх жанраў, што і тлумачыць здольнасць інтэрнэт-мема «маскіравацца» пад розныя жанры. Ярка выяўленая Мімікрыя інтэрнэт-мемов адлюстроўвае іх багаты выразны патэнцыял{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. == Медыйная прырода == Даследчыца А. В. Ізгаршава ў 2020 годзе пісала, што да гэтага часу не існуе ніякага адназначнага комплекснага падыходу для апісання і асэнсавання феномена інтэрнэт-мема. Аднак па аналогіі з «культурным генам» варта прызнаць, што галоўная якасць гэтай з'явы складаецца ў яго віруснасці і паўтаранасці, якія складаюцца ў максімальнай набліжанасці інтэрнэт-мема да першакрыніцы. Тэкставая інфармацыя ў інтэрнэт-меме сціснутая, кампактная і простая для ўспрымання, узнаўлення і наступнага распаўсюджвання шляхам стварэння новых падобных інтэрнэт-мемов, яго візуальная выява прывабны і адразу ж засвойваецца рэцыпіентам, дазваляе хутка і выразна «лічыць» сутнасць і інфармацыю, закадаваную ў ім. Даследчыца С. А. Шомава прыводзіць у прыклад іншы медыя-тэрмін для інтэрнэт-мема — «штрыхкодаў для падсвядомасці» — «выдатная метафара для тых спецыфічных функцыянальных якасцяў мема, якія дазваляюць <…> разглядаць дадзены феномен не толькі ў структуры культурнай прасторы, але і ў кантэксце несвядомага». Паведамленне меметычнага зместу ўздзейнічае на падсвядомым узроўні, калі чалавек да канца не разумее, што менавіта яго смяшыць у меме, сярдуе або раздражняе, пакуль ён сам не ўсведамляе пераносны мемам «мэсыдж» або не выцесніць з свядомасці змест мема тым ці іншым спосабам{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мем прапануецца разумець як асаблівага роду крэалізаваны медыятэкст, які валодае пэўнай сімвалічнай характарыстыкай, якая прыпісваецца яму стварылай яго аўдыторыяй. Даследчыца Т. Я. Савіцкая прапануе трактаваць інтэрнэт-мем у вузкім спецыфічным значэнні як культурную інфармацыю, якая жыве ў сетцы і фіксуе новы, гістарычны беспрэцэдэнтны сацыяльна-культурны феномен{{Sfn|Изгаршева|2020}}. ==== Асаблівасці медыйнай прыроды ==== Даследчыца С. А. Шомава вылучае наступныя спецыфічныя рысы, якія характарызуюць медыйную прыроду інтэрнэт-мемов і ярка вылучаюць іх сярод іншых тыпаў сеткавых паведамленняў{{Sfn|Изгаршева|2020}}: * двухчасткавая структура інтэрнэт-мема; * здольнасць інтэрнэт-мема да рэплікацыі ў медыяпрасторы; * пераважна іранічная прырода большасці інтэрнэт-мемов; * інтэртэкстуальнасць (інтэрнэт-мемы звязаны адна з адной і з усім медыйным асяроддзем складанымі, творчымі скрыжаваннямі); * прынцыповая інтэрактыўнасць інтэрнэт-мема; * цесная і не цалкам вывучаная сувязь інтэрнэт-мема з калектыўным несвядомым: «мем - гэта эфектыўны спосаб адначасова прабіць ахоўны бар'ер у свядомасці вялікай колькасці людзей»; * дваістая прырода інтэрнэт-мема. На думку лінгвіста Максіма Кронгаўза, інтэрнэт-мем імкнецца не да дакладнага прайгравання, а да скажэння ці да новых кантэкстаў у шырокім сэнсе. З'яўленне мема заўсёды нечакана: ён ужываецца ў недарэчных сітуацыях і з рознага роду іканічнымі кампанентамі. Візуальны кампанент у інтэрнэт-меме служыць для таго, каб у поўнай меры раскрыць значэнне вербальнага элемента ці ж цалкам змяніць яго канатацыю — надаць іншы сэнс. Крэалізаваныя тэксты такога кшталту здольныя «ўдрукоўвацца» ў памяць чалавека і ў далейшым «дэкадзіраваць» іншыя падобныя тэксты на аснове ўжо наяўных, дапамагаць адэкватна іх успрымаць{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мем, размешчаны ў медыяпублікацыі, у сутнасці, з'яўляецца афармленнем сітуацыі сацыяльнага ўзаемадзеяння паміж аўтарам і чытачом, іканічны элемент у ім выконвае функцыю сродку максімальна хуткай і дакладнай перадачы не толькі інфармацыі як такой, але і адносіны да яе аўтара. Для ўзнікнення інтэрнэт-мемаў, якія выкарыстоўваюцца як элемент медыяпрасторы, актуальна наступнае правіла: чым карацейшы і арыгінальнейшы па змесце некаторы вербальны тэкст, чым ён надзённы, тым больш у яго шанцаў стаць мемам і атрымаць далейшае развіццё{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. На сённяшні дзень стварыць новы інтэрнэт-мем гэтак жа лёгка, як і забыцца стары: па запыце на прасторах Інтэрнэту знаходзіцца цікавы карыстальніка мем і па шаблоне ім жа ствараецца яшчэ адзін, не заўсёды моцна адрозны ад зыходнага, што кажа не толькі аб вялікай колькасці «скапіяваных» мем-ідэй, але таксама і аб штодзённасці і аднолькавасці інтэрнэт-мемов. Стварыць сапраўды якасны, здольны на канкурэнцыю інтэрнэт-мем уяўляецца вельмі складаным, бо для гэтага аўтару даводзіцца прыкласці нямала намаганняў: інтэрнэт-мем павінен быць крэатыўным, цікавым, нестандартным, а яго ідэя — свежай і надзённай{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Шаблоны мемов можна знайсці, набраўшы ў пошукавіку адпаведную фразу. Як правіла, на сайтах выкладзены ўзоры вядомых інтэрнэт-мемов, якія ўяўляюць сабой выяву з прабеламі, дзе звычайна пішацца тэкставае паведамленне. У сувязі з гэтым у віртуальнай прасторы часта можна ўбачыць мемы, якія нязначна адрозніваюцца адна ад адной (могуць быць зменены імёны, месца дзеяння і іншае){{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. У вербальнай частцы інтэрнэт-мема нярэдка можна сустрэць элементы, характэрныя для тэкстаў коміксаў. Такія элементы або называюць аб'ект, чыя рэпліка рушыць услед далей, або апісваюць дзеянні аб'екта адпаведна. У якасным інтэрнэт-меме карыстачы пазнаюць сябе, нейкія праўдзівыя сітуацыі ці цікавыя моманты з жыцця. Таксама многія інтэрнэт-мемы прыцягваюць карыстальнікаў, паколькі характарызуюць тую ці іншую прафесійную сітуацыю па родзе дзейнасці карыстальніка. Нярэдка галоўнымі героямі меметычных медыятэкстаў становяцца аб'екты, якія прывабліваюць увагу сваімі знешнімі якасцямі, напрыклад, каты, сабакі, мілыя дзеці — усё тое, што прымушае карыстальніка «замілоўвацца», пазнаваць у інтэрнэт-меме свайго гадаванца або проста любавацца гэтым аб'ектам{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Чым эпатажны малюнак, тым большую цікавасць яна можа выклікаць у карыстачоў, пры гэтым самыя папулярныя выявы могуць у далейшым перайсці з рангу недаўгавечных у ранг «доўгажывучых», шматкроць якія рэпрадукуюцца мемов{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. Мемы не толькі здольныя прыцягнуць увагу да той ці іншай сацыяльна значнай з'явы, падзеі, асобы, але і ў корані змяніць стаўленне да яе — у адпаведнасці з агульнай танальнасцю інтэрнэт-зносін. Інтэрнэт-мемы могуць згладзіць вастрыню ўспрымання экстрэмальнай сітуацыі, перавесці тое, што адбылося з разраду сур'ёзнага ў разрад чаго-небудзь гульнявога. Пры гэтым гульня аказваецца звязанай не з тэкстам або выявай, а з самой падзеяй, якая каштоўнасна нівеліравалася, страціла сваю «эсхаталагічную» значнасць{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мемы таксама могуць якасна і ярка іранізаваць не толькі над актуальнымі падзеямі, але і над паводзінамі, якія кідаюцца ў вочы, асаблівасці медыйных асоб, прадстаўнікоў шоу-бізнесу, мастацтва, кінематографа, фактамі з іх прафесійнай дзейнасці і асабістага жыцця. Не менш прывабнымі для карыстальнікаў таксама служаць кадры з вядомых фільмаў, якія падвяргаюцца пераасэнсаванню ў інтэрнэт-культуры{{Sfn|Изгаршева|2020}}. == Асноўныя этапы жыцця == Лінгвіст Максім Кронгаўз прапанаваў наступныя асноўныя этапы жыцця інтэрнэт-мемов як камунікатыўных адзінак{{Sfn|Изгаршева|2020}}: * стварэнне мема і першапачатковая рэакцыя; * распаўсюджванне мема; * выкарыстанне мема; * згасанне мема або змяненне статусу. Першапачаткова большасць мемов узнікаюць з абсурдных, дзіўных і экстраардынарных сітуацый, фраз, песень, кліпаў, сцэн з фільмаў і т. д. Часцяком гэта адбываецца на форумах, на старонках сацыяльных сетак ці сайтах - калі мем становіцца цікавым для іншых карыстачоў, ён хутка набірае папулярнасць і высоўваецца ў «топ». Далей у гульню ўступае другая фаза - распаўсюджванне жарты на прасторах інтэрнэту. Максім Кронгаўз называе дадзены перыяд «крэатыўнай зонай», таму што мем відазмяняецца, імкнучыся захапіць пабольш камунікатыўнай прасторы, паколькі інтэрнэт-мем пераўтворыцца і пачынае трансфармавацца ў новыя кантэксты і сітуацыі. Наступны перыяд ахарактарызаваны стабільнасцю: інтэрнэт-мем вандруе па сетцы, перыядычна выкарыстоўваецца ў камунікацыі і ўсяляк «хапаецца» за жыццё{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Аднак ніводны інтэрнэт-мем не «застрахаваны» ад знікнення, мода заўсёды дыктуе новыя правілы, карыстальнікі лёгка могуць страціць цікавасць, і таму мемы праз нейкі пэўны прамежак часу могуць стаць незразумелымі інтэрнэт-аўдыторыі, якая таксама ўвесь час абнаўляецца і мяняецца. На апошнім жыццёвым этапе інтэрнэт-мем альбо згасае, альбо змяняе свой статус на моўную адзінку — ужываецца ў гаворцы не як мем, а як камунікатыўна-моўны элемент{{Sfn|Изгаршева|2020}}. . == Інтэрнэт-мемы ў палітыцы == В. Шомава вызначае палітычны інтэрнэт-мем як «спецыфічны жанр інтэрнэт-камунікацыі; …асобныя паведамленні ў новых медыях, якія ўяўляюць сабой рэакцыю на тую ці іншую палітычную падзею, што валодаюць рознай семіятычнай прыродай (візуальнай, аўдыяльнай, вербальнай), адрозніваюцца кідкасцю зместу і „ўпакоўкі“, якія падвяргаюцца шматлікаму капіяванню карыстальнікамі і спантанна распаўсюджваюцца ў Сеткі — а таму якія могуць быць прылічанымі да феноменам меметической прыроды»{{Sfn|Ежов|2019}}. Калі мем удалы, ён, як правіла, атрымлівае водгук і далейшае жыццё ў інтэрнэт-асяроддзі. У дыскурсе СМІ такі мем, вядомы, без сумневу, прыцягне ўвагу і цікавасць чытачоў да тэксту{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. Інтэрнэт-мемам уласціва высокая палітычная афарбаванасць, што даказваецца існаваннем вялікай колькасці інтэрнэт-мемов на палітычную тэматыку і тлумачыцца іх надзённасцю і актуальнасцю. Так як інтэрнэт-карыстальнікі імгненна адгукаюцца на розныя падзеі, у тым ліку на падзеі з палітычнага жыцця, у Інтэрнеце штодня з'яўляюцца інтэрнэт-мемы на палітычныя тэмы. Інтэрнэт-мемы на палітычныя тэмы могуць разглядацца як рэакцыя інтэрнэт-карыстальнікаў на палітычную абстаноўку{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мем мае шмат агульнага з палітычнай карыкатурай . У шматлікіх інтэрнэт-мемах, як і ў палітычнай карыкатуры, задзейнічаецца стратэгія высмейвання і надзённасці, нярэдка выкарыстоўваюцца [[Гіпербала (рыторыка)|гіпербала]] і іншыя сатырычныя прыёмы. Таксама ў інтэрнет-мемах назіраецца выкарыстанне прэцэдэнтных феноменаў. Інтэрнэт-мему, як і палітычнай карыкатуры, уласцівая ярка выяўленая камічная скіраванасць. Апроч гумару ў інтэрнэт-мемах таксама можа назірацца настрой трагічнасці, як і ў палітычнай карыкатуры. Як і палітычная карыкатура, інтэрнэт-мем на палітычную тэму мае на мэце крытыку грамадска-палітычных з'яў з дапамогай мастацкіх сродкаў ( [[Сатыра|сатыры]], [[Каламбур|гульні слоў]], [[Гратэск|гратэску]] і іншае). Пры гэтым палітычная карыкатура, як правіла, ствараецца прафесійнымі мастакамі, часта ў мэтах [[Прапаганда|прапаганды]], з'яўляючыся прадуктам СМІ, у той час як інтэрнет-мем на палітычную тэму ўяўляе сабой праяву своеасаблівай народнай творчасці, [[Фальклор|фальклору]], які фіксуецца і тыражуецца ў інтэрнет-прасторы. Аўтарства мемов ананімнае, а самі інтэрнэт-мемы могуць разглядацца як праява калектыўнага мыслення. Інтэрнэт-мем таксама падобны да палітычнай карыкатуры сваёй адраснасцю, завершанасцю, лаканічнасцю{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мемы з'яўляюцца індыкатарам палітычнага рэйтынгу, гэта значыць паказваюць, наколькі папулярны ці непапулярны той ці іншы палітык. Здольнасць інтэрнэт-мемов служыць «барометрам» палітычнай думкі грамадства тлумачыцца, з аднаго боку, іх злабадзённасцю і прыхільнасцю да грамадска-палітычнага кантэксту, з другога — жанравымі характарыстыкамі (ананімнасць, экспрэсіўнасць, магчымасць не выконваць прынцыпы паліткарэктнасці). Інтэрнэт-мемы пра палітыкаў з гумарыстычнай скіраванасцю, якія маюць на мэце выставіць палітыка ў смешным выглядзе, сведчаць хутчэй пра пэўную папулярнасць палітыка і адлюстроўваюць базавую патрэбу чалавека бачыць смешнае ў навакольным свеце. Калі ж інтэрнэт-мем выкананы з'едлівай сатыры, утрымлівае негатыўную адзнаку палітыка, то гэта з'яўляецца адлюстраваннем гнеўнай рэакцыі грамадства і паказчыкам нізкага рэйтынгу{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мемы могуць разглядацца як спосаб выказвання палітычнай думкі, як нейкая трыбуна, з якой можна свабодна выказвацца. Бо аўтарства інтэрнэт-мемов ананімна, палітычнае меркаванне ў іх выяўляецца свабодна, без сарамлівасці, нават, магчыма, з выкарыстаннем табуяванай лексікі, у форме высмейвання, абраз. Мемы на палітычную тэму і [[Анекдот|палітычныя анекдоты]] аб'ядноўвае ананімнасць, камічная накіраванасць, магчымасць выказаць нешта забароненае, непрыстойнае і некаторая фальклорнасць{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Магчымасць выказаць палітычныя перакананні з дапамогай інтэрнэт-мемов сведчыць аб тым, што інтэрнэт-мемам уласціва ідэалагічная накіраванасць, прычым іх аўтары імкнуцца не толькі выказаць сваё палітычнае меркаванне, але і ўздзейнічаць на іншых інтэрнэт-карыстальнікаў з дапамогай мастацкіх сродкаў інтэрнэт-мема (выразнай карцінкі, метафары, ігры слоў и г.д.){{Sfn|Канашина (2)|2017}}. == Арт-мем == Арт-мэм — разнавіднасць інтэрнэт-мема, які змяшчае арт-кантэнт{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Дадзены тып інтэрнэт-мема быў выдзелены культуролагам Д. Я. Яршовай<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. У 2010-х гадах арт-мем стаў значнай з'явай сеткавай культуры і крэатыўнай часткай агульнага арт-кантэнту і важным элементам сеткавай прасторы. Адсутнасць строгіх азначэнняў тэрміна тлумачыцца шэрагам прычын: з пункту гледжання [[мастацтвазнаўства]] арт-мем не з'яўляецца прадметам спецыфічнага мастацтвазнаўчага дыскурсу ў сілу прафаннага характару яго стварэння, а з пункту гледжання [[Культуралогія|культуралогіі]] гэты феномен можна ўпісаць у агульныя практыкі сеткавай візуальнай камунікацыі{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Арт-мем генеруе інфармацыю на аснове візуальнага мастацкага кантэнту і ў гэтай якасці ён найбольш блізкі па сваіх характарыстыках культурнай мему, які, па вызначэнні [[Рычард Докінз|Рычарда Докінза]], актыўна ўключаецца ў працэсы капіявання і размнажэння, аддаляючыся ад крыніцы і ўступаючы ў сістэму сеткавай камунікацыі як самастойны яе элемент{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Сеткавы арт-мем — гэта [[мем]], які змяшчае мадыфікаваны арт-кантэнт і з'яўляецца вынікам творчай актыўнасці інтэрнэт-карыстальнікаў. У аснове арт-мемов ляжыць апрапрыяцыя кананічнай мастацкай спадчыны з наступнай дэканструкцыяй яе [[Семантыка|семантыкі]] і мастацка-вобразнага ладу. Адметнай жа характарыстыкай арт-мемов з'яўляецца яго прынцыпова прафанны, масавы характар, у рамках якога на першы план выносіцца менавіта сеткавы складнік, а сам арт-мем разглядаецца, у першую чаргу, як спосаб камунікацыі. Колькасць перапостаў і лайкаў — крытэрый паспяховасці арт-мема{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. === Класіфікацыя === Арт-мемы могуць адрознівацца па мэце стварэння, па спосабе кантакту з творам, па каштоўнаснаму патэнцыялу і арыгінальнасці рашэння. Не менш важна адрозненне па ступені ахопу патэнцыйнай сеткавай аўдыторыі: частка арт-мемов цалкам можа мець інтэрнацыянальны характар і без страт узнаўляецца ў рамках розных культур, а частка можа быць адэкватна зразуметая толькі прадстаўнікам канкрэтнай культуры{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Адной з найбольш выбітных падстаў для класіфікацыі арт-мемаў з'яўляецца спосаб змянення структуры зыходнага твора, які пераўтворыцца ў арт-мем. Сярод асноўных відаў арт-мемов, прадстаўленых у сеткавай прасторы, у рамках названага падыходу, культуролаг Д. Я. Яршова вылучыла наступныя разнавіднасці{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: # ''Візуальны арт-мем''. Звязаны са змяненнем візуальнай структуры інтэрпрэтаванага твора. Візуальныя арт-мемы, у асноўным, звяртаюцца да інтэрпрэтацыі кананічных твораў мастацтва. Пазнаванне вобразаў і разуменне падмены кожным удзельнікам Сеткавага арт-дыялогу і забяспечвае неабходны эфект. Візуальны арт-мем можа будавацца на аснове{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: ## Сумяшчэння некалькіх карцін у адзін малюнак, перамяшчэння герояў і прадметаў з адной карціны ў іншую; ## З'яўлення новых герояў, часцяком сучасных персанажаў [[Масавая культура|масавай культуры]], прадстаўленых у новым свеце; ## Замены адных герояў карціны на іншых; ## Пераапранання герояў карціны, змяненне іх стылю; ## Перамяшчэння герояў карціны ў сучасную навакольнае асяроддзе; ## Знікнення героя карціны. ## Асобна варта адзначыць такія формы, як стварэнне «копіі» карціны пры дапамозе графічнага рэдактара, стварэнне «копіі» з розных бытавых прадметаў, арт-косплей, боды-арт, музейныя сэлф і іншае. # ''Анімацыйны арт-мем''. Звязаны з даданнем у карціну мультымедыя-эфектаў. # ''Вербальны арт-мем''. Звязаны з даданнем тэксту без змены самога твора. Вербальныя арт-мемы ў значнай ступені арыентаваны на групы, якія валодаюць пэўнай мовай. Паколькі асноўная нагрузка кладзецца менавіта на слова, рэпліку або дыялог, выбар твораў для іх канструявання не абмежаваны. Сярод асноўных прыёмаў стварэння вербальнага арт-мема вылучаюцца наступныя{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: ## Каментаванне, пры якім апісанне дзеянні, таго, што адбываецца на карціне, выклікае эфект скажэнні сюжэту; ## Прыём цытавання, пры якім спецыяльна падабраная цытата змяняе сэнс твора; ## Прыём дыялогу, які імітуе абмен рэплікамі паміж удзельнікамі; ## Прыём перадачы думак персанажа, часта ўзаемна выключаюць; ## Арт-лікбез, для якога характэрна іранічнае каментаванне зместу твора з пункту гледжання гісторыі развіцця выяўленчага мастацтва. # ''Сінтэтычны арт-мем.'' Заснаваны на комплексным выкарыстанні тэхналогій мадыфікацыі творы мастацтва. === Тыпы === # ''Арт-сэлфі''. Яго асноўнай задачай якога з'яўляецца выраз стаўлення да мастацкага аб'екта ў сувязі з асобай аўтара. Арт-сэлфі фіксуюць модус прысутнасці індывіда і прадстаўляюць яго навакольным, а пры яго стварэнні адбываецца выпрацоўка новых індывідуальных траекторый эстэтычнага досведу. Фізічна індывід можа поўнасцю або часткова прысутнічаць на фатаграфіі або выкарыстоўваць арт-аб'ект у якасці свайго альтэр-эга, гэта значыць дэлегаваць мастацкаму вобразу права прадстаўляць яго ўнутраны свет, настрой, перажыванні{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. # ''Арт-пойнт''. Яго асноўнай задачай з'яўляецца выраз пэўнага значэння. Вядучым кампанентам тут з'яўляецца [[семантыка]]. Арт-пойнт дэкларуе пэўную думку, грамадскую пазіцыю, сацыяльны сэнс. У процівагу арт-сэлфі, сканцэнтраваных на індывідуальных перажываннях, арт-пойнт імкнецца да сацыяльнай значнасці, масавасці, да дэманстрацыі грамадскіх праблем, якія закранаюць вялікія групы людзей{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. == Прыклады == == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена|Список интернет-феноменов||en|List of Internet phenomena}} * Кащенизм * Медиавирус * [[Луркамор’е|Lurkmore.to]] — вики-проект, посвящённый интернет-мемам. * [[Encyclopedia Dramatica]] — англоязычный вики-проект, посвящённый интернет-мемам. * ROFLCon — конвент, посвящённый интернет-мемам. == Нататкі == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Квят А. Г.'' [http://www.mediascope.ru/node/1254???12 Медиамем как инструмент политического PR: когнитивный подход] // Медиаскоп. — 2013. — Вып. 1. — ISSN 2074-8051. * ''Ягодкина М. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/memy-v-internet-kommunikatsii Мемы в интернет-коммуникации] // «Art Logos» («Искусство слова»).— 2019 . — Вып. 1. № 2 (7). — С. 142—152. — [https://lengu.ru/download/82852 ISSN 2541-9803]. * ''Потапова Р. К., Потапов В. В.'' [https://izv-oifn.ru/s160578800019458-9-1/ Интернет-меметика как эмоциогенная среда сетевой коммуникации] // Известия Российской академии наук. Серия литературы и языка. — 2022. — Т. 81. — № 2. — С. 78—91. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * ''Амзін А.'', ''Вавёрчын І.'' [http://lenta.ru/articles/2006/02/28/preved/ Поўны правед. Інтэрнэт-слэнг усё часцей выходзіць за межы віртуальнай прасторы] . * {{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2013/12/131231_memes_of_the_year.shtml|title=Самые популярные интернет-мемы в 2013 году|author=|website=|date=2013-12-31|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|access-date=2014-01-02}} [[Катэгорыя:Інтэрактыўныя (сеткавыя) субкультуры]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 8zoxqree226v26y94lxopzt28l243gs 5123608 5123590 2026-04-08T19:29:22Z HK-47 9640 /* Асноўныя заканамернасці распаўсюджвання */ ілюстрацыя 5123608 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} [[Файл:Anonymous_at_Scientology_in_Los_Angeles.jpg|міні|Удзельнікі інтэрнэт-супольнасці «Анонімус» у масках Гая Фокса з коміксу і фільма «„V“ — значыць вендэта» ({{Lang-en|V for Vendetta}}). Маска Гая Фокса, упершыню выкарыстаная «Ананімусам» у 2008 годзе, стала графічным інтэрнэт-мемам і адным з сімвалаў супольнасці<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. Дызайн маскі — 1982 год, аўтар — мастак-ілюстратар Дэвід Лойд.]] [[Файл:Упороты ліс.jpeg|міні|«Упораты ліс»: статуя-чучала, якая стала мемам і персанажам інтэрнэт-фальклору.]] [[Файл:Beelden_in_Leiden_2016_04_crop.jpg|міні|[[Пачакун|Ждун]], мемны персанаж, у гонар якога пачалі ствараць цацкі, фігуркі, крэслы-мяшкі і буйныя скульптуры, а ў Расіі таксама знялі фільм.]] '''Інтэрнэт-мем''' ({{Lang-en|Internet meme}}) — [[інфармацыя]] ў той ці іншай форме (створаны электроннымі сродкамі камунікацыі медыяаб'ект, [[Вэб-форум|фраза]], канцэпцыя або занятак), як правіла, дасціпная і іранічная<ref name="bbc">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2014/08/140808_ukraine_new_internet_memes.shtml|title=Би-Би-Си: «Вата с укропом: язык политических мемов»|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810050442/http://www.bbc.co.uk/russian/society/2014/08/140808_ukraine_new_internet_memes.shtml|archive-date=2014-08-10|access-date=2014-08-09|url-status=live}}</ref>, спантанна набывае папулярнасць, распаўсюджваючыся ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]] разнастайнымі спосабамі (у тым лику пасродкам [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетак]][[Месэнджар|)]]. Таксама пад тэрмін падпадае з'ява спантаннага распаўсюджвання такой [[Інфармацыя|інфармацыі]] або фразы. Увайшло ва ўжыванне ў сярэдзіне [[2000-я|2000-х гадоў]]. Мемамі могуць лічыцца як словы, так і выявы. Інакш кажучы, гэта любыя выказванні, карцінкі, відэа ці гукарад, якія маюць значэнне і ўстойліва распаўсюджваюцца ў [[Інтэрнэт|Сусветным павуцінні]]. Інтэрнэт-мем уяўляе сабой унікальны феномен кампутарнай камунікацыі. Нягледзячы на сваю адносна нядоўгую гісторыю, інтэрнэт-мем стаў масавай і высока папулярнай з'явай у інтэрнэт-камунікацыі. У інтэрнэт-асяроддзі назіраецца «бум» інтэрнэт-мемаў, узнікла пэўная мода на распаўсюджванне, стварэнне, тыражаванне інтэрнэт-мемаў сярод інтэрнэт-карыстальнікаў{{Sfn|Канашина (2)|2017}} . Інтэрнэт-мем адносіцца менавіта да такіх з'яў інтэрнэт-камунікацыі, якія патрабуюць комплекснага і сістэмнага апісання, падрабязнага і структурнага тлумачэння, паколькі гэты ўнікальны інтэрнэт-феномен у апошні час усё больш актыўна і шчыльна запаўняе камунікатыўную медыяпрастору{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Навукоўцы, якія вывучаюць палітычны патэнцыял інтэрнэт-мемаў, зважаюць на іх характэрныя асаблівасці. У першую чаргу адзначаецца высокая палітычная афарбаванасць інтэрнэт-мемаў, якая тлумачыцца іх надзённасцю і актуальнасцю. У якасці другой характарыстыкі вызначаецца падабенства інтэрнэт-мема з палітычнай карыкатурай з прычыны задзейнічання стратэгіі высмейвання і гіпербалізацыі вобразаў, а таксама іх камічнай скіраванасці. Асобна адзначаюцца магчымасць рэалізацыі ў меме свабоднага і ананімнага спосабу выказвання палітычнай пазіцыі і пратэсту, а таксама пазіцыянаванне інтэрнэт-мема ў якасці індыкатара палітычнага рэйтынгу{{Sfn|Ежов|2019}}. == Вызначэнне інтэрнэт-мема == Інтэрнэт-мему ў якасці аб'екта даследавання ў апошнія гады надаецца ўвага ў працах значнай колькасці навукоўцаў, якія разглядаюць яго з розных ракурсаў{{Sfn|Ежов|2019}}. Большасць даследчыкаў сыходзяцца ў меркаванні, што інтэрнэт-мем — гэта адзінка інфармацыі, якая свабодна перамяшчаецца ў Інтэрнеце{{Sfn|Изгаршева|2020}}. З пункту гледжання тэорыі камунікацыі, дадзеная з'ява вызначаецца ў першую чаргу як сродак зносін. Некаторыя даследнікі лічаць інтэрнэт-мем маўленчым жанрам, а даследчыца Н. Г. Марчанка мяркуе ў сваіх працах, што інтэрнэт-мем з'яўляецца «сховішчам культурных кодаў сеткавай супольнасці». Лінгвіст С. В. Канашына сцвярджае, што інтэрнэт-мем уяўляе сабой «асаблівы від палімадальнага дыскурсу ў інтэрнэт-камунікацыі». Таксама аўтар у сваім артыкуле «Што такое інтэрнэт-мем?» абагульняе ўсе выкладзеныя вышэй пункты гледжання і выводзіць «універсальную», «агульную» трактоўку дадзенай з'явы: «стэрэатыпнае, устоянае разуменне інтэрнэт-мема шырокай публікай мяркуе менавіта адзінкі інтэрнэт-камунікацыі, якія спалучаюць тэкст і малюнак у квадратнай рамцы»{{Sfn|Изгаршева|2020}}. У працах С.В.Канашынай інтэрнэт-мем разглядаецца ў якасці папулярнай палімадальнай адзінкі інтэрнэт-камунікацыі, якая спалучае ў сабе вербальную і невербальную інфармацыю, якая мае стандартызаваную форму і змяшчае ў сваёй аснове эфект ашуканага чакання{{Sfn|Ежов|2019}}. У кантэксце разгляду інтэрнэт-мема як выбарчай тэхналогіі М. Гандалаева вызначае яго ў выглядзе «сучаснай з'явы, якая знаходзіцца на стыку мовы, грамадства і лічбавай камунікацыі і, з'яўляючыся тэхналогіяй масавай самакамунікацыі, уяўляе сабой адносна новую форму сумеснай культуры, якая можа прапанаваць пэўнай частцы насельніцтва магчымасць палітычнага ўдзелу і самавыяўлення»{{Sfn|Ежов|2019}}. У традыцыйным шырокім разуменні інтэрнэт-мем — комплексны феномен інтэрнэт-камунікацыі, які ўяўляе сабой цэласную, завершаную адзінку, з тэкстам і карцінкай у квадратнай рамцы. Ён традыцыйна ўспрымаецца як адзінка інфармацыі, якая спалучае тэкставы (надпіс) і графічны (карцінка, фатаграфія, малюнак) кампаненты ў квадратнай рамцы{{Sfn|Изгаршева|2020}}. == Гісторыя тэрміна == Тэрмін «[[мем]]» упершыню ўжыў оксфардскі прафесар [[Рычард Докінз]] у сваёй кнізе «Эгаістычны ген» у [[1976|1976 годзе]], якая стала класікай. Журналісты, якія пішуць пра [[Інтэрнэт]], хутка правялі паралель паміж спантанна набыўшай папулярнасць інфармацыяй і тэорыяй Докінза аб меметыцы, прадстаўленай ім у кнізе. У ёй ён экстрапалюе на інфармацыйнае асяроддзе канцэпцыю [[Генетыка|генетыкі]] і заве «мемам» «адзінку культурнай інфармацыі», здольную «размнажацца». Спачатку слова «мем» перакладалася як «мім» у адпаведнасці з правіламі англійскага вымаўлення слова ''meme''<ref name="произношение">''Meme'' произносится как [{{IPA|ˈmiːm}}], рифмуется с ''cream''.</ref>. Прычым, сам Докінз утварыў тэрмін ''meme'' («мім») ад грэцкага слова μήμιμα - «падабенства». Докінз мяркуе, што дадзеныя культурныя адзінкі перадаюцца ад чалавека да чалавека шляхам капіявання або імітацыі, праводзячы пры гэтым аналогію з тэорыямі [[Чарлз Дарвін|Чарльза Дарвіна]]. На думку даследчыка, дарвінізм трансфармуецца ва ўніверсальны метад, які дазваляе выявіць механізмы культурнай эвалюцыі. У выніку "мемам" варта лічыць «культурны рэплікатар», які адказвае за культурную трансмісію. У якасці прыкладаў мемов Рычард Докінз прыводзіць культурныя асаблівасці той ці іншай нацыі, музыку, ментальныя вобразы мыслення, крылатыя словы, узоры нацыянальнага адзення, архітэктурныя аспекты, песні, элементы фальклору, а таксама рэлігійныя асаблівасці — усё тое, што сінтэзуецца ў культуры, перадаецца ад пакалення да пакалення і «імітуецца» ў сваім абліччы{{Sfn|Изгаршева|2020}}. У цяперашні час слова «мім» практычна не выкарыстоўваецца. У рускай мове прыжылося напісанне і вымаўленне «мем» і яго вытворныя («меметыка», «інтэрнэт-мем»). Акрамя таго, аўтары артыкулаў у СМЯ і некаторыя блогеры ўспомнілі аб выйшла ў 1994 годзе кнізе «Медыявірус. Як поп-культура таемна ўздзейнічае на вашу свядомасць» амерыканскага даследчыка СМІ і [[Тэорыя змовы|канспіролага]] Дугласа Рашкофа, у якой ён таксама апісвае падобныя з'явы, называючы іх асаблівымі медыявірусамі. Пісьменнік Майкл Флін у рамане «У краіне сляпых»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> называе мемам любую ходкую фразу або ідэю, здольную стаць гістарычна значнай:{{Пачатак цытаты}}<poem> — Разумееце, ідэі — гэта ключы да ўсяго. Ідэі — мы іх называем «мемы» - кіруюць свядомымі паводзінамі людзей сапраўды гэтак жа, як гены кіруюць іх інстынктамі. «Мемы» Нешта пстрыкнула ў яе памяці. Яна ўспомніла назвы артыкулаў у «Паказальніку». — Раней вы іх называлі «ідэанамі», праўда? Ён здзіўлена міргнуў і паглядзеў на яе з павагай. — Так. Гэта элементарныя ідэі. Па аналогіі з элементарнымі часціцамі. Пратоны, электроны... і ідэоны. </poem>{{Канец цытаты}} Там жа М.Флін вуснамі свайго героя перасцерагае ад захаплення мемамі і выказвае думку аб іх ролі ў маніпуляванні масавай свядомасцю :{{Пачатак цытаты}} — Яны вырошчваюць нацыю рабоў, — вымавіў ён ціхім напружаным голасам. — Тэхнарабаў. Яны падтрымліваюць кожны мем, які пазбаўляе чалавека здольнасці да самастойнага аналізу ці, наадварот, заахвочвае паслухмянасць, бязволле, аднастайнасць думак. {{Канец цытаты}} У англамоўным асяроддзі пры аналагічных перадумовах нароўні з тэрмінам «{{Lang-en2|Internet meme}}» узнік таксама тэрмін «{{Lang-en2|Internet phenomenon}}» («інтэрнэт-феномен»), які сталі ўжываць тыя, хто не жадаў праводзіць паралелі з выкладкамі Докінза або Рашкофа. У Рунэце першым мемам, атрымалым шырокую вядомасць, стала слова «превед!», у лютым 2006 года імгненна распаўсюдзілася па блогах і форумах і выклікала затым хвалю публікацый і розных водгукаў у СМІ. Паходжанне мема звязана з акварэльным малюнкам амерыканскага мастака-прымітывіста Джона Лур'е. Па сюжэце мядзведзь застае на паляне парачку і кажа ім: «Surprise!», паднімаючы лапы ўверх з жаданнем напалохаць. У рускай версіі карцінкі слова «surprise» было заменена на «Превед!» — эратыўную форму рускага сяброўскага прывітання, у сувязі з чым і жэст узнятых да неба лап набыў зусім іншае значэнне. Мэм даўно выйшаў у афлайн і зажыў сваім жыццём: ён сустракаўся не толькі ў якасці забаўляльных ролікаў, калажаў і гульняў, але нават у СМІ, такіх як Lenta.ru, і рэкламнай прадукцыі буйных брэндаў, такіх як ВТБ 24<ref name=":0">{{Артыкул|год=2017|выпуск=2 (48)|pages=51|issn=2074-0239|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706180049/https://cyberleninka.ru/article/n/internet-mem-kak-znak-sovremennogo-mediaprostranstva|archive-date=2020-07-06}}</ref>. == Асноўныя заканамернасці распаўсюджвання == [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|[[Хагі Вагі]]. Антаганіст гульні ''[[Poppy Playtime]],'' які стаў персанажам-мемам цацкі з якім сталі вельмі папулярнымі.]] Спантаннаму некантралюемаму распаўсюджванню ад аднаго інтэрнэт-карыстальніка да іншага схільная не ўсякая інфармацыя, а толькі тая, якая якім-небудзь чынам пакідае шматлікіх карыстачоў неабыякавымі да яе<ref name="мемы2">{{Cite web |url=http://www.adbusiness.ru/content/document_r_412B4B46-50CB-4454-A58D-A60F8F3ED9CC.html |title=Мемы: мифы и реальность |access-date=3 лютага 2026 |archive-date=13 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110413061031/http://www.adbusiness.ru/content/document_r_412B4B46-50CB-4454-A58D-A60F8F3ED9CC.html |url-status=dead }}</ref>. Першапачаткова падобнай выявай распаўсюджваліся [[Анекдот|анекдоты]], жарты (якія паспяхова перадаваліся і да вынаходства Інтэрнэту), спасылкі на кантэнт і файлы з медыя-аб'ектамі пераважна забаўляльнага характару (спачатку малюнкі, затым флэш-ролікі, гуказапісу, відэазапісы), але адмысловая ўвага на з'яву, са з'яўленнем гэтай назвы. Заходняя даследчыца мемов Сьюзан Блэкмор пазначае мемы, для прасоўвання якіх ключавую ролю адыгрываюць сучасныя тэхналогіі распаўсюджвання інфармацыі, тэрмінам {{Lang-en2|T-meme}} . == Класіфікацыя == Адна з тыпалогій была прапанавана Д. Рашкофам<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> на падставе крыніцы паходжання гэтых медыявірусы: штучна створаныя мемы, «кааптаваныя» вірусы або «вірусы-цягачы» і самазараджаюцца вірусы. А. Г. Квят<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref> прапануе тыпалогію мемов на аснове іх увасаблення ў медыяаб'ектах: маўленчыя клішэ, візуальныя і аўдыёвізуальныя аб'екты, вобразы рэальных або выдуманых персанажаў медыяпрасторы, брэнды кампаній або тавараў, а таксама тэматычныя дамінанты медыяпрасторы. Ю. В. Шчурына<ref>{{Артыкул|год=2012|выпуск=3|pages=161–173|issn=2225-756X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201944/https://cyberleninka.ru/article/n/internet-memy-kak-fenomen-internet-kommunikatsii|archive-date=2022-01-26}}</ref> прыводзіць тыпалогію мемов, па тыпе іх носьбіта: тэкставы мем; мем-карцінка; відэамем; крэалізаваны мем, які складаецца з тэкставай і візуальнай часткі. У працы Н. А. Зіноўёвай<ref>{{Артыкул|год=2015|выпуск=1|pages=195–201|issn=1998-5533|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126201944/https://cyberleninka.ru/article/n/vozdeystvie-memov-na-internet-polzovateley-tipologiya-internet-memov|archive-date=2022-01-26}}</ref> прадстаўлена тыпалогія, заснаваная на дыхатаміях: * Крыніца мема. Дыхатамія - ісціна-хлусня. * Аб'ект рэальнасці, які патрабуе адлюстравання. Дыхатамія - персанаж-падзея (ідэя). * Апеляцыя да ўзроўню ўключанасці ў культуру. Дыхатамія - традыцыя-інавацыя. * Сэнсавыя дамінанты. Дыхатамія - фон-фігура. * Форма адлюстравання. Дыхатамія - малюнак-тэкст. * Эфект уздзеяння. Дыхатамія - думка або дзеянне. Яшчэ адна з тыпалогій інтэрнэт-мемов па Ю. В. Шчурынай<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. * Тэкставыя мемы; * Мемы-малюнкі; * Медыямемы; * [[GIF|Гіфы]] (гіфкі). Даследчыца С. В. Канашына прыводзіць асноўную характарыстыку інтэрнэт-мемов: # ''Віруснасць.'' Яна разумеецца як яго здольнасць хутка распаўсюджвацца ў Інтэрнэце і тыражавацца вялікай колькасцю копій сярод інтэрнэт-карыстальнікаў. Механізм распаўсюджвання інтэрнэт-мема нагадвае прынцып цыркуляцыі ў сетцы небяспечных кампутарных вірусаў, таму ў англійскай мове існуе выраз go viral (літар. «стаць вірусным»), якое азначае «распаўсюджвацца з велізарнай хуткасцю, стаць папулярным», якое часта выкарыстоўваецца ў дачыненні да інтэрнэт-мемам. Акрамя таго, існуе англійскае слова virality, якое па значэнні выказвае ідэю віруснасці і таксама часта ўжываецца да інтэрнэт-мемам, але якое ў рускай мове прынята перакладаць як «виральность», а не як «віруснасць». Тэрмін «віруснасць» уяўляецца пераважным, паколькі стварае прамую аналогію з «віруснай» прыродай интернетмема, якая дазваляе яму імгненна разлятацца ў прасторы інтэрнэту{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Рэпліцыруемасць''. Яе можна вызначыць як яго ўласцівасць репродуцироваться ў Інтэрнэце, то ёсць прайгравацца, размнажацца. На гэтую ўласцівасць паказваў Рычард Докінз у сваёй кнізе «эгаістычны ген», адносячы ўсе мемы да класа рэплікатараў, гэта значыць да самовоспроизводящимся адзінкам, якія падобна генам капіюе сябе і могуць мутаваць. Менавіта гэта ўласцівасць дазваляе інтэрнэт-мемам ўтвараць бясконцую сістэму адзінак, у якой штодня з'яўляюцца новыя кампаненты ў выніку капіявання. Частка адзінак пры капіяванні «муціруе», гэта значыць змяняецца, такім чынам, сістэма абнаўляецца{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Серыйнасць.'' Яе можна разглядаць як здольнасць інтэрнэт-мема ўтвараць серыі, то ёсць шэрагі «роднасных», падобных адзінак. Дадзеныя серыі аб'яднаны агульнай тэматыкай, ідэяй і падобныя па афармленні. Пры гэтым не ўсе мемы ўтвараюць серыі, Гэты прыкмета з'яўляецца факультатыўным, але, тым не менш, серыйнасць выступае асноватворным прыкметай інтэрнэт-мема, паколькі адлюстроўвае такія важныя якасці інтэрнэт-мема, як паўтаральнасць і масавасць{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Эмацыйнасьць''. Эмацыйнасць інтэрнэт-мема — гэта яго ўласцівасць перадаваць пэўныя эмоцыі і заклікаць да іх. Як правіла, інтэрнэт-мемы «пазітыўна зараджаныя» і выказваюць такія эмоцыі, як радасць, захапленне, здзіўленне. Адначасова сустракаюцца сумныя мемы, якія апелююць да суму, расчаравання і іншага. Эмацыйнасць з'яўляецца адным з асноўных прыкмет інтэрнэт-мема, а перадача інтэрнэт-мема ад аднаго інтэрнэт-карыстальніка іншаму звычайна ажыццяўляецца з мэтай падзяліцца пэўнай эмоцыяй. Часцяком інтэрнэт-мемы нясуць мінімальны змястоўны кампанент, здаюцца бессэнсоўнымі, прымітыўнымі знакамі, іх змястоўная худзізна кампенсуецца ярка выяўленым эмацыйным патэнцыялам{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Мінімалізм формы''. Інтэрнэт-мем ўяўляе сабой мінімалістычны па форме, але ў той жа час самадастатковы знак, які перадае не заўсёды глыбокае, але ўсё ж змест. Мінімалізм формы інтэрнэт-мема з'яўляецца важным прыкметай інтэрнэт-мема, паколькі сціснутая форма палягчае працэс тыражавання мема ў Інтэрнэце, а таксама палягчае разуменне, дэкадаванне сэнсу мема інтэрнэт-карыстальнікам, гэта значыць адпавядае канцэпцыі зразумелага, даступнага інтэрнэт-прадукту, арыентаванага на сярэднестатыстычнага інтэрнэт-карыстальніка{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Палімадальнасць''. Полимодальность інтэрнэт-мема заключаецца ў яго ўласцівасці перадаваць інфармацыю з дапамогай некалькіх каналаў, а менавіта тэкставага (вербальнага) і графічнага (візуальнага). Перадача інфармацыі тэкставымі і графічнымі сродкамі ўзбагачае вобразны патэнцыял мема, робіць яго больш выразным, маляўнічым, такім чынам, павышае шанцы знайсці эмацыйны водгук у интернетпользователя і выклікаць жаданне падзяліцца дадзеных мемов, што ў сваю чаргу прыводзіць да яго тыражавання. Полимодальность інтэрнэт-мема абумоўлена полимодальностью Інтэрнэт-камунікацыі ў цэлым, а багацце полимодальной інфармацыі «спажыванай сучасным» чалавекам прыводзіць да таго, што чалавек прывыкае да яе і сутыкаецца з цяжкасцямі пры ўспрыманні інфармацыі без візуальнай апоры{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Актуальнасць''. Адной з тыповых характарыстык інтэрнэт-мема з'яўляецца яго актуальнасць, то ёсць прыхільнасць да пэўнага сацыяльнаму і культурнаму кантэксту. Многія інтэрнэт-мемы з'яўляюцца як рэакцыя на пэўныя падзеі. Злабадзённасць інтэрнэт-мемаў тлумачыцца тым, што яны выступаюць як платформа для свабоднага, ананімнага выказвання меркавання, такім чынам, інтэрнэт-карыстальнік можа паказаць сваё стаўленне (як станоўчае, так і адмоўнае) да тых ці іншых з'яў жыцця праз інтэрнэт-мем, у тым ліку ў грубай, нецэнзурнай форме. Страта цікавасці публікі да пэўнага падзеі азначае адсутнасць стымулу для стварэння інтэрнэт-мемов, прысвечаных гэтай падзеі{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Гумар.'' Гумарыстычная накіраванасць з'яўляецца адным з ключавых аспектаў інтэрнэт-мема і тлумачыцца функцыянальнай прыналежнасцю інтэрнэт-мема да жанру зразумелага і даступнага сеткавага гумару. Інтэрнэт-мем у нейкай ступені падобны з анекдотам. Для гумарыстычнага эфекту ў мемах выкарыстоўваюцца разнастайныя сродкі, сярод стылістычных сродкаў выкарыстоўваюцца сцежкі ([[Метафара|метафары]], [[Параўнанне (літаратуразнаўства)|параўнанне]], [[Эпітэт|эпітэты]] і інш.). Часцяком гумар заснаваны на эфекце ашуканага чакання, гэта значыць на непрадказальнасці, нечаканасці. Таксама актыўна прымяняюцца графічныя сродкі (смешная карцінка, кадры з знакамітых фільмаў, выкарыстанне [[Adobe Photoshop]] і інш.). Пры гэтым сустракаюцца інтэрнэт-мемы без гумарыстычнага кампанента, апеллирующие да такіх эмоцый, як сум, туга, [[настальгія]]. Дадзеная асаблівасць інтэрнэт-мема адлюстроўвае складанасць, комплекснасць і неадназначнасць яго прыроды{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Фантазійны характар''. Многія інтэрнэт-мемы заснаваныя на выдумцы, які дазваляе «гуляць з рэальнасцю», ператварыць мемы ў гульнявое, займальнае прастору. Выдумка прасочваецца альбо ў графічным кампаненце (напрыклад, выкарыстанне ў меме малюнка, змененага ў праграме Photoshop) , альбо ў вербальным кампаненце (напрыклад, выкарыстанне суправаджальнага надпісу з алагізмам, абсурдам, наважаны [[Аграматызм|аграматызмам]] і інш.). Таксама часта сустракаюцца інтэрнэт-мемы з мадэляваннем неіснуючай, немагчымай сітуацыі (напрыклад, інтэрнэт-мем пра размаўлялых жывёл). Часцяком назіраюцца [[гратэск]] ў Інтэрнэт-мемах. Як адзначае Н. А.Зіноўева, інтэрнэт-мемы ставяцца да асаблівага тыпу знакаў — [[Сімулякр|сімулякрам]]. Фантазійны характар інтэрнэт-мемов ў цэлым адлюстроўвае іх багаты вобразны і гульнявы патэнцыял{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Медыйнасць''. Медыйнасць інтэрнэт-мема разглядаецца як яго ўцягнутасць ў сістэму сродкаў масавай камунікацыі, а менавіта Інтэрнэту. Інтэрнэт выступае як асяроддзе, у якой інтэрнэт-мемы ўзнікаюць, і як канал, праз які яны тыражуюцца. Інтэрнэт-мемы з'яўляюцца тыповым Інтэрнэт-прадуктам і адлюстроўваюць такія асаблівасці інтэрнэт-кантэнту, як визуализированность, ананімнасць, сціранне межаў паміж інтэрнэт-карыстальнікамі, детабуизация. Дадзеныя асаблівасці забяспечваюць даступнасць інтэрнэт-мемов і робяць іх «спажыванне» інтэрнэт-карыстальнікамі лёгкім і хуткім. У той жа час інтэграванасць інтэрнэт-мемаў у Інтэрнэт-асяроддзе азначае іх недаступнасць для аўдыторыі, якая не карыстаецца інтэрнэтам і далёкая ад мэйнстрымавай культуры (напрыклад, пенсіянеры){{Sfn|Канашина (2)|2017}}. # ''Мімікрыя''. Тэрмін «[[мімікрыя]]» у дачыненні да інтэрнэт-мемам азначае перайманне або імітацыю інтэрнэт-мемамі розных жанраў, напрыклад, стылізацыя інтэрнэт-мемов як карыкатуры, плаката, коміксу, паштоўкі, кулінарнага рэцэпту і гэтак далей. Прырода інтэрнэт-мема такая, што ён увабраў у сябе рысы розных жанраў і паўстаў на базе некалькіх жанраў, што і тлумачыць здольнасць інтэрнэт-мема «маскіравацца» пад розныя жанры. Ярка выяўленая Мімікрыя інтэрнэт-мемов адлюстроўвае іх багаты выразны патэнцыял{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. == Медыйная прырода == Даследчыца А. В. Ізгаршава ў 2020 годзе пісала, што да гэтага часу не існуе ніякага адназначнага комплекснага падыходу для апісання і асэнсавання феномена інтэрнэт-мема. Аднак па аналогіі з «культурным генам» варта прызнаць, што галоўная якасць гэтай з'явы складаецца ў яго віруснасці і паўтаранасці, якія складаюцца ў максімальнай набліжанасці інтэрнэт-мема да першакрыніцы. Тэкставая інфармацыя ў інтэрнэт-меме сціснутая, кампактная і простая для ўспрымання, узнаўлення і наступнага распаўсюджвання шляхам стварэння новых падобных інтэрнэт-мемов, яго візуальная выява прывабны і адразу ж засвойваецца рэцыпіентам, дазваляе хутка і выразна «лічыць» сутнасць і інфармацыю, закадаваную ў ім. Даследчыца С. А. Шомава прыводзіць у прыклад іншы медыя-тэрмін для інтэрнэт-мема — «штрыхкодаў для падсвядомасці» — «выдатная метафара для тых спецыфічных функцыянальных якасцяў мема, якія дазваляюць <…> разглядаць дадзены феномен не толькі ў структуры культурнай прасторы, але і ў кантэксце несвядомага». Паведамленне меметычнага зместу ўздзейнічае на падсвядомым узроўні, калі чалавек да канца не разумее, што менавіта яго смяшыць у меме, сярдуе або раздражняе, пакуль ён сам не ўсведамляе пераносны мемам «мэсыдж» або не выцесніць з свядомасці змест мема тым ці іншым спосабам{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мем прапануецца разумець як асаблівага роду крэалізаваны медыятэкст, які валодае пэўнай сімвалічнай характарыстыкай, якая прыпісваецца яму стварылай яго аўдыторыяй. Даследчыца Т. Я. Савіцкая прапануе трактаваць інтэрнэт-мем у вузкім спецыфічным значэнні як культурную інфармацыю, якая жыве ў сетцы і фіксуе новы, гістарычны беспрэцэдэнтны сацыяльна-культурны феномен{{Sfn|Изгаршева|2020}}. ==== Асаблівасці медыйнай прыроды ==== Даследчыца С. А. Шомава вылучае наступныя спецыфічныя рысы, якія характарызуюць медыйную прыроду інтэрнэт-мемов і ярка вылучаюць іх сярод іншых тыпаў сеткавых паведамленняў{{Sfn|Изгаршева|2020}}: * двухчасткавая структура інтэрнэт-мема; * здольнасць інтэрнэт-мема да рэплікацыі ў медыяпрасторы; * пераважна іранічная прырода большасці інтэрнэт-мемов; * інтэртэкстуальнасць (інтэрнэт-мемы звязаны адна з адной і з усім медыйным асяроддзем складанымі, творчымі скрыжаваннямі); * прынцыповая інтэрактыўнасць інтэрнэт-мема; * цесная і не цалкам вывучаная сувязь інтэрнэт-мема з калектыўным несвядомым: «мем - гэта эфектыўны спосаб адначасова прабіць ахоўны бар'ер у свядомасці вялікай колькасці людзей»; * дваістая прырода інтэрнэт-мема. На думку лінгвіста Максіма Кронгаўза, інтэрнэт-мем імкнецца не да дакладнага прайгравання, а да скажэння ці да новых кантэкстаў у шырокім сэнсе. З'яўленне мема заўсёды нечакана: ён ужываецца ў недарэчных сітуацыях і з рознага роду іканічнымі кампанентамі. Візуальны кампанент у інтэрнэт-меме служыць для таго, каб у поўнай меры раскрыць значэнне вербальнага элемента ці ж цалкам змяніць яго канатацыю — надаць іншы сэнс. Крэалізаваныя тэксты такога кшталту здольныя «ўдрукоўвацца» ў памяць чалавека і ў далейшым «дэкадзіраваць» іншыя падобныя тэксты на аснове ўжо наяўных, дапамагаць адэкватна іх успрымаць{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мем, размешчаны ў медыяпублікацыі, у сутнасці, з'яўляецца афармленнем сітуацыі сацыяльнага ўзаемадзеяння паміж аўтарам і чытачом, іканічны элемент у ім выконвае функцыю сродку максімальна хуткай і дакладнай перадачы не толькі інфармацыі як такой, але і адносіны да яе аўтара. Для ўзнікнення інтэрнэт-мемаў, якія выкарыстоўваюцца як элемент медыяпрасторы, актуальна наступнае правіла: чым карацейшы і арыгінальнейшы па змесце некаторы вербальны тэкст, чым ён надзённы, тым больш у яго шанцаў стаць мемам і атрымаць далейшае развіццё{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. На сённяшні дзень стварыць новы інтэрнэт-мем гэтак жа лёгка, як і забыцца стары: па запыце на прасторах Інтэрнэту знаходзіцца цікавы карыстальніка мем і па шаблоне ім жа ствараецца яшчэ адзін, не заўсёды моцна адрозны ад зыходнага, што кажа не толькі аб вялікай колькасці «скапіяваных» мем-ідэй, але таксама і аб штодзённасці і аднолькавасці інтэрнэт-мемов. Стварыць сапраўды якасны, здольны на канкурэнцыю інтэрнэт-мем уяўляецца вельмі складаным, бо для гэтага аўтару даводзіцца прыкласці нямала намаганняў: інтэрнэт-мем павінен быць крэатыўным, цікавым, нестандартным, а яго ідэя — свежай і надзённай{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Шаблоны мемов можна знайсці, набраўшы ў пошукавіку адпаведную фразу. Як правіла, на сайтах выкладзены ўзоры вядомых інтэрнэт-мемов, якія ўяўляюць сабой выяву з прабеламі, дзе звычайна пішацца тэкставае паведамленне. У сувязі з гэтым у віртуальнай прасторы часта можна ўбачыць мемы, якія нязначна адрозніваюцца адна ад адной (могуць быць зменены імёны, месца дзеяння і іншае){{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. У вербальнай частцы інтэрнэт-мема нярэдка можна сустрэць элементы, характэрныя для тэкстаў коміксаў. Такія элементы або называюць аб'ект, чыя рэпліка рушыць услед далей, або апісваюць дзеянні аб'екта адпаведна. У якасным інтэрнэт-меме карыстачы пазнаюць сябе, нейкія праўдзівыя сітуацыі ці цікавыя моманты з жыцця. Таксама многія інтэрнэт-мемы прыцягваюць карыстальнікаў, паколькі характарызуюць тую ці іншую прафесійную сітуацыю па родзе дзейнасці карыстальніка. Нярэдка галоўнымі героямі меметычных медыятэкстаў становяцца аб'екты, якія прывабліваюць увагу сваімі знешнімі якасцямі, напрыклад, каты, сабакі, мілыя дзеці — усё тое, што прымушае карыстальніка «замілоўвацца», пазнаваць у інтэрнэт-меме свайго гадаванца або проста любавацца гэтым аб'ектам{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Чым эпатажны малюнак, тым большую цікавасць яна можа выклікаць у карыстачоў, пры гэтым самыя папулярныя выявы могуць у далейшым перайсці з рангу недаўгавечных у ранг «доўгажывучых», шматкроць якія рэпрадукуюцца мемов{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. Мемы не толькі здольныя прыцягнуць увагу да той ці іншай сацыяльна значнай з'явы, падзеі, асобы, але і ў корані змяніць стаўленне да яе — у адпаведнасці з агульнай танальнасцю інтэрнэт-зносін. Інтэрнэт-мемы могуць згладзіць вастрыню ўспрымання экстрэмальнай сітуацыі, перавесці тое, што адбылося з разраду сур'ёзнага ў разрад чаго-небудзь гульнявога. Пры гэтым гульня аказваецца звязанай не з тэкстам або выявай, а з самой падзеяй, якая каштоўнасна нівеліравалася, страціла сваю «эсхаталагічную» значнасць{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Інтэрнэт-мемы таксама могуць якасна і ярка іранізаваць не толькі над актуальнымі падзеямі, але і над паводзінамі, якія кідаюцца ў вочы, асаблівасці медыйных асоб, прадстаўнікоў шоу-бізнесу, мастацтва, кінематографа, фактамі з іх прафесійнай дзейнасці і асабістага жыцця. Не менш прывабнымі для карыстальнікаў таксама служаць кадры з вядомых фільмаў, якія падвяргаюцца пераасэнсаванню ў інтэрнэт-культуры{{Sfn|Изгаршева|2020}}. == Асноўныя этапы жыцця == Лінгвіст Максім Кронгаўз прапанаваў наступныя асноўныя этапы жыцця інтэрнэт-мемов як камунікатыўных адзінак{{Sfn|Изгаршева|2020}}: * стварэнне мема і першапачатковая рэакцыя; * распаўсюджванне мема; * выкарыстанне мема; * згасанне мема або змяненне статусу. Першапачаткова большасць мемов узнікаюць з абсурдных, дзіўных і экстраардынарных сітуацый, фраз, песень, кліпаў, сцэн з фільмаў і т. д. Часцяком гэта адбываецца на форумах, на старонках сацыяльных сетак ці сайтах - калі мем становіцца цікавым для іншых карыстачоў, ён хутка набірае папулярнасць і высоўваецца ў «топ». Далей у гульню ўступае другая фаза - распаўсюджванне жарты на прасторах інтэрнэту. Максім Кронгаўз называе дадзены перыяд «крэатыўнай зонай», таму што мем відазмяняецца, імкнучыся захапіць пабольш камунікатыўнай прасторы, паколькі інтэрнэт-мем пераўтворыцца і пачынае трансфармавацца ў новыя кантэксты і сітуацыі. Наступны перыяд ахарактарызаваны стабільнасцю: інтэрнэт-мем вандруе па сетцы, перыядычна выкарыстоўваецца ў камунікацыі і ўсяляк «хапаецца» за жыццё{{Sfn|Изгаршева|2020}}. Аднак ніводны інтэрнэт-мем не «застрахаваны» ад знікнення, мода заўсёды дыктуе новыя правілы, карыстальнікі лёгка могуць страціць цікавасць, і таму мемы праз нейкі пэўны прамежак часу могуць стаць незразумелымі інтэрнэт-аўдыторыі, якая таксама ўвесь час абнаўляецца і мяняецца. На апошнім жыццёвым этапе інтэрнэт-мем альбо згасае, альбо змяняе свой статус на моўную адзінку — ужываецца ў гаворцы не як мем, а як камунікатыўна-моўны элемент{{Sfn|Изгаршева|2020}}. . == Інтэрнэт-мемы ў палітыцы == В. Шомава вызначае палітычны інтэрнэт-мем як «спецыфічны жанр інтэрнэт-камунікацыі; …асобныя паведамленні ў новых медыях, якія ўяўляюць сабой рэакцыю на тую ці іншую палітычную падзею, што валодаюць рознай семіятычнай прыродай (візуальнай, аўдыяльнай, вербальнай), адрозніваюцца кідкасцю зместу і „ўпакоўкі“, якія падвяргаюцца шматлікаму капіяванню карыстальнікамі і спантанна распаўсюджваюцца ў Сеткі — а таму якія могуць быць прылічанымі да феноменам меметической прыроды»{{Sfn|Ежов|2019}}. Калі мем удалы, ён, як правіла, атрымлівае водгук і далейшае жыццё ў інтэрнэт-асяроддзі. У дыскурсе СМІ такі мем, вядомы, без сумневу, прыцягне ўвагу і цікавасць чытачоў да тэксту{{Sfn|Голованова, Часовский|2015}}. Інтэрнэт-мемам уласціва высокая палітычная афарбаванасць, што даказваецца існаваннем вялікай колькасці інтэрнэт-мемов на палітычную тэматыку і тлумачыцца іх надзённасцю і актуальнасцю. Так як інтэрнэт-карыстальнікі імгненна адгукаюцца на розныя падзеі, у тым ліку на падзеі з палітычнага жыцця, у Інтэрнеце штодня з'яўляюцца інтэрнэт-мемы на палітычныя тэмы. Інтэрнэт-мемы на палітычныя тэмы могуць разглядацца як рэакцыя інтэрнэт-карыстальнікаў на палітычную абстаноўку{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мем мае шмат агульнага з палітычнай карыкатурай . У шматлікіх інтэрнэт-мемах, як і ў палітычнай карыкатуры, задзейнічаецца стратэгія высмейвання і надзённасці, нярэдка выкарыстоўваюцца [[Гіпербала (рыторыка)|гіпербала]] і іншыя сатырычныя прыёмы. Таксама ў інтэрнет-мемах назіраецца выкарыстанне прэцэдэнтных феноменаў. Інтэрнэт-мему, як і палітычнай карыкатуры, уласцівая ярка выяўленая камічная скіраванасць. Апроч гумару ў інтэрнэт-мемах таксама можа назірацца настрой трагічнасці, як і ў палітычнай карыкатуры. Як і палітычная карыкатура, інтэрнэт-мем на палітычную тэму мае на мэце крытыку грамадска-палітычных з'яў з дапамогай мастацкіх сродкаў ( [[Сатыра|сатыры]], [[Каламбур|гульні слоў]], [[Гратэск|гратэску]] і іншае). Пры гэтым палітычная карыкатура, як правіла, ствараецца прафесійнымі мастакамі, часта ў мэтах [[Прапаганда|прапаганды]], з'яўляючыся прадуктам СМІ, у той час як інтэрнет-мем на палітычную тэму ўяўляе сабой праяву своеасаблівай народнай творчасці, [[Фальклор|фальклору]], які фіксуецца і тыражуецца ў інтэрнет-прасторы. Аўтарства мемов ананімнае, а самі інтэрнэт-мемы могуць разглядацца як праява калектыўнага мыслення. Інтэрнэт-мем таксама падобны да палітычнай карыкатуры сваёй адраснасцю, завершанасцю, лаканічнасцю{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мемы з'яўляюцца індыкатарам палітычнага рэйтынгу, гэта значыць паказваюць, наколькі папулярны ці непапулярны той ці іншы палітык. Здольнасць інтэрнэт-мемов служыць «барометрам» палітычнай думкі грамадства тлумачыцца, з аднаго боку, іх злабадзённасцю і прыхільнасцю да грамадска-палітычнага кантэксту, з другога — жанравымі характарыстыкамі (ананімнасць, экспрэсіўнасць, магчымасць не выконваць прынцыпы паліткарэктнасці). Інтэрнэт-мемы пра палітыкаў з гумарыстычнай скіраванасцю, якія маюць на мэце выставіць палітыка ў смешным выглядзе, сведчаць хутчэй пра пэўную папулярнасць палітыка і адлюстроўваюць базавую патрэбу чалавека бачыць смешнае ў навакольным свеце. Калі ж інтэрнэт-мем выкананы з'едлівай сатыры, утрымлівае негатыўную адзнаку палітыка, то гэта з'яўляецца адлюстраваннем гнеўнай рэакцыі грамадства і паказчыкам нізкага рэйтынгу{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Інтэрнэт-мемы могуць разглядацца як спосаб выказвання палітычнай думкі, як нейкая трыбуна, з якой можна свабодна выказвацца. Бо аўтарства інтэрнэт-мемов ананімна, палітычнае меркаванне ў іх выяўляецца свабодна, без сарамлівасці, нават, магчыма, з выкарыстаннем табуяванай лексікі, у форме высмейвання, абраз. Мемы на палітычную тэму і [[Анекдот|палітычныя анекдоты]] аб'ядноўвае ананімнасць, камічная накіраванасць, магчымасць выказаць нешта забароненае, непрыстойнае і некаторая фальклорнасць{{Sfn|Канашина (2)|2017}}. Магчымасць выказаць палітычныя перакананні з дапамогай інтэрнэт-мемов сведчыць аб тым, што інтэрнэт-мемам уласціва ідэалагічная накіраванасць, прычым іх аўтары імкнуцца не толькі выказаць сваё палітычнае меркаванне, але і ўздзейнічаць на іншых інтэрнэт-карыстальнікаў з дапамогай мастацкіх сродкаў інтэрнэт-мема (выразнай карцінкі, метафары, ігры слоў и г.д.){{Sfn|Канашина (2)|2017}}. == Арт-мем == Арт-мэм — разнавіднасць інтэрнэт-мема, які змяшчае арт-кантэнт{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Дадзены тып інтэрнэт-мема быў выдзелены культуролагам Д. Я. Яршовай<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|title=Dozens of masked protesters blast Scientology church. Web-based foes guard IDs, assert risk of retribution|author=John S. Forrester|date=2008-02-11|publisher=[[The Boston Globe]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303170657/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/02/11/dozens_of_masked_protesters_blast_scientology_church/|archive-date=2016-03-03|access-date=2012-03-14|url-status=dead}}</ref>. У 2010-х гадах арт-мем стаў значнай з'явай сеткавай культуры і крэатыўнай часткай агульнага арт-кантэнту і важным элементам сеткавай прасторы. Адсутнасць строгіх азначэнняў тэрміна тлумачыцца шэрагам прычын: з пункту гледжання [[мастацтвазнаўства]] арт-мем не з'яўляецца прадметам спецыфічнага мастацтвазнаўчага дыскурсу ў сілу прафаннага характару яго стварэння, а з пункту гледжання [[Культуралогія|культуралогіі]] гэты феномен можна ўпісаць у агульныя практыкі сеткавай візуальнай камунікацыі{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Арт-мем генеруе інфармацыю на аснове візуальнага мастацкага кантэнту і ў гэтай якасці ён найбольш блізкі па сваіх характарыстыках культурнай мему, які, па вызначэнні [[Рычард Докінз|Рычарда Докінза]], актыўна ўключаецца ў працэсы капіявання і размнажэння, аддаляючыся ад крыніцы і ўступаючы ў сістэму сеткавай камунікацыі як самастойны яе элемент{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Сеткавы арт-мем — гэта [[мем]], які змяшчае мадыфікаваны арт-кантэнт і з'яўляецца вынікам творчай актыўнасці інтэрнэт-карыстальнікаў. У аснове арт-мемов ляжыць апрапрыяцыя кананічнай мастацкай спадчыны з наступнай дэканструкцыяй яе [[Семантыка|семантыкі]] і мастацка-вобразнага ладу. Адметнай жа характарыстыкай арт-мемов з'яўляецца яго прынцыпова прафанны, масавы характар, у рамках якога на першы план выносіцца менавіта сеткавы складнік, а сам арт-мем разглядаецца, у першую чаргу, як спосаб камунікацыі. Колькасць перапостаў і лайкаў — крытэрый паспяховасці арт-мема{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. === Класіфікацыя === Арт-мемы могуць адрознівацца па мэце стварэння, па спосабе кантакту з творам, па каштоўнаснаму патэнцыялу і арыгінальнасці рашэння. Не менш важна адрозненне па ступені ахопу патэнцыйнай сеткавай аўдыторыі: частка арт-мемов цалкам можа мець інтэрнацыянальны характар і без страт узнаўляецца ў рамках розных культур, а частка можа быць адэкватна зразуметая толькі прадстаўнікам канкрэтнай культуры{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. Адной з найбольш выбітных падстаў для класіфікацыі арт-мемаў з'яўляецца спосаб змянення структуры зыходнага твора, які пераўтворыцца ў арт-мем. Сярод асноўных відаў арт-мемов, прадстаўленых у сеткавай прасторы, у рамках названага падыходу, культуролаг Д. Я. Яршова вылучыла наступныя разнавіднасці{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: # ''Візуальны арт-мем''. Звязаны са змяненнем візуальнай структуры інтэрпрэтаванага твора. Візуальныя арт-мемы, у асноўным, звяртаюцца да інтэрпрэтацыі кананічных твораў мастацтва. Пазнаванне вобразаў і разуменне падмены кожным удзельнікам Сеткавага арт-дыялогу і забяспечвае неабходны эфект. Візуальны арт-мем можа будавацца на аснове{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: ## Сумяшчэння некалькіх карцін у адзін малюнак, перамяшчэння герояў і прадметаў з адной карціны ў іншую; ## З'яўлення новых герояў, часцяком сучасных персанажаў [[Масавая культура|масавай культуры]], прадстаўленых у новым свеце; ## Замены адных герояў карціны на іншых; ## Пераапранання герояў карціны, змяненне іх стылю; ## Перамяшчэння герояў карціны ў сучасную навакольнае асяроддзе; ## Знікнення героя карціны. ## Асобна варта адзначыць такія формы, як стварэнне «копіі» карціны пры дапамозе графічнага рэдактара, стварэнне «копіі» з розных бытавых прадметаў, арт-косплей, боды-арт, музейныя сэлф і іншае. # ''Анімацыйны арт-мем''. Звязаны з даданнем у карціну мультымедыя-эфектаў. # ''Вербальны арт-мем''. Звязаны з даданнем тэксту без змены самога твора. Вербальныя арт-мемы ў значнай ступені арыентаваны на групы, якія валодаюць пэўнай мовай. Паколькі асноўная нагрузка кладзецца менавіта на слова, рэпліку або дыялог, выбар твораў для іх канструявання не абмежаваны. Сярод асноўных прыёмаў стварэння вербальнага арт-мема вылучаюцца наступныя{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}: ## Каментаванне, пры якім апісанне дзеянні, таго, што адбываецца на карціне, выклікае эфект скажэнні сюжэту; ## Прыём цытавання, пры якім спецыяльна падабраная цытата змяняе сэнс твора; ## Прыём дыялогу, які імітуе абмен рэплікамі паміж удзельнікамі; ## Прыём перадачы думак персанажа, часта ўзаемна выключаюць; ## Арт-лікбез, для якога характэрна іранічнае каментаванне зместу твора з пункту гледжання гісторыі развіцця выяўленчага мастацтва. # ''Сінтэтычны арт-мем.'' Заснаваны на комплексным выкарыстанні тэхналогій мадыфікацыі творы мастацтва. === Тыпы === # ''Арт-сэлфі''. Яго асноўнай задачай якога з'яўляецца выраз стаўлення да мастацкага аб'екта ў сувязі з асобай аўтара. Арт-сэлфі фіксуюць модус прысутнасці індывіда і прадстаўляюць яго навакольным, а пры яго стварэнні адбываецца выпрацоўка новых індывідуальных траекторый эстэтычнага досведу. Фізічна індывід можа поўнасцю або часткова прысутнічаць на фатаграфіі або выкарыстоўваць арт-аб'ект у якасці свайго альтэр-эга, гэта значыць дэлегаваць мастацкаму вобразу права прадстаўляць яго ўнутраны свет, настрой, перажыванні{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. # ''Арт-пойнт''. Яго асноўнай задачай з'яўляецца выраз пэўнага значэння. Вядучым кампанентам тут з'яўляецца [[семантыка]]. Арт-пойнт дэкларуе пэўную думку, грамадскую пазіцыю, сацыяльны сэнс. У процівагу арт-сэлфі, сканцэнтраваных на індывідуальных перажываннях, арт-пойнт імкнецца да сацыяльнай значнасці, масавасці, да дэманстрацыі грамадскіх праблем, якія закранаюць вялікія групы людзей{{Sfn|Сапанжа, Ершова|2017}}. == Прыклады == == Глядзіце таксама == * {{Не перакладзена|Список интернет-феноменов||en|List of Internet phenomena}} * Кащенизм * Медиавирус * [[Луркамор’е|Lurkmore.to]] — вики-проект, посвящённый интернет-мемам. * [[Encyclopedia Dramatica]] — англоязычный вики-проект, посвящённый интернет-мемам. * ROFLCon — конвент, посвящённый интернет-мемам. == Нататкі == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Квят А. Г.'' [http://www.mediascope.ru/node/1254???12 Медиамем как инструмент политического PR: когнитивный подход] // Медиаскоп. — 2013. — Вып. 1. — ISSN 2074-8051. * ''Ягодкина М. В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/memy-v-internet-kommunikatsii Мемы в интернет-коммуникации] // «Art Logos» («Искусство слова»).— 2019 . — Вып. 1. № 2 (7). — С. 142—152. — [https://lengu.ru/download/82852 ISSN 2541-9803]. * ''Потапова Р. К., Потапов В. В.'' [https://izv-oifn.ru/s160578800019458-9-1/ Интернет-меметика как эмоциогенная среда сетевой коммуникации] // Известия Российской академии наук. Серия литературы и языка. — 2022. — Т. 81. — № 2. — С. 78—91. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * ''Амзін А.'', ''Вавёрчын І.'' [http://lenta.ru/articles/2006/02/28/preved/ Поўны правед. Інтэрнэт-слэнг усё часцей выходзіць за межы віртуальнай прасторы] . * {{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/society/2013/12/131231_memes_of_the_year.shtml|title=Самые популярные интернет-мемы в 2013 году|author=|website=|date=2013-12-31|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|access-date=2014-01-02}} [[Катэгорыя:Інтэрактыўныя (сеткавыя) субкультуры]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 54e7lnys53yz6wgwmhyyt8itnax8lwb 0 802723 5123644 5099417 2026-04-08T21:36:49Z ~2026-21740-22 166428 /* Біяграфія */ арфаграфія 5123644 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Радзюш}} [[Файл:Ives 2 -fit-179x250.jpg|міні|Васіль Радзюш]] '''Васі́ль Пілі́павіч Радзю́ш''' (1928, вёска Івесь, [[Глыбоцкі раён]] — 2016) — беларускі народны музыка, цымбаліст-віртуоз, носьбіт традыцыйнай інструментальнай культуры Глыбоччыны, інфарматар этнамузыкалагічных і фальклорных даследаванняў. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1928 годзе ў вёсцы Івесь (паблізу возера Шо) Глыбоцкага раёна. Паходзіў з сям’і, у якой музычнае рамяство было важнай часткай побыту. У сям’і было чацвёра братоў: Фядот, Васіль, Пятро і Мікалай. Вёска Івесь у другой палове ХХ стагоддзя вызначалася актыўным музычным жыццём і наяўнасцю некалькіх народных музыкаў і спевакоў, што стала важным асяроддзем фармавання Радзюша як музыканта.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> З маленства быў уцягнуты ў жывое асяроддзе традыцыйнага музіцыравання. Разам з братам Мікалаем яшчэ ў юнацтве іграў на вясковых вечарынах; паводле ўспамінаў родных, без Мікалая і Васіля не адбывалася ніводная вечарына ў Івесі. Цымбалы і скрыпка, якімі карыстаўся Васіль Радзюш, захоўваліся ў сям’і як рэліквія. Падчас Другой сусветнай вайны Васіль і яго брат Пятро знаходзіліся на чужыне. Пасля вайны ўсе браты вярнуліся на малую радзіму, пабудавалі ўласныя дамы, стварылі сем’і і працавалі ў роднай мясцовасці. У вёсцы Радзюшаў называлі «Філіпавічамі»; яны карысталіся павагай як працавітыя людзі і ўмелыя майстры. Васіль быў вядомы таксама як гаспадар і рамеснік (умеў мураваць печы), яго брат Мікалай славіўся як майстар па конскай упрэжы. Памёр у 2016 годзе. == Музычная дзейнасць == Васіль Радзюш — носьбіт традыцыйнай цымбальнай школы Паўночнай Беларусі. Ягоная ігра вылучаецца выразнай рытмікай, устойлівым танцавальным пульсам, багатай арнаментацыяй і дакладнай інтанацыяй. Сучаснікі адзначалі здольнасць музыканта да імправізацыі і асаблівую эмацыйную насычанасць выканання.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> У рэпертуары — полькі, кадрылі, лявоніхі, вальсы, мясцовыя танцавальныя найгрышы, а таксама мелодыі да калядных і вясельных абрадаў. Нават у сталым узросце (пасля 70 гадоў) Радзюш працягваў актыўна іграць і выступаць.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Пік яго актыўнай музычнай дзейнасці прыпадае на канец 1960-х — 1970-я і 1980-я гады; паводле сведчанняў удзельнікаў капэлы і іх родных, найбольш інтэнсіўныя выступы адбываліся ў 1970—1980-я гады. == Капэла Васіля Радзюша == У розныя гады Радзюш выступаў у складзе вясковай капэлы, асноўным складам якой было трыа: * Фелікс Браніслававіч Бубуліс (1916—2005) — скрыпка (мянушка «Бубель»), * Васіль Радзюш — цымбалы, * Іван Лявонавіч — мандаліна. Паводле ўспамінаў сучаснікаў, у канцы 1960-х — 1980-я гады менавіта гэты склад быў найбольш устойлівым. Музыкі выступалі ў Івесьскім доме культуры, удзельнічалі ў аглядах і конкурсах у Глыбокім, а таксама на рэгіянальных фальклорных імпрэзах Віцебшчыны. Часам у склад капэлы ўваходзілі: * Мікалай Ягоравіч Саўчанка — гармонік, * Аркадзь Паўлавіч Бурэц — цымбалы. Разам са скрыпачом Феліксам Бубулісам («Бубель») калектыў атрымліваў узнагароды на фестывалях у Глыбокім і Віцебску.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> == Інфарматар і носьбіт традыцыі == Васіль Радзюш быў важным інфарматарам фальклорных і этнамузыкалагічных экспедыцый. У 2012 годзе падчас палявой практыкі студэнтаў і выкладчыкаў кафедры этналогіі і фальклору Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў у вёсках Івесь і Шо прадэманстраваў: * мелодыі да каляднай містэрыі «Жаніцьба Цярэшкі па-глыбоцку», * самабытную мінорную версію танца «Лявоніха», * строй дыятанічных цымбал і асаблівасці мясцовай манеры ігры.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Яго выкананне стала асновай для мастацкай рэканструкцыі абраду. == Сведчанні пра дудара Пятра Бурца == Адзін з вядомых відэазапісаў з удзелам Радзюша прысвечаны ягоным успамінам пра знакамітага дудара з вёскі Асінаўка Пятра Бурца. Радзюш пацвердзіў высокі ўзровень майстэрства дудара, спеў падчас ігры, характэрную паставу інструмента і выкарыстанне вялікага меху. Гэтыя сведчанні супадаюць з успамінамі іншых жыхароў рэгіёна і зафіксаваныя ў дакументальным фільме «Старыя інструменты Беларусі».<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> == Запісы і захаванне спадчыны == Відэазапісы Васіля Радзюша былі зробленыя ў 2005 годзе ў вёсцы Івесь падчас святкавання Купалля (аператар Фёдар Грынеўскі). Значную ролю ў зборы і захаванні матэрыялаў адыгралі супрацоўнікі Івесьскай бібліятэкі і краязнаўцы рэгіёна.<ref>Воранаў В. ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''.</ref> Матэрыялы пра Радзюша апублікаваныя ў кнізе Віталя Воранава ''Дудары з-над Дзвіны і Паазер'я''. == Значэнне == Васіль Радзюш лічыцца адным з ключавых носьбітаў традыцыйнай цымбальнай культуры Глыбоччыны. Ягоная спадчына мае істотнае значэнне для захавання нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі і вывучэння рэгіянальных асаблівасцяў традыцыйнай музыкі. {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-02-15}} {{DEFAULTSORT:Радзюш Васіль}} [[Катэгорыя:Народныя музыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Цымбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Носьбіты нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі]] [[Катэгорыя:Фальклор Глыбоччыны]] izzeemj9r720a33s6cwr9frt5uopczm 4 803524 5123618 5123282 2026-04-08T19:50:33Z DobryBrat 5701 /* Спіс створаных артыкулаў */ +1 5123618 wikitext text/x-wiki [[Вікіпедыя]] — найбуйнейшая ў свеце анлайн-энцыклапедыя, створаная карыстальнікамі. Аднак заўважана, што ў Вікіпедыі артыкулаў пра мужчын у некалькі разоў больш, чым пра жанчын, прычым гэтыя суадносіны назіраюцца практычна ва ўсіх моўных версіях. Каб трохі выправіць гэты дысбаланс і прыцягнуць увагу да праблемы, у Вікіпедыі быў арганізаваны праект «WikiGap» (ад {{lang-en|gap}} — ''разрыў''), закліканы напоўніць Вікіпедыю артыкуламі пра выдатных жанчын на самых розных мовах. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» прысвечаны '''Году беларускай жанчыны'''. [[Файл:WikiGap.svg|300px|right]] == WikiGap 2026 Беларусь == У Беларусі пачынаючы з 2019 года штогод ладзіцца «'''WikiGap'''», творчае спаборніцтва па напісанні ў Вікіпедыі артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій. Праект «'''WikiGap 2026 Беларусь'''» накіраваны на напісанне артыкулаў пра выдатных жанчын самых розных прафесій у Беларускай Вікіпедыі. Прыняць удзел у анлайн-марафоне «WikiGap 2026 Беларусь» можа кожны, хто ведае беларускую мову і мае доступ да інтэрнэту. Традыцыйна вітаецца напісанне як мага большай колькасці артыкулаў пра жанчын, звязаных з Беларуссю. === Асноўныя мэты марафону === * Зрабіць больш даступнай інфармацыю пра выдатных жанчын Беларусі і свету. * Пашырыць кола аўтараў і рэдактараў артыкулаў Вікіпедыі на беларускай мове. === Тэмы артыкулаў === * '''«Выдатныя жанчыны Беларусі»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра беларускіх жанчын. * '''«Выдатныя жанчыны свету»''' — артыкулы на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пра жанчын свету. Пад беларускімі жанчынамі маюцца на ўвазе жанчыны [[беларусы|беларускай нацыянальнасці]], альбо з грамадзянствам ці падданствам [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] / [[БССР]] / [[БНР]] / [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] / [[Гісторыя Беларусі#Княствы беларускіх зямель|іншых княстваў беларускіх зямель]], а таксама жанчыны з іншых краін, чыя асноўная дзейнасць сканцэнтравана на [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|беларускіх землях]] у цяперашні час або ў адпаведную гістарычную эпоху. === Тэрміны правядзення === * Старт: 8 сакавіка 2026 года 00:00:01 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Фініш: 8 красавіка 2026 года 23:59:59 [[Беларускі час|Мінскі час]] [[UTC+03:00]]. * Падвядзенне вынікаў праекта «WikiGap 2026 Беларусь» — да 12 красавіка 2026 года. === Правілы ўдзелу === * Узроставых абмежаванняў на ўдзел у марафоне няма. * Кожны удзельнік павінен мець уласны ўліковы запіс у Вікіпедыі і прымаць ўдзел у марафоне толькі з аднаго ўліковага запісу. * Напісанне артыкулаў пра жанчын на [[Беларуская мова|беларускай мове]] згодна з [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|сучаснымі правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]. * Новыя артыкулы павінны быць напісаны ў перыяд з 8 сакавіка па 8 красавіка 2026 года. * У створаным артыкуле павінны быць мінімум 1000 сімвалаў (прыкладна 150 словаў), спасылкі на крыніцы інфармацыі, прастаўленыя катэгорыі і ўнутраныя спасылкі. * Артыкулы не павінны ўтрымліваць парушэнняў [[be:Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]]. * Можна ствараць любы артыкул пра жанчын або выбраць са [[be:Вікіпедыя:Што рабіць/WikiGap|спісу прапанаваных]]. == Падвядзенне вынікаў == * За кожны створаны артыкул, які задавальняе [[be:Вікіпедыя:Пяць слупоў|патрабаванням]], удзельнік атрымлівае 1 бал. * За кожны створаны артыкул пра асобу, звязаную з Беларуссю, удзельнік атрымлівае дадатковы 1 бал. == Справаздача == * Каб унёсак быў улічаны, неабходна дадаць у адпаведную секцыю ніжэй спасылкі на створаныя артыкулы. * Спасылку на створаны артыкул дадавайце ў выглядзе: '''<nowiki># [[Назва артыкула]] — ~~~~ </nowiki>''' == Спіс створаных артыкулаў == <div class="references-small" style="-moz-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; -webkit-column-count:<noinclude>3</noinclude><includeonly>2</includeonly>; font-size:13px;"> ::: '''8 сакавіка''' # [[Галіна Патаева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:22, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Валянцінаўна Лапіна]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 17:36, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Серафіна Луі]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 22:19, 8 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Баляславаўна Бажко]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:25, 8 сакавіка 2026 (+03) #: '''9 сакавіка''' # [[Яўгенія Барысаўна Пастарнак]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 10:44, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Эльза Марыяна фон Розен]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Інеса Аўксенцьеўна Ушацкая]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:23, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Воцінава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:40, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Міхайлаўна Ялатамцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:41, 9 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Паўлаўна Вараб’ёва]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:42, 9 сакавіка 2026 (+03) #: '''10 сакавіка''' # [[Вольга Сцяпанаўна Захарава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:06, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Віктараўна Кобец]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:24, 10 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Іванаўна Паўлянок]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:13, 10 сакавіка 2026 (+03) #: '''11 сакавіка''' # [[Іванна Іванаўна Бамбешка]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 08:50, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Лілія Іванаўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:59, 11 сакавіка 2026 (+03) # [[Вольга Уладзіміраўна Яноўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:44, 11 сакавіка 2026 (+03) #: '''12 сакавіка''' # [[Ізабела Ружа Радзівіл]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:35, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Крыловіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 08:55, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Эда Ахі]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:03, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Дорыс Карэва]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Керсці Мерылаас]] --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:57, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Сцяпанаўна Сідарава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:24, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Галіна Феліксаўна Сідзельнікава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:16, 12 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Міхайлаўна Кудраўцава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:28, 12 сакавіка 2026 (+03) #: '''13 сакавіка''' # [[Святлена Немагай]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:14, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Герасімаўна Моршчанка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:57, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Цвятаева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:06, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Аляксандраўна Шаўцова]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 19:07, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Акуліна Андрэеўна Барадуліна]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:10, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Алеся Міхайлаўна Гетманава]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 21:50, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Барбара Міцкевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:35, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Зоя Макараўна Задора]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:20, 13 сакавіка 2026 (+03) # [[Аліна Яўгенаўна Шаўчук]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 23:47, 13 сакавіка 2026 (+03) #: '''14 сакавіка''' # [[Панна аптэчкова]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 01:27, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Фаня Кон]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 18:28, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Марыя Бадзей]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Пола Бён-Гурыён]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:45, 14 сакавіка 2026 (+03) # [[Людміла Эдуардаўна Камянкова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:57, 14 сакавіка 2026 (+03) #: '''15 сакавіка''' # [[Цэліна Шыманоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:36, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Таццяна Іванаўна Калядка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:18, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Леанора Уладзіміраўна Барсук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 18:04, 15 сакавіка 2026 (+03) # [[Наталля Бінкевіч]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:22, 15 сакавіка 2026 (+03) #: '''16 сакавіка''' # [[Караліна Сабаньска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:47, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Станіслава Браніславаўна Шымусік]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 02:12, 16 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Тарасаўна Пятрэнка]] — [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 13:29, 16 сакавіка 2026 (+03) #: '''17 сакавіка''' # [[Маржан Сатрапі]] — [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:37, 17 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Андрэева]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:20, 17 сакавіка 2026 (+03) #: '''18 сакавіка''' # [[Адэля з Устроні]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:03, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Ірына Уладзіміраўна Ігнацюк]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:32, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Святлана Іванаўна Загнетава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 14:14, 18 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Сяргееўна Бохан]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:49, 18 сакавіка 2026 (+03) #: '''19 сакавіка''' # [[Станіслава Васільеўна Барычэўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:25, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Соф’я Яфімаўна Пісклячэнка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:51, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ёхэвед Бат-Мір'ям]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:50, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Хася Дроры]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:29, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Мір'ям Бен-Порат]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:53, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Наімаўна Касымава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:35, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Жняя]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:45, 19 сакавіка 2026 (+03) # [[Ларыса Мікалаеўна Зайцава]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:44, 19 сакавіка 2026 (+03) #: '''20 сакавіка''' # [[Барбара Чарнавеска]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:11, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Маргарыта Дмітрук]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 20:16, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Анна Марголін]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:57, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Тамара Саланевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:54, 20 сакавіка 2026 (+03) # [[Антаніна Уладзіміраўна Шатухіна]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:06, 20 сакавіка 2026 (+03) #: '''21 сакавіка''' # [[Лера Барадзіцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:19, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Яўгенія Піліпаўна Сідарчук]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:26, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Алена Міронаўна Чухнюк]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:56, 21 сакавіка 2026 (+03) # [[Зінаіда Пятроўна Кіжнерава]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:55, 21 сакавіка 2026 (+03) #: '''22 сакавіка''' # [[Хана Майзель]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:00, 22 сакавіка 2026 (+03) # [[Рыта Сямёнаўна Цакунова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:46, 22 сакавіка 2026 (+03) #: '''23 сакавіка''' # [[Кацярына Давыдзенка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:26, 23 сакавіка 2026 (+03) # [[Берта Сінгерман]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:23, 23 сакавіка 2026 (+03) #: '''24 сакавіка''' # [[Соф'я Гецава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 16:00, 24 сакавіка 2026 (+03) #: '''25 сакавіка''' # [[Марыя Ягораўна Чуяшова]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 05:57, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Дарота Міхалюк]] --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Кацярына Шульга]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 13:42, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Міхайлаўна Самусева]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 13:45, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Альма Лапінскене]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 15:58, 25 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Хаткоўская]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:51, 25 сакавіка 2026 (+03) #: '''26 сакавіка''' # [[Роза Гінасар]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 17:41, 26 сакавіка 2026 (+03) # [[Ніна Іванаўна Дзенісенка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:39, 26 сакавіка 2026 (+03) #: '''27 сакавіка''' # [[Фрумка Плотніцкая]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:19, 27 сакавіка 2026 (+03) #: '''2 красавіка''' # [[Наталі Дормер]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 12:14, 2 красавіка 2026 (+03) # [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:47, 2 красавіка 2026 (+03) #: '''3 красавіка''' # [[Зінаіда Пятроўна Ярашэвіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:29, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Глагоўская]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:40, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Францішка Сокалава]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:36, 3 красавіка 2026 (+03) # [[Алена Андрэеўна Сцепановіч]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 23:54, 3 красавіка 2026 (+03) #: '''4 красавіка''' # [[Ганна Скаржанка]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:46, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''5 красавіка''' # [[Барбара Скарга]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:03, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Марыя Леанідаўна Пахоменка]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 11:24, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Наомі Скот]] — [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 14:56, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Валянціна Ціханаўна Ляпешка]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:31, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Іна Радаева]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 23:50, 5 красавіка 2026 (+03) # [[Ірына Сцяпанаўна Мазуркевіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) #: '''6 красавіка''' # [[Рахіль Баумволь]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 09:56, 6 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Пятроўна Целябук]] --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 17:09, 6 красавіка 2026 (+03) #: '''7 красавіка''' # [[Сафія Гурэвіч]] — [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:44, 7 красавіка 2026 (+03) # [[Ніна Мікалаеўна Чураба]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 02:46, 7 красавіка 2026 (+03) # [[Раберта Уільямс]] — [[Удзельнік:Xlomid|Xlomid]] 15:18, 7 красавіка 2026 (+03) # [[Крысціна Віталеўна Лядская]] — [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:51, 7 красавіка 2026 (+03) #: '''8 красавіка''' # [[Вольга Лукінічна Калоша]] — [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:50, 8 красавіка 2026 (+03) </div> == Створаныя артыкулы == Калі ласка, дадавайце на старонцы размоў кожнага новага артыкула адпаведны шаблон: {{Ш|Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} {{Шаблон:Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты]] 8jd9q20gr827xtsc3a7wyh0vd15agyr 0 805262 5123505 5122815 2026-04-08T16:41:42Z HK-47 9640 /* Пералёт да Месяца */ дапаўненне, абнаўленне звестак 5123505 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = |Назва карабля=Арыён (версія CM-003) + ESM-2}} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. У тым жа 2017 годзе з'явілася прапанова адправіць чатырох астранаўтаў на борце «Арыёна» ў месяцовую місію працягласцю ад 8 да 21 дня для дастаўкі першага элемента запланаванай касмічнай станцыі «Месяцовы шлюз». Аднак гэта прапанова не была рэалізавана, і ў сакавіку 2018 года НАСА вырашыла, што першы модуль «Шлюза» будзе запушчаны з дапамогай камерцыйнай ракеты, бо ўзніклі затрымкі ў будаўніцтве мабільнай ракеты-носьбіта, неабходнай для больш магутнай верхняй ступені. У выніку ў якасці ракеты-носьбіта была абраная ракета [[Falcon Heavy|SpaceX Falcon Heavy]]. Аднак праграма«Месяцовы шлюз» была адменена ў сакавіку 2026 года. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=гісторыі падрыхтоўкі місіі Артэміда-1}} === Планаванне запуску === 12 сакавіка 2026 года, пасля праверкі гатоўнасці да палёту, былі абвешчаныя сем двухгадзінных стартавых вокнаў на 1-6 красавіка і 30 красавіка. 18 сакавіка НАСА абвясціла, што ракета-носьбіт '''Artemis II Space Launch System''' (SLS) і касмічны карабель «Арыён» будуць вывезены на наступны дзень на стартавую пляцоўку 39B у Касмічным цэнтры Кенэдзі ў Фларыдзе. Тым часам экіпаж місіі «Артэміды-2» адправіўся на каранцін у Х'юстане, каб пераканацца ў сваім здароўі перад запускам. 20 сакавіка, пасля затрымкі з-за моцнага ветру, SLS быў вывезены з будынка зборкі касмічных апаратаў на стартавую пляцоўку 39B у другі раз. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|«Інтэгрыці» (капсула «Арыён» разам са службовым модулем) перад устаноўкай на 2-ю ступень ракеты-носьбіта. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакалася, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці магчыма было рабіць карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» змог бы выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. На пяты дзень палёту «Арыён» выканаў карэктуючы імпульс (17,5 с)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/|title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> для падтрымання траекторыі да Месяца. Экіпаж таксама пратэставаў свае скафандры сістэмы выжывання экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/|title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> і правёў кансультацыі з цэнтрам кіравання палётамі, каб зверыць спіс першачарговых мэт на паверхні Месяца (выбрана 30 такіх мэт) для назірання і фотаздымаў падчас пралёта. === Пралёт каля Месяца === На шосты дзень палёту «Арыён» увайшоў у [[Сфера дзеяння прыцягнення (астраномія)|сферу ўплыву]] Месяца (6 красавіка прыкладна ў 00:41 UTC-4''')''', дзе месяцовая Гравітацыя стала дамінуючай сілай, якая вызначае яго траекторыю. «Арыён» абляцеў месяц на мінімальнай адлегласці каля 6545 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні ў 23:00 UTC 6 красавіка. Яго максімальная адлегласць ад зямлі склала 406 771 км у 23:02 UTC, і ён перасягнуў рэкорд «[[Апалон-13|Апалона-13]]» у 400 171 км як самая далёкая пілатуемая місія ад зямлі. Пачынаючы з 22:46 UTC, калі Месяц знаходзіўся паміж «Арыёнам» і Зямлёй, на 40 хвілін адбылася запланаваная страта сігналу, у 23:24 UTC сігнал з Зямлі быў адноўлены. НАСА мяркуе, што на працягу чатырохдзённага зваротнага палёту будуць выконвацца дадатковыя карэкціруючыя Манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў атмасферу Зямлі. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць "актыграфічныя датчыкі", падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. * Падчас пралёта экіпаж выявіў два безыменныя кратары, якія яны прапанавалі назваць «Інтэгрыці» (у гонар свайго касмічнага карабля) і «Кэрал» (у гонар памерлай жонкі Уайзмена). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] lcgsbp1nugw5w3szapxm3klyi48mq9w 5123763 5123505 2026-04-09T10:47:43Z JerzyKundrat 174 /* Пралёт каля Месяца */ арфаграфія 5123763 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = |Назва карабля=Арыён (версія CM-003) + ESM-2}} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. У тым жа 2017 годзе з'явілася прапанова адправіць чатырох астранаўтаў на борце «Арыёна» ў месяцовую місію працягласцю ад 8 да 21 дня для дастаўкі першага элемента запланаванай касмічнай станцыі «Месяцовы шлюз». Аднак гэта прапанова не была рэалізавана, і ў сакавіку 2018 года НАСА вырашыла, што першы модуль «Шлюза» будзе запушчаны з дапамогай камерцыйнай ракеты, бо ўзніклі затрымкі ў будаўніцтве мабільнай ракеты-носьбіта, неабходнай для больш магутнай верхняй ступені. У выніку ў якасці ракеты-носьбіта была абраная ракета [[Falcon Heavy|SpaceX Falcon Heavy]]. Аднак праграма«Месяцовы шлюз» была адменена ў сакавіку 2026 года. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=гісторыі падрыхтоўкі місіі Артэміда-1}} === Планаванне запуску === 12 сакавіка 2026 года, пасля праверкі гатоўнасці да палёту, былі абвешчаныя сем двухгадзінных стартавых вокнаў на 1-6 красавіка і 30 красавіка. 18 сакавіка НАСА абвясціла, што ракета-носьбіт '''Artemis II Space Launch System''' (SLS) і касмічны карабель «Арыён» будуць вывезены на наступны дзень на стартавую пляцоўку 39B у Касмічным цэнтры Кенэдзі ў Фларыдзе. Тым часам экіпаж місіі «Артэміды-2» адправіўся на каранцін у Х'юстане, каб пераканацца ў сваім здароўі перад запускам. 20 сакавіка, пасля затрымкі з-за моцнага ветру, SLS быў вывезены з будынка зборкі касмічных апаратаў на стартавую пляцоўку 39B у другі раз. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|«Інтэгрыці» (капсула «Арыён» разам са службовым модулем) перад устаноўкай на 2-ю ступень ракеты-носьбіта. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакалася, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці магчыма было рабіць карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» змог бы выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. На пяты дзень палёту «Арыён» выканаў карэктуючы імпульс (17,5 с)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/|title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> для падтрымання траекторыі да Месяца. Экіпаж таксама пратэставаў свае скафандры сістэмы выжывання экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/|title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> і правёў кансультацыі з цэнтрам кіравання палётамі, каб зверыць спіс першачарговых мэт на паверхні Месяца (выбрана 30 такіх мэт) для назірання і фотаздымаў падчас пралёта. === Пралёт каля Месяца === На шосты дзень палёту «Арыён» увайшоў у [[Сфера дзеяння прыцягнення (астраномія)|сферу ўплыву]] Месяца (6 красавіка прыкладна ў 00:41 UTC-4''')''', дзе месяцовая гравітацыя стала дамінуючай сілай, якая вызначае яго траекторыю. «Арыён» абляцеў месяц на мінімальнай адлегласці каля 6545 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні ў 23:00 UTC 6 красавіка. Яго максімальная адлегласць ад зямлі склала 406 771 км у 23:02 UTC, і ён перасягнуў рэкорд «[[Апалон-13|Апалона-13]]» у 400 171 км як самая далёкая пілатуемая місія ад Зямлі. Пачынаючы з 22:46 UTC, калі Месяц знаходзіўся паміж «Арыёнам» і Зямлёй, на 40 хвілін адбылася запланаваная страта сігналу, у 23:24 UTC сігнал з Зямлі быў адноўлены. НАСА мяркуе, што на працягу чатырохдзённага зваротнага палёту будуць выконвацца дадатковыя карэкціруючыя Манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў атмасферу Зямлі. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць "актыграфічныя датчыкі", падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. * Падчас пралёта экіпаж выявіў два безыменныя кратары, якія яны прапанавалі назваць «Інтэгрыці» (у гонар свайго касмічнага карабля) і «Кэрал» (у гонар памерлай жонкі Уайзмена). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] rsyoznhc2uqsf6y6g5df8dxmem4uttu 5123764 5123763 2026-04-09T10:48:35Z JerzyKundrat 174 /* Пралёт каля Месяца */ арфаграфія 5123764 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = |Назва карабля=Арыён (версія CM-003) + ESM-2}} '''«Артэміда-2»''' - першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. У тым жа 2017 годзе з'явілася прапанова адправіць чатырох астранаўтаў на борце «Арыёна» ў месяцовую місію працягласцю ад 8 да 21 дня для дастаўкі першага элемента запланаванай касмічнай станцыі «Месяцовы шлюз». Аднак гэта прапанова не была рэалізавана, і ў сакавіку 2018 года НАСА вырашыла, што першы модуль «Шлюза» будзе запушчаны з дапамогай камерцыйнай ракеты, бо ўзніклі затрымкі ў будаўніцтве мабільнай ракеты-носьбіта, неабходнай для больш магутнай верхняй ступені. У выніку ў якасці ракеты-носьбіта была абраная ракета [[Falcon Heavy|SpaceX Falcon Heavy]]. Аднак праграма«Месяцовы шлюз» была адменена ў сакавіку 2026 года. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=гісторыі падрыхтоўкі місіі Артэміда-1}} === Планаванне запуску === 12 сакавіка 2026 года, пасля праверкі гатоўнасці да палёту, былі абвешчаныя сем двухгадзінных стартавых вокнаў на 1-6 красавіка і 30 красавіка. 18 сакавіка НАСА абвясціла, што ракета-носьбіт '''Artemis II Space Launch System''' (SLS) і касмічны карабель «Арыён» будуць вывезены на наступны дзень на стартавую пляцоўку 39B у Касмічным цэнтры Кенэдзі ў Фларыдзе. Тым часам экіпаж місіі «Артэміды-2» адправіўся на каранцін у Х'юстане, каб пераканацца ў сваім здароўі перад запускам. 20 сакавіка, пасля затрымкі з-за моцнага ветру, SLS быў вывезены з будынка зборкі касмічных апаратаў на стартавую пляцоўку 39B у другі раз. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб'явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен - першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох - першай жанчынай, а Уайзман - самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні "рэкорд" у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту "пахавання" на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася "камера стыкоўкі" для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|«Інтэгрыці» (капсула «Арыён» разам са службовым модулем) перад устаноўкай на 2-ю ступень ракеты-носьбіта. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр "TLI" (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакалася, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці магчыма было рабіць карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» змог бы выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. На пяты дзень палёту «Арыён» выканаў карэктуючы імпульс (17,5 с)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/|title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> для падтрымання траекторыі да Месяца. Экіпаж таксама пратэставаў свае скафандры сістэмы выжывання экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/|title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> і правёў кансультацыі з цэнтрам кіравання палётамі, каб зверыць спіс першачарговых мэт на паверхні Месяца (выбрана 30 такіх мэт) для назірання і фотаздымаў падчас пралёта. === Пралёт каля Месяца === На шосты дзень палёту «Арыён» увайшоў у [[Сфера дзеяння прыцягнення (астраномія)|сферу ўплыву]] Месяца (6 красавіка прыкладна ў 00:41 UTC-4''')''', дзе месяцовая гравітацыя стала дамінуючай сілай, якая вызначае яго траекторыю. «Арыён» абляцеў Месяц на мінімальнай адлегласці каля 6545 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні ў 23:00 UTC 6 красавіка. Яго максімальная адлегласць ад зямлі склала 406 771 км у 23:02 UTC, і ён перасягнуў рэкорд «[[Апалон-13|Апалона-13]]» у 400 171 км як самая далёкая пілатуемая місія ад Зямлі. Пачынаючы з 22:46 UTC, калі Месяц знаходзіўся паміж «Арыёнам» і Зямлёй, на 40 хвілін адбылася запланаваная страта сігналу, у 23:24 UTC сігнал з Зямлі быў адноўлены. НАСА мяркуе, што на працягу чатырохдзённага зваротнага палёту будуць выконвацца дадатковыя карэкціруючыя Манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў атмасферу Зямлі. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». "Карысныя нагрузкі" былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне "Артэміда", і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> - TACHELES - нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах.   - ATENEA - кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата - вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. - K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання - Space Weather CubeSat-1 - кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор'я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць "актыграфічныя датчыкі", падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных "падвеса"), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца "[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]" сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве "радыёсеткі" працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку "Арыёна" з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж "Артэміды-2" прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. * Падчас пралёта экіпаж выявіў два безыменныя кратары, якія яны прапанавалі назваць «Інтэгрыці» (у гонар свайго касмічнага карабля) і «Кэрал» (у гонар памерлай жонкі Уайзмена). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] ljay20m4d1d2zjw5kz2ewykr0df2ftb 5123765 5123764 2026-04-09T10:49:28Z JerzyKundrat 174 5123765 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = |Назва карабля=Арыён (версія CM-003) + ESM-2}} '''«Артэміда-2»''' — першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. У тым жа 2017 годзе з’явілася прапанова адправіць чатырох астранаўтаў на борце «Арыёна» ў месяцовую місію працягласцю ад 8 да 21 дня для дастаўкі першага элемента запланаванай касмічнай станцыі «Месяцовы шлюз». Аднак гэта прапанова не была рэалізавана, і ў сакавіку 2018 года НАСА вырашыла, што першы модуль «Шлюза» будзе запушчаны з дапамогай камерцыйнай ракеты, бо ўзніклі затрымкі ў будаўніцтве мабільнай ракеты-носьбіта, неабходнай для больш магутнай верхняй ступені. У выніку ў якасці ракеты-носьбіта была абраная ракета [[Falcon Heavy|SpaceX Falcon Heavy]]. Аднак праграма"Месяцовы шлюз" была адменена ў сакавіку 2026 года. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=гісторыі падрыхтоўкі місіі Артэміда-1}} === Планаванне запуску === 12 сакавіка 2026 года, пасля праверкі гатоўнасці да палёту, былі абвешчаныя сем двухгадзінных стартавых вокнаў на 1-6 красавіка і 30 красавіка. 18 сакавіка НАСА абвясціла, што ракета-носьбіт '''Artemis II Space Launch System''' (SLS) і касмічны карабель «Арыён» будуць вывезены на наступны дзень на стартавую пляцоўку 39B у Касмічным цэнтры Кенэдзі ў Фларыдзе. Тым часам экіпаж місіі «Артэміды-2» адправіўся на каранцін у Х’юстане, каб пераканацца ў сваім здароўі перад запускам. 20 сакавіка, пасля затрымкі з-за моцнага ветру, SLS быў вывезены з будынка зборкі касмічных апаратаў на стартавую пляцоўку 39B у другі раз. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб’явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен — першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох — першай жанчынай, а Уайзман — самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні «рэкорд» у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту «пахавання» на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася «камера стыкоўкі» для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|«Інтэгрыці» (капсула «Арыён» разам са службовым модулем) перад устаноўкай на 2-ю ступень ракеты-носьбіта. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр «TLI» (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакалася, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці магчыма было рабіць карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» змог бы выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. На пяты дзень палёту «Арыён» выканаў карэктуючы імпульс (17,5 с)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/|title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> для падтрымання траекторыі да Месяца. Экіпаж таксама пратэставаў свае скафандры сістэмы выжывання экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/|title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> і правёў кансультацыі з цэнтрам кіравання палётамі, каб зверыць спіс першачарговых мэт на паверхні Месяца (выбрана 30 такіх мэт) для назірання і фотаздымаў падчас пралёта. === Пралёт каля Месяца === На шосты дзень палёту «Арыён» увайшоў у [[Сфера дзеяння прыцягнення (астраномія)|сферу ўплыву]] Месяца (6 красавіка прыкладна ў 00:41 UTC-4''')''', дзе месяцовая гравітацыя стала дамінуючай сілай, якая вызначае яго траекторыю. «Арыён» абляцеў Месяц на мінімальнай адлегласці каля 6545 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні ў 23:00 UTC 6 красавіка. Яго максімальная адлегласць ад зямлі склала 406 771 км у 23:02 UTC, і ён перасягнуў рэкорд «[[Апалон-13|Апалона-13]]» у 400 171 км як самая далёкая пілатуемая місія ад Зямлі. Пачынаючы з 22:46 UTC, калі Месяц знаходзіўся паміж «Арыёнам» і Зямлёй, на 40 хвілін адбылася запланаваная страта сігналу, у 23:24 UTC сігнал з Зямлі быў адноўлены. НАСА мяркуе, што на працягу чатырохдзённага зваротнага палёту будуць выконвацца дадатковыя карэкціруючыя Манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў атмасферу Зямлі. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». «Карысныя нагрузкі» былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне «Артэміда», і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> — TACHELES — нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах. — ATENEA — кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата — вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. — K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання — Space Weather CubeSat-1 — кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор’я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць «актыграфічныя датчыкі», падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных «падвеса»), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца «[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]» сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве «радыёсеткі» працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку «Арыёна» з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж «Артэміды-2» прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. * Падчас пралёта экіпаж выявіў два безыменныя кратары, якія яны прапанавалі назваць «Інтэгрыці» (у гонар свайго касмічнага карабля) і «Кэрал» (у гонар памерлай жонкі Уайзмена). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] 9rxpmcn8u292njlivv5pwzsdxhxblcb 5123774 5123765 2026-04-09T11:01:47Z JerzyKundrat 174 /* Пралёт каля Месяца */ 5123774 wikitext text/x-wiki {{Касмічная экспедыцыя |Імя = ''Артэміда-2'' <!-- Эмблема экспедыцыі --> |Эмблема = Artemis II patch.svg <!--Палётныя даныя карабля --> |Ракета-носьбіт = [[Space Launch System|SLS Block 1 Crew]] |Стартавая пляцоўка = LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі]] [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |Запуск = [[1 красавіка]], [[2026]]<br />22:35:00 [[GMT]] |Пасадка карабля = |Працягласць палёту карабля = |Маса = |NSSDC_ID =2026-069A |NORAD_ID = <!--Палётныя даныя экіпажа --> |Членаў экіпажа = 4 |Пазыўны = <!--Фота экіпажа --> |Фатаграфія = Artemis 2 Crew Portrait.jpg |Апісанне Фота = ''па гадзіннікавай стрэлке: Кох, Гловэр, Хансэн, Уайзман'' <!--Звязаныя экспедыцыі --> |Папярэдняя = [[File:Artemis I Patch.svg|100px]] [[Артэміда-1]] |Наступная = |Назва карабля=Арыён (версія CM-003) + ESM-2}} '''«Артэміда-2»''' — першая пілатуемая місія па аблёце [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] ў рамках праграмы «Артэміда». Ракета-носьбіт SLS запушчаны з касмадрома Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі ў 22:35 (UTC) [[1 красавіка]] 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://tech.onliner.by/2026/04/02/vpervye-za-54-goda-nasa-uspeshno-otpravila-lyudej-k-lune-v-ramkax-missii-artemis-2|title=Впервые за 54 года. NASA успешно отправила людей к Луне в рамках миссии Artemis 2|website=onliner.by}}</ref> Пад час дзесяцідзённай місіі астранаўты [[НАСА]] Рыд Уайзмэн, Віктара Гловера і Крысціна Кох, а таксама астранаўт канадскага касмічнага агенцтва Джэрэмі Хансен абляцяць вакол Месяца і вернуцца на Зямлю па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. Гэта першая пілатуемая місія для праграмы і касмічнага карабля «Арыён». Яна стала першай пілатуемай місіяй за межы нізкай калязямной арбіты з часоў «[[Апалон-17|Апалона-17]]» (снежань 1972 года), а Крысціна Кох стане першай жанчынай якая пабывае на арбіце Месяца. == Гісторыя місіі == Першапачаткова місія называлася «Exploration Mission-2» (Даследчая місія-2) і прызначалася для пазней адмененай місіі па перанакіраванні астэроідаў. У 2017 годзе планаваўся запуск ракеты Space Launch System Block 1B (мадэрнізаванай версіяй ракеты з праграмы «[[Спейс шатл]]») з верхняй прыступкай Exploration Upper Stage (дапрацаваная ступень ракета-носьбіта Дэльта), месяцовым касмічным апаратам Block 1 Orion і карыснай нагрузкай у 50,7 тон. План складаўся ў тым, каб зблізіцца з астэроідам, раней выведзеным на стабільную месяцовую арбіту рабатызаванай місіяй Asteroid Redirect Mission, і накіраваць астранаўтаў каб яны выйшаўшы ў адкрыты космас і сабралі «ўзоры глебы» з астэроіда. Але ў красавіку 2017 годзе місія па перанакіраванні астэроідаў была адменена. Замест яе была прапанавана 8-дзённая місія з экіпажам з чатырох астранаўтаў, адпраўленых па траекторыі свабоднага вяртання вакол Месяца. У тым жа 2017 годзе з’явілася прапанова адправіць чатырох астранаўтаў на борце «Арыёна» ў месяцовую місію працягласцю ад 8 да 21 дня для дастаўкі першага элемента запланаванай касмічнай станцыі «Месяцовы шлюз». Аднак гэта прапанова не была рэалізавана, і ў сакавіку 2018 года НАСА вырашыла, што першы модуль «Шлюза» будзе запушчаны з дапамогай камерцыйнай ракеты, бо ўзніклі затрымкі ў будаўніцтве мабільнай ракеты-носьбіта, неабходнай для больш магутнай верхняй ступені. У выніку ў якасці ракеты-носьбіта была абраная ракета [[Falcon Heavy|SpaceX Falcon Heavy]]. Аднак праграма"Месяцовы шлюз" была адменена ў сакавіку 2026 года. {{У планах|элемент=раздзел|прысвечаны=гісторыі падрыхтоўкі місіі Артэміда-1}} === Планаванне запуску === 12 сакавіка 2026 года, пасля праверкі гатоўнасці да палёту, былі абвешчаныя сем двухгадзінных стартавых вокнаў на 1-6 красавіка і 30 красавіка. 18 сакавіка НАСА абвясціла, што ракета-носьбіт '''Artemis II Space Launch System''' (SLS) і касмічны карабель «Арыён» будуць вывезены на наступны дзень на стартавую пляцоўку 39B у Касмічным цэнтры Кенэдзі ў Фларыдзе. Тым часам экіпаж місіі «Артэміды-2» адправіўся на каранцін у Х’юстане, каб пераканацца ў сваім здароўі перад запускам. 20 сакавіка, пасля затрымкі з-за моцнага ветру, SLS быў вывезены з будынка зборкі касмічных апаратаў на стартавую пляцоўку 39B у другі раз. == Экіпаж == Яшчэ да абвяшчэння складу экіпажа экспедыцыі было вядома, што ў склад экіпажа «Артэміды-2» з чатырох чалавек будзе ўваходзіць астранаўт канадскага касмічнага агенцтва (CSA), першы канадзец які здзейсніць падарожжа за межы [[Нізкая калязямная арбіта|нізкай калязямной арбіты]] (ён таксама стане першым астранаўтам не з ЗША які апынецца на арбіце Месяца) у адпаведнасці з умовамі дагавора 2020 года паміж ЗША і Канадай<ref name="CSA">{{cite report |url = https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |access-date = 2020-12-16 |title = В миссии НАСА Artemis 2 будет участвовать канадский астронавт |publisher = Global News |date = 2020-12-16 |archive-date = 2020-12-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status = live }}</ref>. У пазнейшых экспедыцыях плануецца ўдзел астранаўтаў ад іншых краін, якія падпісалі пагадненні па праграме «Артэміда». [[Файл:Artemis-II-Mascot-Crew+Mascot.webp|злева|міні|300x300пкс|Асноўны экіпаж «Артэміды-2» (27 сакавіка 2026 г.)]] 3 красавіка 2023 года НАСА аб’явіла імёны членаў экіпажа<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=en-US|title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis - NASA|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля !Стаж палётаў у космасе (сут.) |- | Рыд Уайсмэн |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Камандзір |165,3 |- | Віктар Гловэр |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Пілот |167,3 |- | Крысціна Кук |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |328,5 |- | Джэрэмі Хансэн |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]] || Спецыяліст палёта | - |} Дублёры: {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Астранаўт !Краіна ! !Роля |- | Андрэ Дуглас |{{ЗША}} ЗША|| [[НАСА]] || Спецыяліст палёта |- | Джэні Гібанс |{{Канада}} Канада|| [[Rанадскаt касмічнаt агенцтва|CSA]]|| Спецыяліст палёта |} У выніку поспеху Гловер стане першым чорнаскурым чалавекам, Хансен — першым грамадзянінам не ЗША (і першым Канадцам), Кох — першай жанчынай, а Уайзман — самым пажылым чалавекам (50 год, папярэдні «рэкорд» у [[Алан Шэпард|Алана Шепарда]] якому на момант палёту [[Апалон-14|Апалона-14]] было 47 год), якія здзейснілі палёт за межы нізкай калязямной арбіты і паблізу месяца ў прыватнасці. == Храналогія палёту == === Старт === [[Файл:Artemis II Rollout (NHQ202601170015).jpg|злева|міні|300x300пкс|Ракетаносьбіт Space Launch System вывозяць з будынку зборкі ракет (17 студзеня 2026 года)]] Звышцяжкая ракета SLS стартавала [[1 красавіка]] 2026 года ў 22:35 UTC з пускавы пляцоўкі LC-39B [[Касмічны цэнтр Кенэдзі|Касмічнага цэнтра імя Кэнэдзі]] ў [[Фларыда (штат)|Фларыдзе]] (ЗША). Экіпаж складаецца з трох астранаўтаў ЗША і аднаго астранаўта канадскага касмічнага агенцтва. Чатыры асноўных рухавіка былі запушчаны за сем секунд да ўздыму са стартавага стала, пасля іх вываду на поўную магутнасць у момант адрыву былі запушчаны цвердапаліўныя паскаральнікі, якія забяспечвалі большую частку цягі на працягу двух хвілін. Паскаральнікі аддзяліліся на вышыні 48 км пры хуткасці 1,4 км/с. Першая ступень працавала каля 8 хвілін, у момант аддзялення Арыён апынуўся на высакаэліптычнайй арбіце з вышынёй апагею каля 2200 км. Верхняя ступень (ICPS) не задзейнічалася падчас вывядзення. === Палёт на арбіце Зямлі і праверкі сістэм === [[Файл:Artemis II Ascent Graphic (Artemis II Mission Trajectory Final).jpg|міні|300x300пкс|Храналогія першага этапу місіі]] Пасля выключэння рухавіка першай ступені была праведзена праверка сістэм жыццезабеспячэння. Пасля яе паспяховага завяршэння, праз 49 хвілін пасля старту ўключылася верхняя ступень ракета-носьбіта SLS (ICPS, якая ўяўляе дапрацаваную версію аналагічнай ступені ракета-носьбітаў [[Delta (ракета-носьбіт)|Delta]]), для ўздыму [[Перыгелій|перыгелія]] (перыгея). Пры дасягненні апаратам новага перыгелія было выканана ўключэнне рухавікоў на 15 хвілін для ўздыму [[Апагей|апагею]] да вышыні 74 тыс. км, перыяд абарачэння па сфарміраванай такім чынам арбіце склаў 23,5 гадзіны. Да гэтага момант паліва ў ступені ICPS было выдаткавана амаль цалкам, яна была адстыкаваная і экіпаж пачаў шэраг манеўраў карабля ў непасрэднай блізкасці ад ICPS яе для ацэнкі кіравальнасці рухавікоў сістэмы кіравання арыентацыяй службовага модуля(частка манеўраў выконвалася ў ручным рэжыме).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> Пасля гэтага ступень была пераведзена на арбіту «пахавання» на рэштках паліва (ступень накіруецца ў атмасферу такім чынам, каб незгарэўшыя ў атмасферы часткі ўпалі ў аддаленым раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]). Падчас манеўравання каля ступені ICPS выкарыстоўвалася «камера стыкоўкі» для збору дадзеных аб месцазнаходжанні для дапамогі ў навігацыі падчас збліжэнняў у будучых місіях ў калямесяцовым асяроддзі, дзе для ўстаноўкі дакладнага месцазнаходжання немагчыма выкарыстоўваць сістэмы навігацыі кшталту [[GPS]]. Таксама ў гэты момант былі запушчаны кубсаты, выведзеныя як спадарожная нагрузка. Пасля гэтага астранаўты перавялі кабіну карабля з стартавай у палётную канфігурацыю, усталявалі трэнажоры і правялі шэраг тэстаў сістэм жыццезабеспячэння пры фізічнай нагрузцы. Пасля вячэры наступіў час сну, разбітага на два чатырохгадзінных перыяду, у сувязі з неабходнасцю пракантраляваць уключэнне рухавікоў сэрвіснага модуля з мэтай яшчэ аднаго ўздыму перыгею. Да гэтага моманту аператары НАСА павінны вызначыць гатоўнасць да ўключэння рухавікоў для пераходу на пералётную арбіту да Месяца. === Пералёт да Месяца === [[Файл:Artemis II Service Module Moved to FAST Cell (52940993210).jpg|злева|міні|«Інтэгрыці» (капсула «Арыён» разам са службовым модулем) перад устаноўкай на 2-ю ступень ракеты-носьбіта. Бачны рухавік AJ10]] Пасля завяршэння аперацый на высокай калязямной арбіце і праверкі сістэм, у 19:49 (па ўсходнеамерыканскаму часу) «Арыён» выканаў манеўр «TLI» (працягласцю 5 хвілін 49 секунд) з выкарыстаннем рухавікоў свайго службовага модуля, вывеўшы касмічны апарат на траекторыю да Месяца. Асноўны рухавік ([[AJ10]]) службовага модуля выдаткаваў на гэты манёўр каля 450 кг гіпергалічнага паліва. Зроблены манеўр выводзіць «Арыён» на траекторыю вольнага вяртання, дазваляючы яму здзейсніць круг вакол Месяца і вярнуцца на зямлю без далейшага выкарыстання рухавікоў. Па плану, далейшае ўключэнне рухавікоў планавалася толькі для нязначных карэкціровак курсу. На трэці дзень палёту быў запланаваны першы з трох запланаваных карэкціруючых манеўраў для змены траекторыі руху. Але Цэнтр кіравання палётамі вызначыў, што касмічны апарат знаходзіцца на спрыяльнай траекторыі, і карэкціроўкі пакуль не патрэбны. На чацвёрты дзень палёту Кох і Хансэн па чарзе ўручную кіравалі касмічным апаратам, каб ацаніць яго характарыстыкі ў далёкім космасе. На працягу 41 хвіліны яны тэставалі два рэжыму кіравання рухавікамі (шэсць ступеняў свабоды і тры ступені свабоды) каб даць інжынерам дадатковыя дадзеныя і перспектывы адносна кіравальнасці касмічнага апарата. Чакалася, што падарожжа да Месяца і пралёт міма яго зоймуць каля чатырох дзён, на працягу якіх экіпаж будзе сачыць за сістэмамі касмічнага апарата і збіраць дадзеныя аб уздзеянні палёту ў далёкім космасе. Пры неабходнасці магчыма было рабіць карэкціруючыя манеўры, пасля чаго «Арыён» змог бы выкарыстоўваць гравітацыю Месяца для палягчэння вяртання на зямлю па траекторыі свабоднага вяртання. На пяты дзень палёту «Арыён» выканаў карэктуючы імпульс (17,5 с)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/|title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> для падтрымання траекторыі да Месяца. Экіпаж таксама пратэставаў свае скафандры сістэмы выжывання экіпажа<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/|title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo - NASA|date=2026-04-05|access-date=2026-04-08}}</ref> і правёў кансультацыі з цэнтрам кіравання палётамі, каб зверыць спіс першачарговых мэт на паверхні Месяца (выбрана 30 такіх мэт) для назірання і фотаздымаў падчас пралёта. === Пралёт каля Месяца === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена 6&nbsp;красавіка.]] На шосты дзень палёту «Арыён» увайшоў у [[Сфера дзеяння прыцягнення (астраномія)|сферу ўплыву]] Месяца (6 красавіка прыкладна ў 00:41 UTC-4), дзе месяцовая гравітацыя стала дамінуючай сілай, якая вызначае яго траекторыю. «Арыён» абляцеў Месяц на мінімальнай адлегласці каля 6545 км ад адваротнага боку месяцовай паверхні ў 23:00 UTC 6 красавіка. Яго максімальная адлегласць ад Зямлі склала 406 771 км у 23:02 UTC, і ён перасягнуў рэкорд «[[Апалон-13|Апалона-13]]» у 400 171 км як самая далёкая пілатуемая місія ад Зямлі. Пачынаючы з 22:46 UTC, калі Месяц знаходзіўся паміж «Арыёнам» і Зямлёй, на 40 хвілін адбылася запланаваная страта сігналу, у 23:24 UTC сігнал з Зямлі быў адноўлены. На працягу чатырохдзённага зваротнага палёту закладзены дадатковыя карэкціруючыя манеўры для забеспячэння дакладнага ўваходу ў [[атмасфера Зямлі|атмасферу Зямлі]]. == Другасная карысная нагрузка == [[Файл:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|міні|300x300пкс|Усталяванне кубсатаў у кальцы-адаптары (усталёўваюцца над ступенню ICPS). Верасень 2025 года]] Ініцыятыва НАСА па запуску малых спадарожнікаў-[[Кубсат|кубсатаў]] на Артэмідзе ўзнікла яшчэ ў 2019 годзе. Прымаліся прапановы ад амерыканскіх устаноў і кампаній аб запуску кубсатаў у якасці другасных карысных нагрузак на борце SL. НАСА планавала прыняць 6-секцыйныя (12 кг) і 12-секцыйныя (20 кг) кубсаты, якія павінны былі быць усталяваны ўнутры адаптара (пераходнага кальца) паміж верхняй ступенню SLS і службовым модулем касмічнага карабля Арыён, што пасля аддзялення Арыёна, вывела бы іх на высокую калязямную арбіту. Але ў кастрычніку 2021 года ад гэтай ідэі адмовіліся. У верасні 2024 года НАСА абвясціла, што яны адправіць пяць кубсатаў ад міжнародных партнёраў у рамках місіі «Артэміда-2». «Карысныя нагрузкі» былі адабраныя з краін, якія падпісалі пагадненне «Артэміда», і закліканы спрыяць развіццю глабальных навуковых і тэхналагічных даследаванняў, а таксама пашырыць міжнародны доступ да далёкага космасу. Было запушчана 4 кубсата:<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/|title=NASA’s SLS Rocket: Secondary Payloads - NASA|access-date=2026-04-05}}</ref> — TACHELES — нямецкі кубсат які будзе вывучаць уплыў касмічных умоў на электрычныя кампаненты, якія выкарыстоўваюцца ў месяцовых апаратах. — ATENEA — кубсат Нацыянальнай камісіі па касмічнай дзейнасці Аргенціны. Мэта апарата — вывучэнне радыяцыйнай абароны, адлюстраванне навакольнага радыяцыйнага асяроддзя, збор дадзеных GPS для планавання місіі і тэставанне сістэмы далёкай сувязі. — K-RadCube ад Карэйскага аэракасмічнага кіравання, якія будуць вывучаць дазіметрычны матэрыял, які імітуе тканіну чалавечага цела, для вымярэння ўздзеяння касмічнага выпраменьвання — Space Weather CubeSat-1 — кубсат саудаўскага касмічнага агенцтва з місіяй вымярэння аспектаў касмічнага надвор’я на высокай калязямной арбіце. == Карысная нагрузка і навуковыя эксперыменты == У ходзе эксперымента AVATAR былі дастаўлены клеткі [[Касцявы мозг|касцявога мозгу]], атрыманыя з узораў крыві экіпажа, і дапаможа даследчыкам вывучыць рэакцыю імуннай сістэмы чалавека на ўмовы глыбокага космасу. Актыўнасць імунных біямаркераў дасць магчымасць атрымаць дадатковыя дадзеныя. Таксама экіпаж перыядычна збірае ўзоры сліны. Акрамя таго, нямецкае касмічнае агенцтва (DLR) паставіла некалькі датчыкаў радыяцыі M-42, якія ўстаноўлены ўнутры «Арыёна». Гэтыя датчыкі, разам з уласнымі прыборамі вымярэння радыяцыі ад НАСА, дапамагаюць вызначыць узроўні радыяцыі на борце касмічнага карабля. У дапаўненне, экіпаж носіць «актыграфічныя датчыкі», падобныя на гадзіннік, якія збіраюць дадзеныя аб стане здароўя. == Абсталяванне == [[Файл:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|міні|300x300пкс|Сістэма аптычнай сувязі Orion Artemis II]] === Аптычная сістэма сувязі === У рамках місіі праводзяцца выпрабаванні і дэманстрацыя аптычнай сувязі з Зямлёй і назад з выкарыстаннем аптычнай сістэмы сувязі Orion Artemis II, якая выкарыстоўвае лазерныя прамяні. Такая аптычная сістэма можа быць менш і лягчэй, чым звычайная [[радыёсувязь]], а таксама спажываць менш энергіі, пры гэтым павялічваючы хуткасць перадачы. Апаратнае забеспячэнне сістэмы Orion Artemis II інтэгравана ў касмічны карабель «Арыён» і ўключае ў сябе аптычны модуль (100 мм тэлескоп і два карданных «падвеса»), мадэм і электроніку куравання. Orion Artemis II будзе падтрымліваць сувязь з наземнымі станцыямі ў Каліфорніі і Нью-Мексіке. Перадаючая прылада адпраўляе дадзеныя на Зямлю з хуткасцю перадачы да 260 Мбіт/с (у адрозненне ад чаканых 10 Мбіт/с па радыёканалах), што дазволіла экіпажу перадаць на Зямлю першыя 100 Гб дадзеных ужо да 5 красавіка.<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://telegraf.news/life/nasa-zapustilo-lazernuju-svyaz-dlya-artemida-2-vse-radi-krasivyh-snimkov-s-luny/|title=NASA запустило лазерную связь для «Артемида-2». Все ради красивых снимков с Луны? &ndash; Telegraf.news|website=Telegraf.news|access-date=2026-04-05}}</ref> Акрамя эксперыментальнай сістэмы Orion Artemis II, для сувязі з Зямлёй выкарыстоўваюцца «[[Радыёсувязь|больш звычайныя]]» сродкі сувязі якія звязваюць карабель т.з. Нізкакасмічнай (Near Space Network) і [[Сетка дальняй касмічнай сувязі НАСА|Глыбокакасмічнай сеткай сувязі НАСА]]. Гэтыя дзве «радыёсеткі» працуюць у тандэме, забяспечваючы падтрымку «Арыёна» з моманту запуску, вакол Месяца і назад на зямлю.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/communicating-with-missions/|title=SCaN: Communicating with Missions|access-date=2026-04-05}}</ref> == Няспраўнасці пад час палёту == === Туалет === Адразу пасля выхаду на каляземную арбіту, і перад далейшым разгонам да Месяца, экіпаж «Артэміды-2» прыступіў да падрыхтоўкі касмічнага карабля да жыцця ў космасе. Падчас гэтай аперацыі экіпаж паведаміў аб перарывістым індыкатары няспраўнасці туалета. Пасля кансультацый з камандай на зямлі прычына праблемы была высветлена і ліквідавана.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-apogee-raise-burn-complete-crew-looks-ahead-to-proximity-operations/|title=Artemis II Flight Update: Apogee Raise Burn Complete, Crew Looks Ahead to Proximity Operations - NASA|date=2026-04-01|access-date=2026-04-05}}</ref> == Іншыя факты == * iPhone 17 Pro Max ёсць у кожнага астранаўта місіі. Спецыялісты НАСА распрацавалі ўніверсальную прашыўку якая зрабіла з iPhone універсальную прыладу для хуткага маніторынгу бартавых сістэм. * Падчас пралёта экіпаж выявіў два безыменныя кратары, якія яны прапанавалі назваць «Інтэгрыці» (у гонар свайго касмічнага карабля) і «Кэрал» (у гонар памерлай жонкі Уайзмена). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграма «Артэміда»]] sna2mkt9vevqtpy7ik8eoebabgc0mlc 0 805273 5123789 5123238 2026-04-09T11:36:56Z StarDeg 16311 5123789 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзянісаў}} {{ДД}} '''Андрэй Іванавіч Дзянісаў''' (нар. [[3 кастрычніка]] [[1952]], [[Харкаў]], УССР, СССР) — расійскі дыпламат. Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Кітайскай Народнай Рэспубліцы (2013—2022). Член Прэзідыума Расійскай рады па міжнародных справах (2011). Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2003). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2005). Сенатар Расійскай Федэрацыі (з 2022 года), першы намеснік старшыні Камітэта Савета Федэрацыі па міжнародных справах. Намеснік старшыні Таварыства расійска-кітайскага сяброўства (з 2022 года). З-за ўварвання Расіі ва Украіну знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі ўсіх краін Еўрасаюза і Швейцарыі. {{start box}} {{succession box | before=[[Сяргей Віктаравіч Лаўроў]]| title=[[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] | years= [[2004]] — [[2006]] | after=[[Віталь Іванавіч Чуркін]]}} {{end box}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзянісаў Андрэй Іванавіч}} kz9wwzlkg4kgy3l7i07mbi09f2z3osh 0 805625 5123514 5123346 2026-04-08T17:12:03Z Xlomid 61480 дадаў дэталяў 5123514 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Раберта Уільямс | арыгінал імя = Roberta Lynn Williams | выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg | апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе | род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік | дата нараджэння = 16.02.1953 | месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]] }} '''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Cтваральніца першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' (1980).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}</ref> Таксама вядомая праз прыгодніцкія гульні серыі ''[[King's Quest]]'' і хорар-гульню ''[[Phantasmagoria]]''.<ref name=":2" /> Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2" />. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).<ref name=":1" /> У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.<ref name=":1" /> У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.<ref name=":1" /> У 1979 г. Кен, які працаваў праграмістам, набыў для сям'і першы дамашні камп'ютар, [[Apple II]]. Праз яго Раберта пазнаёмілася з тэкставай прыгодніцкай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'' ("Прыгоды ў Каласальнай пячоры"), дзякуючы якой яна зацікавілася камп'ютернымі гульнямі.<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.altaonline.com/culture/movies-tv-shows/a46976900/sierra-on-line-video-games-roberta-williams-joy-lanzendorfer/|title=Falling in and out of Love with Sierra On-Line|author=Lanzendorfer, Joy|website=Alta Online|date=2024-03-25|access-date=2026-04-08}}</ref> == Кар'ера == У 1979 г., натхніўшыся тэкставай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'', Раберта вырашыла стварыць уласную прыгодніцкую гульню і пераканала мужа [[Кен Уільямс|Кена]] прыняць удзел у працэсе распрацоўкі.<ref name=":3" /> У тым жа годзе Уільямсы заснавалі студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''). Першым праектам студыі стала прыгодніцкая гульня ''[[Mystery House]]'' ("Загадкавы дом"), для якой Раберта стварыла сцэнар, правілы і графіку, а Кен напісаў праграмны код.<ref name=":1" /> Акрамя вышэйназванай ''Colossal Cave Adventure'', гульня была натхнёная творчасцю [[Агата Крысці|Агаты Крысці]] і настольнай гульнёй ''[[Clue]]'' (''Cluedo''). У адрозненні ад папярэдніх прыгодніцкіх гульняў, якія складаліся выключна з тэкставых апісанняў падзей, у ''Mystery House'' упершыню выкарыстовывался графіка. ''Mystery House'' выйшаў у 1980 г. і моцна паўплываў на далейшае фармаванне жанру.<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":1" /> На працягу 80-х і ў першай палове 90-х гадоў, Sierra On-Line вырасла ў маштабах і стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. Уільямс у прыватнасці працавала над гульнямі ў серыі ''King's Quest,'' а таксама іншымі праектамі: ''The Dark Crystal'' (1983), ''The Colonel's Bequest'' (1989), ''[[Phantasmagoria]]'' (1995) і іншымі. У 1999 Раберта Уільямс, якая на той момант стала дызайнеркай больш за 20 гульняў, абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.<ref name=":1" /> Але ў 2023 г. разам з Кенам яна выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]]. Уільямс займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман "Развітанне з Тара" (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2" /> {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}} 0mste2ozg6ja7mxpi8xf87sk2lvtva3 5123516 5123514 2026-04-08T17:13:36Z Xlomid 61480 дадаў пераклад назвы Mystery House 5123516 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Раберта Уільямс | арыгінал імя = Roberta Lynn Williams | выява = Roberta_Williams_Adventure_Game_Fan_Fair_Tacoma_Washington_July_2024_%28cropped%29.jpg | апісанне выявы = Раберта Уільямс на імпрэзе, прысвечанай камп'ютарным гульням, у 2024 годзе | род дзейнасці = Гейм-дызайнер, пісьменнік | дата нараджэння = 16.02.1953 | месца нараджэння = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]] }} '''Раберта Уільямс''' ({{lang-en|Roberta Williams}}; нар. {{ДН|16|2|1953}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Камп’ютарная гульня|гейм]]-дызайнерка і [[пісьменнік|пісьменніца]]. Cтваральніца першай [[Прыгодніцкая відэагульня|прыгодніцкай відэагульні]] з графікай, ''[[Mystery House]]'' ("Загадкавы дом", 1980).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://eyeondesign.aiga.org/roberta-williams-is-the-worlds-first-graphic-computer-game-designer-but-shes-famous-for-all-the-wrong-reasons/|title=Roberta Williams Is the World’s First Graphic Computer Game Designer—But She’s Famous for All the Wrong Reasons|author=Drumm, Perrin|website=Eye on Design|date=2022-05-13|access-date=2026-04-07}}</ref> Таксама вядомая праз прыгодніцкія гульні серыі ''[[King's Quest]]'' і хорар-гульню ''[[Phantasmagoria]]''.<ref name=":2" /> Лічыцца адной з найбольш уплывовых фігур у гісторыі [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарных гульняў]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://gdconf.com/article/adventure-game-trailblazer-roberta-williams-to-receive-pioneer-award-at-gdc-2020/|title=Adventure game trailblazer Roberta Williams to receive Pioneer Award at GDC 2020|website=GDC: Festival of Gaming|date=2020|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2" />. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1953 г. у [[Лос-Анджэлес|Лос-Анджэлесе]], імя пры нараджэнні – Раберта Лін Хоер (Roberta Lynn Heuer).<ref name=":1" /> У дзяцінстве часта прыдумляла і распавядала фантастычныя гісторыі сваім бацькам, малодшаму брату і сябрам.<ref name=":1" /> У 1970 г. пазнаёмілася з [[Кен Уільямс|Кенам Уільямсам]], калі абодва вучыліся ў старэйшай школе. У 1972 г. Раберта і Кен ажаніліся, у 1973 г. у іх нарадзілася першае дзіця.<ref name=":1" /> У 1979 г. Кен, які працаваў праграмістам, набыў для сям'і першы дамашні камп'ютар, [[Apple II]]. Праз яго Раберта пазнаёмілася з тэкставай прыгодніцкай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'' ("Прыгоды ў Каласальнай пячоры"), дзякуючы якой яна зацікавілася камп'ютернымі гульнямі.<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.altaonline.com/culture/movies-tv-shows/a46976900/sierra-on-line-video-games-roberta-williams-joy-lanzendorfer/|title=Falling in and out of Love with Sierra On-Line|author=Lanzendorfer, Joy|website=Alta Online|date=2024-03-25|access-date=2026-04-08}}</ref> == Кар'ера == У 1979 г., натхніўшыся тэкставай гульнёй ''[[Colossal Cave Adventure]]'', Раберта вырашыла стварыць уласную прыгодніцкую гульню і пераканала мужа [[Кен Уільямс|Кена]] прыняць удзел у працэсе распрацоўкі.<ref name=":3" /> У тым жа годзе Уільямсы заснавалі студыю відэагульняў Sierra On-Line (пазней ''[[:en:Sierra Entertainment]]''). Першым праектам студыі стала прыгодніцкая гульня ''[[Mystery House]]'' ("Загадкавы дом"), для якой Раберта стварыла сцэнар, правілы і графіку, а Кен напісаў праграмны код.<ref name=":1" /> Акрамя вышэйназванай ''Colossal Cave Adventure'', гульня была натхнёная творчасцю [[Агата Крысці|Агаты Крысці]] і настольнай гульнёй ''[[Clue]]'' (''Cluedo''). У адрозненні ад папярэдніх прыгодніцкіх гульняў, якія складаліся выключна з тэкставых апісанняў падзей, у ''Mystery House'' упершыню выкарыстовывался графіка. ''Mystery House'' выйшаў у 1980 г. і моцна паўплываў на далейшае фармаванне жанру.<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":1" /> На працягу 80-х і ў першай палове 90-х гадоў, Sierra On-Line вырасла ў маштабах і стала вядомай праз свае паспяховыя серыі прыгодніцкіх відэагульняў: ''[[:en:King's Quest]]'', ''[[:en:Space Quest]]'', ''[[:en:Leisure Suit Larry]]'', ''[[:en:Quest for Glory]]'' і іншыя. Уільямс у прыватнасці працавала над гульнямі ў серыі ''King's Quest,'' а таксама іншымі праектамі: ''The Dark Crystal'' (1983), ''The Colonel's Bequest'' (1989), ''[[Phantasmagoria]]'' (1995) і іншымі. У 1999 Раберта Уільямс, якая на той момант стала дызайнеркай больш за 20 гульняў, абвясціла аб сканчэнні сваёй кар'еры ў індустрыі гульняў.<ref name=":1" /> Але ў 2023 г. разам з Кенам яна выпусціла [[Рымейк|рымэйк]] класічнай тэкставай прыгодніцкай гульні ''[[Colossal Cave Adventure]]'', у акім дадаецца 3D-графіка і магчымасць гуляць у [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]]. Уільямс займаецца таксама пісьменніцкай дзейнасцю: у 2021 г. выйшаў раман "Развітанне з Тара" (''Farewell to Tara''), прысвечаны Вялікаму голаду ў [[Ірландыя|Ірландыі]] у 1845-1852 гг.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/best-selling-computer-game-designer-roberta-williams-releases-her-first-novel-farewell-to-tara-301253591.html|title=Best-Selling Computer Game Designer, Roberta Williams, Releases Her First Novel, Farewell to Tara|first=Roberta|last=Williams|website=PR Newswire|date=2021-05-23|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.ign.com/articles/roberta-williams-reembarking-colossal-cave-adventure-2022|title=Why Roberta Williams Is Re-embarking on a Colossal Cave Adventure in 2022|first=Rebekah|last=Valentine|website=IGN|date=2022-03-31|access-date=2026-04-07}}</ref><ref name=":2" /> {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}} eklqsmzx86xhtrsth2uhrmahbvszxdv 10 805659 5123605 5123196 2026-04-08T19:23:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123605 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага |загаловак = Кніжная культура [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Рукапісныя помнікі<br/>(XIV—XVIII стст.) |спіс1 = * [[Лаўрышаўскае Евангелле]] (XIV ст.) * [[Мсціслаўскі Псалтыр]] (1395) * [[Кіеўскі Псалтыр]] (1397) * [[Смаленскі Псалтыр]] (1390-я) * [[Псалтыр Улляны і Глеба Смаленскіх]] (1395) * [[Дзесятаглаў]] (Мацея Дзесятага, 1502—1507) * [[Супрасльскі летапіс]] * [[Кніга Аляксандрыя]] |група2 = [[Музычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Музычныя рукапісы<br/>і друкі (Ірмалоі)]] |спіс2 = * [[Супрасльскі ірмалой]] (1598—1601) * [[Магілёўскі ірмалой]] * [[Жыровіцкі ірмалой]] * [[Куцеінскі ірмалой]] * [[Ірмалой Лаўрэна Крупскага]] (Смаленск, XVII ст.) * [[Ірмалой Яна Рапалейскага]] (1744) * [[Анфалагіён]] * [[Трыфалагіён]] |група3 = Друкарні ВКЛ |спіс3 = {{Навігацыйная табліца |child |група1 = Вільня |спіс1 = * [[Віленская друкарня Скарыны|Друкарня Францыска Скарыны]] * [[Друкарня Мамонічаў]] * [[Віленская брацкая друкарня]] * [[Віленская друкарня Яна Карцана|Друкарня Яна Карцана]] * [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічная (езуіцкая) друкарня]] * [[Друкарня Базыльян|Базыльянская друкарня]] |група2 = Іншыя гарады |спіс2 = * [[Ашмянская друкарня]] * [[Брэсцкая друкарня|Брэсцкая (Радзівілаўская)]] * [[Буйніцкая друкарня|Буйніцкая (Спірыдона Собаля)]] * [[Гродзенская друкарня|Гродзенская (Тызэнгаўза / Каралеўская)]] * [[Еўеўская друкарня]] * [[Заблудаўская друкарня]] * [[Заслаўская друкарня]] * [[Куцеінская друкарня]] * [[Лоская друкарня]] * [[Любчанская друкарня|Любчанская (Пятра Бластуса Кміты)]] * [[Магілёўская брацкая друкарня]] * [[Мінская брацкая друкарня]] * [[Нясвіжская друкарня]] * [[Пінская друкарня|Пінская (езуіцкая)]] * [[Слуцкая друкарня]] * [[Супрасльская друкарня]] * [[Цяпінская друкарня]] }} |група4 = Кірылічныя выданні |спіс4 = * [[Біблія Францыска Скарыны]] (1517—1519) * [[Малая падарожная кніжка]] (1522) * [[Апостал (1525)|«Апостал»]] (1525) * [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 года|Першы Статут ВКЛ]] (1529) * [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1566 года|Другі Статут ВКЛ]] (1566) * [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Трэці Статут ВКЛ]] (1588) * [[Трыбунал або Цэтула]] (1581) * [[Катэхізіс (1562)|«Катэхізіс» Сымона Буднага]] (1562) * [[Евангелле Васіля Цяпінскага]] (каля 1570) * [[Евангелле вучыцельнае]] (1580, 1616) * [[Дыёптра]] (Еўе, 1612) * [[Еўеўскі буквар]] (1618) * [[Куцеінскі буквар]] (1631) * [[Акафісты і каноны]] (Магілёў, 1693) * [[Лексіс (1596)|«Лексіс»]] і [[Грамматіка словенска]] (Л. Зізаній, 1596) * [[Граматыка Сматрыцкага|«Грамматіки славенския правилноє Сvнтагма»]] (1619) * [[Лексікон славенароскі|«Лексікон славенароскі»]] (П. Бярында, 1627) |група5 = Польскамоўныя і<br/> лацінамоўныя выданні |спіс5 = * [[Брэсцкая Біблія]] (Радзівілаўская, 1563) * [[Нясвіжская Біблія]] (С. Буднага, 1572) * [[Манархія турэцкая (кніга)|Манархія турэцкая]] (Слуцк, 1678) * [[Rosarium et officium Beatae Mariae Virginis|Rosarium]] (Вільня, 1678) * [[Аб апраўданні грамадным]] (Нясвіж) |група6 = Дзеячы кніжнай культуры |спіс6 = {{Навігацыйная табліца |child |група1 = Друкары і выдаўцы |спіс1 = * [[Францыск Скарына]] * [[Сымон Будны]] * [[Васіль Цяпінскі]] * [[Мамонічы|Кузьма, Лука і Лявон Мамонічы]] * [[Ян Карцан]] і [[Іосіф Карцан]] * [[Пётр Бластус Кміта]] * [[Васіль Гарабурда]] * [[Спірыдон Собаль]] * [[Іаіль Труцэвіч]] * [[Пётр Элерт]] * [[Іван Фёдараў (друкар)|Іван Фёдараў]] * [[Пётр Мсціславец]] |група2 = Лексікографы і пісьменнікі |спіс2 = * [[Лаўрэнцій Зізаній]] * [[Сцяфан Зізаній]] * [[Памва Бярында]] * [[Мялецій Сматрыцкі]] * [[Ілья Капіевіч]] * [[Сымон Полацкі]] * [[Мацей Дзесяты]] |група3 = Гравёры і мастакі |спіс3 = * [[Максім Вошчанка]] * [[Васіль Вошчанка]] * [[Іван Шчырскі]] * [[Аляксандр Тарасевіч]] * [[Лявон Тарасевіч]] * [[Фёдар Ангілейка]] |група4 = Інтралігатары (пераплётчыкі) |спіс4 = * [[Якуб Марковіч]] * [[Казімір Вяжбойскі]] * [[Францыск Сафія]] * [[Эльях Тыль]] |група5 = Мецэнаты і фундатары |спіс5 = * [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафій Валовіч]] * [[Леў Сапега]] * [[Мікалай Радзівіл Чорны]] * [[Мікалай Крыштоф Радзівіл Сіротка|Мікалай Радзівіл Сіротка]] * [[Ян Кішка]] * [[Багдан Агінскі]] * [[Рыгор Хадкевіч]] }} |група7 = З'явы і прафесіі |спіс7 = * [[Пераплётная справа ў Вялікім Княстве Літоўскім|Інтралігатарства (пераплётная справа)]] * [[Кніжная гравюра Вялікага Княства Літоўскага|Кніжная гравюра]] ([[Ксілаграфія]], [[Медзярыт]]) * [[Кніжны гандаль у Вялікім Княстве Літоўскім|Кніжны гандаль]] * [[Цэнзура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Цэнзура ў ВКЛ]] (Індэксы забароненых кніг) * [[Сільва рэрум]] * [[Панегірычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім|Панегірычная літаратура]] * [[Вакабула]] * [[Суперэкслібрыс]] * [[Фоліа]] |група8 = Бібліятэкі і кнігазборы |спіс8 = * [[Бібліятэка Радзівілаў у Нясвіжы|Нясвіжская ардынацкая бібліятэка (Радзівілаў)]] * [[Бібліятэка Сапегаў]] (Ружаны, Дзярэчын) * [[Бібліятэка Віленскай акадэміі]] * [[Бібліятэка Супрасльскага манастыра]] * [[Бібліятэка Жыровіцкага манастыра]] * [[Бібліятэка Храптовічаў]] (Шчорсы) * [[Слуцкая бібліятэка кальвіністаў]] * [[Бібліятэка Залускіх]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Вялікае Княства Літоўскае]] </noinclude> 0khln9xy8vulbqbrf8dhjyvsyma1gfg 0 805671 5123478 5123236 2026-04-08T14:39:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Антон Паўлуць (1888–1974)]] у [[Антон Паўлуць (1888—1974)]]: Уніфікацыя назваў 5123236 wikitext text/x-wiki [[Файл:Antoni Pawluć kpt. kawaler VM.jpg|міні|Антон Паўлуць]] '''Антоні Паўлуць пол. Antoni Pawluć''' (нар. [[5 мая]] [[1888|1888 г.]] у Засташыне / Асташыне? Менскі павет, памёр [[23 чэрвеня]] [[1974|1974 г.]] у [[Свябодзін|Свебодзіне]] ) — артылерыст, удзельнік літоўска-беларускіх фармаванняў на польскай службе ў [[Сярэдняя Літва|сярэдняй Літве]], [[капітан]] Войска Польскага, удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай]], [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай, польска-літоўскай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных]] войнаў, кавалер ордэна Virtuti Militari . == Біяграфія == Нарадзіўся 5 мая 1888 года ў Засташыне, у тагачасным [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у дваранскай сям'і Спірыдона і Афанасіі. У 1908 годзе скончыў шэсць класаў сярэдняй школы ў [[Карс|Карсе]]. У 1908–1910 гадах праходзіў ваенную службу ў 110-м Камскім пяхотным палку ў Коўне. Пасля звальнення з арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Махачкала (да 1921 года — Пятроўск-Порт) клеркам. 20 ліпеня 1914 года ён быў мабілізаваны ў 14-ы парк лёгкай артылерыі расейскай арміі. 16 лютага 1915 года яму было прысвоена званне узводнага. 1 красавіка 1917 года ён пачаў вучобу ў школе прапаршчыкаў у [[Тэлаві]]. 1 жніўня 1917 года, пасля заканчэння вучобы, быў прызначаны ў 66-ы рэзервовы пяхотны полк у [[Кінешма|Кінешме]]. Затым служыў артылерыстам у [[Польскі корпус|I Польскім корпусе ў Расіі]]. У 1920 годзе быў паранены ў [[Бунт Жалігоўскага|Віленскай экспедыцыі]] генерала Жалігоўскага. За адвагу і мужнасць у баі быў узнагароджаны [[Virtuti Militari|ордэнам Virtuti Militari]]. Тады ен служыў паручнікам у 29-м артылерыйскім палку. Пасля заканчэння баёў быў звольнены з войска ў 1922 годзе. У 1924 годзе ў складзе вайсковых асаднікаў атрымаў зямельны ўчастак плошчай 17 га ў калоніі Свілла (паштовае аддзяленне [[Падсвілле]] ). Падчас атныпольскай акцыі НКУС 24 лютага 1940 года ён быў дэпартаваны разам з жонкай і малодшым сынам у горад Кресты [[Верхнятоемскі раён|Верхнетаемскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]]. 5 верасня 1941 года, пасля амністыі, ён выехаў у [[Астрахань]]. Пазней ён уступіў у [[Армія Андэрса|Польскія ўзброеныя сілы ў СССР]] і быў прызначаны ў 7-ы цяжкі артылерыйскі полк, а пазней у 11-ы цяжкі артылерыйскі полк у якасці афіцэра харчовай службы. Знаходзячыся ў бестэрміновым водпуску з фронту, праз Афрыку дабраўся да Англіі. Вярнуўся ў Польшчу і пасяліўся ў [[Свябодзін|Свебодзіне]] ў 1948 годзе. Працаваў там клеркам. Памёр 23 чэрвеня 1974 года. Пахаваны на гарадскіх могілках у Свебодзіне (участак K, рад 10, магіла 8). У 1922 годзе ён ажаніўся з Эльжбетай Адлер, з якой у яго было трое дзяцей: Эдвард (нарадзіўся 13 верасня 1923 года), Альдона (нарадзілася 1929 года) і Рамуальд (1932–2015). У 1933 годзе ён ажаніўся ў другі раз з Зоф'яй Вайткевіч (1907–1992). == Ордэны і ўзнагароды == * Сярэбраны крыж [[Virtuti Militari|Ваеннага ордэна Virtuti Militari]] № 5861 – 20 лістапада 1922 г. * Крыж Заслугі войска Сярэдняй Літвы – 3 сакавіка 1926 г. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе]] d9i1d24ugh7fmwwsqgri4b524eo7105 0 805674 5123563 5123310 2026-04-08T18:49:55Z JerzyKundrat 174 да выдалення|значнасць? 5123563 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|значнасць?}} {{Мастак}} '''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер. == Біяграфія == Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. У 1988 годзе Крысціна паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]]. Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. Выкладчыкамі у Крысціны былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]]. Услед за мастацкай адукацыяй Крысціна вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдэггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Пасля заканчэння ЕГУ ў 2001 годзе Крысціна засталася выкладаць у ЕГУ на кафедры філасофіі, потым паступіла ў аспірантуру, пасля заканчэння якой была накіравана на гадавую стажыроўку ў Германію. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ] * [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] * [http://museum.by/node/34661 ] * [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ] * [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ] * [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru] * [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/] h5myah7108zs72ct8aqr8cbepd17qsw 0 805684 5123572 5123385 2026-04-08T18:53:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123572 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Польская мова|польская]], [[Асманская мова|стараасманская]], [[Арабская мова|арабская]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = 1-я палова XVIII стагоддзя | Старонак = 138 аркушаў |Выява=Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|Подпіс=Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя}} '''Кіта́б з Ві́ленскага бела́рускага музе́я імя́ Іва́на Луцке́віча''' (у навуковай літаратуры таксама вядомы як ''«Аль-Кітаб»'', ''Кітаб Луцкевіча'' або паводле архіўнага шыфра ''ЛАН-F21-814'')&nbsp;— [[рукапіс]]ны зборнік ([[кітаб]]) [[Беларускія татары|беларускіх татар]], напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. З’яўляецца адным з найважнейшых і найбольш даследаваных помнікаў татарска-мусульманскай пісьменнасці ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], які служыць каштоўнай крыніцай для вывучэння [[Гістарычная фанетыка|гістарычнай фанетыкі]], [[Дыялекталогія беларускай мовы|дыялекталогіі беларускай мовы]] і ўзаемадзеяння славянскіх і цюркскіх культур{{sfn|Станкевіч|1952|с=3}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=123}}. == Гісторыя знаходкі і вывучэння == Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе вядомым беларускім дзеячам і археолагам [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]] у вёсцы [[Сорак Татараў]] (каля [[Вільня|Вільні]]) у мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]]. Да 1945 года кніга захоўвалася ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], а пасля яго ліквідацыі была перададзена ў аддзел рукапісаў [[Бібліятэка Акадэміі навук Літоўскай ССР|Бібліятэкі Акадэміі навук Літоўскай ССР]] (сучасная Літва), дзе атрымала сігнатуру F21-814{{sfn|Ластоўскі|1926}}{{sfn|Антонович|1968|с=51}}. [[Файл:Гісторыя беларускае літэратуры (1921). Выява 12.jpg|thumb|Фрагмент кітаба, апублікаваны ў падручніку «[[Гісторыя беларускай літаратуры (1921)|Гісторыя беларускае літэратуры]]» Максіма Гарэцкага (1921). Чытаецца паводле Гарэцкага так: ''«Цемна было, очы светласці не відзелі. Куры не пелі, сабакі не брэхалі. Дошч ішоў, цемна было, вецер веяў. Разумеў, што судны дзень настаў».''|злева]] Увядзенне помніка ў навуковы абарот пачалося з публікацыі Івана Луцкевіча ў зборніку «[[Наша ніва (1920)|Наша Ніва]]» ў 1920 годзе, дзе быў змешчаны ўрывак легенды пра ўшэсце Мухамеда на неба. Неўзабаве на гэтую знаходку адгукнуўся акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] (1921, 1922), а [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]] ўключыў тэксты з кітаба ў сваю «[[Хрэстаматыя беларускай літаратуры|Хрэстаматыю беларускай літаратуры]]» (1923){{sfn|Мишкинене|2015|с=125—126}}. Першымі даследчыкамі, якія зрабілі спробу навуковай [[Транскрыпцыя (мовазнаўства)|транскрыпцыі]] тэксту, сталі [[Ян Станкевіч]] і чэшская арабістка [[Марыя Таўэрава]] ў 1924—1925 гадах. Доўгі час Я.&nbsp;Станкевіч памылкова датаваў помнік XVI стагоддзем, абапіраючыся выключна на архаічныя моўныя рысы{{sfn|Станкевіч|1933|с=17}}{{sfn|Дургут|2015|с=138}}. Фундаментальнае даследаванне рукапісу правёў у 1960-я гады прафесар [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]. На аснове вывучэння [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]] (філіграней) на паперы, сярод якіх сустракаюцца надпісы галандскага паходжання і герб з ільвом, ён даказаў, што папера была выраблена не раней за пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. Такім чынам, рукапіс быў перапісаны ў першай палове XVIII стагоддзя з больш старажытных арыгіналаў{{sfn|Антонович|1968|с=53—55}}. На сучасным этапе найбольшы ўклад у вывучэнне помніка зрабілі літоўскія і турэцкія даследчыкі. У 2009 годзе выйшла манаграфічнае выданне «Кітаб Івана Луцкевіча — помнік народнай культуры літоўскіх татар» пад рэдакцыяй [[Галіна Мішкінене|Галіны Мішкінене]], у якім упершыню былі апублікаваны факсіміле ўсяго рукапісу, яго поўная транслітарацыя, а таксама пераклады на [[Літоўская мова|літоўскую]] і [[Руская мова|рускую]] мовы{{sfn|Мишкинене|2015|с=127}}. == Палеаграфічнае апісанне == Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Зыходны пачатак і канец кнігі страчаны. Усяго захавалася 138 аркушаў тэксту, напісаных адным выразным почыркам у стылі «[[насх]]» традыцыйнымі карычневымі чарніламі. Скураны пераплёт карычневага колеру мае арнаментаванае цісненне{{sfn|Антонович|1968|с=51—52}}{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}. У 1956 годзе рукапіс быў рэстаўраваны ў [[Лабараторыя кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР|Лабараторыі кансервацыі і рэстаўрацыі дакументаў Акадэміі навук СССР]] у [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]]. У выніку рэстаўрацыйных прац памеры папяровых аркушаў сталі значна большымі за арыгінальны скураны пераплёт, таму цяпер ён не змацаваны з кніжным блокам. Акрамя таго, падчас пераплятання была парушана лагічная паслядоўнасць некаторых старонак (у прыватнасці, аркушы з легендай «Мірадж» былі пераблытаны), а новая [[Нумарацыя старонак|пааркушная нумарацыя]] не заўсёды адпавядае першапачатковаму тэкставаму парадку{{sfn|Мишкинене|2015|с=122}}{{sfn|Дургут|2015|с=139}}. == Змест і тэматыка == Кітаб Луцкевіча з’яўляецца своеасаблівай энцыклапедыяй жыцця і кіраўніцтвам да дзеяння для мусульман Вялікага Княства Літоўскага. Тэкст рукапісу ўмоўна падзяляецца на 98 тэматычных блокаў. Даследчыкі высветлілі, што 46 з гэтых блокаў цалкам супадаюць з тэкстамі іншага вядомага помніка — [[Кітаб Абрагама Карыцкага|Кітаба Абрагама Карыцкага]] (сярэдзіна XIX стагоддзя), што сведчыць пра існаванне агульнага [[пратограф]]а{{sfn|Мишкинене|2015|с=124}}. Змест зборніка ўключае разнастайныя рэлігійныя, [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] і [[Дыдактычная літаратура|маральна-дыдактычныя]] тэксты: * Асновы ісламу: Своеасаблівы мусульманскі катэхізіс, які тлумачыць сутнасць святаў, месяцаў, посту [[Рамадан (пост)|Рамазан]], а таксама значэнне [[намаз]]а як размовы з Усявышнім. * Маральны кодэкс: Рэгламентацыя сямейных адносін, павага да бацькоў і вучоных, правілы гасціннасці, адносіны да сірот і ўдоў, а таксама апісанне грахоў (напрыклад, шкоды п’янства) і тых, хто варты раю ці пекла. * Агіяграфія і эсхаталогія: Паданні пра стварэнне свету і розуму, гісторыя пра смерць [[Мар’ям]]ы (Дзевы Марыі), дзе апісваецца прыход анёла смерці [[Азраіл]]а і яе развітанне са сваім сынам [[Іса ібн Мар'ям|Ісой]] (Ісусам), а таксама апавяданне пра смерць прарока Мухамеда і спрэчку паміж [[Мекка]]й і [[Медзіна]]й. * Дэманалогія і рытуалы: Апісанне анёлаў, звычак [[шайтан]]а, а таксама падрабязныя інструкцыі па пахавальным абрадзе, раздачы міласціны і правілах складання завяшчання{{sfn|Мишкинене|2015|с=123—124}}. === «Мірадж-наме» === Асаблівае месца ў кітабе займае аб’ёмны тэкст «Мірадж-наме» (легенда пра [[Мірадж]] — начное падарожжа прарока Мухамеда з Меккі ў Іерусалім і яго ўшэсце на нябёсы). У рукапісе Луцкевіча гэта легенда займае 57 старонак і складаецца з 494 двухрадкоўяў ([[Бейт|бейтаў]]), напісаных вершаваным памерам [[аруз]]. Тэкст вылучаецца тым, што напісаны на [[Асманская мова|стараасманскай]] (старатурэцкай) мове з падрадковым перакладам на беларускую мову{{sfn|Дургут|2015|с=138}}. Даследчыкі, у прыватнасці, турэцкі вучоны Хусейін Дургут, выявілі, што старатурэцкі тэкст кітаба Луцкевіча вельмі блізкі да аналагічнай паэмы XIV—XV стагоддзяў, якая захоўваецца ў [[Стамбульскі ўніверсітэт|Стамбульскім універсітэце]]. Аднак перапісчык кітаба дапусціў шэраг спецыфічных памылак, якія сведчаць аб тым, што ў XVIII стагоддзі татары-ліпкі ўжо не валодалі цюркскімі мовамі. Напрыклад, турэцкае слова ''dudağı'' (губы) было памылкова перакладзена на беларускую як «плечы», а слова ''eñegi'' (сківіца) — як «капыты». Замест турэцкага дзеяслова ''ürmek'' (брахаць, гаўкаць) выкарыстаны дзеяслоў ''virmek'' (даваць). Такія скажэнні паказваюць, што перакладчыкі механічна капіравалі або адаптавалі незразумелыя ўсходнія словы пад свае патрэбы{{sfn|Дургут|2015|с=140—142}}. == Моўныя і графічныя асаблівасці == Графіка-арфаграфічная сістэма кітаба дэманструе высокую ступень прыстасаванасці [[Беларуская арабіца|арабскага алфавіта]] да [[Фанетыка беларускай мовы|фанетыкі беларускай мовы]]. У адрозненне ад кірылічных помнікаў таго часу, якія знаходзіліся пад моцным уплывам [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] і [[Польская мова|польскай]] традыцый, арабскае пісьмо татар дазваляла больш дакладна перадаваць жывое народнае вымаўленне{{sfn|Станкевіч|1952|с=7}}{{sfn|Антонович|1968|с=362}}. Адной з галоўных фанетычных рыс помніка з’яўляецца паслядоўнае адлюстраванне [[Аканне|акання]]. Ненаціскны гук ''о'' ў абсалютнай большасці выпадкаў перадаецца праз ''[[А (кірыліца)|а]]'' (напрыклад: ''малітваю, даброга, адзінаго, гаспадар''). Гэта дасягаецца ўжываннем арабскай агаласоўкі [[Фатха|фатхі]] замест [[Дама (агаласоўка)|дамы]], ці выкарыстаннем літары [[Аліф (літара арабскага алфавіта)|аліф]]{{sfn|Станкевіч|1952|с=8—10}}{{sfn|Антонович|1968|с=306}}. Таксама ў тэксце яскрава адлюстраваны з’явы [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (напрыклад: ''цёпла, дзень, людзі''), мяккасць зычных, пераход ''в'' і ''л'' у кароткае ''[[ў]]'' (напрыклад: ''воўк, маўчаць''). Для перадачы спецыфічных беларускіх гукаў, такіх як мяккае ''ц'' ці ''[[дз]]'', перапісчыкі выкарыстоўвалі арабскія літары з даданнем дадатковых дыякрытычных кропак (напрыклад, літара [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] з кропкамі для ''ц''){{sfn|Станкевіч|1952|с=24—27}}{{sfn|Антонович|1968|с=256—258}}. На [[Марфалогія мовы|марфалагічным узроўні]] мова кітаба захоўвае асаблівасці [[Паўднёва-заходнія беларускія гаворкі|паўднёва-заходніх]] і [[Цэнтральныя беларускія гаворкі|цэнтральных беларускіх гаворак]], у тым ліку канчаткі дзеясловаў трэцяй асобы без мяккага знака (''ідзе, плача, стане''), адметныя формы [[Займеннік|займеннікаў]] і [[Прыметнік|прыметнікаў]]{{sfn|Антонович|1968|с=55—56}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}} * {{артыкул|аўтар=Дургут Х.|загаловак=О некоторых особенностях турецкой версии Мирадж-наме в китабе Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=133—145|спасылка=https://www.academia.edu/24696530/%D0%9E_%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8F%D1%85_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5_%D0%B2_%D0%BA%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_Several_Problematic_Words_in_the_Turkish_Mirajname_Text_Found_in_the_Kitab_of_Ivan_Lutskevich_Slavistica_Vilnensis_Vol_30_Vilnius_2015_p_133_146|ref=Дургут}} * {{кніга |аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]] |загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі |месца=Коўна |выдавецтва= |год=1926 |старонак=776 |ref=Ластоўскі}} * {{артыкул|аўтар=Мишкинене Г.|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|выданне=Slavistica Vilnensis|год=2015|том=60|старонкі=121—131|спасылка=https://www.zurnalai.vu.lt/slavistica-vilnensis/lt/article/view/9936/7777|ref=Мишкинене}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/historyja/Stankievic.Bielaruskija_musulmanie_i_bielaruskaja_litaratura_arabskim_pismom.djvu|аўтар=[[Ян Станкевіч|Станкевіч Я.]]|загаловак=Беларускія мусульмане і беларуская літаратура арабскім пісьмом|месца=Вільня|выдавецтва=Друкарня Я. Левіна|год=1933|старонак=33|ref=Станкевіч}} * {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/9pjSk1fTggx9rVCQo6vhzwo3FYxUMHKWQxbZqw8ya7-JSV2gSDNWUpmBm-xXTa0w8sfd1PNfQIK2ctOeBRUI_TR7NO2Hgvqlrkx4g0lB74Jgt3xN-AOENQ/40132-1.pdf|аўтар=[[Ян Станкевіч|Stankievič, J.]]|загаловак=Mova rukapisu „Al Kitab“ Kryvickaha muzeju Ivana Łuckieviča v Vilni.|месца=New York|выдавецтва=|год=1952|старонак=61|ref=Станкевіч}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Беларускі музей у Вільні]] [[Катэгорыя:Сорак Татараў]] dff6mpka3bvais6bfxahwqr9mdjeych 0 805693 5123471 5123405 2026-04-08T13:30:20Z JerzyKundrat 174 Артыкул — машынны пераклад іншамоўнага тэксту. 5123471 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{кампанія}} '''Yamaha Motor Co., Ltd.'''('''YMC''', {{lang-ja|ヤマハ発動機株式会社}}) — [[Японія|японская]] транснацыянальная вытворчая кампанія са штаб-кватэрай у горадзе Івата, прэфектура [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]]. Кампанія ажыццяўляе дзейнасць у розных галінах, у тым ліку ў вытворчасці [[Матацыкл|матацыклаў]], скутэраў, [[Лодка|лодак]], падвесных матораў, прамысловых робатаў, верталётаў і гольф-караў <ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://finance.yahoo.com/news/yamaha-motor-establishes-highly-profitable-090700423.html|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=finance.yahoo.com|access-date=2017-02-15|language=en-US}}</ref>. Кампанія з’яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў, а таксама найбуйнейшым у свеце вытворцам лодак і падвесных матораў. Акрамя таго, яна з’яўляецца другім па велічыні вытворцам абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў і шостым па велічыні вытворцам прамысловых робатаў у свеце <ref>{{cite web|language=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017|trans-title=Research on trends and rankings of motorcycles · motorcycle industry – industry trend search}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}</ref>. Кампанія была створана пасля аддзялення ад Nippon Gakki Co., Ltd. (цяпер Yamaha Corporation), а яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Іваце, [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]], [[Японія]]. Па стане на 2024 год кампанія ажыццяўляе распрацоўку, вытворчасць і маркетынг праз 137 кансалідаваных даччыных кампаній. <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}</ref> Yamaha з'яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў і сусветным лідарам па продажах водных транспартных сродкаў. Акрамя таго, Yamaha займае другую па велічыні ў свеце долю рынку абсталявання для мантажу мікрасхем у вытворчасці паўправаднікоў. <ref>{{Cite web|lang=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}</ref> Пад кіраўніцтвам Генічы Кавакамі, заснавальніка і першага прэзідэнта кампаніі, у 1955 годзе Yamaha Motor аддзялілася ад вытворцы музычных інструментаў Yamaha Corporation і пачала вытворчасць свайго першага прадукту — матацыкла YA-1 з рухавіком аб’ёмам 125 куб. см. Ён хутка дасягнуў поспеху і перамог у сваім класе ў 3-й гонцы на ўздым на [[Фудзіяма|гару Фудзі]]. Кампанія вядомая як «Yamaha of Design» і атрымала міжнароднае прызнанне за дызайн і ўвагу да дэталяў. Яна атрымала шэраг узнагарод у галіне дызайну, у тым ліку японскую прэмію Good Design Award і нямецкую прэмію Red Dot Design Award. == Лідэрства == * Genichi Kawakami (1955–1977) * Hisao Koike (1977–1980)  * Genichi Kawakami (1980–1983)  * Hideto Eguchi (1983–1994) * Takehiko Hasegawa (1994–2001)  * Itaru Hasegawa (2001–2005)<ref>{{Cite web|lang=Japanese|url=https://global.yamaha-motor.com/jp/news/2004/1122/personnel.html|title=社長交替を伴う取締役、監査役および執行役員の人事異動について|date=2004-11-22|location=Japan|publisher=Yamaha|access-date=2025-11-28}}</ref> * Takashi Kajikawa (2005–2009) * Togami Tsuneji (2009–2010)<ref name="our stories" /> * Hiroyuki Yanagi (2010–2017) * Yoshihiro Hidaka (2017–2024)<ref name="nikkei.com" /> * Katsuaki Watanabe (2024–2025) * Motofumi Shitara (2025–present)<ref name="change-2024" /> == Прадукты == Кампанія пачала сваю дзейнасць у 1955 годзе з выпуску першага матацыкла і з таго часу пашырыла сваю дзейнасць на розныя сферы, ператварыўшыся ў глабальны кангламерат. Па стане на 2024 год кансалідаваны аб’ём продажаў складаў каля 2 576,2 млрд ен. Структура бізнесу ўключае 66,6 % наземнай мабільнасці (матацыклы, ровары з электрапрывадам, аўтамабілі, электрычныя інвалідныя каляскі і інш.), 20,9 % марской прадукцыі (судны, падвесныя маторы, гідрацыклы і інш.), 4,4 % робататэхнікі, 4,4 % фінансавых паслуг і 3,7 % іншых відаў дзейнасці. У 1960-х гадах кампанія пачала актыўную міжнародную экспансію і ў далейшым пашырыла сваю дзейнасць шляхам стварэння замежных даччыных кампаній па продажах, развіцця вытворчых магутнасцяў і супрацоўніцтва з мясцовымі партнёрамі. У цяперашні час яна ажыццяўляе дзейнасць у больш чым 180 краінах і рэгіёнах. Акрамя таго, кампанія развівае дзейнасць з улікам рэгіянальных умоў і патрэб, у тым ліку падтрымку рыбалоўства ў Афрыцы, прасоўванне прадукцыі для паўсядзённага жыцця і прамысловай інфраструктуры, інвестыцыі ў попыт на мабільнасць на рынках, якія развіваюцца, а таксама пастаўкі падвесных матораў і лодак для задач бяспекі ў Карыбскім рэгіёне. * Матацыклы : спартыўныя матацыклы, матацыклы <nowiki><i id="mwBPs">Star</i></nowiki> Cruiser, трэйлавыя матацыклы, шашэйныя матацыклы і матацыклы для мотакросу * Пазадарожнікі * Снегаходы * Прыгарадныя транспартныя сродкі, у тым ліку скутэры * Лодкі: маторныя лодкі, парусныя лодкі (напрыклад, Yamaha 26, парусная лодка, выпушчаная ў 1970-х гадах), службовыя лодкі і лодкі па замове * Суднавыя рухавікі: падвесныя маторы, суднавыя электрычныя маторы, суднавыя дызельныя рухавікі і кармавыя прывады <ref>{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|title=Yamaha Outboards|website=yamaha-motor.com|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20101025091532/http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|archive-date=25 October 2010|access-date=11 November 2017|url-status=dead}}</ref> * Гідрацыкл * Электравеласіпеды * [[Аўтамабільны рухавік|Аўтамабільныя рухавікі]] * Беспілотныя [[Верталёт|верталёты]] прамысловага прызначэння * Гольф-кары * Энергетычная прадукцыя: генератары, шматмэтавыя рухавікі, вадзяныя помпы і снегаачышчальнікі * [[Плавальны басейн|Басейны]], водныя горкі і абсталяванне, звязанае з басейнамі * Інтэлектуальныя машыны, у тым ліку кампактныя [[Прамысловы робат|прамысловыя робаты]] * Электрычныя інвалідныя каляскі і электрычныя прывадныя блокі для інвалідных калясак * Запчасткі і аксэсуары Yamaha, адзенне, веласіпедныя шлемы і маторнае масла <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bikebiz.com.au/new-bikes/yamaha|title=Yamaha Motorcycles for Sale – Sydney's #1 Yamaha Dealer {{!}} Bikebiz|website=www.bikebiz.com.au|access-date=2018-11-28}}</ref> * [[Прамысловы робат|Прамысловыя робаты]] і прылады павярхоўнага мантажу <ref>{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|title=Intelligent Machinery – Company information|website=yamaha-motor.co.jp|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216105828/http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|archive-date=2011-12-16|access-date=2011-12-27|url-status=dead}}</ref> <gallery> Файл:2025_Yamaha_TMAX_560.jpg|alt=Yamaha TMAX Scooter| Скутэр Yamaha TMAX Файл:YZF-R1.jpg|alt=Yamaha YZF-R1 Superbike| Супербайк Yamaha YZF-R1 Файл:Yamaha_1700_VMax.jpg|alt=Yamaha VMAX Cruiser| Крузер Yamaha VMAX Файл:PRESTIGE_680_(28998149032).jpg| Yamaha PRESTIGE Файл:2021_Yamaha_AR258.jpg|alt=Motorboat AR250| Маторная лодка AR250 Файл:Amy_Green_Racing_Her_Yamaha_FZR_(5078596656).jpg| Yamaha Waverunner Файл:Yamaha_outbord_engines.jpg|alt=Yamaha Outboard Motor| Падвесны матор Yamaha Файл:Soldier_on_a_Quad_Bike_in_Afghanistan_MOD_45156139.jpg|alt=Yamaha Grizzly ATV| Квадрацыкл Yamaha Grizzly Файл:Yamaha_yxz1000r_in_the_ycp.JPG|alt=Yamaha YXZ 1000R UTV| Універсальны матацыкл Yamaha YXZ 1000R Файл:Yamaha_Drive_2_golf_car.jpg|alt=Yamaha Golf Car| Гольф-кар Yamaha Файл:Yamaha_Tricera_Proto.jpg|alt=Automobiles (Tricycle)| [[Аўтамабіль|Аўтамабілі]] ( трыцыклы ) Файл:YAMAHA_PAS_Kiss_mini_un_モニターレンタル_(35878249603).jpg| Pedelec PAS Файл:Miyama_City_community_bus_Orange-Star.jpg|alt=Low-speed vehicle| Транспартны сродак з нізкай хуткасцю Файл:JAEA_YAMAHA_RMAX_G1_at_Fukushima_Sky_Park.jpg|alt=Helicopters RMAX G1| [[Верталёт|Верталёты]] RMAX G1 Файл:Japan-Mobility-Show-2023-RuinDig_586.jpg|alt=Cobot| Кобот </gallery> == Спасылкі == {{Крыніцы}} {{Nikkei 225}} {{Маркі аўтамабіляў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Такійскай біржы]] [[Катэгорыя:Yamaha Motor Company| ]] [[Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў]] [[Катэгорыя:Кампаніі Японіі]] j1bxbjcukag4y2sbwh6s3i1u0mbtnbt 5123633 5123471 2026-04-08T20:18:55Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5123633 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{кампанія}} '''Yamaha Motor Co., Ltd.'''('''YMC''', {{lang-ja|ヤマハ発動機株式会社}}) — [[Японія|японская]] транснацыянальная вытворчая кампанія са штаб-кватэрай у горадзе Івата, прэфектура [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]]. Кампанія ажыццяўляе дзейнасць у розных галінах, у тым ліку ў вытворчасці [[Матацыкл|матацыклаў]], скутэраў, [[Лодка|лодак]], падвесных матораў, прамысловых робатаў, верталётаў і гольф-караў <ref>{{Cite web|language=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://finance.yahoo.com/news/yamaha-motor-establishes-highly-profitable-090700423.html|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=finance.yahoo.com|access-date=2017-02-15|language=en-US}}</ref>. Кампанія з’яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў, а таксама найбуйнейшым у свеце вытворцам лодак і падвесных матораў. Акрамя таго, яна з’яўляецца другім па велічыні вытворцам абсталявання для вытворчасці паўправаднікоў і шостым па велічыні вытворцам прамысловых робатаў у свеце <ref>{{cite web|language=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017|trans-title=Research on trends and rankings of motorcycles · motorcycle industry – industry trend search}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}</ref>. Кампанія была створана пасля аддзялення ад Nippon Gakki Co., Ltd. (цяпер Yamaha Corporation), а яе штаб-кватэра знаходзіцца ў Іваце, [[Сідзуока (горад)|Сідзуока]], [[Японія]]. Па стане на 2024 год кампанія ажыццяўляе распрацоўку, вытворчасць і маркетынг праз 137 кансалідаваных даччыных кампаній. <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170209005550/en/Yamaha-Motor-Establishes-Highly-Profitable-Business-Structure|title=Yamaha Motor Establishes Highly Profitable Business Structure|website=businesswire.com|date=9 February 2017|access-date=2017-02-15}}</ref> Yamaha з'яўляецца другім па велічыні ў свеце вытворцам матацыклаў і сусветным лідарам па продажах водных транспартных сродкаў. Акрамя таго, Yamaha займае другую па велічыні ў свеце долю рынку абсталявання для мантажу мікрасхем у вытворчасці паўправаднікоў. <ref>{{Cite web|lang=ja|url=http://gyokai-search.com/3-bike.htm|title=二輪車・バイク業界の動向・ランキング等を研究-業界動向サーチ|website=gyokai-search.com|access-date=11 November 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASDD110W1_S3A910C1000000/|title=Yamaha, marine business earns earnest and leverages motorcycle know-how|website=nikkei.com|date=September 17, 2013|publisher=[[Nihon Keizai Shimbun]]}}</ref> Пад кіраўніцтвам Генічы Кавакамі, заснавальніка і першага прэзідэнта кампаніі, у 1955 годзе Yamaha Motor аддзялілася ад вытворцы музычных інструментаў Yamaha Corporation і пачала вытворчасць свайго першага прадукту — матацыкла YA-1 з рухавіком аб’ёмам 125 куб. см. Ён хутка дасягнуў поспеху і перамог у сваім класе ў 3-й гонцы на ўздым на [[Фудзіяма|гару Фудзі]]. Кампанія вядомая як «Yamaha of Design» і атрымала міжнароднае прызнанне за дызайн і ўвагу да дэталяў. Яна атрымала шэраг узнагарод у галіне дызайну, у тым ліку японскую прэмію Good Design Award і нямецкую прэмію Red Dot Design Award. == Лідэрства == * Genichi Kawakami (1955–1977) * Hisao Koike (1977–1980) * Genichi Kawakami (1980–1983) * Hideto Eguchi (1983–1994) * Takehiko Hasegawa (1994–2001) * Itaru Hasegawa (2001–2005)<ref>{{Cite web|lang=Japanese|url=https://global.yamaha-motor.com/jp/news/2004/1122/personnel.html|title=社長交替を伴う取締役、監査役および執行役員の人事異動について|date=2004-11-22|location=Japan|publisher=Yamaha|access-date=2025-11-28}}</ref> * Takashi Kajikawa (2005–2009) * Togami Tsuneji (2009–2010)<ref name="our stories" /> * Hiroyuki Yanagi (2010–2017) * Yoshihiro Hidaka (2017–2024)<ref name="nikkei.com" /> * Katsuaki Watanabe (2024–2025) * Motofumi Shitara (2025–present)<ref name="change-2024" /> == Прадукты == Кампанія пачала сваю дзейнасць у 1955 годзе з выпуску першага матацыкла і з таго часу пашырыла сваю дзейнасць на розныя сферы, ператварыўшыся ў глабальны кангламерат. Па стане на 2024 год кансалідаваны аб’ём продажаў складаў каля 2 576,2 млрд ен. Структура бізнесу ўключае 66,6 % наземнай мабільнасці (матацыклы, ровары з электрапрывадам, аўтамабілі, электрычныя інвалідныя каляскі і інш.), 20,9 % марской прадукцыі (судны, падвесныя маторы, гідрацыклы і інш.), 4,4 % робататэхнікі, 4,4 % фінансавых паслуг і 3,7 % іншых відаў дзейнасці. У 1960-х гадах кампанія пачала актыўную міжнародную экспансію і ў далейшым пашырыла сваю дзейнасць шляхам стварэння замежных даччыных кампаній па продажах, развіцця вытворчых магутнасцяў і супрацоўніцтва з мясцовымі партнёрамі. У цяперашні час яна ажыццяўляе дзейнасць у больш чым 180 краінах і рэгіёнах. Акрамя таго, кампанія развівае дзейнасць з улікам рэгіянальных умоў і патрэб, у тым ліку падтрымку рыбалоўства ў Афрыцы, прасоўванне прадукцыі для паўсядзённага жыцця і прамысловай інфраструктуры, інвестыцыі ў попыт на мабільнасць на рынках, якія развіваюцца, а таксама пастаўкі падвесных матораў і лодак для задач бяспекі ў Карыбскім рэгіёне. * Матацыклы : спартыўныя матацыклы, матацыклы <nowiki><i id="mwBPs">Star</i></nowiki> Cruiser, трэйлавыя матацыклы, шашэйныя матацыклы і матацыклы для мотакросу * Пазадарожнікі * Снегаходы * Прыгарадныя транспартныя сродкі, у тым ліку скутэры * Лодкі: маторныя лодкі, парусныя лодкі (напрыклад, Yamaha 26, парусная лодка, выпушчаная ў 1970-х гадах), службовыя лодкі і лодкі па замове * Суднавыя рухавікі: падвесныя маторы, суднавыя электрычныя маторы, суднавыя дызельныя рухавікі і кармавыя прывады <ref>{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|title=Yamaha Outboards|website=yamaha-motor.com|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20101025091532/http://www.yamaha-motor.com/outboard/products/lifestylehome/home.aspx|archive-date=25 October 2010|access-date=11 November 2017|url-status=dead}}</ref> * Гідрацыкл * Электравеласіпеды * [[Аўтамабільны рухавік|Аўтамабільныя рухавікі]] * Беспілотныя [[Верталёт|верталёты]] прамысловага прызначэння * Гольф-кары * Энергетычная прадукцыя: генератары, шматмэтавыя рухавікі, вадзяныя помпы і снегаачышчальнікі * [[Плавальны басейн|Басейны]], водныя горкі і абсталяванне, звязанае з басейнамі * Інтэлектуальныя машыны, у тым ліку кампактныя [[Прамысловы робат|прамысловыя робаты]] * Электрычныя інвалідныя каляскі і электрычныя прывадныя блокі для інвалідных калясак * Запчасткі і аксэсуары Yamaha, адзенне, веласіпедныя шлемы і маторнае масла <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.bikebiz.com.au/new-bikes/yamaha|title=Yamaha Motorcycles for Sale – Sydney's #1 Yamaha Dealer {{!}} Bikebiz|website=www.bikebiz.com.au|access-date=2018-11-28}}</ref> * [[Прамысловы робат|Прамысловыя робаты]] і прылады павярхоўнага мантажу <ref>{{Cite web|url=http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|title=Intelligent Machinery – Company information|website=yamaha-motor.co.jp|publisher=Yamaha Motors|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216105828/http://www.yamaha-motor.co.jp/global/about/business/im/|archive-date=2011-12-16|access-date=2011-12-27|url-status=dead}}</ref> <gallery> Файл:2025_Yamaha_TMAX_560.jpg|alt=Yamaha TMAX Scooter| Скутэр Yamaha TMAX Файл:YZF-R1.jpg|alt=Yamaha YZF-R1 Superbike| Супербайк Yamaha YZF-R1 Файл:Yamaha_1700_VMax.jpg|alt=Yamaha VMAX Cruiser| Крузер Yamaha VMAX Файл:PRESTIGE_680_(28998149032).jpg| Yamaha PRESTIGE Файл:2021_Yamaha_AR258.jpg|alt=Motorboat AR250| Маторная лодка AR250 Файл:Amy_Green_Racing_Her_Yamaha_FZR_(5078596656).jpg| Yamaha Waverunner Файл:Yamaha_outbord_engines.jpg|alt=Yamaha Outboard Motor| Падвесны матор Yamaha Файл:Soldier_on_a_Quad_Bike_in_Afghanistan_MOD_45156139.jpg|alt=Yamaha Grizzly ATV| Квадрацыкл Yamaha Grizzly Файл:Yamaha_yxz1000r_in_the_ycp.JPG|alt=Yamaha YXZ 1000R UTV| Універсальны матацыкл Yamaha YXZ 1000R Файл:Yamaha_Drive_2_golf_car.jpg|alt=Yamaha Golf Car| Гольф-кар Yamaha Файл:Yamaha_Tricera_Proto.jpg|alt=Automobiles (Tricycle)| [[Аўтамабіль|Аўтамабілі]] ( трыцыклы ) Файл:YAMAHA_PAS_Kiss_mini_un_モニターレンタル_(35878249603).jpg| Pedelec PAS Файл:Miyama_City_community_bus_Orange-Star.jpg|alt=Low-speed vehicle| Транспартны сродак з нізкай хуткасцю Файл:JAEA_YAMAHA_RMAX_G1_at_Fukushima_Sky_Park.jpg|alt=Helicopters RMAX G1| [[Верталёт|Верталёты]] RMAX G1 Файл:Japan-Mobility-Show-2023-RuinDig_586.jpg|alt=Cobot| Кобот </gallery> == Спасылкі == {{Крыніцы}} {{Nikkei 225}} {{Маркі аўтамабіляў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-08}} [[Катэгорыя:Кампаніі, якія маюць лістынг акцый на Такійскай біржы]] [[Катэгорыя:Yamaha Motor Company| ]] [[Катэгорыя:Вытворцы матацыклаў]] [[Катэгорыя:Кампаніі Японіі]] 9k68scbkpa92cnjg05b5fq4thm2k55s 0 805697 5123473 5123423 2026-04-08T13:54:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123473 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года | Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz | Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна) | Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = 1836 | Старонак = 36 старонак тэксту }} '''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. == Гісторыя і паходжанне == Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}. == Палеаграфічнае апісанне == З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}. == Змест і прыклады лексікі == Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}. '''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:''' * ''sildim'' — абтар (абціраць) * ''makas'' — ножицев (нажніцы) * ''biyük'' — велики (вялікі) * ''küçük'' — мали (малы) * ''su'' — вода (вада) * ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты) * ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі) * ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку) * ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}. Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. '''Прыклады румынска-беларускіх фраз:''' * ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры) * ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри * ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць) * ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}. == Моўныя асаблівасці == Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}. Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}. == Графіка і арфаграфія == Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Stupnicki H.|загаловак=Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów : ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego i kronicznie podanych wiadomości. T. 1|месца=Lwów|выдавецтва=|адказны=przez Hipolita Stupnickiego|год=1855|старонак=248|ref=Stupnicki}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}} * {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/FR12lcJvwKdLPDGd6eRmFMAHCMa5dipl2IrkGMEOrpBA0_f9CvdBPQyrhM8NXFNH8qosA-bESDxJJ_zSG55hmBQfGxEwBBEgYYMso299NFdYLg9Zf4AISQ/Turetska-belaruski_razmownik_1836_godu.pdf|аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]]|загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва|год=1995|старонак=63|ref=Размоўнік}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]] [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] [[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] rtg7dn8nnmez6m91f6hew720vlby98q 5123574 5123473 2026-04-08T18:53:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123574 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года | Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz | Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна) | Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = 1836 | Старонак = 36 старонак тэксту }} '''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. == Гісторыя і паходжанне == Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}. == Палеаграфічнае апісанне == З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}. == Змест і прыклады лексікі == Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}. '''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:''' * ''sildim'' — абтар (абціраць) * ''makas'' — ножицев (нажніцы) * ''biyük'' — велики (вялікі) * ''küçük'' — мали (малы) * ''su'' — вода (вада) * ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты) * ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі) * ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку) * ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}. Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. '''Прыклады румынска-беларускіх фраз:''' * ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры) * ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри * ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць) * ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}. == Моўныя асаблівасці == Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}. Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}. == Графіка і арфаграфія == Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Stupnicki H.|загаловак=Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów : ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego i kronicznie podanych wiadomości. T. 1|месца=Lwów|выдавецтва=|адказны=przez Hipolita Stupnickiego|год=1855|старонак=248|ref=Stupnicki}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}} * {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/FR12lcJvwKdLPDGd6eRmFMAHCMa5dipl2IrkGMEOrpBA0_f9CvdBPQyrhM8NXFNH8qosA-bESDxJJ_zSG55hmBQfGxEwBBEgYYMso299NFdYLg9Zf4AISQ/Turetska-belaruski_razmownik_1836_godu.pdf|аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]]|загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва|год=1995|старонак=63|ref=Размоўнік}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]] [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] [[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] 36pd42sy6icniaxkdspthc19rulsi9a 5123616 5123574 2026-04-08T19:48:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123616 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года | Арыгінал назвы = Türkçe-Belarusça Kilavuz | Аўтар = [[Мустафа Шагідзевіч]] (імаверна) | Жанр = [[Размоўнік]], рукапісны [[слоўнік]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Турэцкая мова|турэцкая]], [[Румынская мова|румынская]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = 1836 | Старонак = 36 старонак тэксту |Выява=Старонка з турэцка-беларускага размоўніка 1836 года.jpg}} '''Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года''' — унікальны [[Рукапіс|рукапісны]] помнік [[Лексікаграфія|лексікаграфіі]] і практычнай літаратуры [[Беларускія татары|беларускіх татар]] XIX стагоддзя. Уяўляе сабой тэматычны турэцка-беларускі (а ў канцы — румынска-беларускі) слоўнік-размоўнік, напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]. Захоўваецца ў аддзеле рукапісаў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальнага музея Літвы]] ў [[Вільня|Вільні]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. == Гісторыя і паходжанне == Сярод вядомых помнікаў пісьменства беларускіх татар, створаных на беларускай мове арабскім алфавітам, размоўнік вылучаецца сваім практычна-дыдактычным прызначэннем. У адрозненне ад шматлікіх [[Кітаб|кітабаў]], [[Тафсір|тэфсіраў]] і [[Хамаіл|хамаілаў]], якія мелі выключна рэлігійны змест, гэты рукапіс быў створаны для задавальнення штодзённых побытавых і камерцыйных патрэб мусульман, якія часта ездзілі ў [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=3—4}}. Згадку пра гэты дакумент упершыню падаў Сцяпан Туган-Мірза-Бараноўскі ў сваім апісанні збору рукапісаў у Муфтыяце ў [[Вільня|Вільні]]. Пазней размоўнік быў падрабязна апісаны [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонам Антановічам]] у яго фундаментальнай манаграфіі{{sfn|Антонович|1968|с=90—91}}. Сёння рукапіс захоўваецца ў Нацыянальным музеі Літоўскай Рэспублікі пад нумарам 42 (раней ён знаходзіўся ў фондах Караімскага музея ў Вільні, куды паступіў у 1946 годзе). Да перадачы ў музей рукапіс належаў жыхару горада [[Слонім]] Мустафе Шагідзевічу. Зыходзячы са зместу і асаблівасцей почырку, даследчыкі мяркуюць, што аўтарам або адным з перапісчыкаў тэксту быў менавіта ён ці іншы прадстаўнік сям'і Шагідзевічаў{{sfn|Размоўнік|1995|с=3}}. Дата стварэння размоўніка — [[1836]] год — не пазначана ў самім тэксце прамым чынам, а была ўстаноўлена даследчыкамі на падставе лічбаў «18—36», схаваных у структуры паперы{{sfn|Размоўнік|1995|с=4}}. == Палеаграфічнае апісанне == З пункту гледжання [[Палеаграфія|палеаграфіі]], рукапіс уяўляе сабой сшытак з 22 [[Аркуш|аркушаў]] (44 старонкі) фармату 11,5 х 18 см. Сшытак быў пашыты ўручную ільнянымі ніткамі і не мае [[Пераплёт|пераплёту]]. [[Папера]] пажоўклая, на ёй выяўляецца [[Вадзяны знак|вадзяны знак]] у выглядзе [[Герб|герба]] «[[Гурко (герб)|Гурко]]» (''Herbarz''){{sfn|Stupnicki|1855|с=220}}, а таксама ініцыялы «L.H.» (што можа сведчыць пра папяровую фабрыку){{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. Тэкст напісаны [[Чорны колер|чорнымі]] і [[Карычневы колер|карычневымі]] чарніламі, месцамі прачытваецца з цяжкасцю з-за выцвітання. Нумарацыя аркушаў была зроблена пазней простым [[Аловак|алоўкам]]. Аб'ём самога размоўніка складае 36 старонак (старонкі 4а-4б і 21а-22б засталіся пустымі). Тэкст напісаны некалькімі почыркамі. Старонкі 3б, 6б, 12а, 16а, 19а і 20а напісаны рукой трэцяга пісара, якім, верагодна, і быў Мустафа Шагідзевіч. Структура запісаў таксама змяняецца: на пачатковых старонках тэкст ідзе паралельнымі калонкамі (турэцкае слова — беларускі пераклад), а далей турэцкі тэкст ідзе роўным радком, над якім дробна дапісваюцца беларускія адпаведнікі. У некаторых месцах тэкст разбіты на тры калонкі: турэцкае слова, яго вымаўленне арабскімі літарамі і беларускі пераклад{{sfn|Размоўнік|1995|с=5—6}}. == Змест і прыклады лексікі == Размоўнік уключае каля 1000 лексічных адзінак і ўяўляе сабой тэматычны слоўнік. Сярод асноўных тэм: [[гандаль]], знаёмствы, [[прывітанне|прывітанні]], рэлігія, [[чалавек]] і часткі яго цела (''[[галава]]'', ''[[рот]]'', ''[[вочы]]''), будаўніцтва, сельскагаспадарчыя працы (''[[ворнае земляробства|араць]]'', ''[[касіць]]''). Асобныя блокі прысвечаны найму фурманкі, жывёлам (''[[конь]]'', ''[[карова]]''), птушкам (''[[качка]]'', ''[[голуб]]''), паляванню, вопратцы (''[[кашуля]]'', ''[[гаці]]''), прыродным з'явам (''[[дождж]]'', ''[[маланка]]'') і хваробам{{sfn|Размоўнік|1995|с=4—5}}. '''Прыклады турэцка-беларускіх фраз са слоўніка:''' * ''sildim'' — абтар (абціраць) * ''makas'' — ножицев (нажніцы) * ''biyük'' — велики (вялікі) * ''küçük'' — мали (малы) * ''su'' — вода (вада) * ''kızlar'' — дзевчата (дзяўчаты) * ''allah selametler'' — шчаćлива да́рога (шчаслівай дарогі) * ''biz moskov tarafundan'' — мӣ з маскавскайе стара́нӣ (мы з маскоўскага боку) * ''ben bunu satarım kim isterse satın alın'' — йа гето прада́йӯ хто хоче кӯпиц собе (я гэта прадаю, хто хоча — купіце сабе){{sfn|Размоўнік|1995|с=13—43}}. Асобную і надзвычай рэдкую каштоўнасць уяўляюць дзве апошнія старонкі рукапісу (20а—20б), дзе змешчаны румынска-беларускі размоўнік. Ён уключае набор самых неабходных транзітных фраз для падарожжа праз тэрыторыі [[Малдаўскае княства|Малдовы]] і [[Княства Валахія|Валахіі]]{{sfn|Размоўнік|1995|с=5}}. '''Прыклады румынска-беларускіх фраз:''' * ''buna dzev'' (рум. ''bună ziua'') — дзен добри (дзень добры) * ''buna damenaça'' (рум. ''bună dimineața'') — так і табе дзен добри * ''kiti parali platişti'' (рум. ''cât parale plătește'') — много пар заплациц (колькі грошай заплаціць) * ''la orz'' (рум. ''la orz'') — за йечмен (за [[ячмень]]){{sfn|Размоўнік|1995|с=45}}. == Моўныя асаблівасці == Беларуская частка тэксту напісана з моцным уплывам [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту беларускай мовы]] (канкрэтна — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы гаворак]]), што пацвярджае меркаванне аб стварэнні рукапісу ў Слоніме або яго ваколіцах. Сярод выразных [[Фанетыка|фанетычных]] асаблівасцей вылучаецца паслядоўнае [[Аканне|аканне]] (напрыклад: ''балото'', ''блиско'', ''висехло'', ''войско''). Таксама назіраецца о-аканне, калі ў ненаціскных складах замест «а» ўжываецца «о» (''хмурной'', ''сухой'', ''тойо''). Характэрнай рысай з'яўляецца і адсутнасць змякчэння зычных перад гукам «е» (''насено'', ''одзено'', ''йедзено''). У галіне [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] адзначаецца ўтварэнне 2-й асобы множнага ліку [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] на «-еце» (''не кричеца'', ''идзеце'') і паслядоўнае ўжыванне дзеяслова «быць» у форме ''йест'' у мінулым часе{{sfn|Размоўнік|1995|с=6—7}}. Турэцкая частка тэксту мае шэраг фанетычных і лексічных адхіленняў ад літаратурнай [[Турэцкая мова|турэцкай мовы]] таго часу. Гэта сведчыць пра тое, што інфармант, які дапамагаў складаць размоўнік, хутчэй за ўсё, паходзіў з балканскіх уладанняў [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ([[Балканскі паўвостраў]]), дзе існавалі свае рэгіянальныя дыялекты, а не з самой [[Анатолія|Анатоліі]]. [[Румынская мова]] (названая ў размоўніку «малдаўскай») таксама перададзена з фанетычнымі і граматычнымі недакладнасцямі, паказваючы, што для аўтара яна не была роднай або добра знаёмай{{sfn|Размоўнік|1995|с=7}}. == Графіка і арфаграфія == Стваральнікі размоўніка выкарыстоўвалі адаптаваны арабскі алфавіт, вядомы як [[беларуская арабіца]], у стылі пісьма [[Насх (шрыфт)|насх]]. Аднак графіка гэтага помніка мае пэўныя адрозненні ад больш ранніх татарскіх рукапісаў. У прыватнасці, для перадачы беларускага гуку «а» вельмі часта выкарыстоўваецца вертыкальная [[Фатха|фатха]] (замест звычайнай гарызантальнай), а для гукаў «і» ды «ы» — вертыкальная [[Кясра|кясра]] пад канцавой літарай. Таксама заўважана амаль поўная адсутнасць спецыфічных літар для мяккіх зычных, якія звычайна сустракаюцца ў кітабах (напрыклад, спецыяльных літар для мяккага «[[дз]]» ці «с»). Гук «ц» перадаецца пераважна арабскай літарай [[Сад (літара арабскага алфавіта)|сад]] (ص){{sfn|Размоўнік|1995|с=8—9}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Stupnicki H.|загаловак=Herbarz polski i imionospis zasłużonych w Polsce ludzi wszystkich stanów i czasów : ułożony porządkiem alfabetycznym na podstawie Herbarza Niesieckiego i kronicznie podanych wiadomości. T. 1|месца=Lwów|выдавецтва=|адказны=przez Hipolita Stupnickiego|год=1855|старонак=248|ref=Stupnicki}} * {{кніга|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/scanned-n/Antanovic_Anton.Arabskoe_pismo.djvu|аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]]|загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система|месца=Вильнюс|выдавецтва=ВГУ|год=1968|старонак=418|ref=Антонович}} * {{кніга|спасылка=https://psv4.userapi.com/s/v1/d/FR12lcJvwKdLPDGd6eRmFMAHCMa5dipl2IrkGMEOrpBA0_f9CvdBPQyrhM8NXFNH8qosA-bESDxJJ_zSG55hmBQfGxEwBBEgYYMso299NFdYLg9Zf4AISQ/Turetska-belaruski_razmownik_1836_godu.pdf|аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]]|загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні = Turkish-Belarusian phrase-book of 1836 = Türkçe-belarusça kilavuz yil = 1836|месца=Нью-Ёрк|выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва|год=1995|старонак=63|ref=Размоўнік}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Нацыянальны музей Літвы]] [[Катэгорыя:Культура Слоніма]] [[Катэгорыя:Кнігі 1836 года]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] 8chr7f3e0n7h9dhuq7qoeaoom7jqaob 0 805700 5123470 5123445 2026-04-08T13:27:29Z JerzyKundrat 174 вікіфікацыя 5123470 wikitext text/x-wiki [[Файл:Chorągiew_grodzieńska.JPG|міні|220x220пкс|Харугва Гродзенскага павета часоў праўлення Жыгімонта III Вазы]] '''Гарадзенскі гарнізон''' — буйны вайсковы [[гарнізон]] ВКЛ, Расійскай імперыі і Другой Польскай Рэспублікі, пасля 1945 года савецкіх войскаў, а цяпер — беларускай арміі. == Гарнізон Першай Польскай Рэспублікі == * [[2-гі пяхотны рэгімент вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага|2-гі пяхотны полк Вялікай Літоўскай Булавы]] (з 1792 года ў Саколцы) * [[Полк коннай гвардыі ВКЛ|Полк коннай гвардыі Вялікага княства Літоўскага]] (з 1783 года ў Пружанах) Гродзенскі конны полк, сфарміраваны ў Саколцы падчас паўстання Касцюшкі, таксама атрымаў сваю назву ад Гародні. == Царскі гарнізон == [[Файл:Hrodna_Batory_Old_Castle_cityside_2006-1.jpg|міні|220x220пкс|[[Стары замак (Гродна)|Стары замак у Гродне]]]] [[2-і армейскі корпус (Расійская імперыя)|Камандаванне 2-га армейскага корпуса]] * 26 пяхотная дывізія ** 1 пяхотная брыгада *** 101 Пермскі пяхотны полк *** 102 Вяцкі пяхотны полк ** 2-я пяхотная брыгада *** 103 пяхотны Петразаводскі полк ** 26 артылерыйская брыгада * 4 сапёрна- інжынерны батальён * 5 авіяцыйная рота * 171 Кобрынскі пяхотны полк 43-й пяхотнай дывізіі [[Гродзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк|Гвардзейскі Гродзенскі гусарскі полк,]] дыслакаваны ў Варшаве, таксама атрымаў сваю назву ад горада. == Гарнізон Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі == [[Файл:Grodno_plac.jpg|міні|220x220пкс|[[Гродна]] (сучаснае фота)]] У гарнізоне размяшчаліся наступныя ўстановы і вайсковыя часткі: Каманды: * Камандаванне акругі корпуса № III * [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|Камандаванне 29-й пяхотнай дывізіі]] * [[Брыгада КАП «Гродна»|Камандаванне брыгады КОП «Гродна»]] * [[3-я артылерыйская група|Камандаванне 3-й артылерыйскай групы]] Пяхота * [[76-ы Лідскі пяхотны полк|76-ы Лідскі пяхотны полк імя Людвіка Нарбута]] * [[81-ы Гродзенскі пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|81-ы Гродзенскі стралецкі полк імя караля Стэфана Баторыя]] * Дывізійны курс падхаружых запасу 29-й пяхотнай дывізіі пры 76-м пяхотным палку * [[Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскі пяхотны|Аддзел кадраў рэзерву Гродзенскай пяхоты]] (1939) Кавалерыя * [[Рэзервовы эскадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў|рэзервовы швадрон 3-га палка Мазавецкіх шавальжэраў]] (лёгкай кавалерыі) * [[23 полк Гродзенскіх ўланаў (міжваенная Польшча)|рэзервовы швадрон 23-га Гродзенскага ўланскага палка]] * [[1 швадрон браніраваных аўтамабіляў|1-ы эскадрон бронеаўтамабіляў]] (1925-1926) → Беласток (1926-1930) Артылерыя * [[29-ы полк лёгкай артылерыі|29-ы лёгкі артылерыйскі полк]] * [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)|2-я зенітна-артылерыйская дывізія]] Аўтамабільныя войскі і бранятанкавая зброя * [[3-я аўтамабільная дывізія]] (1921-1929) * Штаб 3-й матарызаванай дывізіі (1929-1935) * [[7-ы бранятанкавы батальён|7-ы танкавы батальён]] (1935-1939) Іншыя ўстановы і вайсковыя часткі * [[3-ці эскадрон жандармерыі|3-ці швадрон жандармерыі]] * 3-ці тэлеграфны батальён (1930–1931) → Штаб 3-га тэлеграфнага батальёна (1932–1939) * Рота сувязі 29-й пяхотнай дывізіі * [[Сапёрна-піянерскі цэнтр 29-й пяхотнай дывізіі]] * Гарадскі штаб-кватэра Гродна * Ваенна-палявы суд акругі № III → Ваенна-палявы суд акругі № 3 * Пракуратура пры Ваенным акруговым судзе № III → Ваенная акруговая пракуратура № 3 * Гродзенскі акруговы ваенны суд * Рымска-каталіцкая ваенная парафія * Кіраўніцтва інтэнданцкай акругі KАП № 1 * 3-ці санітарны батальён * 3-я раённая бальніца * Гарадзенскі павятовы штаб набору 1921-1938 гг. * Штаб Гродзенскай рэкруцкай акругі (1938-1939) === Персанал гарадской камендатуры на вясну 1939 === * камандзір горада — палкоўнік [[Антоні Ян Журакоўскі]] * ад'ютант – капітан пяхоты [[Казімір Ізыдор Лапінскі]] * Начальнік мабілізацыйнага аддзела — капітан-адмірал пяхоты Ян Юзаф Лабаноўскі * Начальнік Дэпартамента аховы і дысцыпліны – капітан пяхоты Казімеж Ізыдор Лапіньскі == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Piotr Bieliński: 29 Dywizja Piechoty. Wielka księga piechoty polskiej 1918-1939 tom nr 29. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2018. ISBN 978-83-7945-621-5. * Jerzy Dąbrowski: Zarys historji wojennej 81-go Pułku Strzelców Grodzieńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2/III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej : przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: "Rytm", 1998. {{ISBN|83-86678-71-2}}. [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Беларусі]] jy8eoa8dd3u40xnce5w15q1uk2bqif7 0 805701 5123631 5123427 2026-04-08T20:18:33Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5123631 wikitext text/x-wiki '''3-я артылерыйская група''' (3 ГА) — [[Воінскае фарміраванне|часці]] і [[Падраздзяленне|падраздзяленні]] штатнай артылерыі буйных [[Пяхота|пяхотных]] і кавалерыйскіх [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнняў]] і артылерыі рэзерву Галоўнакамандуючага, дыслакаваных у раёне акругі корпуса № 3 і падпарадкаваных камандаванню 3-й групы артылерыі. 3-я артылерыйская група была створана 15 студзеня 1929 года ў міністра ваенных спраў ад 31 снежня 1928 года. Працэс фарміравання быў завершаны ў сакавіку таго ж года. Камандаванне групы было створана на базе існуючага 3-га акруговага артылерыйскага камандавання. == Арганізацыя 3-й артылерыйскай групы ў 1939 годзе == Камандаванне 3-й артылерыйскай групы ў Гродне * 3-ці цяжкі артылерыйскі полк у [[Вільня|Вільні]] * 2-я батарэя памераў артылерыі ў Вільні Артылерыя буйных злучэнняў: * 1-ы полк лёгкай артылерыі Легіёнаў у Вільні * [[19-ы полк лёгкай артылерыі (Польская Рэспубліка)|19-ы лёгкі артылерыйскі полк]] у Нававілейцы (2-я дывізія ў Маладэчне, 3-я дывізія ў Лідзе) * [[29-ы полк лёгкай артылерыі]] ў Гродне (1-я дывізія ў Сувалках) * 3-я конная артылерыйская дывізія ў Падбродзе * 4-я конна-артылерыйская дывізія ў Сувалках * 14-я конная артылерыйская дывізія ў Беластоку * 33-я Віленская лёгкая артылерыйская дывізія ў Вільні * (батарэя) лёгкага артылерыйскага дывізіёна КАП «Асовец» са складу Цэнтральнай школы унтэр-афіцэраў КОП у [[Асавецкая крэпасць|Асаўцы]] == Камандзіры груп == * Палкоўнік Вітольд Рашкоўскі (сакавік – † 31 ліпеня 1929) * Палкоўнік Караль Шрэтэр (з 1929) * Палкоўнік Рудольф Няміра (лістапад 1935 г. — жнівень 1938 г.) * Палкоўнік, доктар Станіслаў Кюнстлер (да жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі арміі «Прусы» ) == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * ''Афіцэрскі альманах за 1923/24 гг. Раздзел III Арганізацыя Польскага войска'', выпуск 2, Ваенна-навуковы і выдавецкі інстытут, Варшава, 1923 г. * Ігар Благавешчанскі, ''Артылерыя ў Другой сусветнай вайне.'' ''Ваенна-гістарычнае даследаванне'', Варшава, 1983 г.{{ISBN|83-11-06909-3}} . * Ігар Благавешчанскі, ''Артылерыя Войска Польскага ў 1918-1939 гадах'', Заключэнне, Ваенна-гістарычны агляд № 4 (71), Варшава 1974, с. 203-250. * Roman Р. Лось Раман Р., Польская артылерыя 1914-1939, Варшава: Bellona, 1991, ISBN 83-11-07772-X, OCLC 830057069 . * Яўгеніюш Казлоўскі, ''Польскае войска 1936-1939.'' ''Спробы мадэрнізацыі і пашырэння'', выдавецтва MON, Варшава, 1964, 1-е выданне. {{няма катэгорый|date=2026-04-08}} jn2ycoe3awc4ngoj9g4eap30381c39q 0 805704 5123630 5123434 2026-04-08T20:18:31Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5123630 wikitext text/x-wiki [[Файл:Godło wojsk samochodowych.png|міні|герб аўтамабільных войскаў у Польшчы]] '''3-я аўтамабільная дывізія''' (3 dsam) — [[Воінскае фарміраванне|падраздзяленне]] аўтамабільных войскаў Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі . == Фарміраванне і змены арганізацыі == 3-я аўтамабільная дывізія была сфарміравана 30 жніўня 1921 года ў [[Слонім|Слоніме]] на базе 4-й палявой аўтамабільнай дывізіі 4-й арміі. У склад дывізіі ўваходзілі: * 61-я калона палявых грузавікоў * 79-я калона палявых грузавікоў * Калона з 4 легкавых аўтамабіляў * цягнік -майстэрня * палявы аўтасклад Падраздзяленні, сфарміраваныя ў Слоніме, прыбылі аўтамабільным шляхам у Беласток. У той час дывізія налічвала 80 аўтамабіляў і 25 матацыклаў. Пазней у склад дывізіі ўвайшла, сярод іншых, вучэбная калона браняваных аўтамабіляў. Восенню 1925 года калона была выдзелена з матарызаваных сіл, падпарадкавана камандзіру [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка літоўскіх уланаў]] і перайменавана ў 1-ы швадрон браняваных аўтамабіляў. У 1929 годзе падраздзяленне было ўкамплектавана і атрымала назву «Кадры 3-й аўтамабільнай дывізіі». 19 мая 1927 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] ўстанавіў і зацвердзіў 7 лютага як дату палкавога свята. ; Камандзіры дывізіёну * Паручнік Міхал Любіч-Залескі (1921-) * Маёр / падпалкоўнік Рамуальд I Казлоўскі – камандзір дывізіёну (1923 – 1924 ) * Капітан Альберт Рагінскі — камандзір адзелу кадраў (1932) == Памятны значок == З 1930 года зацверджаны знак памерам 39x39 мм мае форму роўнараменнага крыжа, пакрытага чорнай эмаллю з пурпуровай акантоўкай. У цэнтры крыжа, акружанага лаўровым вянком, выгравіравана лічба 3. На крыж накладзена крылатае рулявое кола, увянчанае кінжалам унізе. Па абодва бакі ад ніжняга пляча размешчаны колы аўтамабіля. Гэта двухчасткавы афіцэрскі знак, выраблены з срэбра, пакрыты эмаллю і злучаны трыма заклёпкамі. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932. * Janusz Magnuski: Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1993. ISBN 83-860-28-00-9. * Piotr Rudzki, Jerzy Kulesza, Józef Jeszka. Krótki rys historyczny powstania i pracy formacyj samochodowych. „Przegląd Wojskowo-Techniczny. Broń Pancerna.”. 4 (6), s. 1193-1246, 1928. Warszawa: Drukarnia Ministerstwa Spraw Wojskowych; Dowództwo Saperów; Dowództwo Broni Pancernych; Dowództwo Wojsk Łączności. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5. * Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. * Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918–1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddz. Broni Pancernej, 1971. {{няма катэгорый|date=2026-04-08}} m989lhnqs95rjt42zpqt883jojkg1kf 0 805705 5123629 5123441 2026-04-08T20:18:29Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5123629 wikitext text/x-wiki '''1-ы эскадрон браняваных аўтамабіляў''' (пол. '''1 Szwadron Samochodów Pancernych''' ) — кавалерыйскі [[Падраздзяленне|пададдзел]] Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі. [[Файл:Ford FT-B Image1.jpg|міні|Ford FT B]] == Гісторыя швадрону == 1-ы браняваны швадрон (эскадрон) быў сфарміраваны ў кастрычніку 1925 года ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] на базе вучэбнай браняванай калоны [[3-я аўтамабільная дывізія|3-й матарызаванай дывізіі]] . Па падрыхтоўцы падраздзяленне падпарадкоўвалася камандзіру 1-й кавалерыйскай дывізіі, па тэхнічных пытаннях — камандзіру 1-й матарызаванай дывізіі, а па адміністрацыйных — камандзіру [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-га палка літоўскіх уланаў]]. У 1926 годзе швадрон перакінулі ў [[Беласток]]. У 1928 годзе эскадрон стаў адміністрацыйна незалежным і падпарадкоўваўся непасрэдна камандзіру 1-й дывізіі. У 1929 годзе, пасля роспуску 1-й кавалерыйскай дывізіі, эскадрон увайшоў у склад [[3-я асобная кавалерыйская брыгада|3-й асобнай кавалерыйскай брыгады]] ў Вільні У сярэдзіне мая 1930 года эскадрылля перастала быць самастойным падраздзяленнем і была ўключана ў склад новаўтворанай 1-й браняванай аўтамабільнай дывізіі ў [[Брэст|Брэсце]]. У пачатку чэрвеня 1930 года эскадрылля адправілася на трохмесячныя летнія вучэнні ў трэніровачны лагер Лесна каля [[Баранавічы|Баранавічаў]]. Пасля завяршэння палігона эскадрон вярнуўся ў Беласток, а ў другой палове верасня 1930 года быў пераведзены ў склад Брэсцкага гарнізона і размясціўся ў казармах генерала Юзафа Галера. Эскадрылля мела на ўзбраенні шэсць аўтамабіляў Ford FT-B, якія з 1927 года былі заменены аўтамабілямі мадэлі 1928 года . == Кадры швадрону == * Маёр Тадэвуш Цяцерскі (лістапад 1925 — люты 1927 ) * правадыр Баляслаў Кентра (люты 1927 – красавік 1928 → [[:pl:3_Pułk_Szwoleżerów_Mazowieckich|3 пшм]]) * Ян Скавінскі (красавік 1928 – верасень 1930 → выконваючы абавязкі кватэрмайстра 1-га браняванага аўтамабільнага палка) ; Малодшыя афіцэры эскадрыллі * Капітан рэзерву ВМС Польшчы ў Рэчы Паспалітай [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Паклеўскі]] (з лістапада 1925 г.) * Капітан Мар'ян Гузоўскі (лістапад 1925 г. — люты 1928 г. → камандзір вучэбнага ўзвода браніраваных аўтамабіляў і інструктар у Танкавай і аўтамабільнай школе ) * Капітан-лейтэнант Зыгмунт Жукоўскі (лістапад 1925 — верасень 1930 ) * паручнік / ротмістр Тадэвуш Шумскі (з 1 красавіка 1928 ) * паручнік кавалерыі Аляксандр Ёдкевіч (да верасня 1930 г. ) == Колеры == [[Файл:Prop_10bkpanc.png|справа|130x130пкс]] [[Файл:Otok_czarny.png|справа|130x130пкс]] 4 жніўня 1927 года міністр ваенных спраў, загадаў, што лінейныя афіцэры і радавыя эскадрылляў браняваных аўтамабіляў павінны насіць чорна-аранжавы вымпел на каўнярах куртак і паліто, а таксама «парадкавы нумар» на пагонах. == Зноскі == == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik oficerów kawalerii. Warszawa: Przegląd Kawaleryjski, 1930. * Janusz Magnuski: Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo WiS, 1993. ISBN 83-860-28-00-9. * Rajmund Szubański: 4 Batalion Pancerny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1996, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-04-7. {{няма катэгорый|date=2026-04-08}} bbxgdwitrc107ssbauswm8jy7i5dvrn 0 805706 5123628 5123439 2026-04-08T20:18:27Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5123628 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bronie_Pancerne_WP_w_1939.jpg|міні|240x240пкс|Бранетанкавыя войскі Польскай арміі ў 1939 годзе перад пачаткам Другой сусветнай вайны]] [[Файл:Opublikowane_w_Czołg_rozpoznawczyTK_(TKS)_z_1975_(seria_Typy_Broni_i_Uzbrojenia).jpg|справа|міні|240x240пкс|Танк ТКС]] [[Файл:Armored_car_pattern_34.jpg|справа|міні|240x240пкс|Браняваны аўтамабіль мадэлі 34]] [[Файл:Oznak_czlekk_IIRP.png|справа|міні|240x240пкс|Тактычныя знакі, нанесеныя на лёгкія і разведвальныя танкі ]] [[Файл:Oznak_ppanc_IIRP.png|справа|міні|240x240пкс|Тактычныя знакі, нанесеныя на бронетэхніку ]] [[Файл:Odznaka 7 bpanc - replika.jpg|міні|знак 7 танкававага батальена]] '''7-ы бранятанкавы батальён''' (7 bpanc) — бранятанкавая [[Воінскае фарміраванне|частка]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] . Батальён быў вайсковай адзінкай, якая існавала ў [[Мір|мірны час]] і выконвала [[Мабілізацыя|мабілізацыйныя]] задачы для бранятанкавых [[Воінскае фарміраванне|часцей]] і [[Падраздзяленне|падраздзяленняў]]. Ён таксама выконваў арганізацыйныя і вучэбныя задачы. Батальён дыслакаваўся ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]], а асобная танкавая рота ТК — у [[Гарнізон Вільні|Віленскім гарнізоне]]. Ён меў на ўзбраенні 79 танкаў ТКС і 25 браняваных машын wz.34. Батальён быў батальёнам '''I''' тыпу. У 1939 годзе, пасля мабілізацыі часцей, указаных у плане мабілізацыі, ён быў расфармаваны. == Мабілізацыя ў 1939 годзе == У 1939 годзе батальён быў сфарміраваны ў жоўтай групе : ; па трывозе * 31-я бранятанкавая дывізія Сувалкаўскай кавалерыйскай брыгады * 32-я бранятанкавая дывізія Падляскай кавалерыйскай брыгады * 33-я бранятанкавая дывізія Віленскай кавалерыйскай брыгады * 31-я асобная разведвальная танкавая рота арміі «Познань» * 32-я асобная разведвальная танкавая рота арміі «Лодзь» * калона легкавых вагонаў № 31 для рэзерву паўночна-заходняй часткі * калона грузавікоў тыпу I № 352 (Fiat 621L) для арміі «Прусы» * калона грузавікоў тыпу II № 351 (СПА) для СГА «Нараў» — камандзір лейтэнант рэзерву, інжынер Ежы Войзбун * калона машын хуткай дапамогі PCK тыпу I № 301 для СГА «Нараў» * пастаянны парк браніраванай тэхнікі № 31 для СГА «Нараў» ; у першай хвалі ўсеагульнай мабілізацыі : * калона грузавікоў у краіне № 31 для ОК III * калона пасажырскіх і санітарных вагонаў у краіне № 3 для ОК III * калона грузавікоў тыпу II № 353 (Berliet) для СГА «Нараў» ; Камандзіры батальёнаў * Падпалкоўнік бранятанкавых войскаў Пётр Рудзкі (– 1939) == Сімвалы батальёна == ; Значок Гэта быў сярэбраны ступеньчаты крыж з паверхняй, падзеленай на прастакутнікі, пакрытыя эмалем па чарзе чорнага і аранжавага колераў. У цэнтры крыжа знаходзіўся сярэбраны, аксідаваны рыцарскі шлем з закрытым забралам і трайным плюмавам. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Krzysztof M. Gaj: Polska broń pancerna w 1939 roku - organizacja wojenna i pokojowa jednostek. Oświęcim: NapoleonV, 2014. ISBN 978-83-7889-122-2. * Adam Jońca: Wrzesień 1939: pojazdy Wojska Polskiego: barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5. * Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Bellona, 2011. ISBN 978-83-11-12106-5. * Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks"; Londyn: Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. * Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych, 1971. {{няма катэгорый|date=2026-04-08}} lftx2tz7gvf9z22n6q90gxqpy4xu2pk 0 805707 5123463 5123443 2026-04-08T13:20:40Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Другая Польская Рэспубліка)]] у [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]]: Уніфікацыя назваў 5123443 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 2 daplot - replika.jpg|міні|значык 2 дспа]] '''2-я зянітная артылерыйская эскадрылля, 2 дывізія супрацпаветранай абароны''' (2 дспа), пол. '''2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej ('''2 daplot) — зянітнае артылерыйскае [[падраздзяленне]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] . == Гісторыя эскадрыллі ў 1924-1939 гадах == 9 кастрычніка 1924 года ў Гродне на [[29-ы полк лёгкай артылерыі|базе 29-га палявога артылерыйскага палка]] была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У ліпені 1926 года на базе батарэі быў сфарміраваны асобны зенітны артылерыйскі дывізіён № 1. У красавіку 1929 года дывізіён быў падпарадкаваны камандзіру 11-й артылерыйскай групы. У 1930 годзе 1-ы асобны зенітны артылерыйскі дывізіён быў перайменаваны ў 2-гі зенітны артылерыйскі дывізіён. У наступным годзе дывізіён быў выдзелены са складу 29-га артылерыйскага палка. == Мабілізацыя ў 1939 годзе == Дывізіён (Эскадрылля) была мабілізацыйнай адзінкай. Згодна з планам «W», яна адказвала за мабілізацыю наступных падраздзяленняў: * камандаванне паўпастаяннай авіяцыйнай артылерыйскай эскадрыллі № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 132, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 133, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 20, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 29, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 84, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 94, * паўстаянны 40-мм зенітны артылерыйскі ўзвод № 301, * паўстаянны ўзвод зенітнай артылерыі 40-мм № 302. Усе падраздзяленні былі мабілізаваны ў групе падраздзяленняў, пазначаных карычневым колерам, падгрупа «2». Час мабілізацыі асобных падраздзяленняў вагаўся ад 20 да 44 гадзін. 23 жніўня 1939 года быў абвешчаны мабілізацыйны рэжым для «карычневых» падраздзяленняў у III акрузе . Пачатак мабілізацыі быў прызначаны на 6:00 раніцы наступнага дня. Другі лейтэнант Ежы Рыбаловіч мабілізаваў паўстаянны ўзвод 40-мм зенітнай артылерыі № 301, а затым перадаў яго камандаванне лейтэнанту запасу Станіславу Маўрыцыю Фаянсу . 26 жніўня 1939 года 40-мм матарызаваная зенітная артылерыйская батарэя тыпу А № 20 пакінула Гродна па чыгунцы. На наступны дзень яна прыбыла ў Малкіню, дзе ёй было даручана супрацьпаветраная абарона мастоў праз раку Буг каля Малкіні {{Sfn|Barancewicz|2013}} . == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Witold Barancewicz: Sprawozdanie z przebiegu działań wojennych baterii motorowej artylerii przeciwlotniczej nr 20 w czasie od 24 sierpnia do 22 września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2. * Zbigniew Moszumański. Dowództwa grup artylerii przeciwlotniczej (1929-1939). „Przegląd Wojsk Lądowych”, sierpień 2000. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych. ISSN 0478-6688.  * Zbigniew Moszumański. Sztandary i odznaki jednostek przeciwlotniczych do roku 1939. „Przegląd Wojsk Lądowych”. 9 (447), 1996. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0478-6688.  * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Józef Rybołowicz: Sprawozdanie z osobistego udziału w wojnie polsko-niemieckiej z września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X. * Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3. lg3k7pod659fl4zemg2d6nj2167tkiz 5123468 5123463 2026-04-08T13:26:21Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] у [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]]: Назва з памылкай правапісу 5123443 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 2 daplot - replika.jpg|міні|значык 2 дспа]] '''2-я зянітная артылерыйская эскадрылля, 2 дывізія супрацпаветранай абароны''' (2 дспа), пол. '''2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej ('''2 daplot) — зянітнае артылерыйскае [[падраздзяленне]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] . == Гісторыя эскадрыллі ў 1924-1939 гадах == 9 кастрычніка 1924 года ў Гродне на [[29-ы полк лёгкай артылерыі|базе 29-га палявога артылерыйскага палка]] была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У ліпені 1926 года на базе батарэі быў сфарміраваны асобны зенітны артылерыйскі дывізіён № 1. У красавіку 1929 года дывізіён быў падпарадкаваны камандзіру 11-й артылерыйскай групы. У 1930 годзе 1-ы асобны зенітны артылерыйскі дывізіён быў перайменаваны ў 2-гі зенітны артылерыйскі дывізіён. У наступным годзе дывізіён быў выдзелены са складу 29-га артылерыйскага палка. == Мабілізацыя ў 1939 годзе == Дывізіён (Эскадрылля) была мабілізацыйнай адзінкай. Згодна з планам «W», яна адказвала за мабілізацыю наступных падраздзяленняў: * камандаванне паўпастаяннай авіяцыйнай артылерыйскай эскадрыллі № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 132, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 133, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 20, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 29, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 84, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 94, * паўстаянны 40-мм зенітны артылерыйскі ўзвод № 301, * паўстаянны ўзвод зенітнай артылерыі 40-мм № 302. Усе падраздзяленні былі мабілізаваны ў групе падраздзяленняў, пазначаных карычневым колерам, падгрупа «2». Час мабілізацыі асобных падраздзяленняў вагаўся ад 20 да 44 гадзін. 23 жніўня 1939 года быў абвешчаны мабілізацыйны рэжым для «карычневых» падраздзяленняў у III акрузе . Пачатак мабілізацыі быў прызначаны на 6:00 раніцы наступнага дня. Другі лейтэнант Ежы Рыбаловіч мабілізаваў паўстаянны ўзвод 40-мм зенітнай артылерыі № 301, а затым перадаў яго камандаванне лейтэнанту запасу Станіславу Маўрыцыю Фаянсу . 26 жніўня 1939 года 40-мм матарызаваная зенітная артылерыйская батарэя тыпу А № 20 пакінула Гродна па чыгунцы. На наступны дзень яна прыбыла ў Малкіню, дзе ёй было даручана супрацьпаветраная абарона мастоў праз раку Буг каля Малкіні {{Sfn|Barancewicz|2013}} . == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Witold Barancewicz: Sprawozdanie z przebiegu działań wojennych baterii motorowej artylerii przeciwlotniczej nr 20 w czasie od 24 sierpnia do 22 września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2. * Zbigniew Moszumański. Dowództwa grup artylerii przeciwlotniczej (1929-1939). „Przegląd Wojsk Lądowych”, sierpień 2000. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych. ISSN 0478-6688.  * Zbigniew Moszumański. Sztandary i odznaki jednostek przeciwlotniczych do roku 1939. „Przegląd Wojsk Lądowych”. 9 (447), 1996. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0478-6688.  * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Józef Rybołowicz: Sprawozdanie z osobistego udziału w wojnie polsko-niemieckiej z września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X. * Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3. lg3k7pod659fl4zemg2d6nj2167tkiz 5123632 5123468 2026-04-08T20:18:52Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5123632 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 2 daplot - replika.jpg|міні|значык 2 дспа]] '''2-я зянітная артылерыйская эскадрылля, 2 дывізія супрацпаветранай абароны''' (2 дспа), пол. '''2 Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej ('''2 daplot) — зянітнае артылерыйскае [[падраздзяленне]] Войска Польскага ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Польскай Рэчы Паспалітай]] . == Гісторыя эскадрыллі ў 1924-1939 гадах == 9 кастрычніка 1924 года ў Гродне на [[29-ы полк лёгкай артылерыі|базе 29-га палявога артылерыйскага палка]] была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У ліпені 1926 года на базе батарэі быў сфарміраваны асобны зенітны артылерыйскі дывізіён № 1. У красавіку 1929 года дывізіён быў падпарадкаваны камандзіру 11-й артылерыйскай групы. У 1930 годзе 1-ы асобны зенітны артылерыйскі дывізіён быў перайменаваны ў 2-гі зенітны артылерыйскі дывізіён. У наступным годзе дывізіён быў выдзелены са складу 29-га артылерыйскага палка. == Мабілізацыя ў 1939 годзе == Дывізіён (Эскадрылля) была мабілізацыйнай адзінкай. Згодна з планам «W», яна адказвала за мабілізацыю наступных падраздзяленняў: * камандаванне паўпастаяннай авіяцыйнай артылерыйскай эскадрыллі № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 131, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 132, * паўстацыянарная зенітная артылерыйская батарэя 75 мм тыпу II № 133, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 20, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу А № 29, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 84, * матарызаваная зенітна-артылерыйская батарэя 40 мм тыпу B № 94, * паўстаянны 40-мм зенітны артылерыйскі ўзвод № 301, * паўстаянны ўзвод зенітнай артылерыі 40-мм № 302. Усе падраздзяленні былі мабілізаваны ў групе падраздзяленняў, пазначаных карычневым колерам, падгрупа «2». Час мабілізацыі асобных падраздзяленняў вагаўся ад 20 да 44 гадзін. 23 жніўня 1939 года быў абвешчаны мабілізацыйны рэжым для «карычневых» падраздзяленняў у III акрузе . Пачатак мабілізацыі быў прызначаны на 6:00 раніцы наступнага дня. Другі лейтэнант Ежы Рыбаловіч мабілізаваў паўстаянны ўзвод 40-мм зенітнай артылерыі № 301, а затым перадаў яго камандаванне лейтэнанту запасу Станіславу Маўрыцыю Фаянсу . 26 жніўня 1939 года 40-мм матарызаваная зенітная артылерыйская батарэя тыпу А № 20 пакінула Гродна па чыгунцы. На наступны дзень яна прыбыла ў Малкіню, дзе ёй было даручана супрацьпаветраная абарона мастоў праз раку Буг каля Малкіні {{Sfn|Barancewicz|2013}} . == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928. * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * Witold Barancewicz: Sprawozdanie z przebiegu działań wojennych baterii motorowej artylerii przeciwlotniczej nr 20 w czasie od 24 sierpnia do 22 września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2. * Zbigniew Moszumański. Dowództwa grup artylerii przeciwlotniczej (1929-1939). „Przegląd Wojsk Lądowych”, sierpień 2000. Warszawa: Dowództwo Wojsk Lądowych. ISSN 0478-6688. * Zbigniew Moszumański. Sztandary i odznaki jednostek przeciwlotniczych do roku 1939. „Przegląd Wojsk Lądowych”. 9 (447), 1996. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0478-6688. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Józef Rybołowicz: Sprawozdanie z osobistego udziału w wojnie polsko-niemieckiej z września 1939 r.. W: Polska obrona przeciwlotnicza 1939. T. 3. Centralne Archiwum Wojskowe, 2013, seria: Wojskowe teki archiwalne. ISBN 978-83-63374-19-8. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 83-87103-87-X. * Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1995. ISBN 83-85621-87-3. {{няма катэгорый|date=2026-04-08}} 78rqvbivclukr6f28zp2fa3griipdke 0 805708 5123455 2026-04-08T12:48:09Z J-ka Zadzvinski 5766 Перасылае да [[Паўночны Сінай (мухафаза)]] 5123455 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Паўночны Сінай (мухафаза)]] 7vvy5mjdruzgt9i30z3zou6wjp4zjg2 0 805709 5123457 2026-04-08T12:56:16Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76765210|Oldenburg (kraina)]]» 5123457 wikitext text/x-wiki [[Файл:Flagge_Herzogtum_Oldenburg.svg|міні|Сцяг Вялікага княства (герцагства) Альдэнбург з 1871 года]] [[Файл:Oldenburg_in_the_German_Reich_(1925).svg|міні|Ольдэнбург у межах Германіі (1925 г.)]] '''Альдэнбург (Oldenburg)''' — гістарычны рэгіён на поўначы [[Германія|Германіі]], цяпер частка [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]]. У Сярэднявеччы ён быў рэзідэнцыяй і дзедчынай роду [[Альдэнбургі (дынастыя)|Альдэнбургаў]] . З 1777 года ён уваходзіў у склад герцагства [[Holstein-Oldenburg|Гольштэйн-Альдэнбург]]. З 1815 па 1918 год меў статус Вялікага герцагства Ольдэнбург . У 1871 годзе ён стаў часткай [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] . [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Германіі]] [[Катэгорыя:Вялікія княствы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Ніжняй Саксоніі]] [[Катэгорыя:Альдэрбурская дынастыя]] ayosxv31n5iuxvdnpxx9xsi51oi98bu 0 805710 5123464 2026-04-08T13:20:40Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Другая Польская Рэспубліка)]] у [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]]: Уніфікацыя назваў 5123464 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] gp9lnyqz5apcb6me4q2yccyro1a826u 5123474 5123464 2026-04-08T14:08:21Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] 5123474 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] 3yyh5o59le11gnewkss0lzz51stkr87 3 805711 5123465 2026-04-08T13:21:29Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5123465 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:21, 8 красавіка 2026 (+03) rw0jpiuuvuvqbmwhyp3ptro8amf266b 0 805712 5123466 2026-04-08T13:23:24Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78857134|Oldenburgowie]]» 5123466 wikitext text/x-wiki [[Файл:BlasonChristian_Ier_(1143-1167),_comte_d'Oldenbourg.svg|міні|Герб дынастыіАльдэнбургаў.]] '''Ольдэнбургі''' — дынастыя [[Немцы|нямецкага]] паходжання, якая кіравала ў [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбургу]], [[Лівонія|Лівоніі]][[Шлезвіг-Гольштэйн|, герцагствах Шлезвіг-Гальштэйн]] і скандынаўскіх краінах [[Спіс каралёў Даніі|Даніі]], [[Спіс каралёў Нарвегіі|Нарвегіі]] і [[Каралі шведскія|Швецыі]] . Пабочныя лініі таксама кіравалі ў Расіі (дынастыя [[Раманавы|Раманавых-Гальштэйн-Готарп]]), а таксама ў [[Кароль Грэцыі|Грэцыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] праз [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] . == Гісторыя == Заснавальнікам дынастыі быў [[Zilmir I|Эгільмар I]] (памёр у 1108 г.). Яго ўнук Крысціян (памёр у 1167 г.) быў першым графам Альдэнбурга. === Галоўная лінія === У 1448 годзе граф Крысціян VI стаў каралём Даніі і Нарвегіі як [[Крысціян I]] (1426–1481). Графства Ольдэнбург атрымала ў спадчыну яго малодшы брат Герхард VI (памёр у 1500 годзе). Лінія, якая паходзіла ад яго, спынілася ў 1667 годзе, і Альдэнбург перайшоў да каралёў [[Данія|Даніі.]] Альдэнбургі галоўнай лініі (нашчадкі Крысціяна I) таксама кіравалі [[Швецыя|Швецыяй]] з 1497 па 1521 год (з перапынкамі). У рэшце рэшт яны страцілі трон у Стакгольме на карысць [[Ваза (дынастыя)|сям'і Ваза]] . З 1667 па 1773 год яны кіравалі графствам Альдэнбург. У 1814 годзе яны страцілі [[Нарвегія|Нарвегію]] на карысць Швецыі. Галоўная лінія Альдэнбургаў згасла ў 1863 годзе пасля смерці каралі [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VII]]. Дацкі трон перайшоў да малодшай лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбург. === Лінія Шлезвіг -Гальштэйн-Зондэрбург === Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад князя Яна (саманазв. Ганс, памёр у 1622 г.), малодшага сына караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян III|Крысціяна III]] . У XVI і XVII стагоддзях яна падзялілася на шматлікія галіны, у тым ліку: Гальштэйн-Францхаген (вымерла ў 1709 годзе); Гальштэйн-Зондэрбург-Бек; Гальштэйн-Норбург (вымерла ў 1688 годзе); Гальштэйн-Глюксбург (вымерла ў 1779 годзе); Гальштэйн-Плен (вымерла ў 1761 годзе). Князь Фрыдрых з лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Аўгустобург прыняў тытул герцага (князя) Шлезвіг-Гольштэйна ў 1863 г. Яго сын Эрнст Гюнтэр быў зрынуты ў 1918 г. Лінія знікла ў 1931 годзе са смерцю прынца Альберта. Прынц Вільгельм Гольштэйн-Зондэнбург-Бек (пам. 1831) атрымаў тытул герцага Глюксбургскага ў 1825 годзе. Князь Фрыдрых Фердынанд (пам. 1934) быў зрынуты ў 1918 годзе. У 1931 годзе, пасля смерці князя Альберта, ён прыняў тытул герцага Шлезвіг-Гольштэйнскага. З 1980 года тытул пераходзіць у спадчыну яго праўнуку, прынцу Крыстаферу (нар. 1949). '''У Даніі''' — адзін з малодшых сыноў вышэйзгаданага Вільгельма стаў каралём Даніі ў 1863 годзе як [[Крысціян IX]] (пам. 1906 г.). У 1953 годзе пасля рэферэндуму парадак пераемнасці дацкага трона быў зменены, і старэйшая дачка [[Фрэдэрык IX|Фрыдрыха IX]] была прызнана спадчынніцай кароны. Яна, як [[Маргрэтэ II|Маргарыта II Глюксбургская]] (нар. 1940 г.), кіравала Даніяй з 1972 па 2024 год. Яе пераемнікам стаў сын [[Фрэдэрык X|Фрыдрых X.]] '''У Нарвегіі''' — у 1905 годзе, пасля скасавання ўніі са Швецыяй, на нарвежскі трон быў прызначаны малодшы сын караля Даніі [[Фрэдэрык VIII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VIII]], прынц Карл Глюксбургскі. Ён стаў каралём Нарвегіі [[Хокан VII|Хоканам VII]] (пам. 1957 г.). Яго ўнук, [[Харальд V]] (нар. 1937 г.), кіруе з 1991 года. '''У Грэцыі''' — малодшы сын Крысціяна IX, прынц Вільгельм Глюксбургскі, быў прызначаны на грэчаскі трон і, як [[Георг I (кароль Грэцыі)|Георг I]] (пам. 1913 г.), прыняў тытул караля элін. Апошнім каралём у Афінах з 1964 па 1973 г. быў [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]] (пам. 2023 г.). Пасля перавароту ён быў выгнаны і жыў у Англіі. '''У Вялікабрытаніі''' — [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп Маўнтбатэн, герцаг Эдынбургскі]], прынц-кансорт [[Лізавета II|Лізаветы II]], каралевы Вялікабрытаніі, таксама быў грэчаскага паходжання. Яго бацькам быў прынц Эндру Грэчаскі (памёр у 1944 г.), малодшы сын караля Грэцыі Георга I. Аднак ён узяў сваё прозвішча ад маці, Алісы Батэнберг, чыя сям'я (яны змянілі сваё прозвішча на Маўнтбатэн падчас Першай сусветнай вайны) была ў сваяцтве з каралевай [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вялікабрытаніі Вікторыяй]]. Цяперашні кароль Вялікабрытаніі, [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]], фактычна прадстаўляе дынастыю Альдэнбургаў на брытанскім троне, хоць прозвішча папярэдняй дынастыі,[[Ветыны|Віндзар]], было захавана. === Лінія Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбург-Візенбург === Малодшая лінія дынастыі Ольдэнбургаў паходзіла ад Людовіка Філіпа Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбургскага (1620–1689); прозвішча паходзіць ад замка Візенбург (сёння ў межах горада [[Вільдэнфэльс|Вільдэнфельс]] ), які Людовік Філіп набыў у [[Іаган Георг III|Яна Георга II,]] курфюрста Саксонскага, каб выкарыстоўваць яго ў якасці сямейнай рэзідэнцыі. Лінія знікла ў 1744 годзе са смерцю Леапольда, які быў сваяком па маці з дынастыяй [[Пясты|Пястаў]] . === лінія [[Гольштэйн|Гальштэйн]] -Готарп === Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад Адольфа (пам. 1586 г.), малодшага брата караля [[Крысціян II|Крысціяна II]]. Назва паходзіць ад замка [[Готарп]]. У 18 стагоддзі лінія падзялілася на некалькі галінаў. У 1751 годзе на шведскі трон узышоў прынц [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (пам. 1771). Апошні прадстаўнік гэтай лініі, кароль [[Карл XIII]] (пам. 1818), узышоў на нарвежскі трон у 1814 годзе. Яго пераемнікам стаў маршал Напалеона Ян Баптыст [[Бернадоты|Бернадот]], які заснаваў новую дынастыю. Пасля каранацыі ён прыняў імя [[Карл XIV Юхан|Карл XIV]]. Шведская лінія знікла ў 1877 годзе з прынцам Густавам Вазай. Малодшы брат караля Швецыі Адольфа Фрэдэрыка, Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1785), атрымаў графства Ольдэнбург ад караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян VII (кароль Даніі)|Крысціяна VII]] у 1773 годзе. Ён прыняў тытул герцага ў 1777 годзе. Прынц Аўгуст (пам. 1853) абвясціў сябе вялікім герцагам у 1829 годзе. У 1918 годзе вялікі герцаг Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1931) страціў трон [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбурга]]. З 1970 года Антон Гюнтэр (нар. 1923) з'яўляецца спадчыннікам тытула вялікага герцага Альдэнбурга. ==== Лінія Гольштэйн-Готарп-Раманавы ==== У 1762 годзе Карл-Пётр-Ульрых, герцаг Гальштынскі, узышоў на трон расійскіх імператараў як [[Пётр III|Пётр III Раманаў]]. Шлюб быў ня ўдалы, але пасля праўлення яго жонкі [[Кацярына II|Кацярыны II]] (1762–1796) яго нашчадкі займалі расійскі трон да 1917 года. Яны захавалі прозвішча папярэдняй дынастыі, г.зн. [[Раманавы]] . Імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I Паўлавіч]] прыняў тытул караля Польшчы ад Фрыдрыха Аўгуста ў адпаведнасці з палажэннямі [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. Дынастыя Гальштэйн-Готарп-Раманавых была зрынута польскім сеймам падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]] 1830 года. Пасля перамогі ў польска-расійскай вайне 1831 года імператары скончылі традыцыі пераемнасці з Рэччу Папалітай, прысвоілі сабе, фактычна ''ўзурпавалі'' тытул караля Польшчы і Вялікага князя Літоўскага і спынілі каранацыі ў [[Варшава|Варшаве]] (хаця польскія каралі традыцыйна каранаваліся ў [[Кракаў|Кракаве]]). У рэшце рэшт яны адракліся ад польскага трона ў 1917 годзе. Апошні імператар Усяе Русі, [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II Раманаў,]] быў вымушаны адрачыся ад пасаду ў 1917 годзе і забіты [[Бальшавікі|бальшавікамі]] праз год. Сучаснай спадчынніцай тытула імператара Усяе Русі з'яўляецца Марыя I (нарадзілася ў 1953 годзе), якая паходзіць з лініі, заснаванай Уладзімірам, малодшым сынам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]] . == Гаспадары Ольдэнбурга == == [[Каралі шведскія|Каралі Швецыі]] == * [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (1751-1771), дзядзька імператрыцы Кацярыны II * [[Густаў III]] (1771-1792) * [[Густаў IV Адольф]] (1792-1809) * [[Карл XIII]] (1809-1818) == Імператары Расіі == * [[Пётр III]] (1762), сын [[Ганна Пятроўна|Ганны Пятроўны]] і Карла Фрыдрыха Гальштэйн-Готарпскіх * [[Кацярына II]] (1762-1796) * [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I Раманаў]] (1796-1801) * [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] (1801-1825) * [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] (1825-1855) * [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] (1855-1881) * [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] (1881-1894) * [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] (1894-1917) == Бібліяграфія == *** ''Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. — <abbr>М.</abbr>: URSS, 2017. — 1120 с. — <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki>'' *** ''Ольденбургские, принцы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — <abbr>СПб.</abbr> ; [<abbr>М.</abbr>] : <abbr>Тип.</abbr> т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.'' *** ''Słownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999'' *** ''John E. Morby, Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Kraków 1998.'' [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Каралі нарвежскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Ольдэнбургская дынастыя]] [[Катэгорыя:Раманавы]] [[Катэгорыя:Расейскія імператары]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 702b6g9eh0yunxmgtfcae9zrpgsac24 5123703 5123466 2026-04-09T07:46:54Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5123703 wikitext text/x-wiki [[Файл:BlasonChristian_Ier_(1143-1167),_comte_d'Oldenbourg.svg|міні|Герб дынастыіАльдэнбургаў.]] '''Ольдэнбургі''' ням. '''Haus Oldenburg''' — дынастыя [[Немцы|нямецкага]] паходжання, якая кіравала ў [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбургу]], [[Лівонія|Лівоніі]][[Шлезвіг-Гольштэйн|, герцагствах Шлезвіг-Гальштэйн]] і скандынаўскіх краінах [[Спіс каралёў Даніі|Даніі]], [[Спіс каралёў Нарвегіі|Нарвегіі]] і [[Каралі шведскія|Швецыі]] . Пабочныя лініі таксама кіравалі ў Расіі (дынастыя [[Раманавы|Раманавых-Гальштэйн-Готарп]]), а таксама ў [[Кароль Грэцыі|Грэцыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] праз [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] . == Гісторыя == Заснавальнікам дынастыі быў [[Zilmir I|Эгільмар I]] (памёр у 1108 г.). Яго ўнук Крысціян (памёр у 1167 г.) быў першым графам Альдэнбурга. === Галоўная лінія === [[Файл:Kristian I, 1426-1481, kung av Danmark, Norge och Sverige och Dorotea, 1430-1496 - Nationalmuseum - 15825.tif|міні|Хрысціян І кароль Даніі, Нарвегіі і Швецыі і Даратэя. Пачынальнікі дынастыі Альдэнбургаў.]] [[Файл:Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg|міні|вялікі герб вялікіх князёў Альдэнбургскіх]] У 1448 годзе граф Крысціян VI стаў каралём Даніі і Нарвегіі як [[Крысціян I]] (1426–1481). Графства (вялікае княства) Альдэнбург атрымала ў спадчыну яго малодшы брат Герхард VI (памёр у 1500 годзе). Лінія, якая паходзіла ад яго, спынілася ў 1667 годзе, і Альдэнбург перайшоў да каралёў [[Данія|Даніі.]] Альдэнбургі галоўнай лініі (нашчадкі Крысціяна I) таксама кіравалі [[Швецыя|Швецыяй]] з 1497 па 1521 год (з перапынкамі). У рэшце рэшт яны страцілі трон у Стакгольме на карысць [[Ваза (дынастыя)|сям'і Ваза]] . З 1667 па 1773 год яны кіравалі графствам Альдэнбург. У 1814 годзе яны страцілі [[Нарвегія|Нарвегію]] на карысць Швецыі. Галоўная лінія Альдэнбургаў згасла ў 1863 годзе пасля смерці каралі [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VII.]] Дацкі трон перайшоў да малодшай лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбург. === Лінія Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбург === [[Файл:Kft B-L 1789.png|міні|Княства Альдэнбург і Гальштэйн на мапе паўночнай Германіі ў 18 ст.]] Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад князя Яна (саманазв. Ганс, памёр у 1622 г.), малодшага сына караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян III|Крысціяна III]] . У XVI і XVII стагоддзях яна падзялілася на шматлікія галіны, у тым ліку: Гальштэйн-Францхаген (вымерла ў 1709 годзе); Гальштэйн-Зондэрбург-Бек; Гальштэйн-Норбург (вымерла ў 1688 годзе); Гальштэйн-Глюксбург (вымерла ў 1779 годзе); Гальштэйн-Плен (вымерла ў 1761 годзе). Князь Фрыдрых з лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Аўгустобург прыняў тытул герцага (князя) Шлезвіг-Гольштэйна ў 1863 г. Яго сын Эрнст Гюнтэр быў зрынуты ў 1918 г. Лінія знікла ў 1931 годзе са смерцю прынца Альберта. [[Файл:Schloß Oldenburg (01).JPG|міні|замак Альдэнбургаў у Альдэнбургу.]] Прынц Вільгельм Гольштэйн-Зондэнбург-Бек (пам. 1831) атрымаў тытул герцага Глюксбургскага ў 1825 годзе. Князь Фрыдрых Фердынанд (пам. 1934) быў зрынуты ў 1918 годзе. У 1931 годзе, пасля смерці князя Альберта, ён прыняў тытул герцага Шлезвіг-Гольштэйнскага. З 1980 года тытул пераходзіць у спадчыну яго праўнуку, прынцу Крыстаферу (нар. 1949). '''У Даніі''' — адзін з малодшых сыноў вышэйзгаданага Вільгельма стаў каралём Даніі ў 1863 годзе як [[Крысціян IX]] (пам. 1906 г.). У 1953 годзе пасля рэферэндуму парадак пераемнасці дацкага трона быў зменены, і старэйшая дачка [[Фрэдэрык IX|Фрыдрыха IX]] была прызнана спадчынніцай кароны. Яна, як [[Маргрэтэ II|Маргарыта II Глюксбургская]] (нар. 1940 г.), кіравала Даніяй з 1972 па 2024 год. Яе пераемнікам стаў сын [[Фрэдэрык X|Фрыдрых X.]] '''У Нарвегіі''' — у 1905 годзе, пасля скасавання ўніі са Швецыяй, на нарвежскі трон быў прызначаны малодшы сын караля Даніі [[Фрэдэрык VIII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VIII]], прынц Карл Глюксбургскі. Ён стаў каралём Нарвегіі [[Хокан VII|Хоканам VII]] (пам. 1957 г.). Яго ўнук, [[Харальд V]] (нар. 1937 г.), кіруе з 1991 года. [[Файл:Coat of arms of the House of Glücksburg.png|міні|герб Глюкбургаў]] '''У Грэцыі''' — малодшы сын Крысціяна IX, прынц Вільгельм Глюксбургскі, быў прызначаны на грэчаскі трон і, як [[Георг I (кароль Грэцыі)|Георг I]] (пам. 1913 г.), прыняў тытул караля элін. Апошнім каралём у Афінах з 1964 па 1973 г. быў [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]] (пам. 2023 г.). Пасля перавароту ён быў выгнаны і жыў у Англіі. '''У Вялікабрытаніі''' — [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп Маўнтбатэн, герцаг Эдынбургскі]], прынц-кансорт [[Лізавета II|Лізаветы II]], каралевы Вялікабрытаніі, таксама быў грэчаскага паходжання. Яго бацькам быў прынц Эндру Грэчаскі (памёр у 1944 г.), малодшы сын караля Грэцыі Георга I. Аднак ён узяў сваё прозвішча ад маці, Алісы Батэнберг, чыя сям'я (яны змянілі сваё прозвішча на Маўнтбатэн падчас Першай сусветнай вайны) была ў сваяцтве з каралевай [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вялікабрытаніі Вікторыяй]]. Цяперашні кароль Вялікабрытаніі, [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]], фактычна прадстаўляе дынастыю Альдэнбургаў на брытанскім троне, хоць прозвішча папярэдняй дынастыі, [[Ветыны|Віндзар]], было захавана. === Лінія Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбург-Візенбург === Малодшая лінія дынастыі Ольдэнбургаў паходзіла ад Людовіка Філіпа Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбургскага (1620–1689); прозвішча паходзіць ад замка Візенбург (сёння ў межах горада [[Вільдэнфэльс|Вільдэнфельс]] ), які Людовік Філіп набыў у [[Іаган Георг III|Яна Георга II,]] курфюрста Саксонскага, каб выкарыстоўваць яго ў якасці сямейнай рэзідэнцыі. Лінія знікла ў 1744 годзе са смерцю Леапольда, які быў сваяком па маці з дынастыяй [[Пясты|Пястаў]] . === лінія [[Гольштэйн|Гальштэйн]]-Готарп === [[Файл:COA family de Herzogen von Schleswig-Holstein-Gottorf.svg|міні|герб Шлезвіг Гальштэйн Готарпаў]] Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад Адольфа (пам. 1586 г.), малодшага брата караля [[Крысціян II|Крысціяна II]]. Назва паходзіць ад замка [[Готарп]]. У 18 стагоддзі лінія падзялілася на некалькі галінаў. У 1751 годзе на шведскі трон узышоў прынц [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (пам. 1771). Апошні прадстаўнік гэтай лініі, кароль [[Карл XIII]] (пам. 1818), узышоў на нарвежскі трон у 1814 годзе. Яго пераемнікам стаў маршал Напалеона Ян Баптыст [[Бернадоты|Бернадот]], які заснаваў новую дынастыю. Пасля каранацыі ён прыняў імя [[Карл XIV Юхан|Карл XIV]]. Шведская лінія знікла ў 1877 годзе з прынцам Густавам Вазай. Малодшы брат караля Швецыі Адольфа Фрэдэрыка, Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1785), атрымаў графства Ольдэнбург ад караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян VII (кароль Даніі)|Крысціяна VII]] у 1773 годзе. Ён прыняў тытул герцага ў 1777 годзе. Прынц Аўгуст (пам. 1853) абвясціў сябе вялікім герцагам у 1829 годзе. У 1918 годзе вялікі герцаг Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1931) страціў трон [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбурга]]. З 1970 года Антон Гюнтэр (нар. 1923) з'яўляецца спадчыннікам тытула вялікага герцага Альдэнбурга. ==== Лінія Гольштэйн-Готарп-Раманавы ==== [[Файл:COA Holstein-Gottorp-Romanov chivalric.svg|міні|герб Гальштэйн-Готарп-Раманавых ]] У 1762 годзе Карл-Пётр-Ульрых, герцаг Гальштынскі, узышоў на трон расійскіх імператараў як [[Пётр III|Пётр III Раманаў]]. Шлюб быў ня ўдалы, але пасля праўлення яго жонкі [[Кацярына II|Кацярыны II]] (1762–1796) яго нашчадкі займалі расійскі трон да 1917 года. Яны захавалі прозвішча папярэдняй дынастыі, г.зн. [[Раманавы]]. Імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I Паўлавіч]] прыняў тытул караля Польшчы ад Фрыдрыха Аўгуста ў адпаведнасці з палажэннямі [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. Дынастыя Гальштэйн-Готарп-Раманавых была зрынута польскім сеймам падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]] 1830 года. Пасля перамогі ў польска-расійскай вайне 1831 года імператары скончылі традыцыі пераемнасці з Рэччу Папалітай, прысвоілі сабе, фактычна ''ўзурпавалі'' тытул караля Польшчы і Вялікага князя Літоўскага і спынілі каранацыі ў [[Варшава|Варшаве]] (хаця польскія каралі традыцыйна каранаваліся ў [[Кракаў|Кракаве]]). У рэшце рэшт яны адракліся ад польскага трона ў 1917 годзе. [[Файл:Oldenburg Cadet Branches (2).png|міні|Альдэнбургі у пачатку ХХ ст.]] Апошні імператар Усяе Русі, [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II Раманаў,]] быў вымушаны адрачыся ад пасаду ў 1917 годзе і забіты [[Бальшавікі|бальшавікамі]] праз год. Сучаснай спадчынніцай тытула імператара Усяе Русі з'яўляецца Марыя I (нарадзілася ў 1953 годзе), якая паходзіць з лініі, заснаванай Уладзімірам, малодшым сынам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. == Гаспадары Альдэнбурга == ** '''Галоўная лінія Альдэнбурга (1101–1863, графы Альдэнбурга: 1101–1448, каралі Даніі: 1448–1863)''' Элімар I (1040–1112, праўленне: 1091–1108) – граф Альдэнбурга Элімар II (1070–1142, праўленне: 1108–1142) – граф Альдэнбурга Крысціян I (1123–1167, праўленне: 1142–1167) – граф Альдэнбурга Маўрыкій (1145–1209, праўленне: 1167–1209) – граф Альдэнбурга Отан I (1175–1251, праўленне: 1209–1251) – граф Альдэнбурга Крысціян II (1184–1233, праўленне: 1209–1233) – граф Альдэнбургскі Ян I (1204–1270, праўленне: 1233–1270) – граф Альдэнбургскі Крысціян III (?–1285, праўленне: 1270–1285) – граф Альдэнбургскі Атон II (?–1112, праўленне: 1272–1278) – граф Альдэнбургскі Ян II (?–1315, праўленне: 1285–1315) – граф Альдэнбургскі Крысціян IV (?–1323, праўленне: 1315–1323) – граф Альдэнбургскі Ян III (1295–1345, праўленне: 1315–1345) – граф Альдэнбургскі Конрад I (?–1347, праўленне: 1324–1347) – граф Альдэнбургскі Ян IV (?–1356, Кіраванне: 1345–1356) – граф Альдэнбургскі Конрад II (?–1401, праўленне: 1347–1401) – граф Альдэнбургскі Крысціян V (1342–1399, праўленне: 1368–1398) – граф Альдэнбургскі Маўрыкій II (1381–1420, праўленне: 1401–1420) – граф Альдэнбургскі Крысціян VI (1394–1421, праўленне: 1403–1421) – граф Альдэнбургскі Дытрых (1390–1440, праўленне: 1403–1440) – граф Альдэнбургскі Крысціян I (1426–1481) – граф Ольдэнбургскі (праўленне: 1440–1448), кароль Даніі (праўленне: 1448–1481) Ян (1455–1513, праўленне: 1481–1513) – кароль Даніі Крысціян II (1481–1559, праўленне: 1513–1523) – кароль Даніі Фрыдрых I (1471–1533, праўленне: 1523–1533) – кароль Даніі Крысціян III (1503–1559, праўленне: 1534–1559) – кароль Даніі Фрыдрых II (1534–1588, праўленне: 1559–1588) – кароль Даніі Крысціян IV (1577–1648, праўленне: 1588–1648) – кароль Даніі Фрыдрых III (1609–1670, праўленне: 1648–1670) – кароль Даніі Крысціян V (1646–1699, Праўленне: 1670–1699) – кароль Даніі Фрыдрых IV (1671–1730, праўленне: 1699–1730) – кароль Даніі Крысціян VI (1699–1746, праўленне: 1730–1746) – кароль Даніі Фрыдрых V (1723–1766, праўленне: 1746–1766) – кароль Даніі Крысціян VII (1749–1808, праўленне: 1766–1808) – кароль Даніі Фрыдрых VI (1768–1839, праўленне: 1808–1839) – кароль Даніі Крысціян VIII (1786–1848, праўленне: 1839–1848) – кароль Даніі Фрыдрых VII (1808–1863, праўленне: 1848–1863) — кароль Даніі == [[Каралі шведскія|Каралі Швецыі]] == * [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (1751-1771), дзядзька імператрыцы Кацярыны II * [[Густаў III]] (1771-1792) * [[Густаў IV Адольф]] (1792-1809) * [[Карл XIII]] (1809-1818) == Імператары Расіі == * [[Пётр III]] (1762), сын [[Ганна Пятроўна|Ганны Пятроўны]] і Карла Фрыдрыха Гальштэйн-Готарпскіх * [[Кацярына II]] (1762-1796) * [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I Раманаў]] (1796-1801) * [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] (1801-1825) * [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] (1825-1855) * [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] (1855-1881) * [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] (1881-1894) * [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] (1894-1917) == Бібліяграфія == *** ''Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. — <abbr>М.</abbr>: URSS, 2017. — 1120 с. — <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki>'' *** ''Ольденбургские, принцы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — <abbr>СПб.</abbr> ; [<abbr>М.</abbr>] : <abbr>Тип.</abbr> т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.'' *** ''Słownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999'' *** ''John E. Morby, Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Kraków 1998.'' [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Каралі нарвежскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Ольдэнбургская дынастыя]] [[Катэгорыя:Раманавы]] [[Катэгорыя:Расейскія імператары]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tj0rjbo1tsryzjlro6uvvb9laubdqm3 5123711 5123703 2026-04-09T07:53:21Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5123711 wikitext text/x-wiki [[Файл:BlasonChristian_Ier_(1143-1167),_comte_d'Oldenbourg.svg|міні|Герб дынастыі Альдэнбургаў.]] '''Ольдэнбургі''' ням. '''Haus Oldenburg''' — дынастыя [[Немцы|нямецкага]] паходжання, якая кіравала ў [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбургу]], [[Лівонія|Інфлянтах]][[Шлезвіг-Гольштэйн|, герцагствах Шлезвіг-Гольштэйн]] і скандынаўскіх краінах [[Спіс каралёў Даніі|Даніі]], [[Спіс каралёў Нарвегіі|Нарвегіі]] і [[Каралі шведскія|Швецыі]] . Пабочныя лініі таксама кіравалі ў Расіі (дынастыя [[Раманавы|Раманавых-Гольштэйн-Готарп]]), а таксама ў [[Кароль Грэцыі|Грэцыі]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] праз [[Глюксбургі|Глюксбургаў]] . == Гісторыя == Заснавальнікам дынастыі быў [[Zilmir I|Эгільмар I]] (памёр у 1108 г.). Яго ўнук Крысціян (памёр у 1167 г.) быў першым графам [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбурга]]. === Галоўная лінія === [[Файл:Kristian I, 1426-1481, kung av Danmark, Norge och Sverige och Dorotea, 1430-1496 - Nationalmuseum - 15825.tif|міні|Хрысціян І кароль Даніі, Нарвегіі і Швецыі і Даратэя. Пачынальнікі дынастыі Альдэнбургаў.]] [[Файл:Coats of arms Grand Duché d Oldenbourg.svg|міні|вялікі герб вялікіх князёў Альдэнбургскіх]] У 1448 годзе граф Крысціян VI стаў каралём Даніі і Нарвегіі як [[Крысціян I]] (1426–1481). Графства (вялікае княства) Альдэнбург атрымала ў спадчыну яго малодшы брат Герхард VI (памёр у 1500 годзе). Лінія, якая паходзіла ад яго, перарвалася ў 1667 годзе і Альдэнбург перайшоў да каралёў [[Данія|Даніі.]] Альдэнбургі галоўнай лініі (нашчадкі Крысціяна I) таксама кіравалі [[Швецыя|Швецыяй]] з 1497 па 1521 год (з перапынкамі). У рэшце рэшт яны страцілі трон у Стакгольме на карысць [[Ваза (дынастыя)|сям'і Ваза]] . З 1667 па 1773 год яны кіравалі графствам Альдэнбург. У 1814 годзе яны страцілі [[Нарвегія|Нарвегію]] на карысць Швецыі. Галоўная лінія Альдэнбургаў згасла ў 1863 годзе пасля смерці каралі [[Фрэдэрык VII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VII.]] Дацкі трон перайшоў да малодшай лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбург. === Лінія Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург === [[Файл:Kft B-L 1789.png|міні|Княства [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбург]] і [[Гольштэйн]] на мапе паўночнай Германіі ў 18 ст.]] Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад князя Яна (саманазв. Ганс, памёр у 1622 г.), малодшага сына караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян III|Крысціяна III]] . У XVI і XVII стагоддзях яна падзялілася на шматлікія галіны, у тым ліку: Гальштэйн-Францхаген (вымерла ў 1709 годзе); Гальштэйн-Зондэрбург-Бек; Гальштэйн-Норбург (вымерла ў 1688 годзе); Гальштэйн-Глюксбург (вымерла ў 1779 годзе); Гальштэйн-Плен (вымерла ў 1761 годзе). Князь Фрыдрых з лініі Гольштэйн-Зондэрбург-Аўгустобург прыняў тытул герцага (князя) Шлезвіг-Гольштэйна ў 1863 г. Яго сын Эрнст Гюнтэр быў зрынуты ў 1918 г. Лінія знікла ў 1931 годзе са смерцю прынца Альберта. [[Файл:Schloß Oldenburg (01).JPG|міні|замак Альдэнбургаў у Альдэнбургу.]] Прынц Вільгельм Гольштэйн-Зондэнбург-Бек (пам. 1831) атрымаў тытул герцага Глюксбургскага ў 1825 годзе. Князь Фрыдрых Фердынанд (пам. 1934) быў зрынуты ў 1918 годзе. У 1931 годзе, пасля смерці князя Альберта, ён прыняў тытул герцага Шлезвіг-Гольштэйнскага. З 1980 года тытул пераходзіць у спадчыну яго праўнуку, прынцу Крыстаферу (нар. 1949). '''У Даніі''' — адзін з малодшых сыноў вышэйзгаданага Вільгельма стаў каралём Даніі ў 1863 годзе як [[Крысціян IX]] (пам. 1906 г.). У 1953 годзе пасля рэферэндуму парадак пераемнасці дацкага трона быў зменены, і старэйшая дачка [[Фрэдэрык IX|Фрыдрыха IX]] была прызнана спадчынніцай кароны. Яна, як [[Маргрэтэ II|Маргарыта II Глюксбургская]] (нар. 1940 г.), кіравала Даніяй з 1972 па 2024 год. Яе пераемнікам стаў сын [[Фрэдэрык X|Фрыдрых X.]] '''У Нарвегіі''' — у 1905 годзе, пасля скасавання ўніі са Швецыяй, на нарвежскі трон быў прызначаны малодшы сын караля Даніі [[Фрэдэрык VIII (кароль Даніі)|Фрыдрыха VIII]], прынц Карл Глюксбургскі. Ён стаў каралём Нарвегіі [[Хокан VII|Хоканам VII]] (пам. 1957 г.). Яго ўнук, [[Харальд V]] (нар. 1937 г.), кіруе з 1991 года. [[Файл:Coat of arms of the House of Glücksburg.png|міні|герб Глюкбургаў]] '''У Грэцыі''' — малодшы сын Крысціяна IX, прынц Вільгельм Глюксбургскі, быў абраны на грэчаскі трон і, як [[Георг I (кароль Грэцыі)|Георг I]] (пам. 1913 г.), прыняў тытул караля элінаў. Апошнім каралём у Афінах з 1964 па 1973 г. быў [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]] (пам. 2023 г.). Пасля перавароту ён быў выгнаны і жыў у Англіі. '''У Вялікабрытаніі''' — [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп Маўнтбатэн, герцаг Эдынбургскі]], прынц-кансорт [[Лізавета II|Лізаветы II]], каралевы Вялікабрытаніі, таксама быў грэчаскага паходжання. Яго бацькам быў прынц Эндру Грэчаскі (памёр у 1944 г.), малодшы сын караля Грэцыі Георга I. Аднак ён узяў сваё прозвішча ад маці, Алісы Батэнберг, чыя сям'я (яны змянілі сваё прозвішча на Маўнтбатэн падчас Першай сусветнай вайны) была ў сваяцтве з каралевай [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вялікабрытаніі Вікторыяй]]. Цяперашні кароль Вялікабрытаніі, [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]], фактычна прадстаўляе дынастыю Альдэнбургаў на брытанскім троне, хоць прозвішча папярэдняй дынастыі, [[Ветыны|Віндзар]], было захавана. === Лінія Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Візенбург === Малодшая лінія дынастыі Альдэнбургаў паходзіла ад Людовіка Філіпа Шлезвіг-Гальштэйн-Зондэрбургскага (1620–1689); прозвішча паходзіць ад замка Візенбург (сёння ў межах горада [[Вільдэнфэльс|Вільдэнфельс]] ), які Людовік Філіп набыў у [[Іаган Георг III|Яна Георга II,]] курфюрста Саксонскага, каб выкарыстоўваць яго ў якасці сямейнай рэзідэнцыі. Лінія знікла ў 1744 годзе са смерцю Леапольда, які быў сваяком па маці з дынастыяй [[Пясты|Пястаў]] . === лінія [[Гольштэйн]]-Готарп === [[Файл:COA family de Herzogen von Schleswig-Holstein-Gottorf.svg|міні|герб Шлезвіг Гальштэйн Готарпаў]] Малодшая лінія дынастыі паходзіла ад Адольфа (пам. 1586 г.), малодшага брата караля [[Крысціян II|Крысціяна II]]. Назва паходзіць ад замка [[Готарп]]. У 18 стагоддзі лінія падзялілася на некалькі галінаў. У 1751 годзе на шведскі трон узышоў прынц [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (пам. 1771). Апошні прадстаўнік гэтай лініі, кароль [[Карл XIII]] (пам. 1818), узышоў на нарвежскі трон у 1814 годзе. Яго пераемнікам стаў маршал Напалеона Ян Баптыст [[Бернадоты|Бернадот]], які заснаваў новую дынастыю. Пасля каранацыі ён прыняў імя [[Карл XIV Юхан|Карл XIV]]. Шведская лінія знікла ў 1877 годзе з прынцам Густавам Вазай. Малодшы брат караля Швецыі Адольфа Фрэдэрыка, Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1785), атрымаў графства Ольдэнбург ад караля Даніі і Нарвегіі [[Крысціян VII (кароль Даніі)|Крысціяна VII]] у 1773 годзе. Ён прыняў тытул герцага ў 1777 годзе. Прынц Аўгуст (пам. 1853) абвясціў сябе вялікім герцагам у 1829 годзе. У 1918 годзе вялікі герцаг Фрэдэрык Аўгуст (пам. 1931) страціў трон [[Альдэнбург (краіна)|Альдэнбурга]]. З 1970 года Антон Гюнтэр (нар. 1923) з'яўляецца спадчыннікам тытула вялікага герцага Альдэнбурга. ==== Лінія Гольштэйн-Готарп-Раманавы ==== [[Файл:COA Holstein-Gottorp-Romanov chivalric.svg|міні|герб Гальштэйн-Готарп-Раманавых ]] У 1762 годзе Карл-Пётр-Ульрых, герцаг Гальштынскі, узышоў на трон расійскіх імператараў як [[Пётр III|Пётр III Раманаў]]. Шлюб быў ня ўдалы, але пасля праўлення яго жонкі [[Кацярына II|Кацярыны II]] (1762–1796) яго нашчадкі займалі расійскі трон да 1917 года. Яны захавалі прозвішча папярэдняй дынастыі, г.зн. [[Раманавы]]. Імператар [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I Паўлавіч]] прыняў тытул караля Польшчы ад Фрыдрыха Аўгуста ў адпаведнасці з палажэннямі [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] 1815 года. Дынастыя Гальштэйн-Готарп-Раманавых была зрынута польскім сеймам падчас [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання]] 1830 года. Пасля перамогі ў польска-расійскай вайне 1831 года імператары скончылі традыцыі пераемнасці з Рэччу Папалітай, прысвоілі сабе, фактычна ''ўзурпавалі'' тытул караля Польшчы і Вялікага князя Літоўскага і спынілі каранацыі ў [[Варшава|Варшаве]] (хаця польскія каралі традыцыйна каранаваліся ў [[Кракаў|Кракаве]]). У рэшце рэшт яны адракліся ад польскага трона ў 1917 годзе. [[Файл:Oldenburg Cadet Branches (2).png|міні|Альдэнбургі у пачатку ХХ ст.]] Апошні імператар Усяе Русі, [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II Раманаў,]] быў вымушаны адрачыся ад пасаду ў 1917 годзе і забіты [[Бальшавікі|бальшавікамі]] праз год. Сучаснай спадчынніцай тытула імператара Усяе Русі з'яўляецца Марыя I (нарадзілася ў 1953 годзе), якая паходзіць з лініі, заснаванай Уладзімірам, малодшым сынам [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. == Гаспадары Альдэнбурга == ** '''Галоўная лінія Альдэнбурга (1101–1863, графы Альдэнбурга: 1101–1448, каралі Даніі: 1448–1863)''' Элімар I (1040–1112, праўленне: 1091–1108) – граф Альдэнбурга Элімар II (1070–1142, праўленне: 1108–1142) – граф Альдэнбурга Крысціян I (1123–1167, праўленне: 1142–1167) – граф Альдэнбурга Маўрыкій (1145–1209, праўленне: 1167–1209) – граф Альдэнбурга Отан I (1175–1251, праўленне: 1209–1251) – граф Альдэнбурга Крысціян II (1184–1233, праўленне: 1209–1233) – граф Альдэнбургскі Ян I (1204–1270, праўленне: 1233–1270) – граф Альдэнбургскі Крысціян III (?–1285, праўленне: 1270–1285) – граф Альдэнбургскі Атон II (?–1112, праўленне: 1272–1278) – граф Альдэнбургскі Ян II (?–1315, праўленне: 1285–1315) – граф Альдэнбургскі Крысціян IV (?–1323, праўленне: 1315–1323) – граф Альдэнбургскі Ян III (1295–1345, праўленне: 1315–1345) – граф Альдэнбургскі Конрад I (?–1347, праўленне: 1324–1347) – граф Альдэнбургскі Ян IV (?–1356, Кіраванне: 1345–1356) – граф Альдэнбургскі Конрад II (?–1401, праўленне: 1347–1401) – граф Альдэнбургскі Крысціян V (1342–1399, праўленне: 1368–1398) – граф Альдэнбургскі Маўрыкій II (1381–1420, праўленне: 1401–1420) – граф Альдэнбургскі Крысціян VI (1394–1421, праўленне: 1403–1421) – граф Альдэнбургскі Дытрых (1390–1440, праўленне: 1403–1440) – граф Альдэнбургскі Крысціян I (1426–1481) – граф Ольдэнбургскі (праўленне: 1440–1448), кароль Даніі (праўленне: 1448–1481) Ян (1455–1513, праўленне: 1481–1513) – кароль Даніі Крысціян II (1481–1559, праўленне: 1513–1523) – кароль Даніі Фрыдрых I (1471–1533, праўленне: 1523–1533) – кароль Даніі Крысціян III (1503–1559, праўленне: 1534–1559) – кароль Даніі Фрыдрых II (1534–1588, праўленне: 1559–1588) – кароль Даніі Крысціян IV (1577–1648, праўленне: 1588–1648) – кароль Даніі Фрыдрых III (1609–1670, праўленне: 1648–1670) – кароль Даніі Крысціян V (1646–1699, Праўленне: 1670–1699) – кароль Даніі Фрыдрых IV (1671–1730, праўленне: 1699–1730) – кароль Даніі Крысціян VI (1699–1746, праўленне: 1730–1746) – кароль Даніі Фрыдрых V (1723–1766, праўленне: 1746–1766) – кароль Даніі Крысціян VII (1749–1808, праўленне: 1766–1808) – кароль Даніі Фрыдрых VI (1768–1839, праўленне: 1808–1839) – кароль Даніі Крысціян VIII (1786–1848, праўленне: 1839–1848) – кароль Даніі Фрыдрых VII (1808–1863, праўленне: 1848–1863) — кароль Даніі == [[Каралі шведскія|Каралі Швецыі]] == * [[Адольф Фрэдрык|Адольф Фрэдэрык]] (1751-1771), дзядзька імператрыцы Кацярыны II * [[Густаў III]] (1771-1792) * [[Густаў IV Адольф]] (1792-1809) * [[Карл XIII]] (1809-1818) == Імператары Расіі == * [[Пётр III]] (1762), сын [[Ганна Пятроўна|Ганны Пятроўны]] і Карла Фрыдрыха Гальштэйн-Готарпскіх * [[Кацярына II]] (1762-1796) * [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I Раманаў]] (1796-1801) * [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] (1801-1825) * [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] (1825-1855) * [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]] (1855-1881) * [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] (1881-1894) * [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] (1894-1917) == Бібліяграфія == *** ''Агамов А. М. Династии Европы 400—2016: Полная генеалогия владетельных домов. — <abbr>М.</abbr>: URSS, 2017. — 1120 с. — <nowiki>ISBN 978-5-9710-3935-8</nowiki>'' *** ''Ольденбургские, принцы // Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. В. Ф. Новицкого … [и др.]. — <abbr>СПб.</abbr> ; [<abbr>М.</abbr>] : <abbr>Тип.</abbr> т-ва И. Д. Сытина, 1911—1915.'' *** ''Słownik Dynastii Europy, p. red. J. Dobosza i M. Serwańskiego, Poznań 1999'' *** ''John E. Morby, Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Kraków 1998.'' [[Катэгорыя:Каралі шведскія]] [[Катэгорыя:Каралі нарвежскія]] [[Катэгорыя:Каралі дацкія]] [[Катэгорыя:Ольдэнбургская дынастыя]] [[Катэгорыя:Раманавы]] [[Катэгорыя:Расейскія імператары]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 73tyjztgr1bd5dc0mv7ksk2slcpdopb 0 805713 5123469 2026-04-08T13:26:21Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[2-я зянітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] у [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]]: Назва з памылкай правапісу 5123469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[2-я зенітна-артылерыйская дывізія (Польская Рэспубліка)]] 3yyh5o59le11gnewkss0lzz51stkr87 0 805714 5123479 2026-04-08T14:39:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Антон Паўлуць (1888–1974)]] у [[Антон Паўлуць (1888—1974)]]: Уніфікацыя назваў 5123479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Антон Паўлуць (1888—1974)]] trhuwqixt5qmhh7j3jnu68eph6kni7y 3 805715 5123497 2026-04-08T15:50:58Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5123497 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:50, 8 красавіка 2026 (+03) nn3ve5uiuptjlamg55pi6e37ln5al5i 3 805716 5123508 2026-04-08T16:50:12Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5123508 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:50, 8 красавіка 2026 (+03) 7d61jlmfroll7h4i0upgq676tscs1bc 0 805717 5123518 2026-04-08T17:16:37Z Brololwi 152931 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152558301|Малынь (Московская область)]]» 5123518 wikitext text/x-wiki {{НП+Россия|статус=село|русское название=Малынь|оригинальное название=|lat_deg=54.609954|lon_deg=38.661172|регион=Московская область|регион в таблице=Московская область|вид района=муниципальный округ|район=Муниципальный округ Серебряные Пруды|район в таблице=Серебряные Пруды (муниципальный округ){{!}}Серебряные Пруды|вид поселения=|поселение=|поселение в таблице=|внутреннее деление=|дата основания=|первое упоминание=1579|прежние имена=|статус с=|площадь=|высота центра НП=|население=2|год переписи=2010|плотность=|агломерация=|национальный состав=русские|конфессиональный состав=|этнохороним=|почтовые индексы=|телефонный код=|сайт=}}{{НП-Расія|статус=Сяло|рэгіён=Маскоўская вобласць|першае згадванне=1579|насельніцтва=2|год перапісу=2010|нацыянальны склад=рускія|паштовы індэкс=142960|lat_deg=54.609954|lon_deg=38.661172|раён=Муніцыпальная акруга Сярэбраныя Сажалкі|рэгіён у табліцы=Маскоўская вобласць|раён у табліцы=Срэбныя Сажалкі (муніцыпальная акруга) {{!}} Сярэбраныя Сажалкі}} '''Малынь''' — сяло ў [[гарадская акруга Сярэбраныя Пруды|гарадской акрузе Срэбныя Сажалкі]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. == Геаграфія == Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Маскоўскай вобласці на адлегласці прыблізна 13 км на поўнач па прамой ад акруговага цэнтра пасёлка [[Сярэбраныя Пруды|Срэбныя Сажалкі]]. == Гісторыя == Вядома з 1579 года як вёска, у якой раней была Мікольская царква. У 1763 годзе адзначалася як валоданне калежскага асэсара Паўлава, пазней перайшло да яго спадчыннікаў. У 1816 годзе 45 двароў, у 1880 — 79, у 1916 — 70, у 1974 — 29. Дзейнічала Казанская царква (1885 года пабудовы). У перыяд калектывізацыі арганізаваны калгас імя УЦВК, пазней працавала ТАА «Ніва»<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Волкаў А.И.|загаловак=Край Срэбна-Прудскі. — Масква: "Энцыклапедыя сёл і вёсак"|год=2003}}</ref>. У перыяд 2006-2015 гадоў уваходзіла ў склад Узунаўскага сельскага паселішча Срэбна-Прудскага раёна<ref>{{Cite web|url=http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|title=Закон Московской области от 21.01.2005 № 29/2005-ОЗ «О статусе и границах Серебряно-Прудского муниципального района и вновь образованных в его составе муниципальных образований» (принят постановлением Мособлдумы от 29.12.2004 № 10/123-П)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125759/http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-01-05|url-status=live}}</ref>. Цяпер мае дачны характар. == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ !год !колькасць насельніцтва |- |1763 |487 |- |1795 |413 |- |1816 |380 |- |1858 |410 |- |1880 |550 |- |1916 |515 |- |1974 |60 |- |2002 |16 |- |2010 |2 |} == Заўвагі == {{Крыніцы}} eti37b0n0d9lixcmpt195m5oj3384uu 5123520 5123518 2026-04-08T17:18:50Z Brololwi 152931 дапаўненне, выдаліць 5123520 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія|статус=Сяло|рэгіён=Маскоўская вобласць|першае згадванне=1579|насельніцтва=2|год перапісу=2010|нацыянальны склад=рускія|паштовы індэкс=142960|lat_deg=54.609954|lon_deg=38.661172|раён=Муніцыпальная акруга Сярэбраныя Сажалкі|рэгіён у табліцы=Маскоўская вобласць|раён у табліцы=Срэбныя Сажалкі (муніцыпальная акруга) {{!}} Сярэбраныя Сажалкі}} '''Малынь''' — сяло ў [[гарадская акруга Сярэбраныя Пруды|гарадской акрузе Срэбныя Сажалкі]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. == Геаграфія == Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Маскоўскай вобласці на адлегласці прыблізна 13 км на поўнач па прамой ад акруговага цэнтра пасёлка [[Сярэбраныя Пруды|Срэбныя Сажалкі]]. == Гісторыя == Вядома з 1579 года як вёска, у якой раней была Мікольская царква. У 1763 годзе адзначалася як валоданне калежскага асэсара Паўлава, пазней перайшло да яго спадчыннікаў. У 1816 годзе 45 двароў, у 1880 — 79, у 1916 — 70, у 1974 — 29. Дзейнічала Казанская царква (1885 года пабудовы). У перыяд калектывізацыі арганізаваны калгас імя УЦВК, пазней працавала ТАА «Ніва»<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Волкаў А.И.|загаловак=Край Срэбна-Прудскі. — Масква: "Энцыклапедыя сёл і вёсак"|год=2003}}</ref>. У перыяд 2006-2015 гадоў уваходзіла ў склад Узунаўскага сельскага паселішча Срэбна-Прудскага раёна<ref>{{Cite web|url=http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|title=Закон Московской области от 21.01.2005 № 29/2005-ОЗ «О статусе и границах Серебряно-Прудского муниципального района и вновь образованных в его составе муниципальных образований» (принят постановлением Мособлдумы от 29.12.2004 № 10/123-П)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125759/http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-01-05|url-status=live}}</ref>. Цяпер мае дачны характар. == Клімат == Клімат тут умерана кантынентальны, часы года выразна выяўленыя; лета спякотнае, зіма умерана халодная. == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ !год !колькасць насельніцтва |- |1763 |487 |- |1795 |413 |- |1816 |380 |- |1858 |410 |- |1880 |550 |- |1916 |515 |- |1974 |60 |- |2002 |16 |- |2010 |2 |} == Заўвагі == {{Крыніцы}} 57bqtpy98rlnd97dxp3pniw54ndp7ap 5123521 5123520 2026-04-08T17:19:56Z Brololwi 152931 дапаўненне 5123521 wikitext text/x-wiki {{НП-Расія|статус=Сяло|рэгіён=Маскоўская вобласць|першае згадванне=1579|насельніцтва=2|год перапісу=2010|нацыянальны склад=рускія|паштовы індэкс=142960|lat_deg=54.609954|lon_deg=38.661172|раён=Муніцыпальная акруга Сярэбраныя Сажалкі|рэгіён у табліцы=Маскоўская вобласць|раён у табліцы=Срэбныя Сажалкі (муніцыпальная акруга) {{!}} Сярэбраныя Сажалкі}} '''Малынь''' — сяло ў [[гарадская акруга Сярэбраныя Пруды|гарадской акрузе Срэбныя Сажалкі]] [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]]. == Геаграфія == Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Маскоўскай вобласці на адлегласці прыблізна 13 км на поўнач па прамой ад акруговага цэнтра пасёлка [[Сярэбраныя Пруды|Срэбныя Сажалкі]]. == Гісторыя == Вядома з 1579 года як вёска, у якой раней была Мікольская царква. У 1763 годзе адзначалася як валоданне калежскага асэсара Паўлава, пазней перайшло да яго спадчыннікаў. У 1816 годзе 45 двароў, у 1880 — 79, у 1916 — 70, у 1974 — 29. Дзейнічала Казанская царква (1885 года пабудовы). У перыяд калектывізацыі арганізаваны калгас імя УЦВК, пазней працавала ТАА «Ніва»<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Волкаў А.И.|загаловак=Край Срэбна-Прудскі. — Масква: "Энцыклапедыя сёл і вёсак"|год=2003}}</ref>. У перыяд 2006-2015 гадоў уваходзіла ў склад Узунаўскага сельскага паселішча Срэбна-Прудскага раёна<ref>{{Cite web|url=http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|title=Закон Московской области от 21.01.2005 № 29/2005-ОЗ «О статусе и границах Серебряно-Прудского муниципального района и вновь образованных в его составе муниципальных образований» (принят постановлением Мособлдумы от 29.12.2004 № 10/123-П)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125759/http://mosobl.elcode.ru/page.aspx?24382|archive-date=2016-03-04|access-date=2016-01-05|url-status=live}}</ref>. Цяпер мае дачны характар. == Клімат == Клімат тут умерана кантынентальны, часы года выразна выяўленыя; лета спякотнае, зіма умерана халодная. == Насельніцтва == {| class="wikitable" |+ !год !колькасць насельніцтва |- |1763 |487 |- |1795 |413 |- |1816 |380 |- |1858 |410 |- |1880 |550 |- |1916 |515 |- |1974 |60 |- |2002 |16 |- |2010 |2 |} == Заўвагі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Расія]] [[Катэгорыя:Маскоўская вобласць]] [[Катэгорыя:Сяло]] bkicrt2h6slenk6c97r5o5zfl8lvcvb 0 805718 5123537 2026-04-08T18:08:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Кітаб з Брытанскага музея | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Арабская мова|арабская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[XIX стагоддзе]]...» 5123537 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітаб з Брытанскага музея | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Арабская мова|арабская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[XIX стагоддзе]] (пасля 1831 года) | Старонак = 125 аркушаў }} '''Кіта́б з Брыта́нскага музе́я''' — помнік татарска-мусульманскай пісьменнасці [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], створаны на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Рукапіс напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з пэўным дамешкам [[Польская мова|польскіх]] элементаў. Захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]] ў [[Лондан]]е пад інвентарным шыфрам ''Ms. OR. 13,020''. Помнік з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гістарычнай [[Лексікалогія|лексікалогіі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і рэлігійнага жыцця [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]]{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Палеаграфічнае апісанне == Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Ён налічвае 125 аркушаў, напісаных адэкватным, але не надта элегантным почыркам. Кніга захавалася не цалкам: пасля пятага і дзевяноста шостага аркушаў адсутнічаюць старонкі. Пазней, ужо пасля страты гэтых лістоў, уся рукапісная кніга была паслядоўна пранумаравана алоўкам з выкарыстаннем арабскіх (еўрапейскіх) лічбаў. [[Папера]] рукапісу мае даволі нізкую якасць і моцна пашкоджана плямамі, імаверна, ад вільгаці. Першыя дваццаць ці дваццаць пяць аркушаў маюць сляды інтэнсіўнага выкарыстання, у той час як другая палова кнігі захавалася ў значна лепшым стане. Памеры аркушаў складаюць 30 на 19 сантыметраў, а колькасць радкоў на старонцы вагаецца ад дваццаці да дваццаці пяці{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Датаванне помніка было ўстаноўлена дзякуючы вывучэнню [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]]. На паперы прысутнічаюць філіграні папяровай фабрыкі Канстанціна Гандукова з Іваніна (Калужская губерня), якія зарэгістраваны пад нумарам 177 у каталогу рускіх вадзяных знакаў З.&nbsp;В.&nbsp;Участкінай. Дата вырабу формы для паперы пазначана як [[1831]] год, што сведчыць пра тое, што рукапіс не мог быць створаны раней за гэты час{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Змест == Змест рукапісу з’яўляецца тыповым для жанру [[Кітаб|кітабаў]] у цэлым. Зборнік уключае разнастайныя [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] легенды і анекдоты, «навуковыя» трактаты, інструкцыі па правільным чытанні [[Каран]]а, а таксама пералічэнні і тлумачэнні рытуальных абавязкаў ісламу і іншыя падобныя тэмы{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Адным з самых значных тэкстаў зборніка з’яўляецца «[[Мірадж|Мірадж-намэ]]» — падрабязнае апавяданне пра начное ўшэсце прарока Мухамеда на неба. Гэты тэкст напісаны на скажонай [[Асманская мова|стараасманскай]] (турэцкай) мове і суправаджаецца падрадковым інтэрлінеарным перакладам на беларускую мову. Акрамя таго, у рукапісе прысутнічае яшчэ некалькі невялікіх урыўкаў на турэцкай мове, а таксама шэраг цытат з Карана на скажонай [[Арабская мова|арабскай мове]], якія маюць паслядоўны пераклад на беларускую. Для зручнасці чытання арабскія фрагменты тэксту ў большасці выпадкаў падкрэслены зверху чорнымі або чырвонымі чарніламі{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Моўныя асаблівасці і лексіка == Дэталёвае даследаванне лексікі Брытанскага кітаба было праведзена брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе. Асноўнай мовай рукапісу з’яўляецца беларуская, аднак тэкст насычаны вялікай колькасцю рэлігійнай і побытавай тэрміналогіі арабскага, [[Персідская мова|персідскага]] і турэцкага паходжання. Галоўнай асаблівасцю гэтага помніка з’яўляецца тое, што ўсходнія запазычанні цалкам інтэграваліся ў славянскую марфалагічную сістэму: яны скланяюцца і ўтвараюць новыя словы паводле правілаў беларускай граматыкі{{sfn|Akiner|1973|с=55—57}}. Утварэнне новых слоў адбывалася шляхам далучэння славянскіх суфіксаў да ўсходніх каранёў. Напрыклад, для абазначэння прыналежнасці да пэўнай групы выкарыстоўваўся суфікс ''-ін'': ''к'афірін'' (ад {{lang-ar|كافر}} [kāfir] — «няверны»). Для ўтварэння абстрактных назоўнікаў ужываўся суфікс ''-ства(-а)'': ''газейства'' (ад {{lang-ar|غازي}} [ġāzī] — «ваяр за веру»). Жаночы род ад мужчынскага ўтвараўся пры дапамозе суфікса ''-ка'': ''з'ахідка'' (ад {{lang-ar|زاهد}} [zāhid] — «набожная жанчына, аскетка»). Прыметнікі ўтвараліся з дапамогай суфіксаў ''-скі'' і ''-ні'': ''байрамні'' (ад {{lang-tr|bayram}} — «святочны»), ''шэйтанскі'' (ад {{lang-ar|شيطان}} [šayṭān] — «д’ябальскі»). Прыналежныя прыметнікі ад імён уласных і назоўнікаў утвараліся праз суфіксы ''-оў'' і ''-ін'': ''іманова сэрца'' (ад {{lang-ar|إيمان}} [ʾīmān] — «сэрца веры»), ''Мусін'' (ад {{lang-ar|موسى}} [mūsā] — «належыць прароку Мусе»). Для ўтварэння множнага ліку часта выкарыстоўваўся суфікс ''-ове'': ''сехабейове'' (ад {{lang-ar|صحابة}} [ṣaḥāba] — «паплечнікі прарока Мухамеда»){{sfn|Akiner|1973|с=57}}. Пры скланенні ўсходніх слоў яны разглядаліся як [[Назоўнік|назоўнікі]] мужчынскага або ніякага роду і змяняліся паводле адпаведнага славянскага тыпу скланення. Асабліва пашыраным было выкарыстанне канчатка ''-у'' ў родным і месным склонах (напрыклад, словы ''азаніц'', ''паазаніц'', ''алхамду''), што стала амаль універсальным правілам для ўсёй гэтай групы лексікі{{sfn|Akiner|1973|с=57}}. У галіне [[Фанетыка|фанетыкі]] даследчыкі адзначаюць цікавую эвалюцыю арабскіх слоў, якія трапілі ў мову беларускіх татар праз асманскае пасрэдніцтва. Тыповым з’яўляецца пераход арабскага гуку ''a'' праз асманскае ''e'' ў беларускае ''a'' (напрыклад, арабскае ''waqt'' > асманскае ''vakit'' > беларускае ''vacht''). Аднак у Брытанскім кітабе выяўлена невялікая група слоў, дзе татары захавалі арыгінальнае арабскае вымаўленне гуку ''a'', нягледзячы на тое, што ў турэцкай мове ён вымаўляецца як ''e'' (напрыклад, арабскае ''sabr'' перададзена як ''sabar'', а не ''seber''). Даследчыкі мяркуюць, што гэта з’яўляецца вынікам строгай каранічнай адукацыі, дзе правільнае арабскае вымаўленне старанна завучвалася на памяць{{sfn|Akiner|1973|с=56—57}}. == Даследаванне помніка == Кітаб з Брытанскага музея прыцягваў увагу многіх еўрапейскіх і беларускіх даследчыкаў. Розныя аспекты яго гісторыі, мовы і паходжання ўзгадваліся ў працах брытанскага ўсходазнаўца [[Г. М. Мерэдыт-Оўэнс|Г.&nbsp;М.&nbsp;Мерэдыт-Оўэнса]] і беларускага грэка-каталіцкага святара і даследчыка [[Аляксандр Надсан|А.&nbsp;Надсана]], якія апісалі літаратурную спадчыну татар. Філолаг [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&nbsp;К.&nbsp;Антановіч]] звяртаўся да гэтага рукапісу пры стварэнні сваёй манаграфіі па графіцы і арфаграфіі беларускіх арабскаграфічных тэкстаў. Турэцкія элементы слоўніка вывучаліся польскімі арыенталістамі [[Ананій Заянчкоўскі|А.&nbsp;Заянчкоўскім]] і [[Аляксандр Дубінскі|А.&nbsp;Дубінскім]]. Найбольш поўны аналіз лексікі Брытанскага кітаба і яе адаптацыі да беларускай мовы быў зроблены брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінер]] у 1973 годзе і апублікаваны ў «[[The Journal of Byelorussian Studies|Часопісе беларускіх даследаванняў]]»{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Шырын Акінер|Akiner S.]] |загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum |выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]] |тып=часопіс |год=1973 |том=3 |нумар=1 |старонкі=55—84 |ref=Akiner}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў XIX стагоддзі]] rjvi7i9qfr128dv7m2ayya0f77g1dyr 5123539 5123537 2026-04-08T18:09:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў XIX стагоддзі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5123539 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітаб з Брытанскага музея | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Арабская мова|арабская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[XIX стагоддзе]] (пасля 1831 года) | Старонак = 125 аркушаў }} '''Кіта́б з Брыта́нскага музе́я''' — помнік татарска-мусульманскай пісьменнасці [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], створаны на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Рукапіс напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з пэўным дамешкам [[Польская мова|польскіх]] элементаў. Захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]] ў [[Лондан]]е пад інвентарным шыфрам ''Ms. OR. 13,020''. Помнік з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гістарычнай [[Лексікалогія|лексікалогіі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і рэлігійнага жыцця [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]]{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Палеаграфічнае апісанне == Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Ён налічвае 125 аркушаў, напісаных адэкватным, але не надта элегантным почыркам. Кніга захавалася не цалкам: пасля пятага і дзевяноста шостага аркушаў адсутнічаюць старонкі. Пазней, ужо пасля страты гэтых лістоў, уся рукапісная кніга была паслядоўна пранумаравана алоўкам з выкарыстаннем арабскіх (еўрапейскіх) лічбаў. [[Папера]] рукапісу мае даволі нізкую якасць і моцна пашкоджана плямамі, імаверна, ад вільгаці. Першыя дваццаць ці дваццаць пяць аркушаў маюць сляды інтэнсіўнага выкарыстання, у той час як другая палова кнігі захавалася ў значна лепшым стане. Памеры аркушаў складаюць 30 на 19 сантыметраў, а колькасць радкоў на старонцы вагаецца ад дваццаці да дваццаці пяці{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Датаванне помніка было ўстаноўлена дзякуючы вывучэнню [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]]. На паперы прысутнічаюць філіграні папяровай фабрыкі Канстанціна Гандукова з Іваніна (Калужская губерня), якія зарэгістраваны пад нумарам 177 у каталогу рускіх вадзяных знакаў З.&nbsp;В.&nbsp;Участкінай. Дата вырабу формы для паперы пазначана як [[1831]] год, што сведчыць пра тое, што рукапіс не мог быць створаны раней за гэты час{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Змест == Змест рукапісу з’яўляецца тыповым для жанру [[Кітаб|кітабаў]] у цэлым. Зборнік уключае разнастайныя [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] легенды і анекдоты, «навуковыя» трактаты, інструкцыі па правільным чытанні [[Каран]]а, а таксама пералічэнні і тлумачэнні рытуальных абавязкаў ісламу і іншыя падобныя тэмы{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Адным з самых значных тэкстаў зборніка з’яўляецца «[[Мірадж|Мірадж-намэ]]» — падрабязнае апавяданне пра начное ўшэсце прарока Мухамеда на неба. Гэты тэкст напісаны на скажонай [[Асманская мова|стараасманскай]] (турэцкай) мове і суправаджаецца падрадковым інтэрлінеарным перакладам на беларускую мову. Акрамя таго, у рукапісе прысутнічае яшчэ некалькі невялікіх урыўкаў на турэцкай мове, а таксама шэраг цытат з Карана на скажонай [[Арабская мова|арабскай мове]], якія маюць паслядоўны пераклад на беларускую. Для зручнасці чытання арабскія фрагменты тэксту ў большасці выпадкаў падкрэслены зверху чорнымі або чырвонымі чарніламі{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Моўныя асаблівасці і лексіка == Дэталёвае даследаванне лексікі Брытанскага кітаба было праведзена брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе. Асноўнай мовай рукапісу з’яўляецца беларуская, аднак тэкст насычаны вялікай колькасцю рэлігійнай і побытавай тэрміналогіі арабскага, [[Персідская мова|персідскага]] і турэцкага паходжання. Галоўнай асаблівасцю гэтага помніка з’яўляецца тое, што ўсходнія запазычанні цалкам інтэграваліся ў славянскую марфалагічную сістэму: яны скланяюцца і ўтвараюць новыя словы паводле правілаў беларускай граматыкі{{sfn|Akiner|1973|с=55—57}}. Утварэнне новых слоў адбывалася шляхам далучэння славянскіх суфіксаў да ўсходніх каранёў. Напрыклад, для абазначэння прыналежнасці да пэўнай групы выкарыстоўваўся суфікс ''-ін'': ''к'афірін'' (ад {{lang-ar|كافر}} [kāfir] — «няверны»). Для ўтварэння абстрактных назоўнікаў ужываўся суфікс ''-ства(-а)'': ''газейства'' (ад {{lang-ar|غازي}} [ġāzī] — «ваяр за веру»). Жаночы род ад мужчынскага ўтвараўся пры дапамозе суфікса ''-ка'': ''з'ахідка'' (ад {{lang-ar|زاهد}} [zāhid] — «набожная жанчына, аскетка»). Прыметнікі ўтвараліся з дапамогай суфіксаў ''-скі'' і ''-ні'': ''байрамні'' (ад {{lang-tr|bayram}} — «святочны»), ''шэйтанскі'' (ад {{lang-ar|شيطان}} [šayṭān] — «д’ябальскі»). Прыналежныя прыметнікі ад імён уласных і назоўнікаў утвараліся праз суфіксы ''-оў'' і ''-ін'': ''іманова сэрца'' (ад {{lang-ar|إيمان}} [ʾīmān] — «сэрца веры»), ''Мусін'' (ад {{lang-ar|موسى}} [mūsā] — «належыць прароку Мусе»). Для ўтварэння множнага ліку часта выкарыстоўваўся суфікс ''-ове'': ''сехабейове'' (ад {{lang-ar|صحابة}} [ṣaḥāba] — «паплечнікі прарока Мухамеда»){{sfn|Akiner|1973|с=57}}. Пры скланенні ўсходніх слоў яны разглядаліся як [[Назоўнік|назоўнікі]] мужчынскага або ніякага роду і змяняліся паводле адпаведнага славянскага тыпу скланення. Асабліва пашыраным было выкарыстанне канчатка ''-у'' ў родным і месным склонах (напрыклад, словы ''азаніц'', ''паазаніц'', ''алхамду''), што стала амаль універсальным правілам для ўсёй гэтай групы лексікі{{sfn|Akiner|1973|с=57}}. У галіне [[Фанетыка|фанетыкі]] даследчыкі адзначаюць цікавую эвалюцыю арабскіх слоў, якія трапілі ў мову беларускіх татар праз асманскае пасрэдніцтва. Тыповым з’яўляецца пераход арабскага гуку ''a'' праз асманскае ''e'' ў беларускае ''a'' (напрыклад, арабскае ''waqt'' > асманскае ''vakit'' > беларускае ''vacht''). Аднак у Брытанскім кітабе выяўлена невялікая група слоў, дзе татары захавалі арыгінальнае арабскае вымаўленне гуку ''a'', нягледзячы на тое, што ў турэцкай мове ён вымаўляецца як ''e'' (напрыклад, арабскае ''sabr'' перададзена як ''sabar'', а не ''seber''). Даследчыкі мяркуюць, што гэта з’яўляецца вынікам строгай каранічнай адукацыі, дзе правільнае арабскае вымаўленне старанна завучвалася на памяць{{sfn|Akiner|1973|с=56—57}}. == Даследаванне помніка == Кітаб з Брытанскага музея прыцягваў увагу многіх еўрапейскіх і беларускіх даследчыкаў. Розныя аспекты яго гісторыі, мовы і паходжання ўзгадваліся ў працах брытанскага ўсходазнаўца [[Г. М. Мерэдыт-Оўэнс|Г.&nbsp;М.&nbsp;Мерэдыт-Оўэнса]] і беларускага грэка-каталіцкага святара і даследчыка [[Аляксандр Надсан|А.&nbsp;Надсана]], якія апісалі літаратурную спадчыну татар. Філолаг [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&nbsp;К.&nbsp;Антановіч]] звяртаўся да гэтага рукапісу пры стварэнні сваёй манаграфіі па графіцы і арфаграфіі беларускіх арабскаграфічных тэкстаў. Турэцкія элементы слоўніка вывучаліся польскімі арыенталістамі [[Ананій Заянчкоўскі|А.&nbsp;Заянчкоўскім]] і [[Аляксандр Дубінскі|А.&nbsp;Дубінскім]]. Найбольш поўны аналіз лексікі Брытанскага кітаба і яе адаптацыі да беларускай мовы быў зроблены брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінер]] у 1973 годзе і апублікаваны ў «[[The Journal of Byelorussian Studies|Часопісе беларускіх даследаванняў]]»{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Шырын Акінер|Akiner S.]] |загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum |выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]] |тып=часопіс |год=1973 |том=3 |нумар=1 |старонкі=55—84 |ref=Akiner}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] eksrrkv0kylzlvjs7dt1rzliq8r9g20 5123540 5123539 2026-04-08T18:10:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Змест */ 5123540 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітаб з Брытанскага музея | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Арабская мова|арабская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[XIX стагоддзе]] (пасля 1831 года) | Старонак = 125 аркушаў }} '''Кіта́б з Брыта́нскага музе́я''' — помнік татарска-мусульманскай пісьменнасці [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], створаны на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Рукапіс напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з пэўным дамешкам [[Польская мова|польскіх]] элементаў. Захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]] ў [[Лондан]]е пад інвентарным шыфрам ''Ms. OR. 13,020''. Помнік з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гістарычнай [[Лексікалогія|лексікалогіі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і рэлігійнага жыцця [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]]{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Палеаграфічнае апісанне == Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Ён налічвае 125 аркушаў, напісаных адэкватным, але не надта элегантным почыркам. Кніга захавалася не цалкам: пасля пятага і дзевяноста шостага аркушаў адсутнічаюць старонкі. Пазней, ужо пасля страты гэтых лістоў, уся рукапісная кніга была паслядоўна пранумаравана алоўкам з выкарыстаннем арабскіх (еўрапейскіх) лічбаў. [[Папера]] рукапісу мае даволі нізкую якасць і моцна пашкоджана плямамі, імаверна, ад вільгаці. Першыя дваццаць ці дваццаць пяць аркушаў маюць сляды інтэнсіўнага выкарыстання, у той час як другая палова кнігі захавалася ў значна лепшым стане. Памеры аркушаў складаюць 30 на 19 сантыметраў, а колькасць радкоў на старонцы вагаецца ад дваццаці да дваццаці пяці{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Датаванне помніка было ўстаноўлена дзякуючы вывучэнню [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]]. На паперы прысутнічаюць філіграні папяровай фабрыкі Канстанціна Гандукова з Іваніна (Калужская губерня), якія зарэгістраваны пад нумарам 177 у каталогу рускіх вадзяных знакаў З.&nbsp;В.&nbsp;Участкінай. Дата вырабу формы для паперы пазначана як [[1831]] год, што сведчыць пра тое, што рукапіс не мог быць створаны раней за гэты час{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Змест == Змест рукапісу з’яўляецца тыповым для жанру [[Кітаб|кітабаў]] у цэлым. Зборнік уключае разнастайныя [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] [[Легенда|легенды]] і [[Анекдот|анекдоты]], «навуковыя» трактаты, інструкцыі па правільным чытанні [[Каран]]а, а таксама пералічэнні і тлумачэнні рытуальных абавязкаў ісламу і іншыя падобныя тэмы{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Адным з самых значных тэкстаў зборніка з’яўляецца «[[Мірадж|Мірадж-намэ]]» — падрабязнае апавяданне пра начное ўшэсце прарока Мухамеда на неба. Гэты тэкст напісаны на скажонай [[Асманская мова|стараасманскай]] (турэцкай) мове і суправаджаецца падрадковым інтэрлінеарным перакладам на беларускую мову. Акрамя таго, у рукапісе прысутнічае яшчэ некалькі невялікіх урыўкаў на турэцкай мове, а таксама шэраг цытат з Карана на скажонай [[Арабская мова|арабскай мове]], якія маюць паслядоўны пераклад на беларускую. Для зручнасці чытання арабскія фрагменты тэксту ў большасці выпадкаў падкрэслены зверху [[Чорны колер|чорнымі]] або [[Чырвоны колер|чырвонымі]] чарніламі{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Моўныя асаблівасці і лексіка == Дэталёвае даследаванне лексікі Брытанскага кітаба было праведзена брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе. Асноўнай мовай рукапісу з’яўляецца беларуская, аднак тэкст насычаны вялікай колькасцю рэлігійнай і побытавай тэрміналогіі [[Арабская мова|арабскага]], [[Персідская мова|персідскага]] і [[Турэцкая мова|турэцкага]] паходжання. Галоўнай асаблівасцю гэтага помніка з’яўляецца тое, што ўсходнія запазычанні цалкам інтэграваліся ў славянскую марфалагічную сістэму: яны скланяюцца і ўтвараюць новыя словы паводле правілаў беларускай граматыкі{{sfn|Akiner|1973|с=55—57}}. Утварэнне новых слоў адбывалася шляхам далучэння славянскіх суфіксаў да ўсходніх каранёў. Напрыклад, для абазначэння прыналежнасці да пэўнай групы выкарыстоўваўся суфікс ''-ін'': ''к'афірін'' (ад {{lang-ar|كافر}} [kāfir] — «няверны»). Для ўтварэння абстрактных назоўнікаў ужываўся суфікс ''-ства(-а)'': ''газейства'' (ад {{lang-ar|غازي}} [ġāzī] — «ваяр за веру»). Жаночы род ад мужчынскага ўтвараўся пры дапамозе суфікса ''-ка'': ''з'ахідка'' (ад {{lang-ar|زاهد}} [zāhid] — «набожная жанчына, аскетка»). Прыметнікі ўтвараліся з дапамогай суфіксаў ''-скі'' і ''-ні'': ''байрамні'' (ад {{lang-tr|bayram}} — «святочны»), ''шэйтанскі'' (ад {{lang-ar|شيطان}} [šayṭān] — «д’ябальскі»). Прыналежныя прыметнікі ад імён уласных і назоўнікаў утвараліся праз суфіксы ''-оў'' і ''-ін'': ''іманова сэрца'' (ад {{lang-ar|إيمان}} [ʾīmān] — «сэрца веры»), ''Мусін'' (ад {{lang-ar|موسى}} [mūsā] — «належыць прароку Мусе»). Для ўтварэння множнага ліку часта выкарыстоўваўся суфікс ''-ове'': ''сехабейове'' (ад {{lang-ar|صحابة}} [ṣaḥāba] — «паплечнікі прарока Мухамеда»){{sfn|Akiner|1973|с=57}}. Пры скланенні ўсходніх слоў яны разглядаліся як [[Назоўнік|назоўнікі]] мужчынскага або ніякага роду і змяняліся паводле адпаведнага славянскага тыпу скланення. Асабліва пашыраным было выкарыстанне канчатка ''-у'' ў родным і месным склонах (напрыклад, словы ''азаніц'', ''паазаніц'', ''алхамду''), што стала амаль універсальным правілам для ўсёй гэтай групы лексікі{{sfn|Akiner|1973|с=57}}. У галіне [[Фанетыка|фанетыкі]] даследчыкі адзначаюць цікавую эвалюцыю арабскіх слоў, якія трапілі ў мову беларускіх татар праз асманскае пасрэдніцтва. Тыповым з’яўляецца пераход арабскага гуку ''a'' праз асманскае ''e'' ў беларускае ''a'' (напрыклад, арабскае ''waqt'' > асманскае ''vakit'' > беларускае ''vacht''). Аднак у Брытанскім кітабе выяўлена невялікая група слоў, дзе татары захавалі арыгінальнае арабскае вымаўленне гуку ''a'', нягледзячы на тое, што ў турэцкай мове ён вымаўляецца як ''e'' (напрыклад, арабскае ''sabr'' перададзена як ''sabar'', а не ''seber''). Даследчыкі мяркуюць, што гэта з’яўляецца вынікам строгай каранічнай адукацыі, дзе правільнае арабскае вымаўленне старанна завучвалася на памяць{{sfn|Akiner|1973|с=56—57}}. == Даследаванне помніка == Кітаб з Брытанскага музея прыцягваў увагу многіх еўрапейскіх і беларускіх даследчыкаў. Розныя аспекты яго гісторыі, мовы і паходжання ўзгадваліся ў працах брытанскага ўсходазнаўца [[Г. М. Мерэдыт-Оўэнс|Г.&nbsp;М.&nbsp;Мерэдыт-Оўэнса]] і беларускага грэка-каталіцкага святара і даследчыка [[Аляксандр Надсан|А.&nbsp;Надсана]], якія апісалі літаратурную спадчыну татар. Філолаг [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&nbsp;К.&nbsp;Антановіч]] звяртаўся да гэтага рукапісу пры стварэнні сваёй манаграфіі па графіцы і арфаграфіі беларускіх арабскаграфічных тэкстаў. Турэцкія элементы слоўніка вывучаліся польскімі арыенталістамі [[Ананій Заянчкоўскі|А.&nbsp;Заянчкоўскім]] і [[Аляксандр Дубінскі|А.&nbsp;Дубінскім]]. Найбольш поўны аналіз лексікі Брытанскага кітаба і яе адаптацыі да беларускай мовы быў зроблены брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе і апублікаваны ў «[[The Journal of Byelorussian Studies|Часопісе беларускіх даследаванняў]]»{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]]|загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum|выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]]|тып=часопіс|год=1973|том=3|нумар=1|старонкі=55—84|ref=Akiner}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] 143nhx06p7z6fvyz299s7jv416rzqpj 5123573 5123540 2026-04-08T18:53:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5123573 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Кітаб з Брытанскага музея | Аўтар = невядомы | Жанр = [[Кітаб]] | Мова = [[Беларуская мова|беларуская]] ([[беларуская арабіца|арабскім пісьмом]]), [[Арабская мова|арабская]], [[Турэцкая мова|турэцкая]] | Выдавецтва = рукапіс | Выпуск = [[XIX стагоддзе]] (пасля 1831 года) | Старонак = 125 аркушаў }} '''Кіта́б з Брыта́нскага музе́я''' — помнік татарска-мусульманскай пісьменнасці [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], створаны на тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Рукапіс напісаны [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] пераважна на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з пэўным дамешкам [[Польская мова|польскіх]] элементаў. Захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]] ў [[Лондан]]е пад інвентарным шыфрам ''Ms. OR. 13,020''. Помнік з’яўляецца важнай крыніцай для вывучэння гістарычнай [[Лексікалогія|лексікалогіі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і рэлігійнага жыцця [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]]{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Палеаграфічнае апісанне == Рукапіс уяўляе сабой кнігу фарматам у аркуш (''[[in folio]]''). Ён налічвае 125 аркушаў, напісаных адэкватным, але не надта элегантным почыркам. Кніга захавалася не цалкам: пасля пятага і дзевяноста шостага аркушаў адсутнічаюць старонкі. Пазней, ужо пасля страты гэтых лістоў, уся рукапісная кніга была паслядоўна пранумаравана алоўкам з выкарыстаннем арабскіх (еўрапейскіх) лічбаў. [[Папера]] рукапісу мае даволі нізкую якасць і моцна пашкоджана плямамі, імаверна, ад вільгаці. Першыя дваццаць ці дваццаць пяць аркушаў маюць сляды інтэнсіўнага выкарыстання, у той час як другая палова кнігі захавалася ў значна лепшым стане. Памеры аркушаў складаюць 30 на 19 сантыметраў, а колькасць радкоў на старонцы вагаецца ад дваццаці да дваццаці пяці{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Датаванне помніка было ўстаноўлена дзякуючы вывучэнню [[Вадзяны знак|вадзяных знакаў]]. На паперы прысутнічаюць філіграні папяровай фабрыкі Канстанціна Гандукова з Іваніна (Калужская губерня), якія зарэгістраваны пад нумарам 177 у каталогу рускіх вадзяных знакаў З.&nbsp;В.&nbsp;Участкінай. Дата вырабу формы для паперы пазначана як [[1831]] год, што сведчыць пра тое, што рукапіс не мог быць створаны раней за гэты час{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Змест == Змест рукапісу з’яўляецца тыповым для жанру [[Кітаб|кітабаў]] у цэлым. Зборнік уключае разнастайныя [[Апакрыфічная літаратура|апакрыфічныя]] [[Легенда|легенды]] і [[Анекдот|анекдоты]], «навуковыя» трактаты, інструкцыі па правільным чытанні [[Каран]]а, а таксама пералічэнні і тлумачэнні рытуальных абавязкаў ісламу і іншыя падобныя тэмы{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. Адным з самых значных тэкстаў зборніка з’яўляецца «[[Мірадж|Мірадж-намэ]]» — падрабязнае апавяданне пра начное ўшэсце прарока Мухамеда на неба. Гэты тэкст напісаны на скажонай [[Асманская мова|стараасманскай]] (турэцкай) мове і суправаджаецца падрадковым інтэрлінеарным перакладам на беларускую мову. Акрамя таго, у рукапісе прысутнічае яшчэ некалькі невялікіх урыўкаў на турэцкай мове, а таксама шэраг цытат з Карана на скажонай [[Арабская мова|арабскай мове]], якія маюць паслядоўны пераклад на беларускую. Для зручнасці чытання арабскія фрагменты тэксту ў большасці выпадкаў падкрэслены зверху [[Чорны колер|чорнымі]] або [[Чырвоны колер|чырвонымі]] чарніламі{{sfn|Akiner|1973|с=58}}. == Моўныя асаблівасці і лексіка == Дэталёвае даследаванне лексікі Брытанскага кітаба было праведзена брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе. Асноўнай мовай рукапісу з’яўляецца беларуская, аднак тэкст насычаны вялікай колькасцю рэлігійнай і побытавай тэрміналогіі [[Арабская мова|арабскага]], [[Персідская мова|персідскага]] і [[Турэцкая мова|турэцкага]] паходжання. Галоўнай асаблівасцю гэтага помніка з’яўляецца тое, што ўсходнія запазычанні цалкам інтэграваліся ў славянскую марфалагічную сістэму: яны скланяюцца і ўтвараюць новыя словы паводле правілаў беларускай граматыкі{{sfn|Akiner|1973|с=55—57}}. Утварэнне новых слоў адбывалася шляхам далучэння славянскіх суфіксаў да ўсходніх каранёў. Напрыклад, для абазначэння прыналежнасці да пэўнай групы выкарыстоўваўся суфікс ''-ін'': ''к'афірін'' (ад {{lang-ar|كافر}} [kāfir] — «няверны»). Для ўтварэння абстрактных назоўнікаў ужываўся суфікс ''-ства(-а)'': ''газейства'' (ад {{lang-ar|غازي}} [ġāzī] — «ваяр за веру»). Жаночы род ад мужчынскага ўтвараўся пры дапамозе суфікса ''-ка'': ''з'ахідка'' (ад {{lang-ar|زاهد}} [zāhid] — «набожная жанчына, аскетка»). Прыметнікі ўтвараліся з дапамогай суфіксаў ''-скі'' і ''-ні'': ''байрамні'' (ад {{lang-tr|bayram}} — «святочны»), ''шэйтанскі'' (ад {{lang-ar|شيطان}} [šayṭān] — «д’ябальскі»). Прыналежныя прыметнікі ад імён уласных і назоўнікаў утвараліся праз суфіксы ''-оў'' і ''-ін'': ''іманова сэрца'' (ад {{lang-ar|إيمان}} [ʾīmān] — «сэрца веры»), ''Мусін'' (ад {{lang-ar|موسى}} [mūsā] — «належыць прароку Мусе»). Для ўтварэння множнага ліку часта выкарыстоўваўся суфікс ''-ове'': ''сехабейове'' (ад {{lang-ar|صحابة}} [ṣaḥāba] — «паплечнікі прарока Мухамеда»){{sfn|Akiner|1973|с=57}}. Пры скланенні ўсходніх слоў яны разглядаліся як [[Назоўнік|назоўнікі]] мужчынскага або ніякага роду і змяняліся паводле адпаведнага славянскага тыпу скланення. Асабліва пашыраным было выкарыстанне канчатка ''-у'' ў родным і месным склонах (напрыклад, словы ''азаніц'', ''паазаніц'', ''алхамду''), што стала амаль універсальным правілам для ўсёй гэтай групы лексікі{{sfn|Akiner|1973|с=57}}. У галіне [[Фанетыка|фанетыкі]] даследчыкі адзначаюць цікавую эвалюцыю арабскіх слоў, якія трапілі ў мову беларускіх татар праз асманскае пасрэдніцтва. Тыповым з’яўляецца пераход арабскага гуку ''a'' праз асманскае ''e'' ў беларускае ''a'' (напрыклад, арабскае ''waqt'' > асманскае ''vakit'' > беларускае ''vacht''). Аднак у Брытанскім кітабе выяўлена невялікая група слоў, дзе татары захавалі арыгінальнае арабскае вымаўленне гуку ''a'', нягледзячы на тое, што ў турэцкай мове ён вымаўляецца як ''e'' (напрыклад, арабскае ''sabr'' перададзена як ''sabar'', а не ''seber''). Даследчыкі мяркуюць, што гэта з’яўляецца вынікам строгай каранічнай адукацыі, дзе правільнае арабскае вымаўленне старанна завучвалася на памяць{{sfn|Akiner|1973|с=56—57}}. == Даследаванне помніка == Кітаб з Брытанскага музея прыцягваў увагу многіх еўрапейскіх і беларускіх даследчыкаў. Розныя аспекты яго гісторыі, мовы і паходжання ўзгадваліся ў працах брытанскага ўсходазнаўца [[Г. М. Мерэдыт-Оўэнс|Г.&nbsp;М.&nbsp;Мерэдыт-Оўэнса]] і беларускага грэка-каталіцкага святара і даследчыка [[Аляксандр Надсан|А.&nbsp;Надсана]], якія апісалі літаратурную спадчыну татар. Філолаг [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|А.&nbsp;К.&nbsp;Антановіч]] звяртаўся да гэтага рукапісу пры стварэнні сваёй манаграфіі па графіцы і арфаграфіі беларускіх арабскаграфічных тэкстаў. Турэцкія элементы слоўніка вывучаліся польскімі арыенталістамі [[Ананій Заянчкоўскі|А.&nbsp;Заянчкоўскім]] і [[Аляксандр Дубінскі|А.&nbsp;Дубінскім]]. Найбольш поўны аналіз лексікі Брытанскага кітаба і яе адаптацыі да беларускай мовы быў зроблены брытанскай даследчыцай [[Шырын Акінэр]] у 1973 годзе і апублікаваны ў «[[The Journal of Byelorussian Studies|Часопісе беларускіх даследаванняў]]»{{sfn|Akiner|1973|с=55—56}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Шырын Акінэр|Akiner S.]]|загаловак=The Vocabulary of a Byelorussian K'it'ab in the British Museum|выданне=[[The Journal of Byelorussian Studies]]|тып=часопіс|год=1973|том=3|нумар=1|старонкі=55—84|ref=Akiner}} {{Беларуска-татарскае пісьменства}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кітабы]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] 5g6rpwqta7sesylz6dw0krn785mxh4u 0 805719 5123543 2026-04-08T18:15:00Z HK-47 9640 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/149138517|Хагги Вагги]]» 5123543 wikitext text/x-wiki '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''Poppy Playtime'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з'яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з'яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. <big>Забарона</big> '''Беларусь''' Перыядычна ў СМІ з'яўляюцца звесткі пра спробу забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. Напрыклад: - у снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> - на пачатку 2025 года у СМІ стала з'яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] j2g7a55yygxbir0mv3svw79kfmalq28 5123544 5123543 2026-04-08T18:17:45Z HK-47 9640 /* Адзнакі */ ілюстрацыя 5123544 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|300x300пкс|Продаж вялікіх плюшавых Хагі Вагі]] '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''[[Poppy Playtime]]'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з'яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з'яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == <big>Забарона</big> == '''Беларусь''' Перыядычна ў СМІ з'яўляюцца звесткі пра спробу забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. Напрыклад: - у снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> - на пачатку 2025 года у СМІ стала з'яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] bda62a57nqkltia2swfjlb73yz5sqtc 5123546 5123544 2026-04-08T18:25:35Z HK-47 9640 дапаўненне 5123546 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|300x300пкс|Продаж вялікіх плюшавых Хагі Вагі]] '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''[[Poppy Playtime]]'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з'яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з'яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == <big>Забарона</big> == '''Беларусь''' Перыядычна ў СМІ з'яўляюцца звесткі пра спробу забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. Напрыклад: - у снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> - на пачатку 2025 года у СМІ стала з'яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> === Расія === Таксама як і ў Беларусі перыядычна з'яўляюцца чуткі пра забарону цацкі<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://ria.ru/20220908/khaggi_vaggi-1815480165.html|title=Депутат предложила запретить игрушки Хагги Вагги в детсадах}}</ref>, але самая крупная забарона цацкі была звязана з партыяй Хагі Вагі з вялікім утрыманнем [[Фенол|фенола]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=Meduza|access-date=2026-04-08}}</ref> == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] f8a0m4mf0w6y0gymjluanlbbhovmj9z 5123553 5123546 2026-04-08T18:34:31Z HK-47 9640 /* Гісторыя */ абнаўленне звестак 5123553 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|300x300пкс|Продаж вялікіх плюшавых Хагі Вагі]] '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''[[Poppy Playtime]]'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з'яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з'яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == У культуры == [[Файл:Cosplay New York Comic Con 2023 - Cosplay of Poppy Playtime.png|міні|300x300пкс|Касплэй на Хагі Вагі ([[Нью-Ёрк]], комікон 2023 г.)]] Хагі Ваггі стаў персанажам мемаў, папулярнай цацкай (у тым ліку плюшавай), з яго выявай выпускаюць адзенне для дзяцей, і інш. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == <big>Забарона</big> == '''Беларусь''' Перыядычна ў СМІ з'яўляюцца звесткі пра спробу забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. Напрыклад: - у снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> - на пачатку 2025 года у СМІ стала з'яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> === Расія === Таксама як і ў Беларусі перыядычна з'яўляюцца чуткі пра забарону цацкі<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://ria.ru/20220908/khaggi_vaggi-1815480165.html|title=Депутат предложила запретить игрушки Хагги Вагги в детсадах}}</ref>, але самая крупная забарона цацкі была звязана з партыяй Хагі Вагі з вялікім утрыманнем [[Фенол|фенола]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=Meduza|access-date=2026-04-08}}</ref> == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] 4o8e3jg4z7sin5kylqdy08mu35qt2d9 5123575 5123553 2026-04-08T18:54:01Z HK-47 9640 5123575 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|300x300пкс|Продаж вялікіх плюшавых Хагі Вагі]] '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''[[Poppy Playtime]]'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з'яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з'яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == У культуры == [[Файл:Cosplay New York Comic Con 2023 - Cosplay of Poppy Playtime.png|міні|300x300пкс|Касплэй на Хагі Вагі ([[Нью-Ёрк]], комікон 2023 г.)]] Хагі Ваггі стаў персанажам мемаў, папулярнай цацкай (у тым ліку плюшавай), з яго выявай выпускаюць адзенне для дзяцей, і інш. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == <big>Забарона</big> == '''Беларусь''' Перыядычна ў СМІ з'яўляюцца звесткі пра спробу забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. Напрыклад: - у снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> - на пачатку 2025 года у СМІ стала з'яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп'ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> === Расія === Таксама як і ў Беларусі перыядычна з'яўляюцца чуткі пра забарону цацкі<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://ria.ru/20220908/khaggi_vaggi-1815480165.html|title=Депутат предложила запретить игрушки Хагги Вагги в детсадах}}</ref>, але самая крупная забарона цацкі была звязана з партыяй Хагі Вагі з вялікім утрыманнем [[Фенол|фенола]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=Meduza|access-date=2026-04-08}}</ref> == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] [[Катэгорыя:Персанажы камп’ютарных гульняў]] flgblhtpo62v9p0n3o62lqry4n7705l 5123678 5123575 2026-04-09T06:32:53Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, стыль 5123678 wikitext text/x-wiki [[Файл:Pupoj Huggy Wuggy en strata kiosko (Tjumeno).jpg|міні|300x300пкс|Продаж вялікіх плюшавых Хагі Вагі]] '''Хагі Вагі''' ({{Lang-en|Huggy Wuggy}}; от {{Lang-en|to hug}} — «абдымаць») — персанаж хорар-гульні ''[[Poppy Playtime]]'', якая выйшла ў кастрычніку 2021 года<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref><ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У хуткім часе пасля выхаду гульні Хагі Вагі ператварыўся ў папулярны [[Інтэрнэт-мем|мем]], а цацкі з гэтым персанажам сталі карыстацца вялікім попытам<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == Хагі Вагі з’яўляецца антаганістам хорар-гульні ''Poppy Playtime''<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=[[Meduza]]|date=2022-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228164449/https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|archive-date=2022-12-28|access-date=2022-12-28|url-status=live}}</ref>. Гэта [[Антрапамарфізм|антрапаморфная]] істота, якая мае сіні мех, трохкутную голаву і вялікую ўсмешку, якая можа аскаліцца некалькімі радамі вострых зубоў<ref>{{Cite web|url=https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|title=Да кто такой этот ваш Хагги Вагги? Гайд по тикток-мемам из Poppy Playtime|website=[[Афиша (журнал)|Афиша]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142131/https://daily.afisha.ru/infoporn/22290-da-kto-takoy-etot-vash-haggi-vaggi-gayd-po-tiktok-memam-iz-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. Першапачаткова ён быў добразычлівым і з’яўляўся аматарам цёплых абдымкаў, але з-за аварыі на фабрыцы стаў паляваць на галоўнага героя<ref name="Мел">{{Cite web|lang=ru|url=https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|title=Кто такой Хагги Вагги? Да, это о нём дети говорят: «У нас пропал синий Хагги»|website=[[Мел (журнал)|Мел]]|date=2022-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142134/https://mel.fm/zhizn/razbor/9280147-kto-takiye-khaggi-vaggi-da-eto-o-nem-deti-govoryat|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == У культуры == [[Файл:Cosplay New York Comic Con 2023 - Cosplay of Poppy Playtime.png|міні|300x300пкс|Касплэй на Хагі Вагі ([[Нью-Ёрк]], комікон 2023 г.)]] Хагі Ваггі стаў персанажам мемаў, папулярнай цацкай (у тым ліку плюшавай), з яго выявай выпускаюць адзенне для дзяцей, і інш. == Адзнакі == В ''The Vilage'' Хагі Вагі назвалі «любімым монстрам зумераў і галоўным мемам у [[TikTok]]»<ref name="The Village">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|title=Хагги-Вагги: Любимый монстр зумеров и главный мем в тиктоке|website=[[The Village]]|date=2021-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127090248/https://www.the-village.ru/service-shopping/to-buy-or-not/hagi-vagi|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. У ''Medialeaks'' лічылі, што ён «ператварыўся з крыважэрнага монстра ў абаяльнага героя»<ref name="Medialeaks">{{Cite web|lang=ru|url=https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|title=Кто такой Хагги Вагги из игры Poppy Playtime. Монстр попал в арты геймеров|website=Medialeaks|date=2021-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127142132/https://medialeaks.ru/2610lfc-txt-poppy-playtime/|archive-date=2022-01-27|access-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref>. == Забарона == ;Беларусь Перыядычна ў СМІ з’яўляюцца звесткі пра спробы забараніць продаж цацак з Хагі-Вагі. У снежні 2021 года стала вядома, што некалькі чалавек звярнуліся ў Камітэт дзяржкантролю Беларусі каб той заняўся праверкай дзіцячай цацкі Хагі-вагі, і даў ацэнку ўплыву дадзенай цацкі на псіхіку дзяцей.<ref>{{Cite web|url=https://tvrgomel.by/news/komitet-goskontrolya-belarusi-zanyalsya-igrushkoy-khagi-vagi|title=Комитет госконтроля Беларуси занялся игрушкой Хаги-Ваги {{!}} Телерадиокомпания Гомель|website=tvrgomel.by|access-date=2026-04-08}}</ref> На пачатку 2025 года у СМІ стала з’яўляцца інфармацыя, што ў Беларусі прапануюць забараніць цацкі, створаныя па вобразу герояў камп’ютарных гульняў і фільмаў. У прыватнасці Міністр адукаці Беларусі [[Андрэй Іванавіч Іванец|А. Іванец]] успамінал менавіта пра папулярнага тады Хагі-Вагі.<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mstlife.by/v-belarusi-hotjat-zapretit-prodazhu-igrushek-haggi-vaggi.html|title=В Беларуси хотят запретить продажу игрушек Хагги Вагги|first=Отдел|last=новостей|website=mstlife.by|date=2025-02-21|access-date=2026-04-08}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23082731|website=tass.ru|access-date=2026-04-08}}</ref> ; Расія У Расіі перыядычна з’яўляюцца прапановы па забароне цацкі<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://ria.ru/20220908/khaggi_vaggi-1815480165.html|title=Депутат предложила запретить игрушки Хагги Вагги в детсадах}}</ref>, але самая крупная забарона цацкі была звязана з партыяй Хагі Вагі з вялікім утрыманнем [[фенол]]а.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2022/12/28/rossiyskie-magaziny-stali-snimat-s-prodazhi-igrushki-haggi-vaggi-ih-priznali-nebezopasnymi|title=Российские магазины стали снимать с продажи игрушки Хагги Вагги. Их признали небезопасными|website=Meduza|access-date=2026-04-08}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Відэагульнявыя мемы]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] [[Катэгорыя:Персанажы камп’ютарных гульняў]] 9when2n7edf070zd3r5oswnsuea3rc9 10 805720 5123562 2026-04-08T18:49:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца |імя = Беларуска-татарскае пісьменства |загаловак = [[Беларуская арабіца|Беларуска-татарскае пісьменства і кітабістыка]] |стыль_цела = hlist |стыль_загалоўкаў = background:#e0e8f0; |стыль_групаў = background:#f0f8ff; text-align:center; |стан = {{{стан|autocollapse}}} |груп...» 5123562 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуска-татарскае пісьменства |загаловак = [[Беларуская арабіца|Беларуска-татарскае пісьменства і кітабістыка]] |стыль_цела = hlist |стыль_загалоўкаў = background:#e0e8f0; |стыль_групаў = background:#f0f8ff; text-align:center; |стан = {{{стан|autocollapse}}} |група1 = Агульныя паняцці |спіс1 = * [[Беларуская арабіца]] * [[Кітабістыка]] |група2 = Жанры рукапісаў |спіс2 = * [[Кітаб]] * [[Хамаіл]] * [[Тафсір]] * [[Таджвід]] * [[Далавар]] |група3 = Помнікі пісьменства |спіс3 = * [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаб Івана Луцкевіча]] * [[Кітаб з Брытанскага музея]] * [[Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года]] * [[Кітаб Абрагама Карыцкага]] * [[Мінскі тафсір]] (1686) * [[Лейпцыгскі хамаіл]] * [[Казанскі кітаб]] * Рукапісы [[Аляксандр (Алі) Адамовіч|Аляксандра Адамовіча]] (Мядзельскі збор) |група4 = Тэксты і сюжэты |спіс4 = * [[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|«Мірадж-намэ»]] (Ушэсце Мухамеда на неба) * [[Джаўагіру-ль-іслам (у пісьменстве татар ВКЛ)|«Джаўагіру-ль-іслам»]] (Сутнасці ісламу) * [[Мызраклы ільміхаль]] * [[Знахарскія тэксты беларускіх татар]] |група5 = Стваральнікі і ўладальнікі |спіс5 = * [[Мустафа Шагідзевіч]] * [[Аляксандр (Алі) Адамовіч]] * [[Якаў Сцяпанавіч Якубоўскі]] * [[Сцяпан Палтаракевіч]] |група6 = Даследчыкі (кітабісты) |спіс6 = * [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] * [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] * [[Віталь Вольскі]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]] * [[Шырын Акінэр]] * [[Чэслаў Лапіч]] * [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене]] * [[Міхаіл Тарэлка]] * [[Ірына Сынкова]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Літаратура Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Беларуская мова]] </noinclude> md2qtxhnso7mfy5oxsay9wzmeew4hew 5123567 5123562 2026-04-08T18:51:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123567 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуска-татарскае пісьменства |загаловак = Беларуска-татарскае пісьменства і кітабістыка |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Агульныя паняцці |спіс1 = * [[Беларуская арабіца]] * [[Кітабістыка]] |група2 = Жанры рукапісаў |спіс2 = * [[Кітаб]] * [[Хамаіл]] * [[Тафсір]] * [[Таджвід]] * [[Далавар]] |група3 = Помнікі пісьменства |спіс3 = * [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаб Івана Луцкевіча]] * [[Кітаб з Брытанскага музея]] * [[Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года]] * [[Кітаб Абрагама Карыцкага]] * [[Мінскі тафсір]] (1686) * [[Лейпцыгскі хамаіл]] * [[Казанскі кітаб]] * Рукапісы [[Аляксандр (Алі) Адамовіч|Аляксандра Адамовіча]] (Мядзельскі збор) |група4 = Тэксты і сюжэты |спіс4 = * [[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|«Мірадж-намэ»]] (Ушэсце Мухамеда на неба) * [[Джаўагіру-ль-іслам (у пісьменстве татар ВКЛ)|«Джаўагіру-ль-іслам»]] (Сутнасці ісламу) * [[Мызраклы ільміхаль]] * [[Знахарскія тэксты беларускіх татар]] |група5 = Стваральнікі і ўладальнікі |спіс5 = * [[Мустафа Шагідзевіч]] * [[Аляксандр (Алі) Адамовіч]] * [[Якаў Сцяпанавіч Якубоўскі]] * [[Сцяпан Палтаракевіч]] |група6 = Даследчыкі (кітабісты) |спіс6 = * [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] * [[Іван Луцкевіч]] * [[Віталь Вольскі]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]] * [[Шырын Акінэр]] * [[Чэслаў Лапіч]] * [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене]] * [[Міхаіл Уладзіміравіч Тарэлка|Міхаіл Тарэлка]] * [[Ірына Анатольеўна Сынкова|Ірына Сынкова]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Літаратура Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Беларуская мова]] </noinclude> avc5wu2m5e2pyy8fy86f1dydeshhsaw 5123568 5123567 2026-04-08T18:52:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123568 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуска-татарскае пісьменства |загаловак = Беларуска-татарскае пісьменства і кітабістыка |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Агульныя паняцці |спіс1 = * [[Беларускі арабскі алфавіт|Беларуская арабіца]] * [[Кітабістыка]] |група2 = Жанры рукапісаў |спіс2 = * [[Кітабы|Кітаб]] * [[Хамаілы|Хамаіл]] * [[Тафсір]] * [[Таджвід]] * [[Далавар]] |група3 = Помнікі пісьменства |спіс3 = * [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаб Івана Луцкевіча]] * [[Кітаб з Брытанскага музея]] * [[Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года]] * [[Кітаб Абрагама Карыцкага]] * [[Мінскі тафсір]] (1686) * [[Лейпцыгскі хамаіл]] * [[Казанскі кітаб]] * Рукапісы [[Аляксандр (Алі) Адамовіч|Аляксандра Адамовіча]] (Мядзельскі збор) |група4 = Тэксты і сюжэты |спіс4 = * [[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|«Мірадж-намэ»]] (Ушэсце Мухамеда на неба) * [[Джаўагіру-ль-іслам (у пісьменстве татар ВКЛ)|«Джаўагіру-ль-іслам»]] (Сутнасці ісламу) * [[Мызраклы ільміхаль]] * [[Знахарскія тэксты беларускіх татар]] |група5 = Стваральнікі і ўладальнікі |спіс5 = * [[Мустафа Шагідзевіч]] * [[Аляксандр (Алі) Адамовіч]] * [[Якаў Сцяпанавіч Якубоўскі]] * [[Сцяпан Палтаракевіч]] |група6 = Даследчыкі (кітабісты) |спіс6 = * [[Антон Восіпавіч Мухлінскі|Антон Мухлінскі]] * [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] * [[Іван Луцкевіч]] * [[Віталь Вольскі]] * [[Ян Станкевіч]] * [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]] * [[Шырын Акінэр]] * [[Чэслаў Лапіч]] * [[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене]] * [[Міхаіл Уладзіміравіч Тарэлка|Міхаіл Тарэлка]] * [[Ірына Анатольеўна Сынкова|Ірына Сынкова]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Літаратура Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Беларуская мова]] </noinclude> 6zm2m8uqm7i8h0i1jbub55aw1ucy75s 0 805721 5123591 2026-04-08T19:03:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Музычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім'''&nbsp;— неад’емная і значная частка кніжнай культуры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] перыяду XVI—XVIII стагоддзяў. Яна ўключала ў сябе рукапісныя і друкаваныя выданні багаслужбо...» 5123591 wikitext text/x-wiki '''Музычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім'''&nbsp;— неад’емная і значная частка кніжнай культуры [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] перыяду XVI—XVIII стагоддзяў. Яна ўключала ў сябе рукапісныя і друкаваныя выданні багаслужбовага характару, зборнікі царкоўных і свецкіх спеваў, а таксама тэарэтычныя трактаты па музычнай грамаце. Фарміраванне музычнай кніжнасці адбывалася на скрыжаванні ўсходняй ([[Праваслаўе|візантыйска-праваслаўнай]]) і заходнееўрапейскай ([[Каталіцкая царква|каталіцкай]] і [[Пратэстанцтва|пратэстанцкай]]) традыцый, а таксама пры ўдзеле прафесійных свецкіх музыкантаў і майстроў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. == Багаслужбовыя музычныя кнігі == Сярод праваслаўнага і ўніяцкага насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага найбольш шырока выкарыстоўваліся традыцыйныя музычныя кнігі [[Візантыйскі абрад|візантыйскага абраду]], такія як «[[Посная Трыёдзь]]», «[[Каляровая Трыёдзь]]» і «[[Актоіх]]». Усе гэтыя кнігі мелі прамыя адносіны да [[царкоўны спеў|царкоўнага спеву]], бо змяшчалі тэксты, прызначаныя для харавога выканання падчас набажэнстваў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. Першапачаткова яны існавалі выключна ў рукапіснай форме і перапісваліся ў манастырскіх скрыпторыях. Аднак ужо на пачатку XVII стагоддзя ў [[Вільня|Вільні]] з'явіліся першыя друкаваныя выданні: «Посная Трыёдзь» (1609) і «Каляровая Трыёдзь» (1609), якія выйшлі са станкоў [[Друкарня Мамонічаў|друкарні Кузьмы і Лявона Мамонічаў]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. Гэтыя выданні сталі базавымі і больш не перавыдаваліся да канца XVIII стагоддзя, бо малая колькасць друкаваных асобнікаў была галоўнай прычынай працягу масавага ручнога спісвання і перапісвання кніг{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. У адрозненне ад Трыёдзяў, «Актоіх» карыстаўся значна большым попытам. Вядомыя тры выданні Актоіха, прызначаныя для Вялікага Княства Літоўскага, якія пабачылі свет у [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёве]] (1730, 1740 і 1754 гады). Яны друкаваліся фарматам у 4-ю долю аркуша (quarto) і, каб зрабіць кнігі візуальна больш прывабнымі і зручнымі для чытання, выдаўцы ўпрыгожвалі іх двухколерным друкам ([[Чорны колер|чорнай]] і [[Чырвоны колер|чырвонай]] фарбамі) і [[гравюра]]мі-ілюстрацыямі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. == Ірмалойная традыцыя == Самым распаўсюджаным і характэрным тыпам музычнай кнігі ў ВКЛ стаў [[Ірмалой]] (Ірмалагіён)&nbsp;— зборнік царкоўных спеваў ([[Ірмос|ірмас]]аў), прызначаных для [[клірас|кліраса]]. Даследчыкі адзначаюць, што менавіта ў гэтых зборніках фіксавалася трансфармацыя музычнай культуры: старая сістэма безлінейнага запісу нот (знаменны распеў або «крукі») паступова замянялася на больш дасканалую і зручную пяцілінейную сістэму (так званае «кіеўскае знамя»){{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Большасць даследчыкаў адзначаюць, што менавіта ў ВКЛ склалася свая самастойная беларуска-ўкраінская школа нотнага пісьма, якая істотна адрознівалася ад маскоўскай безлінейнай традыцыі<ref>Пикарда Дз. Царкоўная музыка на Беларусі 989—1995. Мн., 1995.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=292}}. Музычныя рукапісы Ірмалояў перапісваліся ў розных рэгіёнах краіны. Значным помнікам з'яўляецца рукапісны Ірмалой з вёскі [[Суражская]] (пазней Віцебская вобласць), створаны ў 1758 годзе. У ім на палях пакінуты шматлікія запісы мастака-перапісчыка Тамаша Іраноўскага, якія яскрава сведчаць пра працэс яго працы: ''«Хто яго (Ірмалой) украдзе, таму рука па локаць адпадзе, у Бога грэх, у людзей сорам»''{{sfn|Нікалаеў|2009|с=292}}. Першай вядомай кірылічнай друкаванай кнігай, у якой былі надрукаваны ноты, стаў «Анфалагіён» (або «Цветаслоў»), выдадзены ў 1647 годзе ў [[Куцеінская друкарня|Куцеінскай друкарні]] пад кіраўніцтвам [[Іаіль Труцэвіч|Іаіля Труцэвіча]]. У ім былі змешчаны ўзоры музычнага нотнага тэксту з пяцілінейным станам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=289}}. пазней, у 1695 годзе, нотныя лінейкі і знакі былі надрукаваны ў «[[Трыфалагіён|Трыфалагіёне]]», выдадзеным у Віленскай брацкай друкарні{{sfn|Нікалаеў|2009|с=296}}. Некаторыя рукапісныя Ірмалоі аздабляліся выдатнымі мініяцюрамі. Напрыклад, у Ірмалоі майстра [[Лаўрэн Крупскі|Лаўрэна Крупскага]] (Смаленск, канец XVII ст.) захаваліся прыгожыя застаўкі-ініцыялы і мініяцюра «Каранаванне Багародзіцы Святой Тройцай»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=293}}. Іншы выдатны помнік&nbsp;— Ірмалой Яна Рапалейскага, які быў створаны ў 1744 годзе ў [[Віцебск]]у і меў багатае афармленне{{sfn|Нікалаеў|2009|с=296}}. Уніяцкія манастыры таксама перапісвалі ірмалоі. Напрыклад, у бібліятэцы [[Супрасльскі манастыр|Супрасльскага манастыра]] захоўваўся ўнікальны зборнік вакальна-інструментальнай і царкоўнай музыкі 1680 года, вядомы сёння як «[[Полацкі сшытак]]». У ім, акрамя царкоўных мелодый, былі запісаны свецкія песні, канты і танцавальныя матывы, што з'яўлялася адлюстраваннем агульнаеўрапейскіх музычных тэндэнцый ранняга [[Барока|барока]]<ref>Беларуская музыка XVI—XVII стагоддзяў. Мн., 1990.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=296}}. == Тэарэтычныя трактаты == Сапраўдным пераваротам у музычнай літаратуры Усходняй Еўропы стала дзейнасць выбітнага тэарэтыка [[Мікалай Дылецкі|Мікалая Дылецкага]]. У 1675 годзе ў Вільні ён напісаў на польскай мове, а затым перапрацаваў фундаментальны трактат па тэорыі музыкі «[[Граматыка мусікійская|Ідэя граматыкі мусікійскай]]». Гэтая праца закладала асновы новай еўрапейскай сістэмы натацыі і тлумачыла прынцыпы партэсных (шматгалосных) спеваў. Трактат Дылецкага меў велізарны ўплыў на ўсіх кампазітараў і царкоўных рэгентаў таго часу ў ВКЛ і за яго межамі<ref>Дилецкий Н. Идея грамматики мусикийской. С. 292.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. == Каталіцкія і ўніяцкія друкі з нотамі == Каталіцкая царква ў ВКЛ таксама актыўна карысталася друкаванай музычнай літаратурай. Выданнем такіх кніг займалася пераважна [[Друкарня Віленскай акадэміі|Акадэмічная друкарня ў Вільні]]. У адрозненне ад кірылічных кніг з «кіеўскім знаменем», езуіты выкарыстоўвалі спецыяльны квадратны і ромбападобны рымскі нотны шрыфт. Характэрным прыкладам такога выдання з'яўляецца кніга «Glos seraficzny...» (Вільня, 1724), у якой была надрукавана «Песня да Святой Тройцы» з паўнавартасным нотным станам, спецыфічнымі знакамі альтэрацыі і лацінскім тэкстам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=297}}. Такія ж квадратныя і ромбападобныя ноты ўжываліся ў кнізе манахаў-кармелітаў «Кароткі выклад агульных правіл малітоўных хароў» (Вільня, 1753) і шматлікіх іншых навучальных дапаможніках для царкоўных хораў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=297}}. Такім чынам, музычная літаратура ў Вялікім Княстве Літоўскім была шматграннай з'явай і прайшла доўгі шлях ад рукапісных манастырскіх фаліянтаў да друкаваных кніг і складаных тэарэтычных трактатаў. Развіццё музычнай кніжнасці адлюстроўвала складанае рэлігійнае ўзаемадзеянне паміж праваслаўнымі, уніятамі і каталікамі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}, а таксама спрыяла інтэграцыі мясцовай культуры і творчага прафесіяналізму ў агульнаеўрапейскі музычны кантэкст ранняга барока{{sfn|Нікалаеў|2009|с=296}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * Беларуская музыка XVI—XVII стагоддзяў. — Мінск, 1990. * Пікарда Дз. Царкоўная музыка на Беларусі 989—1995. — Мінск, 1995. * Дилецкий Н. Идея грамматики мусикийской / Публ., пер. и коммент. В. В. Протопопова. — М., 1979. {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гісторыя музыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Культура Вялікага Княства Літоўскага]] 9d8kumb6flkd88d5bthelx1stdnl56y 0 805722 5123597 2026-04-08T19:12:11Z Mireyus 165948 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). Маршал роду в...» 5123597 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == [[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада. У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}} == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == ozk2sw5dnkpmbpzfssw120s4ya08ho2 5123602 5123597 2026-04-08T19:20:41Z Mireyus 165948 5123602 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == [[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада. У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. babv9d8wy7m3l0x4ppbdeg7vt7wb6ee 5123604 5123602 2026-04-08T19:23:03Z Mireyus 165948 5123604 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == [[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада. У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Commons|Category:}} dqfov3tztvghn7ruie0175gj5x8r142 5123607 5123604 2026-04-08T19:28:17Z Mireyus 165948 5123607 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Commons|Category:}} qzy1rn0bo33lfizv86lmvf0atqiemz3 5123610 5123607 2026-04-08T19:33:28Z Mireyus 165948 5123610 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Маршалы роду войск}} gg82wb6gyndindr98k2gokqmry2pi98 5123627 5123610 2026-04-08T20:18:17Z Mireyus 165948 5123627 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Ганаровы грамадзянін г. Гомеля]] (1968, [[Гомель]]). * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Маршалы роду войск}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ГДР «Братэрства па зброі»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За баявыя заслугі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «60 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя чэхаславацкім медалём «За ўмацаванне дружбы па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «Брацтва па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Кітайска-савецкая дружба»]] [[Катэгорыя:Постаці паветрана-дэсантных войскаў СССР і Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага]] [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]] j3l2vdisskiv8y10ctlsvx7q6v7b9vz 5123638 5123627 2026-04-08T20:29:32Z Mireyus 165948 5123638 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца, [[Украінцы|украінец]]. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * Ганаровы грамадзянін [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Гомеля]] (1968, [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/|title=Почетные граждане г. Гомеля|website=Гомельский горисполком}}</ref>; [[Бабруйск|Бабруйска]] (22.06.1984)<ref>{{Cite web|url=https://bobruisk.gov.by/pochyotnye-grazhdane-goroda-bobruyska/rudenko-sergey-ignatevich|title=Руденко Сергей Игнатьевич|website=Бобруйский горисполком}}</ref>, [[Чарнігаў|Чарнігава]] (25.08.1983), [[Корап|Корапа]]. * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сяргея Рудэнкі}}; {{Lang-ru|улица Сергея Руденко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Маршалы роду войск}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ГДР «Братэрства па зброі»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За баявыя заслугі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «60 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя чэхаславацкім медалём «За ўмацаванне дружбы па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «Брацтва па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Кітайска-савецкая дружба»]] [[Катэгорыя:Постаці паветрана-дэсантных войскаў СССР і Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага]] [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]] exa4smma3r16dm51i54fmigpswsj5nu 5123642 5123638 2026-04-08T20:50:45Z Mireyus 165948 5123642 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * Ганаровы грамадзянін [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Гомеля]] (1968, [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/|title=Почетные граждане г. Гомеля|website=Гомельский горисполком}}</ref>; [[Бабруйск|Бабруйска]] (22.06.1984)<ref>{{Cite web|url=https://bobruisk.gov.by/pochyotnye-grazhdane-goroda-bobruyska/rudenko-sergey-ignatevich|title=Руденко Сергей Игнатьевич|website=Бобруйский горисполком}}</ref>, [[Чарнігаў|Чарнігава]] (25.08.1983), [[Корап|Корапа]]. * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сярге́я Рудэ́нкі}}; {{Lang-ru|улица Серге́я Руде́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Маршалы роду войск}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ГДР «Братэрства па зброі»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За баявыя заслугі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «60 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя чэхаславацкім медалём «За ўмацаванне дружбы па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «Брацтва па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Кітайска-савецкая дружба»]] [[Катэгорыя:Постаці паветрана-дэсантных войскаў СССР і Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага]] [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]] ecuce4x4bdqt0e354t1bt1ylt5m5a1p 5123648 5123642 2026-04-08T22:16:50Z Mireyus 165948 5123648 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудэнка}}{{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сяргей Ігнатавіч Рудэнка}} '''Сяргей Ігнатавіч Рудэнка''' ({{Lang-uk|Сергій Гнатович Руденко}}; {{Lang-ru|Серге́й Игна́тьевич Руде́нко}}; 7 (20) кастрычніка 1904 — 10 ліпеня 1990, [[Масква]]) — савецкі военачальнік. Камандуючы ПДВ (1948—1949). [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (1955). [[Герой Савецкага Саюза]] (18.08.1944). [[Прафесар]] (1972)<ref>Руденко Сергей Игнатьевич // Авиационная энциклопедия в лицах / Отв. [[Аляксандр Мікалаевіч Яфімаў|А. Н. Ефимов]]. — [[Масква|Москва]]: Барс, 2007. — С. 515. — 712 с. — <nowiki>ISBN 978-5-85914-075-6</nowiki>.</ref>. == Біяграфія == === Даваенная служба === Нарадзіўся 7 (20) кастрычніка 1904 года ў пасёлку [[Корап]] Кралявецкага павета [[Чарнігаўская губерня|Чарнігаўскай губерні]] (цяпер [[Корапскі раён]], [[Чарнігаўская вобласць]]) у сям'і шаўца. Быў старэйшым з трох дзяцей у сям'і і пасля смерці бацькі ў 1911 годзе адказваў за малодшых у сям'і. Скончыў царкоўна-прыходскую школу і двухкласнае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]] Міністэрства народнай асветы. З 1917 года працаваў вучнем шаўца. Адначасова з 1917 па 1919 гады вучыўся ў гімназіі, але з-за пазбаўленняў грамадзянскай вайны вучобу прыйшлося перапыніць. Працаваў сакратаром у камітэце беднаты, памочнікам падатковага інспектара і лічыльнікам у валасным падатковым бюро, дзясятнікам у геадэзічнай партыі. У 1922 годзе скончыў рабочую сямігадовую школу, працаваў тэхнічным сакратаром у мясцовым камітэце [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], уступіў у [[камсамол]]<ref>''[[Канстанцін Фёдаравіч Цялегін|Телегин К. Ф.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко. // «Военно-исторический журнал». — 1974. — № 9. — С.124-128.</ref>. У верасні 1923 года добраахвотнікам уступіў у Чырвоную армію. Быў залічаны курсантам у Кіеўскую авіяшколу Чырвонага Паветранага флоту. У сувязі з яго рэарганізацыяй у верасні 1924 года стаў курсантам Ваенна-тэарэтычнай школы ВПС РККА ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]], якую скончыў у 1926 годзе. Згодна з практыкай навучання таго часу затым накіраваны для практычнага асваення кіравання самалётам у [[Качынскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|1-ю ваенную школу лётчыкаў імя А.Ф. Мяснікова]], якую скончыў у 1927 годзе. Са жніўня 1927 года служыў малодшым лётчыкам 30-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Маскоўскай ваеннай акругі, з лістапада 1927 — у 22-м асобным авіяатрада гэтай акругі, дзе прайшоў пасады старэйшага лётчыка, начальніка штаба атрада, камандзіра звяна, камісара атрада.[[Файл:1-й Белорусский фронт, Руденко С.И., Малинин М.С., Казаков В.И. 1944 г.jpg|злева|міні|233x233пкс|Генерал-палкоўнік авіяцыі Рудэнка С. І., генерал-палкоўнік [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|Малінін]] [[Міхаіл Сяргеевіч Малінін|М. С.]], генерал-палкоўнік артылерыі [[Васіль Іванавіч Казакоў (маршал артылерыі)|Казакоў В. І.]], 1944 г.]] У лістападзе 1930 года вучыўся на камандным факультэце Ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага, які скончыў у 1932 годзе. Падчас вучобы ў 1931 годзе здаў экзамены за поўны курс навучання ў [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|3-й ваеннай школе лётчыкаў і летнабаў імя К.]] [[Арэнбургскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў|Я. Варашылава]] ў 1931 годзе. З мая 1932 года часова выконваў пасаду камандзіра 83-й авіяцыйнай эскадрыллі ВПС [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Украінскай ваеннай акругі]], з лістапада 1932 — камандзір 36-й армейскай разведвальнай авіяцыйнай эскадрылляй у той жа акрузе. У 1936 годзе скончыў аператыўны факультэт ваенна-паветранай акадэміі РККА ім. М. Я. Жукоўскага. З красавіка 1936 года — камандзір 31-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай эскадрыллі ВПС Харкаўскай ваеннай акругі, з лістапада 1937 — камандзір 118-й хуткасны бамбардзіровачнай авіяцыйнай брыгады, з красавіка 1938 — камандзір 60-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка, з лістапада 1938 — камандзір 1-га хуткаснага бамбардзіровачнага авіяцыйнага палка ВПС [[Сібірская ваенная акруга|Сібірскай ваеннай акругі]]. З красавіка 1939 года служыў у ВПС [[2-я Чырванасцяжная армія|2-й асобнай Чырванасцяжнай арміі]] на Далёкім Усходзе: камандзір 26-й змяшанай авіябрыгады, з красавіка 1940 — намеснік камандзіра 31-й змяшанай авіядывізіі, са студзеня 1941 года — камандзір гэтай дывізіі<ref>''[[Яўген Якаўлевіч Савіцкі|Савицкий Е. Я.]]'' Маршал авиации С. И. Руденко (К 80-летию со дня рождения). // «Военно-исторический журнал». — 1984. — № 10. — С.86-88.</ref>. === Вялікая Айчынная вайна === 5 чэрвеня 1941 года быў атрыманы загад аб перакідцы дывізіі на Захад. Да пачатку ліпеня першыя часткі прыбылі на фронт і былі перададзеныя ў падпарадкаванне камандуючаму ВПС 29-й арміі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]], дзе і пачаўся баявы шлях палкоўніка С. І. Рудэнка ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]]. У лістападзе 1941 года яго прызначылі камандуючым [[Ваенна-паветраныя сілы|ВПС]] 20-й арміі Заходняга фронту, у снежні — камандуючым ВПС 61-й арміі [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], у студзені 1942 — камандуючым ВПС [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]]. З красавіка 1942 года камандаваў 7-й ударнай авіягрупай Стаўкі ВГК на Бранскім фронце. З чэрвеня 1942 года — намеснік камандуючага ВПС [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]], з ліпеня 1942 — камандуючы ВПС [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. З кастрычніка 1942 года да перамогі — камандуючы 16-й паветранай арміяй на [[Сталінградскі фронт|Сталінградскім]], [[Данскі фронт|Данскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]] франтах. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай абарончай бітве]], у [[Бітва за Маскву|бітве за Маскву]], у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]], у Сеўскай аперацыі і ў паветранай аперацыі ВПС РСЧА па знішчэнні нямецкай авіяцыі на аэрадромах у маі 1943 года, у [[Курская бітва|Курскай бітве]], у [[Бітва за Дняпро|бітве за Дняпро]], у [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Калінкавіцка-Мазырская аперацыя|Калінкавіцка-Мазырскай]], [[Рагачоўска-Жлобінская аперацыя|Рагачоўска-Жлобінскай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]], [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай,]] Усходне-Памеранскай і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] наступальных аперацыях. За гады вайны тройчы атрымаў генеральскія воінскія званні: генерал-маёр авіяцыі (29.10.1941), генерал-лейтэнант авіяцыі (27.01.1943), генерал-палкоўнік авіяцыі (11.05.1944). За выдатнае выкананне баявых заданняў Камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым адвагу і геройства ў ходзе [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай стратэгічнай наступальнай аперацыі]] Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 18 жніўня 1944 года генерал-палкоўніку авіяцыі Сяргею Ігнатавічу Рудэнку прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медаля «Залатая Зорка»]]. === Пасляваенная служба === Пасля вайны яшчэ паўтара года працягваў камандаваць 16-й паветранай арміяй у складзе [[Група савецкіх войск у Германіі|Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі]]. З лютага 1947 па снежань 1948 — камандуючы 1-й паветранай арміяй<ref>Согласно данным в биографических словарях «Великая Отечественная. Командармы» (М., 2005) и «Великая Отечественная. Комдивы» (том 2. М.: 2014) в это время С. И Руденко командовал 17-й воздушной армией. Однако в том же самом труде «Великая Отечественная. Командармы» на странице 371 указано, что 17-й воздушной армией в это время командовал генерал-полковник авиации [[Сяргей Кандрацьевіч Гаруноў|С. К. Горюнов]]. Эта же информация содержится и в других публикациях об С. К. Горюнове.</ref>. Са снежня 1948 па верасень 1949 года — камандуючы Асобнай гвардзейскай паветрана-дэсантнай арміяй<ref>Должность командующего ВДВ в то время отсутствовала, все воздушно-десантные части были объединены в составе ОГВДА. В последующей литературе командующие ОГВДА часто указываются как командующие ВДВ.</ref>. З верасня 1949 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС СССР. Са жніўня 1950 года-камандуючы Далёкай авіяцыяй — намеснік галоўнакамандуючага ВПС. З чэрвеня 1953 года — начальнік Галоўнага штаба ВПС — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС СССР. [[Маршал роду войск|Маршал авіяцыі]] (11.03.1955). З лютага 1958 года — першы намеснік галоўнакамандуючага ВПС. На гэтай пасадзе адказваў, у ліку іншых абавязкаў, за рэалізацыю савецкіх касмічных праграм. Яго дзейнасць на гэтай ніве ў сваіх дзённіках моцна крытыкаваў кіраўнік пілатуемай касманаўтыкі [[Мікалай Пятровіч Каманін|М. П. Каманін]]<ref>Каманин Н. П. Скрытый космос. Книги 1—4. — [[Масква|Москва]], 1995—2001.</ref>. З мая 1968 года — начальнік [[Ваенна-паветраная акадэмія імя Ю. А. Гагарына|Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю.А. Гагарына]]. Са жніўня 1973 года — ваенны інспектар-саветнік Групы генеральных інспектараў [[Міністэрства абароны СССР]]. Быў членам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] з 1928 года. У 1961—1966 гадах — кандыдат у члены [[Цэнтральны камітэт КПСС|ЦК КПСС]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га і 6-га скліканняў (1946—1950, 1962—1966). Дэпутат [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] 4-5 скліканняў (1955—1963). Памёр 10 ліпеня 1990 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Узнагароды == [[Файл:Мундир Руденко С.И.JPG|міні|260x260пкс|Мундзір С. І. Рудэнкі ў Цэнтральным музеі Вялікай Айчыннай вайны.]] ; СССР * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] (19.08.1944); * Шэсць [[Ордэн Леніна|ордэнаў Леніна]] (25.05.1936, 19.08.1944, 20.06.1949<ref name=":0">Награждён в соответствии с Указом Президиума Верховного Совета СССР от 04.06.1944 «О награждении орденами и медалями за выслугу лет в Красной Армии».</ref>, 19.10.1964, 19.10.1984); * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (18.10.1974); * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (23.11.1942, 08.04.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 217/15 О награждении орденами генералов и офицеров военно-воздушных сил Красной Армии от 08.04.1944 г.</ref>, 03.11.1944<ref name=":0" />, 03.11.1953<ref name=":0" />); * Два ордэны Суворава I ступені (06.04.1945, 29.05.1945); * [[Ордэн Кутузава]] I ступені (27.08.1943); * [[Ордэн Суворава]] II ступені (08.02.1943); * [[Ордэн Кутузава]] II ступені (10.04.1945); * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (11.03.1985); * [[Ордэн «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР»]] III ступені (30.04.1975); ** медалі, уключаючы: * [[Медаль «За абарону Масквы»]]; * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]; * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]]; * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]]; * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]]; * [[Медаль «Ветэран Узброеных Сіл СССР»]]; * [[Медаль «За ўмацаванне баявой садружнасці»]]. ; Узнагароды іншых дзяржаў * [[Virtuti Militari|Ордэна «Virtuti militari»]] II (19.12.1968) і IV (4.05.1946) ступеняў ([[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]); * [[Ордэн «Крыж Грунвальда»]] II ступені (ПНР, 4.05.1946); * Баявы ордэн «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]], 8.05.1975); * Ордэн «За баявыя заслугі» ([[Мангольская Народная Рэспубліка|МНР]], 6.07.1971); * Медаль «Братэрства па зброі» (ПНР, 12.10.1988); * Медаль «20-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 1976); * Медаль «30-я гадавіна Рэвалюцыйных Узброеных сіл Кубы» (Куба, 24.11.1986); * Медаль «За ўмацаванне дружбы па зброі» I ступені (ЧССР); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі» (МНР, 15.03.1971); * Медаль «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (МНР, 16.12.1971); * Медаль «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі» (МНР, 26.11.1979); * Медаль «60 гадоў Узброеным сілам МНР» (МНР, 29.12.1981); * Медаль «Кітайска-савецкая дружба» ([[Кітай|КНР]]); * Медаль «Братэрства па зброі» ў золаце (ГДР); * Медаль «100 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» ([[Народная Рэспубліка Балгарыя|НРБ]]); * Медаль «25 гадоў Балгарскай народнай арміі» (НРБ); * Медаль «90 гадоў з дня нараджэння Георгія Дзімітрава» (НРБ, 23.02.1974); * Медаль «40 гадоў Перамогі над гітлераўскім фашызмам» (НРБ, 16.05.1985). == Памяць == * У пасёлку гарадскога тыпу [[Корап]] ўстаноўлена два памятныя знакі. * Мемарыяльная дошка на доме 5/13 па Смаленскай набярэжнай у [[Масква|Маскве]]<ref>Офицеры Волгограда. Руденко Сергей Игнатьевич.</ref>. * У [[Гомель|Гомелі]] адкрыта мемарыяльная дошка С. Рудэнка<ref>{{Cite web|url=https://belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-komandarmu-sergeju-rudenko-otkrojut-v-gomelskom-kadetskom-uchilische-370609-2019/|title=Мемориальную доску командарму Сергею Руденко откроют в Гомельском кадетском училище|website=[[БелТА]]}}</ref>. * Ганаровы грамадзянін [[Ганаровыя грамадзяне Гомеля|Гомеля]] (1968, [[Гомель]])<ref>{{Cite web|url=https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/letopis-gomelya/pochetnye-grazhdane-g-gomelya/|title=Почетные граждане г. Гомеля|website=Гомельский горисполком}}</ref>; [[Бабруйск|Бабруйска]] (22.06.1984)<ref>{{Cite web|url=https://bobruisk.gov.by/pochyotnye-grazhdane-goroda-bobruyska/rudenko-sergey-ignatevich|title=Руденко Сергей Игнатьевич|website=Бобруйский горисполком}}</ref>, [[Чарнігаў|Чарнігава]] (25.08.1983), [[Корап|Корапа]]. * Імя занесена на гарадскую Дошку гонару ([[Гомель]]). * У фондах [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] захоўваюцца фатаграфіі і прадметы, звязаныя з жыццём і дзейнасцю Сяргея Ігнатавіча. Сярод іх фотапартрэт героя 1944 года, групавыя і сюжэтныя фатаграфіі, а таксама яго кіцель. Імя С. І. Рудэнкі ўвекавечана ў зале Перамогі музея ў спісе Герояў Савецкага Саюза, а таксама ў спісе камандуючых франтамі і войскамі, якія ўдзельнічалі ў вызваленні Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://www.warmuseum.by/news/lyudi_i_sudby/k-115-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-geroya-sovetskogo-soyuza-marshala-aviatsii-sergeya-ignatevicha-rudenko/|title=Герой Советского Союза Маршал авиации С. И. Руденко}}</ref>. * У гонар С. І. Рудэнкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Сярге́я Рудэ́нкі}}; {{Lang-ru|улица Серге́я Руде́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Сачыненне == * ''Руденко С. И.'' Крылья Победы. — М.: Международные отношения, 1985. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии [[Іван Мікалаевіч Шкадаў|И. Н. Шкадов]]. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-203-00536-2</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. [[Міхаіл Георгіевіч Важакін|М. Г. Вожакина]]. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — 408 с. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная: Комдивы. Военный биографический словарь / В. П. Горемыкин. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2014. — Т. 2. — С. 777-778. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9950-0341-0</nowiki>. * Руденко Сергей Игнатьевич//Советская военная энциклопедия в 8 томах. — М.: Воениздат, 1976-1980, том 7, С.156. * Руденко Сергей Игнатьевич//Великая Отечественная война 1941—1945: энциклопедия /главный редактор генерал армии, профессор М. М. Козлов и др. — М.: Советская энциклопедия, 1985.-C.623 * Руденко Сергей Игнатьевич//Военный энциклопедический словарь. /Пред. Гл.ред.комиссии Н. В. Огарков .- М.: Воениздат, 1983.- 863 с. с ил,30 л.ил. — С.642 * Воздушно-десантные войска в лицах. Под ред. В. А. Шаманова. — [[Масква|Москва]], 2010. * Жизнь в авиации: Маршал авиации С. И. Руденко (Автор-составитель ''Петров В. С.''). — [[Валгаград|Волгоград]]: Издатель, 2002. — 54 с. — <nowiki>ISBN 5-9233-0214-4</nowiki>. * ''Рыбалка В. В.'' Командующие воздушными армиями. — М.: Патриот, 2006. * Герои огненных лет. Кн.5. — М.: Московский рабочий, 1982. * Созвездие полководцев. Кн.1. — [[Благавешчанск|Благовещенск]], 1972. * ''Церковный М. Ф., Шиганов А. Д., Юрьев Б. Ю.'' Героев подвиги бессмертны. — [[Кіеў|Киев]], 1982. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{warheroes|id=1390}}. * [https://structure.mil.ru/structure/forces/airborne/history/leaders/more.htm?id=11278728%40SD_Employee Биографическая справка о С. И. Руденко на сайте Министерства обороны Российской Федерации]. * [https://newsgomel.by/news/society/imya-emu-geroy-sergey-rudenko-luchshiy-komanduyushchiy-vozdushnoy-armii-vremyen-vov_88455.html Имя ему — ГЕРОЙ: Сергей Руденко — лучший командующий воздушной армии времён ВОВ]. ''Гомельские ведомости''. {{Маршалы роду войск}} [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Дваццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Трыццаць гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «70 гадоў Узброеных Сіл СССР»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад народам і Айчынай» у золаце]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём ГДР «Братэрства па зброі»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За баявыя заслугі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «40 гадоў Халхін-Гольскай Перамогі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «50 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «60 гадоў Мангольскай Народнай Арміі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя чэхаславацкім медалём «За ўмацаванне дружбы па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя польскім медалём «Брацтва па зброі»]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «Кітайска-савецкая дружба»]] [[Катэгорыя:Постаці паветрана-дэсантных войскаў СССР і Расіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага]] [[Катэгорыя:Ваенныя лётчыкі СССР]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры дывізій у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Гомеля]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Чарнігава]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]] ag592n755sgf3xni2nrxy2spqea0oy7 0 805723 5123603 2026-04-08T19:22:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Магілёўскі ірмалой | Выява = | Шырыня = 250px | Подпіс = | Аўтар = Невядомы перапісчык [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскага Богаяўленскага брацтва]] | Жанр = [[Ірмалой]] (рукапісны зборнік) | Мова = Старабеларуская мова|Старабеларуск...» 5123603 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Магілёўскі ірмалой | Выява = | Шырыня = 250px | Подпіс = | Аўтар = Невядомы перапісчык [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскага Богаяўленскага брацтва]] | Жанр = [[Ірмалой]] (рукапісны зборнік) | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Выдавецтва = [[Магілёў]] (месца стварэння) | Выпуск = Канец [[XVII стагоддзе|XVII]] — пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] (верагодна, каля [[1672]] года) | Старонак = }} '''Магілёўскі ірмалой''' — унікальны беларускі рукапісны помнік праваслаўнай [[Музычная культура Беларусі|музычнай культуры]] канца [[XVII стагоддзе|XVII]] — пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], створаны ў [[Магілёў|Магілёве]]. З'яўляецца выдатным узорам ранняга нотнага кнігапісання і ілюстрацыі на тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. == Гісторыя і апісанне == Рукапіс быў створаны пры [[Магілёўская брацкая друкарня|Магілёўскім Богаяўленскім брацтве]] — адным з найбуйнейшых і самых уплывовых праваслаўных брацтваў Вялікага Княства Літоўскага. Дакладны год стварэння помніка і імя яго аўтара-каліграфа даследчыкамі канчаткова не ўстаноўлены, аднак манускрыпт упэўнена датуецца мяжой XVII—XVIII стагоддзяў, бо ён шчыльна звязаны з музычнай і адукацыйнай традыцыяй брацкай школы таго часу{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. Кніга ўяўляе сабой традыцыйны [[Ірмалой]] (ірмалагіён) — зборнік царкоўных песнапенняў ([[Ірмос|ірмасаў]]), прызначаных для харавога выканання падчас набажэнстваў у адпаведнасці са статутам візантыйскага абраду. У тэксце манускрыпта зафіксаваны песні, якія выконваліся непасрэдна мясцовым Магілёўскім царкоўным хорам{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. Магілёўскі ірмалой напісаны прыгожым, вельмі акуратным і разборлівым [[Беларускі скорапіс|беларускім паўуставам]]. Як і іншыя падобныя помнікі таго часу на землях Беларусі і Украіны (напрыклад, [[Супрасльскі ірмалой]]), ён фіксуе важны этап у развіцці айчыннай музычнай традыцыі: пераход ад старой безлінейнай сістэмы [[Знаменны спеў|знаменнага распеву]] (крукаў) да [[Сучасная музычная натацыя|сучаснай еўрапейскай пяцілінейнай нотнай сістэмы]], адаптаванай мясцовымі майстрамі пад назвай «[[кіеўскае знамя]]»{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Менавіта ў падобных магілёўскіх рукапісах даследчыкі бачаць пачаткі працэсу пераходу да прафесійнага [[Партэсны спеў|шматгалоснага (партэснага) спеву]] на землях ВКЛ{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. == Мастацкае афармленне == Помнік вызначаецца высокім мастацкім узроўнем свайго афармлення. Акрамя [[Каліграфія|каліграфічнага]] тэксту і ўмела выпісаных нот, кніга ўтрымлівае багата аздобленыя арнаментальныя [[Кніжная застаўка|застаўкі]] і складана выкананыя [[Буквіца (кніжная графіка)|ініцыялы]] (буквіцы), характэрныя для эстэтыкі ранняга [[Барока|беларускага барока]]. Важнай асаблівасцю з'яўляецца наяўнасць у тэксце каляровых малюнкаў і [[Мініяцюра|мініяцюр]], што робіць гэты ірмалой не толькі помнікам музыкі і літаратуры, але і выдатным узорам беларускага выяўленчага мастацтва мяжы стагоддзяў{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. == Значэнне == Магілёўскі ірмалой лічыцца адным з базавых помнікаў для вывучэння развіцця харавых спеваў і айчыннай нотнай натацыі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. Ён сведчыць пра высокі ўзровень прафесійнай музычнай і кніжна-мастацкай культуры ў гарадах усходняй часткі Вялікага Княства Літоўскага ў складаныя часы рэлігійнай палемікі і распаўсюджвання Уніі{{sfn|Нікалаеў|2009|с=290}}. Сёння арыгінальны рукапіс зберагаецца ў фондах аддзела рукапісаў [[Бібліятэка Расійскай акадэміі навук|Бібліятэкі Расійскай акадэміі навук]] у [[Санкт-Пецярбург]]у пад шыфрам БАНЛ, Ф19-137<ref>Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Расійскай акадэміі навук (БАНЛ). Ф. 19. Воп. 137.</ref>{{sfn|Нікалаеў|2009|с=289}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * {{кніга |аўтар=Пікарда Дз. |загаловак=Царкоўная музыка на Беларусі 989—1995 |месца=Мінск |выдавецтва= |год=1995 |старонак= }} {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кнігі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] [[Катэгорыя:Культура Магілёва]] 75d1op2tjdp6fa4finyg7m8nutc92rq 0 805724 5123614 2026-04-08T19:43:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне | Назва = Куцеінскі ірмалой | Выява = | Шырыня = 250px | Подпіс = | Аўтар = Невядомы перапісчык [[Куцеінская друкарня|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]] | Жанр = [[Ірмалой]] (рукапісны зборнік) | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], Цар...» 5123614 wikitext text/x-wiki {{Выданне | Назва = Куцеінскі ірмалой | Выява = | Шырыня = 250px | Подпіс = | Аўтар = Невядомы перапісчык [[Куцеінская друкарня|Куцеінскага Богаяўленскага манастыра]] | Жанр = [[Ірмалой]] (рукапісны зборнік) | Мова = [[Старабеларуская мова|Старабеларуская]], [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянская]] | Выдавецтва = [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцейна]] (месца стварэння) | Выпуск = Сярэдзіна [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] (да [[1655]] года) | Старонак = }} '''Куцеінскі ірмалой''' — выдатны беларускі рукапісны помнік [[Праваслаўе|праваслаўнай]] музычнай культуры і кніжнага мастацтва сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]]. Створаны манахамі-перапісчыкамі ў буйным цэнтры кнігадрукавання і асветы — [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр|Куцеінскім Богаяўленскім манастыры]] (каля [[Орша|Оршы]]). З'яўляецца каштоўнай крыніцай для вывучэння развіцця музычнай культуры і харавога мастацтва на тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=224}}. == Гісторыя стварэння == [[Куцеінскі Богаяўленскі манастыр]] быў не толькі знакамітым цэнтрам [[Куцеінская друкарня|кнігадрукавання]], але і буйным асяродкам кнігапіснай і музычнай культуры. Ва ўмовах складанай канфесійнай сітуацыі і актыўнай рэлігійнай палемікі ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]], [[Манастыр|манастырскае]] [[Брацтва|брацтва]] ўдзяляла вялікую ўвагу арганізацыі прафесійных [[Царкоўны хор|царкоўных спеваў]], для чаго патрабаваліся спецыяльныя богаслужбовыя кнігі з [[Нота|нотамі]] — [[Ірмалой|ірмалоі]] (ірмалагіёны){{sfn|Нікалаеў|2009|с=289}}. Паводле даследаванняў гісторыкаў, Куцеінскі ірмалой быў створаны менавіта ў сценах манастыра ў перыяд да гвалтоўнага перасялення куцеінскіх манахаў-друкароў на чале з [[Ігумен|ігуменам]] [[Іаіль Труцэвіч|Іаілем Труцэвічам]] у расійскі [[Іверскі манастыр (Валдай)|Іверскі манастыр]] (гэта адбылося ў [[1655]] годзе). Такім чынам, стварэнне рукапісу ўпэўнена датуецца сярэдзінай XVII стагоддзя{{sfn|Нікалаеў|2009|с=224}}. Пазней, як адзначаюць даследчыкі, практыка ручнога перапісвання ірмалояў толькі пашырылася і дасягнула свайго піку ў другой палове XVII і ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзях]]{{sfn|Нікалаеў|2009|с=289}}. == Апісанне і музычнае значэнне == Рукапіс уяўляе сабой тыповы для таго часу зборнік царкоўных песнапенняў ([[Ірмас|ірмасаў]]), прызначаных для харавога выканання падчас набажэнстваў паводле праваслаўнага абраду{{sfn|Нікалаеў|2009|с=289}}. Куцеінскі ірмалой, разам з іншымі падобнымі рукапіснымі помнікамі (як [[Супрасльскі ірмалой]] ці [[Магілёўскі ірмалой]]), фіксуе важны этап трансфармацыі айчыннай музычнай традыцыі: паступовы пераход ад архаічнай безлінейнай сістэмы ([[Знаменны распеў|знаменнага распеву]]) да новай, больш зручнай пяцілінейнай нотнай сістэмы (так званага «кіеўскага знамя»){{sfn|Нікалаеў|2009|с=291}}. == Мастацкае афармленне == Акрамя свайго непасрэднага музычнага значэння, Куцеінскі ірмалой з'яўляецца выдатным помнікам беларускага [[Выяўленчае мастацтва|выяўленчага]] і кніжнага мастацтва. Манахі-перапісчыка вызначаліся высокім узроўнем прафесіяналізму ў афармленні кніг{{sfn|Нікалаеў|2009|с=224}}. Рукапіс быў багата аздоблены шматлікімі [[Ілюстрацыя|ілюстрацыямі]], [[Мініяцюра|мініяцюрамі]], [[Буквіца (кніжная графіка)|ініцыяламі (буквіцамі)]] і арнаментальнымі [[Кніжная застаўка|застаўкамі]] ў стылі ранняга [[Барока ў Беларусі|барока]]. Як адзначае даследчык М. Нікалаеў, віртуознае выкананне і вясёлая шматкаляровая аздоба гэтых музычных рукапісаў у сюжэтах сведчаць пра заўважныя ўплывы [[Каталіцызм|каталіцкай]] іканаграфіі, якія пранікалі нават у сцены праваслаўнага манастыра{{sfn|Нікалаеў|2009|с=224}}. Сёння Куцеінскі ірмалой лічыцца адным з яскравых доказаў існавання прафесійнай мастацкай і музычнай школы на ўсходніх землях ВКЛ у сярэдзіне XVII стагоддзя{{sfn|Нікалаеў|2009|с=224}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гісторыя беларускай кнігі|том=1|ref=Нікалаеў}} * {{Кніга |аўтар=[[Гай Пікарда|Пікарда Дз.]] |загаловак=Царкоўная музыка на Беларусі 989—1995 |месца=Мінск |выдавецтва= |год=1995 |старонак= }} {{Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кнігі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на старабеларускай мове]] [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Куцеінская друкарня]] 7yhqvslmjvvzc08qczv7d6rz1hysv5p 0 805725 5123615 2026-04-08T19:44:44Z CheburekWithMeat 166412 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1325975110|Al Muqattam]]» 5123615 wikitext text/x-wiki {{Газета|мова=Арабская|заснавальнікі={{ubl|[[Фарыс Німр]]|Халіл Табет|Антон Наджыб Матар}}|галоўны рэдактар=Фарыс Німр|заснаванне=18 красавіка 1888 г.|спыненне публікацый=11 лістапада 1952 г. (апошні выпуск) 26 мая 1954 г. (забаронена)|галоўны офіс=Каір|краіна=Егіпет|назва=Аль-Мукатам}} '''''«Аль-Мукатам» -''''' егіпецкая газета, якая выдавалася ў Каіры ў 1888-1952 гадах. Да моманту свайго закрыцця ўладамі ў 1954 годзе выданне лічылася адным з найбольш уплывовых у краіне. Сваю назву газета атрымала ў гонар горнага храбта, што месціцца непадалёк ад егіпецкай сталіцы. == Гісторыя заснавання == Першы нумар ''«Аль-Мукатама»'' пабачыў свет 18 красавіка 1888 года. Яе стваральнікамі выступілі трое хрысціян: [[Фарыс Німр]], Халіл Табет і Антон Наджыб Матар. Выхад газеты падтрымаў [[Лорд Кромер]], які на той час з’яўляўся брытанскім адміністратарам у Егіпце. Да 14 лютага 1889 года рэдакцыя выпусціла ўсяго тры нумары, пасля чаго газета пачала выходзіць штодня. Выданне мела шчыльныя сувязі з колам аўтараў часопіса ''«Аль-Муктатаф»''. Заснавальнікамі апошняга былі выхадцы з Сірыі - хрысціяне Фарыс Німр, Якуб Саруф і Шахін Макарыус. Акрамя таго, Макарыус у 1885-1896 гадах выдаваў у Каіры масонскі часопіс ''«[[Аль-Латаіф]]»''. Фарыс Німр займаў пасаду галоўнага рэдактара ''«Аль-Мукатама»'' ад моманту стварэння і да самай смерці ў 1951 годзе, курыруючы палітычны кірунак газеты. У раннія гады за навуковую тэматыку выдання адказваў Якуб Саруф. У 1893 годзе ў ''Аль-Мукатама'' было каля 3000 падпісчыкаў. У 1897 годзе іх было амаль шэсць тысяч, як ў ''«[[Аль-Ахрам]]»'' і ''«[[Аль-Муайяд]]»''. Апошні нумар газеты выйшаў 11 лістапада 1952 года. Потым яна ужо была забароненая міністрам нацыянальнага кіраўніцтва на чале з [[Салах Салем|Салахам Салемам]] 26 мая 1954 года. == Змест і палітычная пазіцыя == Першапачаткова газета публікавала навіны ў аснове якіх быў пераклад тэлеграфных паведамленняў, якія дасылалі інфармацыйныя агенцтвы, такія як [[Reuters]] і [[Havas]]. ''Аль-Мукатам'' была першай егіпецкай газетай, якая атрымала гэтыя паведамленні ад вядучых інфармацыйных агенцтваў. Таксама адзін з рэдактараў брытанскай штодзённай газеты ''[[Daily Mail]]'' быў яе лонданскім карэспандэнтам. З 28 чэрвеня 1895 г. па 9 лютага 1896 г. выходзіла праца Мухамада Аль-Мувайліхі пад назвай Ма Хуналік. Падчас [[Брытанская акупацыя Егіпта|брытанскай акупацыі Егіпта]] паміж 1892 і 1914 гадамі ''Аль-Мукатам'' прытрымлівалася прабрытанскай палітычнай пазіцыі, ад чаго газета падвяргалася частай крытыцы. Часткова былі абвінавачванні ў тым, што яна фінансуецца брытанскімі ўладамі. З-за гэтай крытыкі існавала напружанасць паміж ''Аль-Мукатам'' і іншай каірскай газетай ''«[[Аль-Муайяд]]»'', якая падтрымлівала незалежнасць Егіпта. Група пад кіраўніцтвам [[Мустафа Каміль|Мустафы Каміля]] (аўтар часопіса ''Аль-Муайяд)'' атакавала офісы часопіса ''Аль-Мукатам.'' Выдаўцы ''Аль-Мукатам'' часта падвяргаліся высмейванню з боку палітычнага сатырычнага часопіса ''[[Аль-Сіяс Аль-Мусавар|Аль-Сіяса Аль-Мусавара]]''. ''Аль-Мукаттам'' і ''Аль-Ахрам'', якія займалі праасманскую пазіцыю, таксама сталі апанентамі з 1889 года. ''Аль-Мукатам'' таксама падтрымлівала яшчэ адну падзею, якая выклікала крытыку - міграцыя [[Яўрэі|габрэяў]] у [[Палесціна|Палесціну]]. У 1911 годзе сіянісцкі актывіст [[Нісім Малул]] пачаў працаваць карэспандэнтам ''Аль-Мукатама'' ў [[Хайфа|Хайфе]]. У газеце была рэгулярная калонка пра Палесціну, рэдактар якой быў ананімным, а ў артыкулаў быў подпіс "старэйшага сіяніста". Палестынскі сацыёлаг і пісьменнік [[Салім Тамары]], сцвярджае, што рэдактарам калонкі мог быць [[Шымон Моял]], пісьменнік і [[Сіянізм|сіяніст,]] ураджэнец Яфы. Калі брытанскае кіраванне ў Егіпце скончылася ў 1914 годзе, ''Аль-Мукатам'' амаль адразу стаў вядомы за сваю высакаякасную журналістыку і рэфарматарскую пазіцыю. Яны былі першымі з арабскіх газет, хто апублікавала тэкст [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]] 10 лістапада 1917 г. На старонках ''Аль-Мукатама часта з'яўляліся крытычныя выпады ў бок саудаўскага лідара'' [[Абдэль Азіз ібн Сауд|Ібн Сауда]] каля 1920-х гадоў. Для яго іх выпады былі немалой праблемай, таму ў 1924 г. ён заснаваў у Мецы газету Ум Аль-Кура, каб супрацьстаяць негатыўнай прапагандзе ''Аль-Мукатама.'' Уолтэр Смарт, які быў зяць Німра і супрацоўнік брытанскага пасольства, публікаваў у газеце шмат [[Панарабізм|панарабісцкіх]] артыкулаў пачыная з 1930-х гадоў. Газета была сярод выданняў, якія адзначалі завяршэнне будаўніцтва казармаў зоны Суэцкага канала ў сакавіку 1939 года, чаго патрабавалі брытанскія ўлады. Да канца свайго існавання ''Аль-Мукатам'' меў незалежны рэдакцыйны падыход к навінам.{{Вонкавыя спасылкі}} * <span class="portalbox-image">[[File:Flag_of_Egypt.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Egypt|Егіпецкі партал]]</span> * <span class="portalbox-image">[[File:Newspaper_nicu_buculei_01.svg|link=|alt=|class=noviewer|28x28пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Journalism|Журналістычны партал]]</span> [[Катэгорыя:Егіпет]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Егіпце]] 3if2hyflk59zr7nh58of8xrn5ihbzty 5123621 5123615 2026-04-08T19:56:59Z CheburekWithMeat 166412 Змест у гэтай праўцы перакладзены з існуючай англійскай артыкула [[:en:Al-Muqattam]]; гл. яе гісторыю для атрыбуцы 5123621 wikitext text/x-wiki {{Газета|мова=Арабская|заснавальнікі={{ubl|[[Фарыс Німр]]|Халіл Табет|Антон Наджыб Матар}}|галоўны рэдактар=Фарыс Німр|заснаванне=18 красавіка 1888 г.|спыненне публікацый=11 лістапада 1952 г. (апошні выпуск) 26 мая 1954 г. (забаронена)|галоўны офіс=Каір|краіна=Егіпет|назва=Аль-Мукатам}} '''''«Аль-Мукатам» -''''' егіпецкая газета, якая выдавалася ў Каіры ў 1888-1952 гадах. Да моманту свайго закрыцця ўладамі ў 1954 годзе выданне лічылася адным з найбольш уплывовых у краіне. Сваю назву газета атрымала ў гонар горнага храбта, што месціцца непадалёк ад егіпецкай сталіцы. == Гісторыя заснавання == Першы нумар ''«Аль-Мукатама»'' пабачыў свет 18 красавіка 1888 года. Яе стваральнікамі выступілі трое хрысціян: [[Фарыс Німр]], Халіл Табет і Антон Наджыб Матар. Выхад газеты падтрымаў [[Лорд Кромер]], які на той час з’яўляўся брытанскім адміністратарам у Егіпце. Да 14 лютага 1889 года рэдакцыя выпусціла ўсяго тры нумары, пасля чаго газета пачала выходзіць штодня. Выданне мела шчыльныя сувязі з колам аўтараў часопіса ''«Аль-Муктатаф»''. Заснавальнікамі апошняга былі выхадцы з Сірыі - хрысціяне Фарыс Німр, Якуб Саруф і Шахін Макарыус. Акрамя таго, Макарыус у 1885-1896 гадах выдаваў у Каіры масонскі часопіс ''«[[Аль-Латаіф]]»''. Фарыс Німр займаў пасаду галоўнага рэдактара ''«Аль-Мукатама»'' ад моманту стварэння і да самай смерці ў 1951 годзе, курыруючы палітычны кірунак газеты. У раннія гады за навуковую тэматыку выдання адказваў Якуб Саруф. У 1893 годзе ў ''Аль-Мукатама'' было каля 3000 падпісчыкаў. У 1897 годзе іх было амаль шэсць тысяч, як ў ''«[[Аль-Ахрам]]»'' і ''«[[Аль-Муайяд]]»''. Апошні нумар газеты выйшаў 11 лістапада 1952 года. Потым яна ужо была забароненая міністрам нацыянальнага кіраўніцтва на чале з [[Салах Салем|Салахам Салемам]] 26 мая 1954 года. == Змест і палітычная пазіцыя == Першапачаткова газета публікавала навіны ў аснове якіх быў пераклад тэлеграфных паведамленняў, якія дасылалі інфармацыйныя агенцтвы, такія як [[Reuters]] і [[Havas]]. ''Аль-Мукатам'' была першай егіпецкай газетай, якая атрымала гэтыя паведамленні ад вядучых інфармацыйных агенцтваў. Таксама адзін з рэдактараў брытанскай штодзённай газеты ''[[Daily Mail]]'' быў яе лонданскім карэспандэнтам. З 28 чэрвеня 1895 г. па 9 лютага 1896 г. выходзіла праца Мухамада Аль-Мувайліхі пад назвай Ма Хуналік. Падчас [[Брытанская акупацыя Егіпта|брытанскай акупацыі Егіпта]] паміж 1892 і 1914 гадамі ''Аль-Мукатам'' прытрымлівалася прабрытанскай палітычнай пазіцыі, ад чаго газета падвяргалася частай крытыцы. Часткова былі абвінавачванні ў тым, што яна фінансуецца брытанскімі ўладамі. З-за гэтай крытыкі існавала напружанасць паміж ''Аль-Мукатам'' і іншай каірскай газетай ''«[[Аль-Муайяд]]»'', якая падтрымлівала незалежнасць Егіпта. Група пад кіраўніцтвам [[Мустафа Каміль|Мустафы Каміля]] (аўтар часопіса ''Аль-Муайяд)'' атакавала офісы часопіса ''Аль-Мукатам.'' Выдаўцы ''Аль-Мукатам'' часта падвяргаліся высмейванню з боку палітычнага сатырычнага часопіса ''[[Аль-Сіяс Аль-Мусавар|Аль-Сіяса Аль-Мусавара]]''. ''Аль-Мукаттам'' і ''Аль-Ахрам'', якія займалі праасманскую пазіцыю, таксама сталі апанентамі з 1889 года. ''Аль-Мукатам'' таксама падтрымлівала яшчэ адну падзею, якая выклікала крытыку - міграцыя [[Яўрэі|габрэяў]] у [[Палесціна|Палесціну]]. У 1911 годзе сіянісцкі актывіст [[Нісім Малул]] пачаў працаваць карэспандэнтам ''Аль-Мукатама'' ў [[Хайфа|Хайфе]]. У газеце была рэгулярная калонка пра Палесціну, рэдактар якой быў ананімным, а ў артыкулаў быў подпіс "старэйшага сіяніста". Палестынскі сацыёлаг і пісьменнік [[Салім Тамары]], сцвярджае, што рэдактарам калонкі мог быць [[Шымон Моял]], пісьменнік і [[Сіянізм|сіяніст,]] ураджэнец Яфы. Калі брытанскае кіраванне ў Егіпце скончылася ў 1914 годзе, ''Аль-Мукатам'' амаль адразу стаў вядомы за сваю высакаякасную журналістыку і рэфарматарскую пазіцыю. Яны былі першымі з арабскіх газет, хто апублікавала тэкст [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]] 10 лістапада 1917 г. На старонках ''Аль-Мукатама часта з'яўляліся крытычныя выпады ў бок саудаўскага лідара'' [[Абдэль Азіз ібн Сауд|Ібн Сауда]] каля 1920-х гадоў. Для яго іх выпады былі немалой праблемай, таму ў 1924 г. ён заснаваў у Мецы газету Ум Аль-Кура, каб супрацьстаяць негатыўнай прапагандзе ''Аль-Мукатама.'' Уолтэр Смарт, які быў зяць Німра і супрацоўнік брытанскага пасольства, публікаваў у газеце шмат [[Панарабізм|панарабісцкіх]] артыкулаў пачыная з 1930-х гадоў. Газета была сярод выданняў, якія адзначалі завяршэнне будаўніцтва казармаў зоны Суэцкага канала ў сакавіку 1939 года, чаго патрабавалі брытанскія ўлады. Да канца свайго існавання ''Аль-Мукатам'' меў незалежны рэдакцыйны падыход к навінам.{{Вонкавыя спасылкі}} * <span class="portalbox-image">[[File:Flag_of_Egypt.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Egypt|Егіпецкі партал]]</span> * <span class="portalbox-image">[[File:Newspaper_nicu_buculei_01.svg|link=|alt=|class=noviewer|28x28пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Journalism|Журналістычны партал]]</span> [[Катэгорыя:Егіпет]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Егіпце]] <references /> [[Катэгорыя:Гісторыя Егіпта]] ngegrbu8pe31uhv5ptz7b6s40evf6se 5123622 5123621 2026-04-08T19:57:46Z CheburekWithMeat 166412 Адкат праўкі [[Special:Diff/5123621|5123621]] аўтарства [[Special:Contributions/CheburekWithMeat|CheburekWithMeat]] ([[User talk:CheburekWithMeat|размовы]]) 5123622 wikitext text/x-wiki {{Газета|мова=Арабская|заснавальнікі={{ubl|[[Фарыс Німр]]|Халіл Табет|Антон Наджыб Матар}}|галоўны рэдактар=Фарыс Німр|заснаванне=18 красавіка 1888 г.|спыненне публікацый=11 лістапада 1952 г. (апошні выпуск) 26 мая 1954 г. (забаронена)|галоўны офіс=Каір|краіна=Егіпет|назва=Аль-Мукатам}} '''''«Аль-Мукатам» -''''' егіпецкая газета, якая выдавалася ў Каіры ў 1888-1952 гадах. Да моманту свайго закрыцця ўладамі ў 1954 годзе выданне лічылася адным з найбольш уплывовых у краіне. Сваю назву газета атрымала ў гонар горнага храбта, што месціцца непадалёк ад егіпецкай сталіцы. == Гісторыя заснавання == Першы нумар ''«Аль-Мукатама»'' пабачыў свет 18 красавіка 1888 года. Яе стваральнікамі выступілі трое хрысціян: [[Фарыс Німр]], Халіл Табет і Антон Наджыб Матар. Выхад газеты падтрымаў [[Лорд Кромер]], які на той час з’яўляўся брытанскім адміністратарам у Егіпце. Да 14 лютага 1889 года рэдакцыя выпусціла ўсяго тры нумары, пасля чаго газета пачала выходзіць штодня. Выданне мела шчыльныя сувязі з колам аўтараў часопіса ''«Аль-Муктатаф»''. Заснавальнікамі апошняга былі выхадцы з Сірыі - хрысціяне Фарыс Німр, Якуб Саруф і Шахін Макарыус. Акрамя таго, Макарыус у 1885-1896 гадах выдаваў у Каіры масонскі часопіс ''«[[Аль-Латаіф]]»''. Фарыс Німр займаў пасаду галоўнага рэдактара ''«Аль-Мукатама»'' ад моманту стварэння і да самай смерці ў 1951 годзе, курыруючы палітычны кірунак газеты. У раннія гады за навуковую тэматыку выдання адказваў Якуб Саруф. У 1893 годзе ў ''Аль-Мукатама'' было каля 3000 падпісчыкаў. У 1897 годзе іх было амаль шэсць тысяч, як ў ''«[[Аль-Ахрам]]»'' і ''«[[Аль-Муайяд]]»''. Апошні нумар газеты выйшаў 11 лістапада 1952 года. Потым яна ужо была забароненая міністрам нацыянальнага кіраўніцтва на чале з [[Салах Салем|Салахам Салемам]] 26 мая 1954 года. == Змест і палітычная пазіцыя == Першапачаткова газета публікавала навіны ў аснове якіх быў пераклад тэлеграфных паведамленняў, якія дасылалі інфармацыйныя агенцтвы, такія як [[Reuters]] і [[Havas]]. ''Аль-Мукатам'' была першай егіпецкай газетай, якая атрымала гэтыя паведамленні ад вядучых інфармацыйных агенцтваў. Таксама адзін з рэдактараў брытанскай штодзённай газеты ''[[Daily Mail]]'' быў яе лонданскім карэспандэнтам. З 28 чэрвеня 1895 г. па 9 лютага 1896 г. выходзіла праца Мухамада Аль-Мувайліхі пад назвай Ма Хуналік. Падчас [[Брытанская акупацыя Егіпта|брытанскай акупацыі Егіпта]] паміж 1892 і 1914 гадамі ''Аль-Мукатам'' прытрымлівалася прабрытанскай палітычнай пазіцыі, ад чаго газета падвяргалася частай крытыцы. Часткова былі абвінавачванні ў тым, што яна фінансуецца брытанскімі ўладамі. З-за гэтай крытыкі існавала напружанасць паміж ''Аль-Мукатам'' і іншай каірскай газетай ''«[[Аль-Муайяд]]»'', якая падтрымлівала незалежнасць Егіпта. Група пад кіраўніцтвам [[Мустафа Каміль|Мустафы Каміля]] (аўтар часопіса ''Аль-Муайяд)'' атакавала офісы часопіса ''Аль-Мукатам.'' Выдаўцы ''Аль-Мукатам'' часта падвяргаліся высмейванню з боку палітычнага сатырычнага часопіса ''[[Аль-Сіяс Аль-Мусавар|Аль-Сіяса Аль-Мусавара]]''. ''Аль-Мукаттам'' і ''Аль-Ахрам'', якія займалі праасманскую пазіцыю, таксама сталі апанентамі з 1889 года. ''Аль-Мукатам'' таксама падтрымлівала яшчэ адну падзею, якая выклікала крытыку - міграцыя [[Яўрэі|габрэяў]] у [[Палесціна|Палесціну]]. У 1911 годзе сіянісцкі актывіст [[Нісім Малул]] пачаў працаваць карэспандэнтам ''Аль-Мукатама'' ў [[Хайфа|Хайфе]]. У газеце была рэгулярная калонка пра Палесціну, рэдактар якой быў ананімным, а ў артыкулаў быў подпіс "старэйшага сіяніста". Палестынскі сацыёлаг і пісьменнік [[Салім Тамары]], сцвярджае, што рэдактарам калонкі мог быць [[Шымон Моял]], пісьменнік і [[Сіянізм|сіяніст,]] ураджэнец Яфы. Калі брытанскае кіраванне ў Егіпце скончылася ў 1914 годзе, ''Аль-Мукатам'' амаль адразу стаў вядомы за сваю высакаякасную журналістыку і рэфарматарскую пазіцыю. Яны былі першымі з арабскіх газет, хто апублікавала тэкст [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]] 10 лістапада 1917 г. На старонках ''Аль-Мукатама часта з'яўляліся крытычныя выпады ў бок саудаўскага лідара'' [[Абдэль Азіз ібн Сауд|Ібн Сауда]] каля 1920-х гадоў. Для яго іх выпады былі немалой праблемай, таму ў 1924 г. ён заснаваў у Мецы газету Ум Аль-Кура, каб супрацьстаяць негатыўнай прапагандзе ''Аль-Мукатама.'' Уолтэр Смарт, які быў зяць Німра і супрацоўнік брытанскага пасольства, публікаваў у газеце шмат [[Панарабізм|панарабісцкіх]] артыкулаў пачыная з 1930-х гадоў. Газета была сярод выданняў, якія адзначалі завяршэнне будаўніцтва казармаў зоны Суэцкага канала ў сакавіку 1939 года, чаго патрабавалі брытанскія ўлады. Да канца свайго існавання ''Аль-Мукатам'' меў незалежны рэдакцыйны падыход к навінам.{{Вонкавыя спасылкі}} * <span class="portalbox-image">[[File:Flag_of_Egypt.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Egypt|Егіпецкі партал]]</span> * <span class="portalbox-image">[[File:Newspaper_nicu_buculei_01.svg|link=|alt=|class=noviewer|28x28пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Journalism|Журналістычны партал]]</span> [[Катэгорыя:Егіпет]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Егіпце]] 3if2hyflk59zr7nh58of8xrn5ihbzty 5123735 5123622 2026-04-09T09:07:08Z KrebsCheer 166274 5123735 wikitext text/x-wiki {{Газета|мова=Арабская|заснавальнікі={{ubl|[[Фарыс Німр]]|Халіл Табет|Антон Наджыб Матар}}|галоўны рэдактар=Фарыс Німр|заснаванне=18 красавіка 1888 г.|спыненне публікацый=11 лістапада 1952 г. (апошні выпуск) 26 мая 1954 г. (забаронена)|галоўны офіс=Каір|краіна=Егіпет|назва=Аль-Мукатам}} '''«Аль-Мукатам»''' — егіпецкая газета, якая выдавалася ў [[Каір]]ы ў [[1888]]—1952 гадах. Да моманту свайго закрыцця ўладамі ў 1954 годзе выданне лічылася адным з найбольш уплывовых у краіне. Сваю назву газета атрымала ў гонар горнага храбта, што месціцца непадалёк ад егіпецкай сталіцы. == Гісторыя == Першы нумар ''«Аль-Мукатама»'' пабачыў свет 18 красавіка 1888 года. Яе стваральнікамі выступілі трое хрысціян: [[Фарыс Німр]], Халіл Табет і Антон Наджыб Матар. Выхад газеты падтрымаў [[Лорд Кромер]], які на той час з’яўляўся брытанскім адміністратарам у Егіпце. Да 14 лютага 1889 года рэдакцыя выпусціла ўсяго тры нумары, пасля чаго газета пачала выходзіць штодня. Выданне мела шчыльныя сувязі з колам аўтараў часопіса ''«Аль-Муктатаф»''. Заснавальнікамі апошняга былі выхадцы з Сірыі — хрысціяне Фарыс Німр, Якуб Саруф і Шахін Макарыус. Акрамя таго, Макарыус у 1885—1896 гадах выдаваў у Каіры масонскі часопіс ''«[[Аль-Латаіф]]»''. Фарыс Німр займаў пасаду галоўнага рэдактара ''«Аль-Мукатама»'' ад моманту стварэння і да самай смерці ў 1951 годзе, курыруючы палітычны кірунак газеты. У раннія гады за навуковую тэматыку выдання адказваў Якуб Саруф. У 1893 годзе ў ''Аль-Мукатама'' было каля 3000 падпісчыкаў. У 1897 годзе іх было амаль шэсць тысяч, як ў ''«[[Аль-Ахрам]]»'' і ''«[[Аль-Муайяд]]»''. Апошні нумар газеты выйшаў 11 лістапада 1952 года. Потым яна ужо была забароненая міністрам нацыянальнага кіраўніцтва на чале з [[Салах Салем|Салахам Салемам]] 26 мая 1954 года. == Змест і палітычная пазіцыя == Першапачаткова газета публікавала навіны ў аснове якіх быў пераклад тэлеграфных паведамленняў, якія дасылалі інфармацыйныя агенцтвы, такія як [[Reuters]] і [[Havas]]. ''Аль-Мукатам'' была першай егіпецкай газетай, якая атрымала гэтыя паведамленні ад вядучых інфармацыйных агенцтваў. Таксама адзін з рэдактараў брытанскай штодзённай газеты ''[[Daily Mail]]'' быў яе лонданскім карэспандэнтам. З 28 чэрвеня 1895 г. па 9 лютага 1896 г. выходзіла праца Мухамада Аль-Мувайліхі пад назвай Ма Хуналік. Падчас [[Брытанская акупацыя Егіпта|брытанскай акупацыі Егіпта]] паміж 1892 і 1914 гадамі ''Аль-Мукатам'' прытрымлівалася прабрытанскай палітычнай пазіцыі, ад чаго газета падвяргалася частай крытыцы. Часткова былі абвінавачванні ў тым, што яна фінансуецца брытанскімі ўладамі. З-за гэтай крытыкі існавала напружанасць паміж ''Аль-Мукатам'' і іншай каірскай газетай ''«[[Аль-Муайяд]]»'', якая падтрымлівала незалежнасць Егіпта. Група пад кіраўніцтвам [[Мустафа Каміль|Мустафы Каміля]] (аўтар часопіса ''Аль-Муайяд)'' атакавала офісы часопіса ''Аль-Мукатам.'' Выдаўцы ''Аль-Мукатам'' часта падвяргаліся высмейванню з боку палітычнага сатырычнага часопіса ''[[Аль-Сіяс Аль-Мусавар|Аль-Сіяса Аль-Мусавара]]''. ''Аль-Мукаттам'' і ''Аль-Ахрам'', якія займалі праасманскую пазіцыю, таксама сталі апанентамі з 1889 года. ''Аль-Мукатам'' таксама падтрымлівала яшчэ адну падзею, якая выклікала крытыку — міграцыя [[Яўрэі|габрэяў]] у [[Палесціна|Палесціну]]. У 1911 годзе сіянісцкі актывіст [[Нісім Малул]] пачаў працаваць карэспандэнтам ''Аль-Мукатама'' ў [[Хайфа|Хайфе]]. У газеце была рэгулярная калонка пра Палесціну, рэдактар якой быў ананімным, а ў артыкулаў быў подпіс «старэйшага сіяніста». Палестынскі сацыёлаг і пісьменнік [[Салім Тамары]], сцвярджае, што рэдактарам калонкі мог быць [[Шымон Моял]], пісьменнік і [[Сіянізм|сіяніст,]] ураджэнец Яфы. Калі брытанскае кіраванне ў Егіпце скончылася ў 1914 годзе, ''Аль-Мукатам'' амаль адразу стаў вядомы за сваю высакаякасную журналістыку і рэфарматарскую пазіцыю. Яны былі першымі з арабскіх газет, хто апублікавала тэкст [[Дэкларацыя Бальфура 1917 года|Дэкларацыі Бальфура]] 10 лістапада 1917 г. На старонках ''Аль-Мукатама часта з’яўляліся крытычныя выпады ў бок саудаўскага лідара'' [[Абдэль Азіз ібн Сауд|Ібн Сауда]] каля 1920-х гадоў. Для яго іх выпады былі немалой праблемай, таму ў 1924 г. ён заснаваў у Мецы газету Ум Аль-Кура, каб супрацьстаяць негатыўнай прапагандзе ''Аль-Мукатама.'' Уолтэр Смарт, які быў зяць Німра і супрацоўнік брытанскага пасольства, публікаваў у газеце шмат [[Панарабізм|панарабісцкіх]] артыкулаў пачыная з 1930-х гадоў. Газета была сярод выданняў, якія адзначалі завяршэнне будаўніцтва казармаў зоны Суэцкага канала ў сакавіку 1939 года, чаго патрабавалі брытанскія ўлады. Да канца свайго існавання ''Аль-Мукатам'' меў незалежны рэдакцыйны падыход к навінам.{{Вонкавыя спасылкі}} * <span class="portalbox-image">[[Файл:Flag_of_Egypt.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Egypt|Егіпецкі партал]]</span> * <span class="portalbox-image">[[Файл:Newspaper_nicu_buculei_01.svg|link=|alt=|class=noviewer|28x28пкс]]</span> <span class="portalbox-link">[[Portal:Journalism|Журналістычны партал]]</span> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Культура Егіпта]] 48gs6xqp85ojuzls25yi2lodjq75bkf 0 805726 5123617 2026-04-08T19:49:23Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «'''Вольга Лукінічна Калоша''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская калгасніца. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1965). == Біяграфія == Нарадзілася 12 студзеня (паводле іншых звестак, 2 красавіка) 1910 года ў в. [[Лукі (Карэліцкі раён)|Лукі]] Навагрудскі павет (Расійская імп...» 5123617 wikitext text/x-wiki '''Вольга Лукінічна Калоша''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская калгасніца. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1965). == Біяграфія == Нарадзілася 12 студзеня (паводле іншых звестак, 2 красавіка) 1910 года ў в. [[Лукі (Карэліцкі раён)|Лукі]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] (цяпер — [[Карэліцкі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). Да 1939 года парабкавала ў гаспадарцы ў абшарніка. Разам са старэйшым братам была ўдзельніцай падпольнага руху, захоўвала і расклейвала агітацыйныя ўлёткі. Пасля таго як у Луках стварылі калгас, у ліку першых уступіла ў яго. Падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] жыла ў Луках. З 1949 года працавала ў калгасе, пазней стала свінаркай. У 1954 годзе ўзначаліла звяно, якое вырошчвала [[цукровыя буракі]] і [[кукуруза|кукурузу]]. У 1959 годзе перайшла з перадавой брыгады ў адсталую і хутка вывела яе ў перадавыя, якая з гектара збірала 9-11 цэнтнераў насення і 10-14 цэнтнераў [[ільновалакно|ільновалакна]]. 31 снежня 1965 года Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] за поспехі, дасягнутыя ў павышэнні ўраджайнасці, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак цукровых буракоў, удастоена звання [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] з уручэннем [[ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і залатога [[медаль «Серп і Молат»|медаля «Серп і Молат»]]. Да 1969 года працягвала працаваць звеннявой. На базе звяна Калошы правялі звыш 80 семінараў для павышэння кваліфікацыі льнаводаў Карэліцкага раёна і Гродзенскай вобласці. Неаднаразова навучала льнаводаў у калгасах Мінскай, Гродзенскай і Брэсцкай абласцей. Была дэпутатам [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]], дэлегатам XXVI з'езда [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Жыла ў Луках. Апошнія гады правяла ў [[Мінск]]у. Памерла 5 лістапада 2000 года. == Узнагароды == * [[Медаль «За працоўную доблесць»]] (1958), * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1965), * [[ордэн Леніна]] (1965), * [[медаль «Серп і Молат»]] (1965). == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калоша Вольга Лукінічна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР]] [[Катэгорыя:Звеннявыя калгасаў]] apc9kivnfpbw6jpdcnogfmhnbw1qwd1 1 805727 5123619 2026-04-08T19:50:53Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}}» 5123619 wikitext text/x-wiki {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} ppgfofmjyq82gwqcbskdmenvgbxnzkr 0 805728 5123639 2026-04-08T20:34:43Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2009/2010 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [...» 5123639 wikitext text/x-wiki У сезоне 2009/2010 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Максім Бабічаў]] (1986) * [[Сяргей Фурс]] (1986) * [[Яўгеній Камароў]] (1986) * [[Віталь Віктаравіч Кажанеўскі|Віталь Кажанеўскі]] (1985) * Марыё Марэціч (1984, [[Харватыя]]) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * [[Міхаіл Віктаравіч Няжура|Міхаіл Няжура]] (1980) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (1984) * [[Сяргей Барысавіч Ануфрыенка|Сяргей Ануфрыенка]] (1985, [[Украіна]]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] (1987) * [[Ігар Рапавец]] (1969, [[Малдова]]) * Антон Рубізаў (1982, [[Расія]]) * [[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка|Дзяніс Рутэнка]] (1986) * [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Сяргей Шыловіч]] (1986) * Андрэй Шыпенка (1982, [[Украіна]]) * Мікалай Якімовіч (1978) * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * Марціньш Лібергс (1980, [[Латвія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Украіны}} [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2008/2009 ГК Дынама Мінск]] * [[Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск]] == Спасылкі == * [https://history.eurohandball.com/ec/cl/men/2009-10/clubs/14305/HC+Dinamo-Minsk EHF CL 2009-10] * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2009-10/clubs/14305/HC+Dinamo-Minsk EHF CUP 2009-10] * [https://pressball.by/blog/pressball/58964/#:~:text=Марио%20Маретич%20(1984%2C%20Хорватия)%2C%20Евгений%20Нестеренко%20(1987)%2C%20Сергей%20Онуфриенко%20(1985%2C%20Украина)%2C%20Сергей%20Шилович%20(1986); Операция «Динамо», мирная версия 69 лет спустя] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Дынама Мінск|2009/2010]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2009/2010|Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] bwao5djvz41ly2ba9k2ctvyh9lnghga 0 805729 5123646 2026-04-08T22:14:10Z Mireyus 165948 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч | імя = Пракоп Логвінавіч Раманенка }} '''Пракоп Логвінавіч Раманенка''' ({{Lang-uk|Прокіп Логвинович Романенко}}; {{Lang-ru|Прокофий Логвинович Романенко}}; 13 (25) лютага 1897 — 10 сакавіка 1949) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] военачаль...» 5123646 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Пракоп Логвінавіч Раманенка }} '''Пракоп Логвінавіч Раманенка''' ({{Lang-uk|Прокіп Логвинович Романенко}}; {{Lang-ru|Прокофий Логвинович Романенко}}; 13 (25) лютага 1897 — 10 сакавіка 1949) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] военачальнік, [[генерал-палкоўнік]] (1944). Поўны кавалер знака [[Ордэн Святога Георгія|ордэна Святога Георгія]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся на хутары Раманенкі, цяпер сяло [[Хусцянка]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] з 1914 года. Служыў у чыне загаднага ў 14-м Арэнбургскім казачым палку, удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], 19 красавіка 1915 года быў паранены куляй у шыю<ref>Романенко Прокопий Логинович :: Именные списки потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru''.</ref>. Лячыўся ў шпіталі Політэхнічнага таварыства<ref>Романенко Прокопий Логвинович :: Картотека потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru.''</ref>, пасля лячэння працягнуў службу, даслужыўся да старэйшага ўрадніка. Скончыў 5-ю Кіеўскую школу прапаршчыкаў у 1917 годзе<ref name=":0">Тархова, 2005, с. 189.</ref>. Пасля яе заканчэння служыў малодшым афіцэрам у 155-м запасным пяхотным палку ў [[Валгаград|Царыцыне]], стаў камандзірам паўроты. Узнагароджаны чатырма [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскімі крыжамі]]. [[Прапаршчык]] Раманенка дэмабілізаваны з войска ў студзені 1918 года<ref>П. Л. Романенко на сайте «Офицеры РИА».</ref>. === У Грамадзянскую вайну === У студзені 1918 года абраны членам Благадатненскага валаснога выканкама ў Стаўрапальскай губерні, тады ж уступіў у мясцовы атрад [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай]] [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Гвардыі]]. З сакавіка быў валасным ваенным камісарам, а ў чэрвені сфармаваў і ўзначаліў Аб'яднаны «лятучы» чырвонапартызанскі атрад. Са жніўня 1918 — у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Атрад Раманенка ўліўся ў 2-ю Паўночна-Стаўрапольскую стралковую дывізію, а сам ён прызначаны камандзірам 4-га Стаўрапольскага палка (затым 12-й стралковы полк). З чэрвеня 1919 камандзір эскадрону і памочнік камандзіра 33-га кавалерыйскага палка, з мая 1920 года камандзір 33-га кавалерыйскага палка [[6-я кавалерыйская дывізія (СССР)|6-й Чангарскай кавалерыйскай дывізіі]] Першай Коннай арміі. Ваяваў на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] і пры абароне Царыцына, на Паўднёвым і [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім]] франтах. У баях грамадзянскай вайны атрымаў 9 раненняў і 2 кантузіі. За подзвігі на франтах грамадзянскай вайны ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]] са студзеня 1920 года. === У міжваенны перыяд === З мая 1921 года камандзір 83-га кавалерыйскага палка 14-й кавалерыйскай дывізіі 1-й Коннай арміі ([[Паўночна-Каўказская ваенная акруга]]). З верасня 1924 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка, са жніўня 1925 ваенны камісар гэтага палка ў 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Скончыў Кавалерыйскія курсы ўдасканалення камсаставу ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] (1925). З верасня 1926 года камандзір 1-га асобнага запаснога эскадрону. З кастрычніка 1926 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Са снежня 1928 года камандзір і з лютага 1930 года ваенны камісар 10-га Верхне-Уральскага кавалерыйскага палка 2-й казачай кавалерыйскай дывізіі<ref name=":0" />. Скончыў Курсы ўдасканалення вышэйшага начсостава пры Ваеннай акадэміі РККА імя М. В. Фрунзе ў 1930 года і адразу залічаны ў саму акадэмію. Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію РСЧА ім. М.]] [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|В. Фрунзе]] ў 1933 годзе. З мая 1933 года памочнік начальніка 3-га аддзела Ўпраўлення механізацыі і матарызацыі РККА. Са студзеня 1935 года начальнік штаба 13-й механізаванай брыгады ў [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акрузе]]. З красавіка 1937 года камандзір і ваенны камісар 11-й механізаванай брыгады ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]]. Удзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], будучы дарадцам у рэспубліканскай арміі<ref name=":0" />. З лютага 1938 года камандзір 7-га механізаванага корпуса Ленінградскага ВА, у маі 1938 года ператворанага ў 10-ы танкавы корпус. З мая 1940 года камандзір 34-га стралковага корпуса [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1940 года камандзір 1-га механізаванага корпуса<ref name=":0" />. Удзельнік нарады вышэйшага кіруючага складу РСЧА 23-31 снежня 1940 года. Са студзеня 1941 года камандуючы 17-й арміяй Забайкальскай ваеннай акругі. === Вялікая Айчынная вайна === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — у той жа пасадзе (армія ўвайшла ў склад адукаванага [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага фронту]]). З мая 1942 па верасень 1942 камандуючы 3-й танкавай арміяй, якая фарміравалася ў Маскоўскай ваеннай акрузе, а ў жніўні прыняла ўдзел у контрудары Заходняга фронту ў раёне Сухінічы і Казельск. У верасні–лістападзе 1942 намеснік камандуючага Бранскім фронтам. У лістападзе–снежні 1942 камандуючы 5-й танкавай арміяй, якая пад яго кіраўніцтвам у складзе [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] ўдзельнічала ў [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]]. У ходзе аперацыі «Уран» армія была ўведзена ў бой у першы дзень савецкага наступу, 19 лістапада 1942 года: 4 стралковыя дывізіі арміі прарывалі фронт супрацьстаялай 3-й румынскай арміі, у другой палове дня ў прарыў была ўведзена рухомая група арміі (абодва танкавых і кавалерыйскі корпуса, матацыклетны полк). Перадавыя сілы арміі хутка наступалі па нямецка-румынскім тылах і раніцай 23 лістапада авалодалі горадам [[Калач-на-Доне]], у раёне якога злучыліся з надыходзячым ім насустрач з поўдня 4-м механізаваным корпусам [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]], замкнуўшы тым самым кальцо акружэння сталінградскай групоўкі праціўніка ([[6-я армія (Германія)|6-я]] і асноўныя сілы 4-й танкавай нямецкіх армій)<ref>Андреев О. Ю., Сидорин А. Н. Факторы успеха. Опыт подготовки и ведения наступления 5-й танковой армией в Сталинградской битве. // Военно-исторический журнал. — 2014. — № 10. — С. 39.</ref>. Камандуючы 2-й танкавай арміяй [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]] (15 студзеня 1943 – 12 лютага 1943). З лютага 1943 да 15 снежня 1944 — камандуючы 48-й арміяй на [[Бранскі фронт|Бранскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]], [[2-гі Беларускі фронт|2-м Беларускім]] франтах. На чале арміі паспяхова дзейнічаў у Малаархангельскай аперацыі і ў ходзе абарончай бітвы на паўночным фасе Курскай дугі, у Арлоўскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай, [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]] і Ломжа-Ружанскай наступальных аперацыях. Асабліва паспяхова дзейнічала армія пад яго камандаваннем пры вызваленні гарадоў [[Ноўгарад-Северскі]], [[Рэчыца]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Слонім]], а таксама пры прарыве моцна ўмацаванай абароны на бабруйскім напрамку і фарсіраванні ракі [[Шчара]] ў канцы чэрвеня 1944 года. === Пасля вайны === З 9 ліпеня 1945 года камандаваў войскамі [[Усходне-Сібірская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Усходне-Сібірскай ваеннай акругі]]. З лютага 1947 года вучыўся на вышэйшых акадэмічных курсах пры [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К.]] [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Я. Варашылава]]. Па іх заканчэнні залічаны на вучобу на асноўны курс акадэміі, які скончыў у 1948 годзе. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га склікання (1946—1949). Памёр 10 сакавіка 1949 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Воінскія званні == * Загадны * Малодшы ўраднік (08.05.1915) * Старэйшы ўраднік * [[Прапаршчык]] (02.1917) * [[Палкоўнік]] (29.11.1935) * [[Камдыў]] (19.02.1938<ref name=":1">Залесский, 2013, с. 1209.</ref>, пазачарговае, абыходзячы званне [[камбрыг]]) * [[Генерал-лейтэнант]] (4.06.1940) * [[Генерал-палкоўнік]] (15.07.1944)<ref name=":1" /> == Узнагароды == * Два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (22.10.1937, 21.02.1945)<ref name=":2">Информация из учётной карточки награждённого в электронном банке документов «Подвиг народа».</ref>. * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (снежань 1920, 15.01.1940<ref name=":2" />, 3.11.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 219/135 от 3.11.1944, за выслугу (20) лет в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ГАРФ. Ф. Р7523. Оп. 4. Д. 255. Л. 46.).</ref>, 24.06.1948<ref name=":2" />). * Два [[Ордэн Суворава|ордэны Суворава]] I ступені (16.09.1943<ref>Указ Президимума ВС СССР от 16.09.1943 в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 47. Л. 458).</ref>, 25.07.1944<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Суворова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043. Д. 92. Л. 212).</ref>). * Два [[Ордэн Кутузава|ордэны Кутузава]] I ступені (28.01.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 19. Л. 100).</ref>, 27.08.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 40. Л. 289).</ref>). * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]. * Іншыя медалі СССР. ==== Замежныя ўзнагароды ==== * Ордэн Чырвонага Сцяга ([[Манголія]], 2.02.1942)<ref name=":3">Информация о награждении в ОБД «Память народа».</ref>. * Медаль «25 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (Манголія, 1946)<ref name=":3" />. ==== Узнагароды Расійскай імперыі ==== * Чатыры салдацкіх [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскіх крыжа]]<ref>Русский архив, 1993, Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г., с. 154—156.</ref>. == Памяць == * Адна з вуліц [[Валгаград|Валгаграда]] названая імем генерала Раманенка. * У гонар П. Л. Раманенкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Прако́фія Рамане́нкі}}; {{Lang-ru|улица Проко́фия Романе́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=Гомельская праўда}}</ref>. == Спасылкі == == Літаратура == * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 195—196. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''<abbr>Тархова Н. С.</abbr> (ответственный), <abbr>Арцыбашев В. А.</abbr>, <abbr>Войтиков С. С.</abbr>, <abbr>Узенков Д. Г</abbr>.'' Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940—1941 гг.: Структура и кадры центрального аппарата НКО СССР, военных округов и общевойсковых армий. Документы и материалы / Под ред. <abbr>В. Н. Кузеленкова</abbr>. — <abbr>М.</abbr>—<abbr>СПб.</abbr>: Летний сад, 2005. — 272 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94381-137-0</nowiki>. * П. Л. Романенко, генерал-лейтенант, командир 1-го механизированного корпуса, Ленинградский военный округ // Русский архив: Великая Отечественная. Накануне войны. Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г.. — <abbr>М.</abbr>: Терра, 1993. — Т. 12 (1—2). — <nowiki>ISBN 5-85255-341-7</nowiki>. * ''Глебов И. С.'' Генерал-полковник П. Л. Романенко // Военно-исторический журнал. — 1977. — Март (№ 03). — С. 125—126. * ''[[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Якубовский И. И.]]'' Земля в огне. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1975. — 567 с. * ''[[Андрэй Іванавіч Яроменка|Еременко А. И.]]'' В начале войны. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1965. — 510 с. — 5000 экз. * ''[[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жуков Г. К.]]'' Воспоминания и размышления. — M.: АПН, 1969. — 733 с. — (мемуары). — 400 000 экз. * ''Голицын С. М.'' Записки беспогонника. — <abbr>М.</abbr>: Русскій Міръ, 2010. — 608 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89577-123-5</nowiki>. * ''Залесский К. А.'' Романенко Прокофий Логвинович // Великая Отечественная война. Большая биографическая энциклопедия. — <abbr>М.</abbr>: ACT, 2013. — С. 1209. — 832 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-17-078426-4</nowiki>. * ''Пересыпкин И. Т.'' …А в бою ещё важней. — <abbr>М.</abbr>: Советская Россия, 1970. — 254 с. — 50 000 экз. * ''Антипенко Н. А.'' На главном направлении. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1967. — 348 с. — (Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах). — 50 000 экз. * ''А. Михайлов'' Доблесть офицера // На страже Родины. 1944. 22 фев. С. 3. == Спасылкі == * [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/heroes/USSR/more.htm?id=11843284@morfHeroes Романенко Прокофий Логвинович] на сайте [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Министерства обороны Российской Федерации]]. 1e5f0xyol21d22sy9991ssq23mpw7nb 5123647 5123646 2026-04-08T22:16:08Z Mireyus 165948 5123647 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Пракоп Логвінавіч Раманенка }} '''Пракоп Логвінавіч Раманенка''' ({{Lang-uk|Прокіп Логвинович Романенко}}; {{Lang-ru|Прокофий Логвинович Романенко}}; 13 (25) лютага 1897 — 10 сакавіка 1949) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] военачальнік, [[генерал-палкоўнік]] (1944). Поўны кавалер знака [[Ордэн Святога Георгія|ордэна Святога Георгія]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся на хутары Раманенкі, цяпер сяло [[Хусцянка]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] з 1914 года. Служыў у чыне загаднага ў 14-м Арэнбургскім казачым палку, удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], 19 красавіка 1915 года быў паранены куляй у шыю<ref>Романенко Прокопий Логинович :: Именные списки потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru''.</ref>. Лячыўся ў шпіталі Політэхнічнага таварыства<ref>Романенко Прокопий Логвинович :: Картотека потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru.''</ref>, пасля лячэння працягнуў службу, даслужыўся да старэйшага ўрадніка. Скончыў 5-ю Кіеўскую школу прапаршчыкаў у 1917 годзе<ref name=":0">Тархова, 2005, с. 189.</ref>. Пасля яе заканчэння служыў малодшым афіцэрам у 155-м запасным пяхотным палку ў [[Валгаград|Царыцыне]], стаў камандзірам паўроты. Узнагароджаны чатырма [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскімі крыжамі]]. [[Прапаршчык]] Раманенка дэмабілізаваны з войска ў студзені 1918 года<ref>П. Л. Романенко на сайте «Офицеры РИА».</ref>. === У Грамадзянскую вайну === У студзені 1918 года абраны членам Благадатненскага валаснога выканкама ў Стаўрапальскай губерні, тады ж уступіў у мясцовы атрад [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай]] [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Гвардыі]]. З сакавіка быў валасным ваенным камісарам, а ў чэрвені сфармаваў і ўзначаліў Аб'яднаны «лятучы» чырвонапартызанскі атрад. Са жніўня 1918 — у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Атрад Раманенка ўліўся ў 2-ю Паўночна-Стаўрапольскую стралковую дывізію, а сам ён прызначаны камандзірам 4-га Стаўрапольскага палка (затым 12-й стралковы полк). З чэрвеня 1919 камандзір эскадрону і памочнік камандзіра 33-га кавалерыйскага палка, з мая 1920 года камандзір 33-га кавалерыйскага палка [[6-я кавалерыйская дывізія (СССР)|6-й Чангарскай кавалерыйскай дывізіі]] Першай Коннай арміі. Ваяваў на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] і пры абароне Царыцына, на Паўднёвым і [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім]] франтах. У баях грамадзянскай вайны атрымаў 9 раненняў і 2 кантузіі. За подзвігі на франтах грамадзянскай вайны ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]] са студзеня 1920 года. === У міжваенны перыяд === З мая 1921 года камандзір 83-га кавалерыйскага палка 14-й кавалерыйскай дывізіі 1-й Коннай арміі ([[Паўночна-Каўказская ваенная акруга]]). З верасня 1924 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка, са жніўня 1925 ваенны камісар гэтага палка ў 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Скончыў Кавалерыйскія курсы ўдасканалення камсаставу ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] (1925). З верасня 1926 года камандзір 1-га асобнага запаснога эскадрону. З кастрычніка 1926 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Са снежня 1928 года камандзір і з лютага 1930 года ваенны камісар 10-га Верхне-Уральскага кавалерыйскага палка 2-й казачай кавалерыйскай дывізіі<ref name=":0" />. Скончыў Курсы ўдасканалення вышэйшага начсостава пры Ваеннай акадэміі РККА імя М. В. Фрунзе ў 1930 года і адразу залічаны ў саму акадэмію. Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію РСЧА ім. М.]] [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|В. Фрунзе]] ў 1933 годзе. З мая 1933 года памочнік начальніка 3-га аддзела Ўпраўлення механізацыі і матарызацыі РККА. Са студзеня 1935 года начальнік штаба 13-й механізаванай брыгады ў [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акрузе]]. З красавіка 1937 года камандзір і ваенны камісар 11-й механізаванай брыгады ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]]. Удзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], будучы дарадцам у рэспубліканскай арміі<ref name=":0" />. З лютага 1938 года камандзір 7-га механізаванага корпуса Ленінградскага ВА, у маі 1938 года ператворанага ў 10-ы танкавы корпус. З мая 1940 года камандзір 34-га стралковага корпуса [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1940 года камандзір 1-га механізаванага корпуса<ref name=":0" />. Удзельнік нарады вышэйшага кіруючага складу РСЧА 23-31 снежня 1940 года. Са студзеня 1941 года камандуючы 17-й арміяй Забайкальскай ваеннай акругі. === Вялікая Айчынная вайна === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — у той жа пасадзе (армія ўвайшла ў склад адукаванага [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага фронту]]). З мая 1942 па верасень 1942 камандуючы 3-й танкавай арміяй, якая фарміравалася ў Маскоўскай ваеннай акрузе, а ў жніўні прыняла ўдзел у контрудары Заходняга фронту ў раёне Сухінічы і Казельск. У верасні–лістападзе 1942 намеснік камандуючага Бранскім фронтам. У лістападзе–снежні 1942 камандуючы 5-й танкавай арміяй, якая пад яго кіраўніцтвам у складзе [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] ўдзельнічала ў [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]]. У ходзе аперацыі «Уран» армія была ўведзена ў бой у першы дзень савецкага наступу, 19 лістапада 1942 года: 4 стралковыя дывізіі арміі прарывалі фронт супрацьстаялай 3-й румынскай арміі, у другой палове дня ў прарыў была ўведзена рухомая група арміі (абодва танкавых і кавалерыйскі корпуса, матацыклетны полк). Перадавыя сілы арміі хутка наступалі па нямецка-румынскім тылах і раніцай 23 лістапада авалодалі горадам [[Калач-на-Доне]], у раёне якога злучыліся з надыходзячым ім насустрач з поўдня 4-м механізаваным корпусам [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]], замкнуўшы тым самым кальцо акружэння сталінградскай групоўкі праціўніка ([[6-я армія (Германія)|6-я]] і асноўныя сілы 4-й танкавай нямецкіх армій)<ref>Андреев О. Ю., Сидорин А. Н. Факторы успеха. Опыт подготовки и ведения наступления 5-й танковой армией в Сталинградской битве. // Военно-исторический журнал. — 2014. — № 10. — С. 39.</ref>. Камандуючы 2-й танкавай арміяй [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]] (15 студзеня 1943 – 12 лютага 1943). З лютага 1943 да 15 снежня 1944 — камандуючы 48-й арміяй на [[Бранскі фронт|Бранскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]], [[2-гі Беларускі фронт|2-м Беларускім]] франтах. На чале арміі паспяхова дзейнічаў у Малаархангельскай аперацыі і ў ходзе абарончай бітвы на паўночным фасе Курскай дугі, у Арлоўскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай, [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]] і Ломжа-Ружанскай наступальных аперацыях. Асабліва паспяхова дзейнічала армія пад яго камандаваннем пры вызваленні гарадоў [[Ноўгарад-Северскі]], [[Рэчыца]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Слонім]], а таксама пры прарыве моцна ўмацаванай абароны на бабруйскім напрамку і фарсіраванні ракі [[Шчара]] ў канцы чэрвеня 1944 года. === Пасля вайны === З 9 ліпеня 1945 года камандаваў войскамі [[Усходне-Сібірская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Усходне-Сібірскай ваеннай акругі]]. З лютага 1947 года вучыўся на вышэйшых акадэмічных курсах пры [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К.]] [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Я. Варашылава]]. Па іх заканчэнні залічаны на вучобу на асноўны курс акадэміі, які скончыў у 1948 годзе. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га склікання (1946—1949). Памёр 10 сакавіка 1949 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Воінскія званні == * Загадны * Малодшы ўраднік (08.05.1915) * Старэйшы ўраднік * [[Прапаршчык]] (02.1917) * [[Палкоўнік]] (29.11.1935) * [[Камдыў]] (19.02.1938<ref name=":1">Залесский, 2013, с. 1209.</ref>, пазачарговае, абыходзячы званне [[камбрыг]]) * [[Генерал-лейтэнант]] (4.06.1940) * [[Генерал-палкоўнік]] (15.07.1944)<ref name=":1" /> == Узнагароды == * Два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (22.10.1937, 21.02.1945)<ref name=":2">Информация из учётной карточки награждённого в электронном банке документов «Подвиг народа».</ref>. * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (снежань 1920, 15.01.1940<ref name=":2" />, 3.11.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 219/135 от 3.11.1944, за выслугу (20) лет в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ГАРФ. Ф. Р7523. Оп. 4. Д. 255. Л. 46.).</ref>, 24.06.1948<ref name=":2" />). * Два [[Ордэн Суворава|ордэны Суворава]] I ступені (16.09.1943<ref>Указ Президимума ВС СССР от 16.09.1943 в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 47. Л. 458).</ref>, 25.07.1944<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Суворова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043. Д. 92. Л. 212).</ref>). * Два [[Ордэн Кутузава|ордэны Кутузава]] I ступені (28.01.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 19. Л. 100).</ref>, 27.08.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 40. Л. 289).</ref>). * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]. * Іншыя медалі СССР. ==== Замежныя ўзнагароды ==== * Ордэн Чырвонага Сцяга ([[Манголія]], 2.02.1942)<ref name=":3">Информация о награждении в ОБД «Память народа».</ref>. * Медаль «25 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (Манголія, 1946)<ref name=":3" />. ==== Узнагароды Расійскай імперыі ==== * Чатыры салдацкіх [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскіх крыжа]]<ref>Русский архив, 1993, Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г., с. 154—156.</ref>. == Памяць == * Адна з вуліц [[Валгаград|Валгаграда]] названая імем генерала Раманенка. * У гонар П. Л. Раманенкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Прако́фія Рамане́нкі}}; {{Lang-ru|улица Проко́фия Романе́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 195—196. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''<abbr>Тархова Н. С.</abbr> (ответственный), <abbr>Арцыбашев В. А.</abbr>, <abbr>Войтиков С. С.</abbr>, <abbr>Узенков Д. Г</abbr>.'' Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940—1941 гг.: Структура и кадры центрального аппарата НКО СССР, военных округов и общевойсковых армий. Документы и материалы / Под ред. <abbr>В. Н. Кузеленкова</abbr>. — <abbr>М.</abbr>—<abbr>СПб.</abbr>: Летний сад, 2005. — 272 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94381-137-0</nowiki>. * П. Л. Романенко, генерал-лейтенант, командир 1-го механизированного корпуса, Ленинградский военный округ // Русский архив: Великая Отечественная. Накануне войны. Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г.. — <abbr>М.</abbr>: Терра, 1993. — Т. 12 (1—2). — <nowiki>ISBN 5-85255-341-7</nowiki>. * ''Глебов И. С.'' Генерал-полковник П. Л. Романенко // Военно-исторический журнал. — 1977. — Март (№ 03). — С. 125—126. * ''[[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Якубовский И. И.]]'' Земля в огне. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1975. — 567 с. * ''[[Андрэй Іванавіч Яроменка|Еременко А. И.]]'' В начале войны. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1965. — 510 с. — 5000 экз. * ''[[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жуков Г. К.]]'' Воспоминания и размышления. — M.: АПН, 1969. — 733 с. — (мемуары). — 400 000 экз. * ''Голицын С. М.'' Записки беспогонника. — <abbr>М.</abbr>: Русскій Міръ, 2010. — 608 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89577-123-5</nowiki>. * ''Залесский К. А.'' Романенко Прокофий Логвинович // Великая Отечественная война. Большая биографическая энциклопедия. — <abbr>М.</abbr>: ACT, 2013. — С. 1209. — 832 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-17-078426-4</nowiki>. * ''Пересыпкин И. Т.'' …А в бою ещё важней. — <abbr>М.</abbr>: Советская Россия, 1970. — 254 с. — 50 000 экз. * ''Антипенко Н. А.'' На главном направлении. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1967. — 348 с. — (Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах). — 50 000 экз. * ''А. Михайлов'' Доблесть офицера // На страже Родины. 1944. 22 фев. С. 3. == Спасылкі == * [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/heroes/USSR/more.htm?id=11843284@morfHeroes Романенко Прокофий Логвинович] на сайте [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Министерства обороны Российской Федерации]]. 910am3okqmianknra9wzptb7o640tbx 5123649 5123647 2026-04-08T22:18:13Z Mireyus 165948 5123649 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Раманенка}}{{Ваенны дзеяч | імя = Пракоп Логвінавіч Раманенка }} '''Пракоп Логвінавіч Раманенка''' ({{Lang-uk|Прокіп Логвинович Романенко}}; {{Lang-ru|Прокофий Логвинович Романенко}}; 13 (25) лютага 1897 — 10 сакавіка 1949) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] военачальнік, [[генерал-палкоўнік]] (1944). Поўны кавалер знака [[Ордэн Святога Георгія|ордэна Святога Георгія]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся на хутары Раманенкі, цяпер сяло [[Хусцянка]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] з 1914 года. Служыў у чыне загаднага ў 14-м Арэнбургскім казачым палку, удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], 19 красавіка 1915 года быў паранены куляй у шыю<ref>Романенко Прокопий Логинович :: Именные списки потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru''.</ref>. Лячыўся ў шпіталі Політэхнічнага таварыства<ref>Романенко Прокопий Логвинович :: Картотека потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru.''</ref>, пасля лячэння працягнуў службу, даслужыўся да старэйшага ўрадніка. Скончыў 5-ю Кіеўскую школу прапаршчыкаў у 1917 годзе<ref name=":0">Тархова, 2005, с. 189.</ref>. Пасля яе заканчэння служыў малодшым афіцэрам у 155-м запасным пяхотным палку ў [[Валгаград|Царыцыне]], стаў камандзірам паўроты. Узнагароджаны чатырма [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскімі крыжамі]]. [[Прапаршчык]] Раманенка дэмабілізаваны з войска ў студзені 1918 года<ref>П. Л. Романенко на сайте «Офицеры РИА».</ref>. === У Грамадзянскую вайну === У студзені 1918 года абраны членам Благадатненскага валаснога выканкама ў Стаўрапальскай губерні, тады ж уступіў у мясцовы атрад [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай]] [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Гвардыі]]. З сакавіка быў валасным ваенным камісарам, а ў чэрвені сфармаваў і ўзначаліў Аб'яднаны «лятучы» чырвонапартызанскі атрад. Са жніўня 1918 — у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Атрад Раманенка ўліўся ў 2-ю Паўночна-Стаўрапольскую стралковую дывізію, а сам ён прызначаны камандзірам 4-га Стаўрапольскага палка (затым 12-й стралковы полк). З чэрвеня 1919 камандзір эскадрону і памочнік камандзіра 33-га кавалерыйскага палка, з мая 1920 года камандзір 33-га кавалерыйскага палка [[6-я кавалерыйская дывізія (СССР)|6-й Чангарскай кавалерыйскай дывізіі]] Першай Коннай арміі. Ваяваў на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] і пры абароне Царыцына, на Паўднёвым і [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім]] франтах. У баях грамадзянскай вайны атрымаў 9 раненняў і 2 кантузіі. За подзвігі на франтах грамадзянскай вайны ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]] са студзеня 1920 года. === У міжваенны перыяд === З мая 1921 года камандзір 83-га кавалерыйскага палка 14-й кавалерыйскай дывізіі 1-й Коннай арміі ([[Паўночна-Каўказская ваенная акруга]]). З верасня 1924 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка, са жніўня 1925 ваенны камісар гэтага палка ў 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Скончыў Кавалерыйскія курсы ўдасканалення камсаставу ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] (1925). З верасня 1926 года камандзір 1-га асобнага запаснога эскадрону. З кастрычніка 1926 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Са снежня 1928 года камандзір і з лютага 1930 года ваенны камісар 10-га Верхне-Уральскага кавалерыйскага палка 2-й казачай кавалерыйскай дывізіі<ref name=":0" />. Скончыў Курсы ўдасканалення вышэйшага начсостава пры Ваеннай акадэміі РККА імя М. В. Фрунзе ў 1930 года і адразу залічаны ў саму акадэмію. Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію РСЧА ім. М.]] [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|В. Фрунзе]] ў 1933 годзе. З мая 1933 года памочнік начальніка 3-га аддзела Ўпраўлення механізацыі і матарызацыі РККА. Са студзеня 1935 года начальнік штаба 13-й механізаванай брыгады ў [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акрузе]]. З красавіка 1937 года камандзір і ваенны камісар 11-й механізаванай брыгады ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]]. Удзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], будучы дарадцам у рэспубліканскай арміі<ref name=":0" />. З лютага 1938 года камандзір 7-га механізаванага корпуса Ленінградскага ВА, у маі 1938 года ператворанага ў 10-ы танкавы корпус. З мая 1940 года камандзір 34-га стралковага корпуса [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1940 года камандзір 1-га механізаванага корпуса<ref name=":0" />. Удзельнік нарады вышэйшага кіруючага складу РСЧА 23-31 снежня 1940 года. Са студзеня 1941 года камандуючы 17-й арміяй Забайкальскай ваеннай акругі. === Вялікая Айчынная вайна === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — у той жа пасадзе (армія ўвайшла ў склад адукаванага [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага фронту]]). З мая 1942 па верасень 1942 камандуючы 3-й танкавай арміяй, якая фарміравалася ў Маскоўскай ваеннай акрузе, а ў жніўні прыняла ўдзел у контрудары Заходняга фронту ў раёне Сухінічы і Казельск. У верасні–лістападзе 1942 намеснік камандуючага Бранскім фронтам. У лістападзе–снежні 1942 камандуючы 5-й танкавай арміяй, якая пад яго кіраўніцтвам у складзе [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] ўдзельнічала ў [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]]. У ходзе аперацыі «Уран» армія была ўведзена ў бой у першы дзень савецкага наступу, 19 лістапада 1942 года: 4 стралковыя дывізіі арміі прарывалі фронт супрацьстаялай 3-й румынскай арміі, у другой палове дня ў прарыў была ўведзена рухомая група арміі (абодва танкавых і кавалерыйскі корпуса, матацыклетны полк). Перадавыя сілы арміі хутка наступалі па нямецка-румынскім тылах і раніцай 23 лістапада авалодалі горадам [[Калач-на-Доне]], у раёне якога злучыліся з надыходзячым ім насустрач з поўдня 4-м механізаваным корпусам [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]], замкнуўшы тым самым кальцо акружэння сталінградскай групоўкі праціўніка ([[6-я армія (Германія)|6-я]] і асноўныя сілы 4-й танкавай нямецкіх армій)<ref>Андреев О. Ю., Сидорин А. Н. Факторы успеха. Опыт подготовки и ведения наступления 5-й танковой армией в Сталинградской битве. // Военно-исторический журнал. — 2014. — № 10. — С. 39.</ref>. Камандуючы 2-й танкавай арміяй [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]] (15 студзеня 1943 – 12 лютага 1943). З лютага 1943 да 15 снежня 1944 — камандуючы 48-й арміяй на [[Бранскі фронт|Бранскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]], [[2-гі Беларускі фронт|2-м Беларускім]] франтах. На чале арміі паспяхова дзейнічаў у Малаархангельскай аперацыі і ў ходзе абарончай бітвы на паўночным фасе Курскай дугі, у Арлоўскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай, [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]] і Ломжа-Ружанскай наступальных аперацыях. Асабліва паспяхова дзейнічала армія пад яго камандаваннем пры вызваленні гарадоў [[Ноўгарад-Северскі]], [[Рэчыца]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Слонім]], а таксама пры прарыве моцна ўмацаванай абароны на бабруйскім напрамку і фарсіраванні ракі [[Шчара]] ў канцы чэрвеня 1944 года. === Пасля вайны === З 9 ліпеня 1945 года камандаваў войскамі [[Усходне-Сібірская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Усходне-Сібірскай ваеннай акругі]]. З лютага 1947 года вучыўся на вышэйшых акадэмічных курсах пры [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К.]] [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Я. Варашылава]]. Па іх заканчэнні залічаны на вучобу на асноўны курс акадэміі, які скончыў у 1948 годзе. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га склікання (1946—1949). Памёр 10 сакавіка 1949 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Воінскія званні == * Загадны * Малодшы ўраднік (08.05.1915) * Старэйшы ўраднік * [[Прапаршчык]] (02.1917) * [[Палкоўнік]] (29.11.1935) * [[Камдыў]] (19.02.1938<ref name=":1">Залесский, 2013, с. 1209.</ref>, пазачарговае, абыходзячы званне [[камбрыг]]) * [[Генерал-лейтэнант]] (4.06.1940) * [[Генерал-палкоўнік]] (15.07.1944)<ref name=":1" /> == Узнагароды == * Два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (22.10.1937, 21.02.1945)<ref name=":2">Информация из учётной карточки награждённого в электронном банке документов «Подвиг народа».</ref>. * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (снежань 1920, 15.01.1940<ref name=":2" />, 3.11.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 219/135 от 3.11.1944, за выслугу (20) лет в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ГАРФ. Ф. Р7523. Оп. 4. Д. 255. Л. 46.).</ref>, 24.06.1948<ref name=":2" />). * Два [[Ордэн Суворава|ордэны Суворава]] I ступені (16.09.1943<ref>Указ Президимума ВС СССР от 16.09.1943 в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 47. Л. 458).</ref>, 25.07.1944<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Суворова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043. Д. 92. Л. 212).</ref>). * Два [[Ордэн Кутузава|ордэны Кутузава]] I ступені (28.01.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 19. Л. 100).</ref>, 27.08.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 40. Л. 289).</ref>). * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]. * Іншыя медалі СССР. ==== Замежныя ўзнагароды ==== * Ордэн Чырвонага Сцяга ([[Манголія]], 2.02.1942)<ref name=":3">Информация о награждении в ОБД «Память народа».</ref>. * Медаль «25 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (Манголія, 1946)<ref name=":3" />. ==== Узнагароды Расійскай імперыі ==== * Чатыры салдацкіх [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскіх крыжа]]<ref>Русский архив, 1993, Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г., с. 154—156.</ref>. == Памяць == * Адна з вуліц [[Валгаград|Валгаграда]] названая імем генерала Раманенка. * У гонар П. Л. Раманенкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Прако́фія Рамане́нкі}}; {{Lang-ru|улица Проко́фия Романе́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 195—196. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''<abbr>Тархова Н. С.</abbr> (ответственный), <abbr>Арцыбашев В. А.</abbr>, <abbr>Войтиков С. С.</abbr>, <abbr>Узенков Д. Г</abbr>.'' Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940—1941 гг.: Структура и кадры центрального аппарата НКО СССР, военных округов и общевойсковых армий. Документы и материалы / Под ред. <abbr>В. Н. Кузеленкова</abbr>. — <abbr>М.</abbr>—<abbr>СПб.</abbr>: Летний сад, 2005. — 272 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94381-137-0</nowiki>. * П. Л. Романенко, генерал-лейтенант, командир 1-го механизированного корпуса, Ленинградский военный округ // Русский архив: Великая Отечественная. Накануне войны. Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г.. — <abbr>М.</abbr>: Терра, 1993. — Т. 12 (1—2). — <nowiki>ISBN 5-85255-341-7</nowiki>. * ''Глебов И. С.'' Генерал-полковник П. Л. Романенко // Военно-исторический журнал. — 1977. — Март (№ 03). — С. 125—126. * ''[[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Якубовский И. И.]]'' Земля в огне. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1975. — 567 с. * ''[[Андрэй Іванавіч Яроменка|Еременко А. И.]]'' В начале войны. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1965. — 510 с. — 5000 экз. * ''[[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жуков Г. К.]]'' Воспоминания и размышления. — M.: АПН, 1969. — 733 с. — (мемуары). — 400 000 экз. * ''Голицын С. М.'' Записки беспогонника. — <abbr>М.</abbr>: Русскій Міръ, 2010. — 608 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89577-123-5</nowiki>. * ''Залесский К. А.'' Романенко Прокофий Логвинович // Великая Отечественная война. Большая биографическая энциклопедия. — <abbr>М.</abbr>: ACT, 2013. — С. 1209. — 832 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-17-078426-4</nowiki>. * ''Пересыпкин И. Т.'' …А в бою ещё важней. — <abbr>М.</abbr>: Советская Россия, 1970. — 254 с. — 50 000 экз. * ''Антипенко Н. А.'' На главном направлении. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1967. — 348 с. — (Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах). — 50 000 экз. * ''А. Михайлов'' Доблесть офицера // На страже Родины. 1944. 22 фев. С. 3. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/heroes/USSR/more.htm?id=11843284@morfHeroes Романенко Прокофий Логвинович] на сайте [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Министерства обороны Российской Федерации]]. 59j86u1vx46co6ovbiujv3mpvipooq8 5123650 5123649 2026-04-08T22:29:38Z Mireyus 165948 5123650 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Раманенка}}{{Ваенны дзеяч | імя = Пракоп Логвінавіч Раманенка }} '''Пракоп Логвінавіч Раманенка''' ({{Lang-uk|Прокіп Логвинович Романенко}}; {{Lang-ru|Прокофий Логвинович Романенко}}; 13 (25) лютага 1897 — 10 сакавіка 1949) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] военачальнік, [[генерал-палкоўнік]] (1944). Поўны кавалер знака [[Ордэн Святога Георгія|ордэна Святога Георгія]]. == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся на хутары Раманенкі, цяпер сяло [[Хусцянка]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] з 1914 года. Служыў у чыне загаднага ў 14-м Арэнбургскім казачым палку, удзельнічаў у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] на [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронце]], 19 красавіка 1915 года быў паранены куляй у шыю<ref>Романенко Прокопий Логинович :: Именные списки потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru''.</ref>. Лячыўся ў шпіталі Політэхнічнага таварыства<ref>Романенко Прокопий Логвинович :: Картотека потерь :: Первая мировая война. ''gwar.mil.ru.''</ref>, пасля лячэння працягнуў службу, даслужыўся да старэйшага ўрадніка. Скончыў 5-ю Кіеўскую школу прапаршчыкаў у 1917 годзе<ref name=":0">Тархова, 2005, с. 189.</ref>. Пасля яе заканчэння служыў малодшым афіцэрам у 155-м запасным пяхотным палку ў [[Валгаград|Царыцыне]], стаў камандзірам паўроты. Узнагароджаны чатырма [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскімі крыжамі]]. [[Прапаршчык]] Раманенка дэмабілізаваны з войска ў студзені 1918 года<ref>П. Л. Романенко на сайте «Офицеры РИА».</ref>. === У Грамадзянскую вайну === У студзені 1918 года абраны членам Благадатненскага валаснога выканкама ў Стаўрапальскай губерні, тады ж уступіў у мясцовы атрад [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Чырвонай]] [[Чырвоная гвардыя (Расія)|Гвардыі]]. З сакавіка быў валасным ваенным камісарам, а ў чэрвені сфармаваў і ўзначаліў Аб'яднаны «лятучы» чырвонапартызанскі атрад. Са жніўня 1918 — у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Атрад Раманенка ўліўся ў 2-ю Паўночна-Стаўрапольскую стралковую дывізію, а сам ён прызначаны камандзірам 4-га Стаўрапольскага палка (затым 12-й стралковы полк). З чэрвеня 1919 камандзір эскадрону і памочнік камандзіра 33-га кавалерыйскага палка, з мая 1920 года камандзір 33-га кавалерыйскага палка [[6-я кавалерыйская дывізія (СССР)|6-й Чангарскай кавалерыйскай дывізіі]] Першай Коннай арміі. Ваяваў на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] і пры абароне Царыцына, на Паўднёвым і [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім]] франтах. У баях грамадзянскай вайны атрымаў 9 раненняў і 2 кантузіі. За подзвігі на франтах грамадзянскай вайны ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]] са студзеня 1920 года. === У міжваенны перыяд === З мая 1921 года камандзір 83-га кавалерыйскага палка 14-й кавалерыйскай дывізіі 1-й Коннай арміі ([[Паўночна-Каўказская ваенная акруга]]). З верасня 1924 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка, са жніўня 1925 ваенны камісар гэтага палка ў 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Скончыў Кавалерыйскія курсы ўдасканалення камсаставу ў [[Санкт-Пецярбург|Ленінградзе]] (1925). З верасня 1926 года камандзір 1-га асобнага запаснога эскадрону. З кастрычніка 1926 года камандзір 59-га кавалерыйскага палка 10-й Майкопской кавалерыйскай дывізіі. Са снежня 1928 года камандзір і з лютага 1930 года ваенны камісар 10-га Верхне-Уральскага кавалерыйскага палка 2-й казачай кавалерыйскай дывізіі<ref name=":0" />. Скончыў Курсы ўдасканалення вышэйшага начсостава пры Ваеннай акадэміі РККА імя М. В. Фрунзе ў 1930 года і адразу залічаны ў саму акадэмію. Скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію РСЧА ім. М.]] [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|В. Фрунзе]] ў 1933 годзе. З мая 1933 года памочнік начальніка 3-га аддзела Ўпраўлення механізацыі і матарызацыі РККА. Са студзеня 1935 года начальнік штаба 13-й механізаванай брыгады ў [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акрузе]]. З красавіка 1937 года камандзір і ваенны камісар 11-й механізаванай брыгады ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]]. Удзельнічаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|Грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], будучы дарадцам у рэспубліканскай арміі<ref name=":0" />. З лютага 1938 года камандзір 7-га механізаванага корпуса Ленінградскага ВА, у маі 1938 года ператворанага ў 10-ы танкавы корпус. З мая 1940 года камандзір 34-га стралковага корпуса [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказскай ваеннай акругі]]. З чэрвеня 1940 года камандзір 1-га механізаванага корпуса<ref name=":0" />. Удзельнік нарады вышэйшага кіруючага складу РСЧА 23-31 снежня 1940 года. Са студзеня 1941 года камандуючы 17-й арміяй Забайкальскай ваеннай акругі. === Вялікая Айчынная вайна === З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — у той жа пасадзе (армія ўвайшла ў склад адукаванага [[Забайкальскі фронт|Забайкальскага фронту]]). З мая 1942 па верасень 1942 камандуючы 3-й танкавай арміяй, якая фарміравалася ў Маскоўскай ваеннай акрузе, а ў жніўні прыняла ўдзел у контрудары Заходняга фронту ў раёне Сухінічы і Казельск. У верасні–лістападзе 1942 намеснік камандуючага Бранскім фронтам. У лістападзе–снежні 1942 камандуючы 5-й танкавай арміяй, якая пад яго кіраўніцтвам у складзе [[Паўднёва-Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] ўдзельнічала ў [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]]. У ходзе аперацыі «Уран» армія была ўведзена ў бой у першы дзень савецкага наступу, 19 лістапада 1942 года: 4 стралковыя дывізіі арміі прарывалі фронт супрацьстаялай 3-й румынскай арміі, у другой палове дня ў прарыў была ўведзена рухомая група арміі (абодва танкавых і кавалерыйскі корпуса, матацыклетны полк). Перадавыя сілы арміі хутка наступалі па нямецка-румынскім тылах і раніцай 23 лістапада авалодалі горадам [[Калач-на-Доне]], у раёне якога злучыліся з надыходзячым ім насустрач з поўдня 4-м механізаваным корпусам [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]], замкнуўшы тым самым кальцо акружэння сталінградскай групоўкі праціўніка ([[6-я армія (Германія)|6-я]] і асноўныя сілы 4-й танкавай нямецкіх армій)<ref>Андреев О. Ю., Сидорин А. Н. Факторы успеха. Опыт подготовки и ведения наступления 5-й танковой армией в Сталинградской битве. // Военно-исторический журнал. — 2014. — № 10. — С. 39.</ref>. Камандуючы 2-й танкавай арміяй [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]] (15 студзеня 1943 – 12 лютага 1943). З лютага 1943 да 15 снежня 1944 — камандуючы 48-й арміяй на [[Бранскі фронт|Бранскім]], [[Цэнтральны фронт|Цэнтральным]], [[Беларускі фронт (1943)|Беларускім]], [[1-ы Беларускі фронт|1-м Беларускім]], [[2-гі Беларускі фронт|2-м Беларускім]] франтах. На чале арміі паспяхова дзейнічаў у Малаархангельскай аперацыі і ў ходзе абарончай бітвы на паўночным фасе Курскай дугі, у Арлоўскай, Чарнігаўска-Прыпяцкай, [[Гомельска-Рэчыцкая аперацыя|Гомельска-Рэчыцкай]], [[Аперацыя «Баграціён»|Беларускай]] і Ломжа-Ружанскай наступальных аперацыях. Асабліва паспяхова дзейнічала армія пад яго камандаваннем пры вызваленні гарадоў [[Ноўгарад-Северскі]], [[Рэчыца]], [[Гомель]], [[Жлобін]], [[Бабруйск]], [[Слонім]], а таксама пры прарыве моцна ўмацаванай абароны на бабруйскім напрамку і фарсіраванні ракі [[Шчара]] ў канцы чэрвеня 1944 года. === Пасля вайны === З 9 ліпеня 1945 года камандаваў войскамі [[Усходне-Сібірская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Усходне-Сібірскай ваеннай акругі]]. З лютага 1947 года вучыўся на вышэйшых акадэмічных курсах пры [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К.]] [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Я. Варашылава]]. Па іх заканчэнні залічаны на вучобу на асноўны курс акадэміі, які скончыў у 1948 годзе. Дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 2-га склікання (1946—1949). Памёр 10 сакавіка 1949 года. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. == Воінскія званні == * Загадны * Малодшы ўраднік (08.05.1915) * Старэйшы ўраднік * [[Прапаршчык]] (02.1917) * [[Палкоўнік]] (29.11.1935) * [[Камдыў]] (19.02.1938<ref name=":1">Залесский, 2013, с. 1209.</ref>, пазачарговае, абыходзячы званне [[камбрыг]]) * [[Генерал-лейтэнант]] (4.06.1940) * [[Генерал-палкоўнік]] (15.07.1944)<ref name=":1" /> == Узнагароды == * Два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (22.10.1937, 21.02.1945)<ref name=":2">Информация из учётной карточки награждённого в электронном банке документов «Подвиг народа».</ref>. * Чатыры [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэны Чырвонага Сцяга]] (снежань 1920, 15.01.1940<ref name=":2" />, 3.11.1944<ref>Указ Президиума ВС СССР № 219/135 от 3.11.1944, за выслугу (20) лет в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ГАРФ. Ф. Р7523. Оп. 4. Д. 255. Л. 46.).</ref>, 24.06.1948<ref name=":2" />). * Два [[Ордэн Суворава|ордэны Суворава]] I ступені (16.09.1943<ref>Указ Президимума ВС СССР от 16.09.1943 в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 47. Л. 458).</ref>, 25.07.1944<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Суворова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043. Д. 92. Л. 212).</ref>). * Два [[Ордэн Кутузава|ордэны Кутузава]] I ступені (28.01.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 19. Л. 100).</ref>, 27.08.1943<ref>Наградной лист с представлением к Ордену Кутузова I степени в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы ЦАМО. Ф. 33. Оп. 682525. Д. 40. Л. 289).</ref>). * [[Медаль «За абарону Сталінграда»]]. * Іншыя медалі СССР. ==== Замежныя ўзнагароды ==== * Ордэн Чырвонага Сцяга ([[Манголія]], 2.02.1942)<ref name=":3">Информация о награждении в ОБД «Память народа».</ref>. * Медаль «25 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі» (Манголія, 1946)<ref name=":3" />. ==== Узнагароды Расійскай імперыі ==== * Чатыры салдацкіх [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскіх крыжа]]<ref>Русский архив, 1993, Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г., с. 154—156.</ref>. == Памяць == * Адна з вуліц [[Валгаград|Валгаграда]] названая імем генерала Раманенка. * У гонар П. Л. Раманенкі названа адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ([[Беларусь]]) — {{Lang-be|вуліца Прако́фія Рамане́нкі}}; {{Lang-ru|улица Проко́фия Романе́нко}}<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0145418|title=Решение Гомельского городского Совета депутатов от 17 марта 2026 года № 148 «О наименованиях составных частей города Гомеля»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/osvobozhdenie-belarusi/v-gomele-poyavyatsya-ulitsy-sergeya-rudenko-i-prokofiya-romanenko_216321.html|title=В Гомеле появятся улицы Сергея Руденко и Прокофия Романенко|website=Гомельские ведомости}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news316241.html|title=В микрорайоне «Шведская Горка» новые улицы назовут в честь героев Великой Отечественной войны|website=[[Гомельская праўда]]}}</ref>. == Спасылкі == <references responsive="" /> == Літаратура == * ''Коллектив авторов.'' Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — <abbr>М.</abbr>; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 195—196. — <nowiki>ISBN 5-86090-113-5</nowiki>. * ''<abbr>Тархова Н. С.</abbr> (ответственный), <abbr>Арцыбашев В. А.</abbr>, <abbr>Войтиков С. С.</abbr>, <abbr>Узенков Д. Г</abbr>.'' Командный и начальствующий состав Красной Армии в 1940—1941 гг.: Структура и кадры центрального аппарата НКО СССР, военных округов и общевойсковых армий. Документы и материалы / Под ред. <abbr>В. Н. Кузеленкова</abbr>. — <abbr>М.</abbr>—<abbr>СПб.</abbr>: Летний сад, 2005. — 272 с. — 1000 экз. — <nowiki>ISBN 5-94381-137-0</nowiki>. * П. Л. Романенко, генерал-лейтенант, командир 1-го механизированного корпуса, Ленинградский военный округ // Русский архив: Великая Отечественная. Накануне войны. Материалы совещания высшего руководящего состава РККА 23—31 декабря 1940 г.. — <abbr>М.</abbr>: Терра, 1993. — Т. 12 (1—2). — <nowiki>ISBN 5-85255-341-7</nowiki>. * ''Глебов И. С.'' Генерал-полковник П. Л. Романенко // Военно-исторический журнал. — 1977. — Март (№ 03). — С. 125—126. * ''[[Іван Ігнацьевіч Якубоўскі|Якубовский И. И.]]'' Земля в огне. — <abbr>М.</abbr>: [[Воениздат]], 1975. — 567 с. * ''[[Андрэй Іванавіч Яроменка|Еременко А. И.]]'' В начале войны. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1965. — 510 с. — 5000 экз. * ''[[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жуков Г. К.]]'' Воспоминания и размышления. — M.: АПН, 1969. — 733 с. — (мемуары). — 400 000 экз. * ''Голицын С. М.'' Записки беспогонника. — <abbr>М.</abbr>: Русскій Міръ, 2010. — 608 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-89577-123-5</nowiki>. * ''Залесский К. А.'' Романенко Прокофий Логвинович // Великая Отечественная война. Большая биографическая энциклопедия. — <abbr>М.</abbr>: ACT, 2013. — С. 1209. — 832 с. — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-17-078426-4</nowiki>. * ''Пересыпкин И. Т.'' …А в бою ещё важней. — <abbr>М.</abbr>: Советская Россия, 1970. — 254 с. — 50 000 экз. * ''Антипенко Н. А.'' На главном направлении. — <abbr>М.</abbr>: Наука, 1967. — 348 с. — (Вторая мировая война в исследованиях, воспоминаниях, документах). — 50 000 экз. * ''А. Михайлов'' Доблесть офицера // На страже Родины. 1944. 22 фев. С. 3. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/heroes/USSR/more.htm?id=11843284@morfHeroes Романенко Прокофий Логвинович] на сайте [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Министерства обороны Российской Федерации]]. [[Катэгорыя:Генерал-палкоўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «25 гадоў Мангольскай Народнай Рэвалюцыі»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Савецкія ваенныя спецыялісты ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Танкісты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Першаконнікі]] [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Камандуючыя Усходне-Сібірскай ваеннай акругай]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Генштаба]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] bkgom0wr8o13tqsi49ze5o58r30k0wv 0 805730 5123652 2026-04-09T00:01:06Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа Ан-26 у Крыме''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[31 сакавіка]] [[2026]] года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26956129|title=Место катастрофы самолета Ан-26 обнаружили, погибли 29 человек|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-04-01|publisher=[[ТАСС]]|location=Мо...» 5123652 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа Ан-26 у Крыме''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[31 сакавіка]] [[2026]] года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26956129|title=Место катастрофы самолета Ан-26 обнаружили, погибли 29 человек|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-04-01|publisher=[[ТАСС]]|location=Москва}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2026/04/01/76342204/|title=Что известно к этому часу о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|author=Керимова, Айна|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Фонтанка.ру]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]], які належаў [[паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|паветрана-касмічным сілам Расіі]], здзяйсняў планавы пералёт над [[Крым|Крымскім паўвостравам]] калі каля 18:00 з ім была страчана сувязь у раёне сяла [[Куйбышава (Бахчысарайскі раён)|Куйбышава]] [[Бахчысарайскі раён| Бахчысарайскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/31/porazhayuschego-vozdeystviya-po-samoletu-ne-bylo-minoborony-rf-zayavilo-chto-nad-krymom-poteryali-svyaz-s-voennym-samoletom-an-26|title=«Поражающего воздействия по самолету не было». Минобороны РФ заявило, что над Крымом потеряли связь с Ан-26|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-03-31|publisher=[[Meduza]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=At least 29 dead after Russian military plane crashes in Crimea|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/01/russia-military-plane-crash-crimea-ukraine|website=[[Agence France-Presse]]|id={{issn|0261-3077}}|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|lang=en-GB|publisher=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/04/01/priznakov-porazhayuschego-vozdeystviya-na-bort-net-v-krymu-razbilsya-voenno-transportnyy-an-26-pogibli-29-chelovek/|title=Крушение Ан-26 в Крыму: причины катастрофы, история самолета|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|author=Совина, Марина|date=2026-04-01|publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2026/04/01/1187054-chto-izvestno|title=Что известно о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Ведомости]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Згодна сА [[Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі| Следчым камітэтам РФ]], на борце знаходзіліся 30 чалавек (сем членаў экіпажа і 23 пасажыры)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26958863|title=После крушения Ан-26 в Крыму завели дело|website=|date=2026-04-01|location=Москва|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2026-04-01}}</ref>, у тым ліку вайскоўцы [[Паўночны флот ВМФ Расіі| Паўночнага флота]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/04/01/pri-krushenii-an-26-v-krymu-pogibli-voennosluzhaschie-severnogo-flota|title=При крушении Ан-26 в Крыму погибли военнослужащие Северного флота|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Meduza]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. Да пошукава-выратавальнай аперацыі былі прыцягнутыя мясцовыя экстранныя службы і сілы [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. Пошукі абцяжарваліся рэльефам мясцовасці з горнымі ўчасткамі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2026/04/01/22724659.shtml|title=Самолет Ан-26 разбился в Крыму: что известно, последние новости, погибшие|author=Свидригайлов, Геннадий|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Газета.ru]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. У ноч на 1 красавіка [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] абвясціла аб выяўленні месца крушэння<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/russian-military-transport-crashes-crimea-29-killed-defence-ministry-says-2026-03-31/|title=Russian military transport plane crashes in Crimea, killing 29, defence ministry says|date=2026-04-01|publisher=[[Reuters]]|lang=en|access-date=2026-04-01|editor=Freed, Jamie}}</ref> і гібелі ўсіх, хто быў на борце<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ckg0qqdegeqo|title=В результате крушения военного самолета Ан-26 в Крыму погибли 29 человек|lang=ru|website=|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|publisher=[[BBC News Русская служба]]}}</ref>. Па заяве ведамства, паражальнага ўздзеяння па паветраным судне не было<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/04/01/sudba-ekipazha-neizvestna-minoboroni-soobschila-opotere-svyazi-svoennim-an-26-nad-krimom-a191367|title=«Судьба экипажа неизвестна». Минобороны сообщило о потере связи с военным Ан-26 над Крымом|lang=ru|website=|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01|publisher=Русская служба [[The Moscow Times]]}}</ref>, а папярэдняя прычына — тэхнічная няспраўнасць<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1081272|title=Ан-26 потерпел крушение в Крыму из-за столкновения со скалой|date=2026-04-01|publisher=[[Интерфакс]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Інфармацыйнае агенцтва [[ТАСС]] са спасылкай на крыніцу сцвярджала, што «самалёт урэзаўся ў скалу»<ref name=":1" />. Ваенныя следчыя органы СК РФ распачалі крымінальную справу аб парушэнні правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх (артыкул 351 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]])<ref name=":2" />. Сярод загінулых — [[генерал-лейтэнант]] і былы камандзір змешанага авіяцыйнага корпуса Паўночнага флота [[Атрошчанка, Аляксандр Іванавіч|Аляксандр Атрошчанка]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cvg06ply3y7o|title=В результате крушения Ан-26 в Крыму погиб командир авиации Северного флота генерал Отрощенко|lang=ru|author=Барабанов, Илья|website=|date=2026-04-02|publisher=[[BBC News Русская служба]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 31 сакавіка]] [[Катэгорыя:Сакавік 2026]] [[Катэгорыя:2016 году Расіі]] 4s62tstygwhdpzfeo32q95xn122zyho 5123653 5123652 2026-04-09T00:02:22Z DBatura 73587 5123653 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа Ан-26 у Крыме''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[31 сакавіка]] [[2026]] года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26956129|title=Место катастрофы самолета Ан-26 обнаружили, погибли 29 человек|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-04-01|publisher=[[ТАСС]]|location=Москва}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2026/04/01/76342204/|title=Что известно к этому часу о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|author=Керимова, Айна|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Фонтанка.ру]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]], які належаў [[паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|паветрана-касмічным сілам Расіі]], здзяйсняў планавы пералёт над [[Крым|Крымскім паўвостравам]] калі каля 18:00 з ім была страчана сувязь у раёне сяла [[Куйбышава (Бахчысарайскі раён)|Куйбышава]] [[Бахчысарайскі раён| Бахчысарайскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/31/porazhayuschego-vozdeystviya-po-samoletu-ne-bylo-minoborony-rf-zayavilo-chto-nad-krymom-poteryali-svyaz-s-voennym-samoletom-an-26|title=«Поражающего воздействия по самолету не было». Минобороны РФ заявило, что над Крымом потеряли связь с Ан-26|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-03-31|publisher=[[Meduza]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=At least 29 dead after Russian military plane crashes in Crimea|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/01/russia-military-plane-crash-crimea-ukraine|website=[[Agence France-Presse]]|id={{issn|0261-3077}}|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|lang=en-GB|publisher=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/04/01/priznakov-porazhayuschego-vozdeystviya-na-bort-net-v-krymu-razbilsya-voenno-transportnyy-an-26-pogibli-29-chelovek/|title=Крушение Ан-26 в Крыму: причины катастрофы, история самолета|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|author=Совина, Марина|date=2026-04-01|publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2026/04/01/1187054-chto-izvestno|title=Что известно о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Ведомости]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Згодна са [[Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі| Следчым камітэтам РФ]], на борце знаходзіліся 30 чалавек (сем членаў экіпажа і 23 пасажыры)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26958863|title=После крушения Ан-26 в Крыму завели дело|website=|date=2026-04-01|location=Москва|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2026-04-01}}</ref>, у тым ліку вайскоўцы [[Паўночны флот ВМФ Расіі| Паўночнага флота]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/04/01/pri-krushenii-an-26-v-krymu-pogibli-voennosluzhaschie-severnogo-flota|title=При крушении Ан-26 в Крыму погибли военнослужащие Северного флота|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Meduza]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. Да пошукава-выратавальнай аперацыі былі прыцягнутыя мясцовыя экстранныя службы і сілы [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. Пошукі абцяжарваліся рэльефам мясцовасці з горнымі ўчасткамі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2026/04/01/22724659.shtml|title=Самолет Ан-26 разбился в Крыму: что известно, последние новости, погибшие|author=Свидригайлов, Геннадий|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Газета.ru]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. У ноч на 1 красавіка [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] абвясціла аб выяўленні месца крушэння<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/russian-military-transport-crashes-crimea-29-killed-defence-ministry-says-2026-03-31/|title=Russian military transport plane crashes in Crimea, killing 29, defence ministry says|date=2026-04-01|publisher=[[Reuters]]|lang=en|access-date=2026-04-01|editor=Freed, Jamie}}</ref> і гібелі ўсіх, хто быў на борце<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ckg0qqdegeqo|title=В результате крушения военного самолета Ан-26 в Крыму погибли 29 человек|lang=ru|website=|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|publisher=[[BBC News Русская служба]]}}</ref>. Па заяве ведамства, паражальнага ўздзеяння па паветраным судне не было<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/04/01/sudba-ekipazha-neizvestna-minoboroni-soobschila-opotere-svyazi-svoennim-an-26-nad-krimom-a191367|title=«Судьба экипажа неизвестна». Минобороны сообщило о потере связи с военным Ан-26 над Крымом|lang=ru|website=|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01|publisher=Русская служба [[The Moscow Times]]}}</ref>, а папярэдняя прычына — тэхнічная няспраўнасць<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1081272|title=Ан-26 потерпел крушение в Крыму из-за столкновения со скалой|date=2026-04-01|publisher=[[Интерфакс]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Інфармацыйнае агенцтва [[ТАСС]] са спасылкай на крыніцу сцвярджала, што «самалёт урэзаўся ў скалу»<ref name=":1" />. Ваенныя следчыя органы СК РФ распачалі крымінальную справу аб парушэнні правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх (артыкул 351 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]])<ref name=":2" />. Сярод загінулых — [[генерал-лейтэнант]] і былы камандзір змешанага авіяцыйнага корпуса Паўночнага флота [[Атрошчанка, Аляксандр Іванавіч|Аляксандр Атрошчанка]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cvg06ply3y7o|title=В результате крушения Ан-26 в Крыму погиб командир авиации Северного флота генерал Отрощенко|lang=ru|author=Барабанов, Илья|website=|date=2026-04-02|publisher=[[BBC News Русская служба]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 31 сакавіка]] [[Катэгорыя:Сакавік 2026]] [[Катэгорыя:2016 году Расіі]] 63cbr2un85h91cb1r7h0bxmtih2xnru 5123673 5123653 2026-04-09T05:52:11Z DobryBrat 5701 стыль, катэгорыі 5123673 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа Ан-26 у Крыме''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[31 сакавіка]] [[2026]] года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26956129|title=Место катастрофы самолета Ан-26 обнаружили, погибли 29 человек|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-04-01|publisher=[[ТАСС]]|location=Москва}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2026/04/01/76342204/|title=Что известно к этому часу о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|author=Керимова, Айна|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Фонтанка.ру]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]], які належаў [[паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|паветрана-касмічным сілам Расіі]], здзяйсняў планавы пералёт над [[Крым|Крымскім паўвостравам]] калі каля 18:00 з ім была страчана сувязь у раёне сяла [[Куйбышава (Бахчысарайскі раён)|Куйбышава]] [[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/31/porazhayuschego-vozdeystviya-po-samoletu-ne-bylo-minoborony-rf-zayavilo-chto-nad-krymom-poteryali-svyaz-s-voennym-samoletom-an-26|title=«Поражающего воздействия по самолету не было». Минобороны РФ заявило, что над Крымом потеряли связь с Ан-26|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-03-31|publisher=[[Meduza]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=At least 29 dead after Russian military plane crashes in Crimea|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/01/russia-military-plane-crash-crimea-ukraine|website=[[Agence France-Presse]]|id={{issn|0261-3077}}|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|lang=en-GB|publisher=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/04/01/priznakov-porazhayuschego-vozdeystviya-na-bort-net-v-krymu-razbilsya-voenno-transportnyy-an-26-pogibli-29-chelovek/|title=Крушение Ан-26 в Крыму: причины катастрофы, история самолета|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|author=Совина, Марина|date=2026-04-01|publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2026/04/01/1187054-chto-izvestno|title=Что известно о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Ведомости]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Паводле інфармацыі [[Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі|Следчага камітэта Расійскай Федэрацыі]], на борце знаходзіліся 30 чалавек (сем членаў экіпажа і 23 пасажыры)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26958863|title=После крушения Ан-26 в Крыму завели дело|website=|date=2026-04-01|location=Москва|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2026-04-01}}</ref>, у тым ліку вайскоўцы [[Паўночны флот ВМФ Расіі|Паўночнага флота]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/04/01/pri-krushenii-an-26-v-krymu-pogibli-voennosluzhaschie-severnogo-flota|title=При крушении Ан-26 в Крыму погибли военнослужащие Северного флота|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Meduza]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. Да пошукава-выратавальнай аперацыі былі прыцягнутыя мясцовыя экстранныя службы і сілы [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. Пошукі абцяжарваліся рэльефам мясцовасці з горнымі ўчасткамі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2026/04/01/22724659.shtml|title=Самолет Ан-26 разбился в Крыму: что известно, последние новости, погибшие|author=Свидригайлов, Геннадий|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Газета.ru]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. У ноч на 1 красавіка [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] абвясціла аб выяўленні месца крушэння<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/russian-military-transport-crashes-crimea-29-killed-defence-ministry-says-2026-03-31/|title=Russian military transport plane crashes in Crimea, killing 29, defence ministry says|date=2026-04-01|publisher=[[Reuters]]|lang=en|access-date=2026-04-01|editor=Freed, Jamie}}</ref> і гібелі ўсіх, хто быў на борце<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ckg0qqdegeqo|title=В результате крушения военного самолета Ан-26 в Крыму погибли 29 человек|lang=ru|website=|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|publisher=[[BBC News Русская служба]]}}</ref>. Па заяве ведамства, паражальнага ўздзеяння па паветраным судне не было<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/04/01/sudba-ekipazha-neizvestna-minoboroni-soobschila-opotere-svyazi-svoennim-an-26-nad-krimom-a191367|title=«Судьба экипажа неизвестна». Минобороны сообщило о потере связи с военным Ан-26 над Крымом|lang=ru|website=|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01|publisher=Русская служба [[The Moscow Times]]}}</ref>, а папярэдняя прычына — тэхнічная няспраўнасць<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1081272|title=Ан-26 потерпел крушение в Крыму из-за столкновения со скалой|date=2026-04-01|publisher=[[Интерфакс]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Інфармацыйнае агенцтва [[ТАСС]] са спасылкай на крыніцу сцвярджала, што «самалёт урэзаўся ў скалу»<ref name=":1" />. Ваенныя следчыя органы СК РФ распачалі крымінальную справу аб парушэнні правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх (артыкул 351 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]])<ref name=":2" />. Сярод загінулых — [[генерал-лейтэнант]] і былы камандзір змешанага авіяцыйнага корпуса Паўночнага флота [[Атрошчанка, Аляксандр Іванавіч|Аляксандр Атрошчанка]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cvg06ply3y7o|title=В результате крушения Ан-26 в Крыму погиб командир авиации Северного флота генерал Отрощенко|lang=ru|author=Барабанов, Илья|website=|date=2026-04-02|publisher=[[BBC News Русская служба]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 31 сакавіка]] [[Катэгорыя:Сакавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2016 год у Расіі]] gzxlrg6beq1yj1al2lh9zs9gkfi08ub 5123675 5123673 2026-04-09T05:54:51Z DobryBrat 5701 DobryBrat перанёс старонку [[Катастрофв Ан-26 у Крыме]] у [[Катастрофа Ан-26 у Крыме]] не пакінуўшы перасылкі: Назва з памылкай правапісу 5123673 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа Ан-26 у Крыме''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[31 сакавіка]] [[2026]] года<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26956129|title=Место катастрофы самолета Ан-26 обнаружили, погибли 29 человек|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-04-01|publisher=[[ТАСС]]|location=Москва}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2026/04/01/76342204/|title=Что известно к этому часу о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|author=Керимова, Айна|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Фонтанка.ру]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]], які належаў [[паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|паветрана-касмічным сілам Расіі]], здзяйсняў планавы пералёт над [[Крым|Крымскім паўвостравам]] калі каля 18:00 з ім была страчана сувязь у раёне сяла [[Куйбышава (Бахчысарайскі раён)|Куйбышава]] [[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскага раёна]]<ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/03/31/porazhayuschego-vozdeystviya-po-samoletu-ne-bylo-minoborony-rf-zayavilo-chto-nad-krymom-poteryali-svyaz-s-voennym-samoletom-an-26|title=«Поражающего воздействия по самолету не было». Минобороны РФ заявило, что над Крымом потеряли связь с Ан-26|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|date=2026-03-31|publisher=[[Meduza]]}}</ref><ref>{{Cite news|title=At least 29 dead after Russian military plane crashes in Crimea|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/01/russia-military-plane-crash-crimea-ukraine|website=[[Agence France-Presse]]|id={{issn|0261-3077}}|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|lang=en-GB|publisher=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2026/04/01/priznakov-porazhayuschego-vozdeystviya-na-bort-net-v-krymu-razbilsya-voenno-transportnyy-an-26-pogibli-29-chelovek/|title=Крушение Ан-26 в Крыму: причины катастрофы, история самолета|lang=ru|website=|access-date=2026-04-01|author=Совина, Марина|date=2026-04-01|publisher=[[Lenta.ru]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/society/articles/2026/04/01/1187054-chto-izvestno|title=Что известно о крушении Ан-26 в Крыму|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Ведомости]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Паводле інфармацыі [[Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі|Следчага камітэта Расійскай Федэрацыі]], на борце знаходзіліся 30 чалавек (сем членаў экіпажа і 23 пасажыры)<ref name=":2">{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/26958863|title=После крушения Ан-26 в Крыму завели дело|website=|date=2026-04-01|location=Москва|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2026-04-01}}</ref>, у тым ліку вайскоўцы [[Паўночны флот ВМФ Расіі|Паўночнага флота]]<ref name=":3">{{Cite web|url=https://meduza.io/news/2026/04/01/pri-krushenii-an-26-v-krymu-pogibli-voennosluzhaschie-severnogo-flota|title=При крушении Ан-26 в Крыму погибли военнослужащие Северного флота|lang=ru|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Meduza]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. Да пошукава-выратавальнай аперацыі былі прыцягнутыя мясцовыя экстранныя службы і сілы [[Паўднёвая ваенная акруга (Расія)|Паўднёвай ваеннай акругі]]. Пошукі абцяжарваліся рэльефам мясцовасці з горнымі ўчасткамі<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2026/04/01/22724659.shtml|title=Самолет Ан-26 разбился в Крыму: что известно, последние новости, погибшие|author=Свидригайлов, Геннадий|website=|date=2026-04-01|publisher=[[Газета.ru]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. У ноч на 1 красавіка [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] абвясціла аб выяўленні месца крушэння<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/russian-military-transport-crashes-crimea-29-killed-defence-ministry-says-2026-03-31/|title=Russian military transport plane crashes in Crimea, killing 29, defence ministry says|date=2026-04-01|publisher=[[Reuters]]|lang=en|access-date=2026-04-01|editor=Freed, Jamie}}</ref> і гібелі ўсіх, хто быў на борце<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/ckg0qqdegeqo|title=В результате крушения военного самолета Ан-26 в Крыму погибли 29 человек|lang=ru|website=|date=2026-03-31|access-date=2026-04-01|publisher=[[BBC News Русская служба]]}}</ref>. Па заяве ведамства, паражальнага ўздзеяння па паветраным судне не было<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/04/01/sudba-ekipazha-neizvestna-minoboroni-soobschila-opotere-svyazi-svoennim-an-26-nad-krimom-a191367|title=«Судьба экипажа неизвестна». Минобороны сообщило о потере связи с военным Ан-26 над Крымом|lang=ru|website=|date=2026-04-01|access-date=2026-04-01|publisher=Русская служба [[The Moscow Times]]}}</ref>, а папярэдняя прычына — тэхнічная няспраўнасць<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/russia/1081272|title=Ан-26 потерпел крушение в Крыму из-за столкновения со скалой|date=2026-04-01|publisher=[[Интерфакс]]|access-date=2026-04-01}}</ref>. Інфармацыйнае агенцтва [[ТАСС]] са спасылкай на крыніцу сцвярджала, што «самалёт урэзаўся ў скалу»<ref name=":1" />. Ваенныя следчыя органы СК РФ распачалі крымінальную справу аб парушэнні правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх (артыкул 351 [[Крымінальны кодэкс Расійскай Федэрацыі|КК РФ]])<ref name=":2" />. Сярод загінулых — [[генерал-лейтэнант]] і былы камандзір змешанага авіяцыйнага корпуса Паўночнага флота [[Атрошчанка, Аляксандр Іванавіч|Аляксандр Атрошчанка]]<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cvg06ply3y7o|title=В результате крушения Ан-26 в Крыму погиб командир авиации Северного флота генерал Отрощенко|lang=ru|author=Барабанов, Илья|website=|date=2026-04-02|publisher=[[BBC News Русская служба]]|access-date=2026-04-02}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 31 сакавіка]] [[Катэгорыя:Сакавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2016 год у Расіі]] gzxlrg6beq1yj1al2lh9zs9gkfi08ub 0 805731 5123670 2026-04-09T05:28:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Лявон Дубейкаўскі]] 5123670 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лявон Дубейкаўскі]] as6t4p5a0br5vyskq2aciptscgf5ld5 14 805732 5123672 2026-04-09T05:51:35Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Авіякатастрофы]] [[Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2026 года]]» 5123672 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Авіякатастрофы]] [[Катэгорыя:Транспартныя здарэнні 2026 года]] nyruohy63cbk0x7ig8u84oxmmop6qaf 14 805733 5123674 2026-04-09T05:53:35Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]]» 5123674 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] jk8tj0l5wpbys5j8z4spxaqiza65pob 14 805734 5123676 2026-04-09T05:56:15Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{Катастрофы паводле гадоў|2026}}» 5123676 wikitext text/x-wiki {{Катастрофы паводле гадоў|2026}} on4tgnn6ddeocwahhp8i7v93tygbo6m 0 805735 5123694 2026-04-09T07:33:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)]] 5123694 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Мураванка)]] pxm7q43ueb50pmqit6t6gerbxpqpyqu 14 805736 5123736 2026-04-09T09:08:04Z KrebsCheer 166274 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, закрытыя ў|1952|годзе}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Закрытыя выданні|1952]]» 5123736 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, закрытыя ў|1952|годзе}} [[Катэгорыя:Зніклі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Закрытыя выданні|1952]] p9aavabhepbiv3uggr2vdee86j96kgk 0 805737 5123737 2026-04-09T09:10:10Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1346777391|Zackary Arthur]]» 5123737 wikitext text/x-wiki   '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[Тэлесерыял|тэлесерыяле]] «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}», які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref name="Sep2014THR">{{cite news|last1=Ford|first1=Rebecca|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|access-date=August 12, 2015|work=hollywoodreporter.com|date=September 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014–2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018–2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021–2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} == External links == * {{Imdb імя|6236879}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] 7hydjzloweskiocpkcj1enk57eunmij 5123739 5123737 2026-04-09T09:13:23Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5123739 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Херэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}», які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref name="Sep2014THR">{{cite news|last1=Ford|first1=Rebecca|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|access-date=August 12, 2015|work=hollywoodreporter.com|date=September 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} 3sgxlqb20g2abgldrodm1glaqnbl47w 5123740 5123739 2026-04-09T09:13:50Z Feeleman 163471 5123740 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}», які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref name="Sep2014THR">{{cite news|last1=Ford|first1=Rebecca|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|access-date=August 12, 2015|work=hollywoodreporter.com|date=September 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} 1wgtrow1xe8z820slz6krv3weekwhse 5123741 5123740 2026-04-09T09:15:08Z Feeleman 163471 афармленне 5123741 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref name="Sep2014THR">{{cite news|last1=Ford|first1=Rebecca|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|access-date=August 12, 2015|work=hollywoodreporter.com|date=September 15, 2014}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} 8yf07oh2wu5illhr59pul02xhbrhiz2 5123744 5123741 2026-04-09T09:19:27Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ 5123744 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2015-08-12|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} hu7juk2924o5w63pdsrxxrddg3j7exg 5123746 5123744 2026-04-09T09:21:39Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ 5123746 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2015-08-12|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} sw3s4adbmchdcqn964phiea844zzhdz 5123747 5123746 2026-04-09T09:23:56Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ 5123747 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2015-08-12|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- |2021-2024 |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} 3hyf7r980wnys3cy7t9r3krjyovxdr5 5123748 5123747 2026-04-09T09:24:47Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ 5123748 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2014-09-15|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- | rowspan="2" |2021-2024 | rowspan="2" |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} pcfw6y49zoty8r2jt1asppe0lq851ew 5123749 5123748 2026-04-09T09:25:26Z Feeleman 163471 /* Тэлебачанне */ 5123749 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя={{lang-en|Zackary Arthur}} |Апісанне выявы=Закары Артур у 2023 годзе |Імя=Закары Артур |Імя пры нараджэнні=Закары Артур Эрэра |Гады актыўнасці=2013 — наш час |Фота=Zackary Arthur by Gage Skidmore.jpg |Шырыня=200px }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2014-09-15|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- |2021-2024 |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} lsgd58z7yjp4gwrxnh9j5ht1f3its72 0 805738 5123751 2026-04-09T09:27:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|15|9|1804}} |Месца нараджэння = хутар Тымкоўшчына, Залатанош...» 5123751 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|15|9|1804}} |Месца нараджэння = хутар Тымкоўшчына, [[Залатаношскі павет]], [[Палтаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|22|11|1873}} |Месца смерці = хутар Міхайлава Гара, Залатаношскі павет, Палтаўская губерня, Расійская імперыя |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Месца працы = [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]]<br>[[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскі Кіеўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Альма-матэр = [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|фізіка-матэматычны факультэт ІМУ]] (1823) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} }} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} — {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] roiombpcky453da2e2rb0wq9gz2emi4 5123752 5123751 2026-04-09T09:29:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123752 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|15|9|1804}} |Месца нараджэння = хутар Тымкоўшчына, [[Залатаношскі павет]], [[Палтаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|22|11|1873}} |Месца смерці = хутар Міхайлава Гара, Залатаношскі павет, Палтаўская губерня, Расійская імперыя |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Месца працы = [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]]<br>[[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскі Кіеўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Альма-матэр = [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|фізіка-матэматычны факультэт ІМУ]] (1823) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} }} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} — {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] bnxpyja1615jjhnfo05zvo9hcnki70h 5123757 5123752 2026-04-09T09:31:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123757 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} — {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] dam24l6w5fr1ofh3vyi9k0ra79kkzyj 5123758 5123757 2026-04-09T10:02:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5123758 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3}} — {{ДС|22|11|1873|10}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] izhhn13p22f9j8lc0zuz487v0vr1poy 5123759 5123758 2026-04-09T10:03:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Навуковыя інтарэсы */ 5123759 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3}} — {{ДС|22|11|1873|10}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[Украінафільства|ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] 7lvluy9g3vckt08lr3yapsye0bjon8t 5123760 5123759 2026-04-09T10:37:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Батанікі паводле алфавіта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5123760 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Александрович Максимович}} |Фота = |Шырыня = 230px |Подпіс = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[батаніка]], [[этнаграфія]] |Навуковая ступень = магістр фізіка-матэматычных навук |Навуковае званне = член-карэспандэнт Пецярбургскай АН |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Максімовіч}} '''Міхаі́л Алякса́ндравіч Максімо́віч''' ({{ДН|15|9|1804|3}} — {{ДС|22|11|1873|10}}) — украінскі і рускі [[філолаг]]{{sfn|Большая российская энциклопедия}}, [[фалькларыстыка|фалькларыст]], [[перакладчык]], [[гісторык]], [[паэт]], [[батанік]], член-карэспандэнт [[Імператарская Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] (1871); дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта і першы рэктар [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|Імператарскага Кіеўскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|15|9|1804|3|9|1804}} года на хутары Тымкоўшчына каля [[Залатаноша|Залатаношы]] (цяпер сяло [[Багуславец]], Чаркаская вобласць Украіны). Па бацьку паходзіў са старадаўняга [[Украінскае казацтва|казацкага роду]], па маці — з роду [[Цімкоўскія|Цімкоўскіх]]. У 1819 годзе скончыў [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарад-Северскую]] гімназію і паступіў на аддзяленне (факультэт) славесных навук [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1821 годзе перайшоў на [[Фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|аддзяленне фізічных і матэматычных навук]]<ref>Указанне, што ён вучыўся на філасофскім факультэце няслушнае, паколькі з 1804 па 1835 гады філасофскага факультэта не існавала.</ref>, быў вучнем [[Георг Франц Гофман|Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Гофмана]]. У 1823 годзе скончыў Маскоўскі ўніверсітэт і быў пакінуты ў ім для падрыхтоўкі да прафесарскага звання. Абараніўшы магістарскую дысертацыю «Пра сістэмы расліннага царства», ён атрымаў пасаду ад'юнкта. Працаваў у бібліятэцы і ўніверсітэцкім Гербарыі<ref>Липшиц, 1940а</ref>. З 1826 года на працягу 10 гадоў займаў пасаду дырэктара [[Батанічны сад Маскоўскага ўніверсітэта|батанічнага сада Маскоўскага ўніверсітэта]]<ref name="Вехов">{{cite web |url=http://mj.rusk.ru/show.php?idar=801438 |title=«Аптекарский огород» в Москве |author=Вехов Н. В. |publisher=Московский журнал |date=2008 |lang=ru}}</ref>. У 1824—1825 гадах зрабіў вялікія гербарныя зборы ў [[Маскоўская губерня|Маскоўскай губерні]], якія захаваліся і дагэтуль у добрым стане ў Гербарыі МДУ. Быў спецыяльна камандзіраваны для збору і апісання раслін усіх паветаў Маскоўскай губерні і аформіў свае пошукі ў выглядзе «Спіса раслін маскоўскай флоры»<ref>Максимович, 1826</ref>, у якім пералічана 926 відаў. У 1832 годзе быў камандзіраваны на [[Каўказ]], адкуль прывёз багатыя калекцыі. У 1833 годзе быў абраны прафесарам батанікі. Загадваў кафедрай батанікі Маскоўскага ўніверсітэта (з жніўня 1833 да чэрвеня 1834)<ref>''Баландин С. А., Губанов И. А., Павлов В. Н.'' История Гербария Московского университета // Гербарий Московского университета (MW): история, современное состояние и перспективы развития / Под ред. С. А. Баландина. — М., 2006. — С. 10—37.</ref>. У маі 1834 года ён быў вымушаны заняць кафедру рускай славеснасці ў [[Імператарскі ўніверсітэт Святога Уладзіміра|ўніверсітэце Святога Уладзіміра]], які тады адкрыўся ў Кіеве — па катэгарычным патрабаванні міністра асветы графа [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|С.&nbsp;С.&nbsp;Уварава]], які меў на ўвазе палітычныя меркаванні: жадаючы стварыць рускі ўніверсітэт у Маларосіі, ён лічыў як нельга больш прыдатным для гэтага дзеячам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, які ў сваіх актавых прамовах праводзіў менавіта ідэю народнасці. У кастрычніку 1834 года М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў прызначаны рэктарам універсітэта. У снежні 1835 года ён склаў з сябе званне рэктара, а ў 1841 годзе, з прычыны ўзмацнення хваробы — і званне прафесара; адпачыўшы, ён яшчэ два гады (1843—1845) чытаў лекцыі ў якасці прыватнага выкладчыка. Тады ж ён стаў энергічным членам «Часовай камісіі для разбору старажытных актаў» і рэдагаваў матэрыялы для яе выдання («Помнікаў»). Пасяліўшыся ў сваёй сядзібе «Міхайлава гара» (на беразе [[Дняпро|Дняпра]], у Залатаношскім павеце Палтаўскай губерні), М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч зрэдку наведваў Маскву для сустрэч з [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіным]], [[Мікалай Васілевіч Гогаль|М.&nbsp;В.&nbsp;Гогалем]] і іншымі маскоўскімі сябрамі. Памёр {{ДС|22|11|1873|10|11|1873}} года ў сваёй сядзібе і быў там жа пахаваны. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А.&nbsp;С.&nbsp;Пушкін]] і М.&nbsp;В.&nbsp;Гогаль былі ў захапленні ад маларускіх песень Максімовіча; Гогаль вёў з ім перапіску. У 1830 годзе Максімовіч выдаў альманах «Дзянніца» (руск.: Денница), у якім мы знаходзім імёны Пушкіна (пачатак «Барыса Гадунова»), [[Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Дз.&nbsp;У.&nbsp;Венявіцінава]], князя [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Вяземскага]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А.&nbsp;А.&nbsp;Дэльвіга]], [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў|А.&nbsp;С.&nbsp;Хамякова]], [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я.&nbsp;А.&nbsp;Баратынскага]], [[Мікалай Міхайлавіч Языкаў|М.&nbsp;М.&nbsp;Языкава]], [[Аляксей Фёдаравіч Мерзлякоў|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Мерзлякова]], [[Іван Васілевіч Кірэеўскі|І.&nbsp;В.&nbsp;Кірэеўскага]]; у 1831 годзе з'явілася 2-я кніжка «Дзянніцы», у 1834 — 3-я, зноў з цэлым шэрагам гучных літаратурных імёнаў. Міхаіл Максімовіч і сам быў не чужы паэзіі: яму належаць некалькі вершаў на маларускай мове, пераклады на маларускую мову «[[Слова аб палку Ігаравым]]» (1857) і [[псалом|псалмоў]] (1859). Акрамя таго, ён аказаў прыкметны ўплыў на творчасць [[Надзея Сяргееўна Цяплова|Надзеі Цяпловай-Церухінай]]<ref>Рускі біяграфічны слоўнік: Артыкул «Теплова, Надежда Сергеевна».</ref>. З канца 1857 года ён каля паўгода загадваў рэдакцыяй часопіса «[[Русская беседа]]», а ў 1858 годзе стаў сакратаром адноўленага «[[Таварыства аматараў расійскай славеснасці]]». З'яўляўся ганаровым членам Маскоўскага ўніверсітэта (1871)<ref name="Letopis">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/604 |title=Летопись Московского университета: Максимович Михаил Александрович |publisher=МДУ |lang=ru |accessdate=2017-10-06}}</ref>. Быў рэдактарам-выдаўцом альманахаў «[[Киевлянин]]» (тры кнігі: 1840, 1841, 1850) і «[[Украинец]]» (дзве кнігі: 1859, 1864). Па сваіх перакананнях М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч быў вельмі блізкі да [[Украінафільства|ўкраінафільства]] на яго старой рамантычнай аснове, не аддзяляючы, аднак, у сваім уяўленні Маларосію ад Расіі. == Навуковыя інтарэсы == М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч напісаў мноства даследаванняў, безуважна раскіданых у розных перыядычных выданнях і ўжо пасля яго смерці сабраных (далёка не цалкам) у 3 тамах. Да пераходу ў Кіеў ён надрукаваў цэлы шэраг прац па натуральных навуках: «Пра сістэмы расліннага царства», «Асновы батанікі», «Галоўныя асновы заалогіі», «Роздумы аб прыродзе», а таксама «Кніга Навума пра вялікі Божы свет», якая ўяўляе сабой першы вопыт папулярнага выдання для народа (да 1851 года яна вытрымала 6 выданняў). Галоўная асаблівасць усіх гэтых выдатна выкладзеных прац — імкненне аўтара да сістэматызацыі ў духу тагачаснай натурфіласофіі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч садзейнічаў замене замежнай навуковай тэрміналогіі на рускую. Этнаграфіяй стаў займацца рана. Ужо ў 1827 годзе ён выдаў «Маларасійскія песні» з каментарыямі; [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А.&nbsp;Н.&nbsp;Пыпін]] прызнае за гэтым выданнем «вялікую заслугу разумнага разумення і выканання справы». У 1834 годзе Максімовіч выдаў іншы зборнік пад назвай «Украінскія народныя песні», a таксама «Галасы маларускіх песень» (25 напеваў, пакладзеных на ноты А.&nbsp;А.&nbsp;Аляб'евым); у Кіеве ён пачаў яшчэ больш шырокае выданне — «Зборнік украінскіх песень» (ч. 1-я, Кіеў, 1849). Вывучэнне помнікаў народнай славеснасці прывяло Максімовіча да даследавання рускай, асабліва паўднёварускай, мовы і славеснасці. Уступная лекцыя яго ў Кіеўскім універсітэце была прысвечана пытанню «Пра значэнне і паходжанне слова». Плодам вывучэння яго рускай гаворкі ў параўнанні з заходнеславянскай было «Крытыка-гістарычнае даследаванне аб рускай мове»; сюды ж трэба аднесці яго «Пачаткі рускай філалогіі». Пасля, пад уплывам ажыўлення, унесенага ў гэтае пытанне працамі [[Ізмаіл Іванавіч Сразнеўскі|І.&nbsp;І.&nbsp;Сразнеўскага]] і [[Пётр Аляксеевіч Лаўроўскі|П.&nbsp;А.&nbsp;Лаўроўскага]], Максімовіч зноў вярнуўся да даследаванняў аб гістарычным лёсе рускай мовы і паходжанні маларускай і выступіў гарачым абаронцам існавання «паўднёварускай» мовы і праціўнікам меркаванняў свайго «паўночнага» сябра М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна; так узнікла вядомая спрэчка паміж «паўднёўцамі» і «паўночнікамі» аб старажытнасці маларускай гаворкі. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч надрукаваў свае «Філалагічныя лісты да М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзіна» ў «Русской беседе» за 1856 год і «Лісты ў адказ да яго ж» у «Русской беседе» за 1857 год. У галіне гісторыі рускай славеснасці Максімовіч цікавіўся, з аднаго боку, старажытным перыядам нашай славеснасці, у асаблівасці «Словам аб палку Ігаравым», з другога — помнікамі паўднёварускага пісьменства, якія вывучаў пераважна з бібліяграфічнага боку. Сярод яго прац у гэтай галіне: «Гісторыя старажытнай рускай славеснасці», «Пра народную гістарычную паэзію ў Старажытнай Русі», «Песня пра Палк Ігараў», «Да тлумачэння і гісторыі Слова аб палку Ігаравым», «Кніжная даўніна паўднёваруская», «Пра пачатак кнігадрукавання ў Кіеве» і іншыя. Працы па гісторыі старажытнарускай кіеўскай і паўднёварускай славеснасці ўвялі яго і ў вобласць старажытнарускай гісторыі наогул. Тут ён заняў яшчэ больш прыкметнае месца, чым у філалогіі: яго па справядлівасці павінны прызнаць патрыярхам маларускай гістарыяграфіі. Як маларускую гаворку і славеснасць ён выводзіў са старажытнарускай мовы і славеснасці, так і маларускую гісторыю ён генетычна звязваў са старажытнай кіеўскай, а маларускую народнасць — са старажытнымі русічамі. Гэтаму апошняму пытанню збольшага прысвечаны яго артыкул «Аб уяўным запусценні Маларосіі ў нашэсце Батыева і засяленні яе навапрышлым народам», асноўная выснова якога засвоена і развіта пазнейшымі гісторыкамі Украіны. У сваёй працы «Аб ужыванні назваў Расія і Маларосія ў Заходняй Русі»<ref name="Максимович">{{cite web |url=http://zapadrus.su/bibli/2012-09-28-20-56-09/1365-kl-2.html |title=М. А. Максимович «Об употреблении названий Россия и Малороссия в Западной Руси» |lang=ru |accessdate=2016-12-12}}</ref> М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч піша: {{Пачатак цытаты}}Не так даўно існавала меркаванне пра тое, быццам Кіеўская і ўся заходняя Русь не называлася Расіяй да яе далучэння да Русі ўсходняй; быццам і назва Малой Расіі ці Маларосіі нададзена Кіеўскай Русі ўжо пасля злучэння яе з Руссю Вялікай ці Маскоўскай. Каб знішчыць назаўжды гэты несправядлівы і нярускі толк, трэба перавесці яго ў гістарычнае пытанне: калі ў Кіеве і ў іншых заходнерускіх абласцях своенародныя імёны Русь, Рускі пачалі замяняць паводле грэчаскага вымаўлення іх імёнамі Расія, Расійскі? Адказ: з 90-х гадоў XVI стагоддзя... Асновай такога адказу служаць пісьмовыя акты таго часу і кнігі, надрукаваныя ў розных абласцях Рускіх... Прывяду сведчанні тых і другіх. Вось першая кніга, надрукаваная ў Кіеве, у друкарні Пячэрскай Лаўры — «Часаслоў» 1617 года. У прадмове да яе іерадыякана Захарыя Капысценскага сказана: «Глядзі, прававерны хрысціянін і ўсякі дабраверны чытач, ад знакамітых месцаў у Расіі Кіеўскіх, гэта значыць Лаўры Пячэрскай»... Заснавальніца Кіеўскага Багаяўленскага брацтва Ганна Гулевіч Лозка ў сваім запісе пра тое 1615 года, кажа, што яна ўсталёўвае яго — «прававерным і высакародным хрысціянам народа Расійскага, што ў паветах ваяводстваў Кіеўскага, Валынскага і Брацлаўскага будуць...» Акруговая грамата 1629 года, надрукаваная ў Кіеве, пачынаецца так: «Іоў Барэцкі, міласцю Божай архіепіскап Кіеўскі і Галіцкі і Усяе Расіі...».{{арыгінальны тэкст|ru|Не очень давно было толкование о том, будто Киевская и вся западная Русь не называлась Россией до её присоединения к Руси восточной; будто и название Малой России или Малороссии придано Киевской Руси уже по соединении её с Русью Великой или Московской. Чтобы уничтожить навсегда этот несправедливый и нерусский толк, надо обратить его в исторический вопрос: когда в Киеве и в других западно-русских областях своенародные имена Русь, Русский начали заменять по греческому произношению их именами Россия, Российский? Ответ: с 90-х годов XVI века… Основанием такого ответа служат письменные акты того времени и книги, печатанные в разных областях Русских… Приведу свидетельства тех и других. Вот первая книга, напечатанная в Киеве, в типографии Печерской Лавры — «Часослов» 1617 года. В предисловии к ней иеродиакона Захария Копыстенского сказано: «Се, правоверный христианине и всяк благоверный читателю, от нарочитых мест в России Кийовских, сиречь Лавры Печерския»… Основательница Киевского Богоявленского братства Анна Гулевична Лозьина в своей записи о том 1615 года, говорит, что она учреждает его — «правоверным и благочестивым христианам народу Российского, в поветах воеводств Киевского, Волынского и Брацлавского будучим…» Окружная грамота 1629 года, напечатанная в Киеве, начинается так: «Иов Борецкий, милостию Божией архиепископ Киевский и Галицкий в Всея России…».}}{{Канец цытаты}} Працы М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча па гісторыі ўкраінскага казацтва вызначаюцца пераважна крытычным характарам. Такімі з'яўляюцца дзве вялікія яго рэцэнзіі (па сутнасці — самастойныя даследанні) на сачыненні [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|М.&nbsp;І.&nbsp;Кастамарава]] (пра «[[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]]») і [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча]] («Акты аб казаках»). Важнае значэнне маюць яго даследанні «Пра гетмана Сагайдачнага», «Агляд гарадскіх палкоў і сотняў, якія былі на Маларосіі з часу Багдана Хмяльніцкага», «Пра Бубнаўскую сотню», «Аб калеіўшчыне» і мноства іншых, больш дробных; тут ён з'яўляецца папярэднікам У.&nbsp;Б.&nbsp;Антановіча і [[Аляксандр Мацвеевіч Лазарэўскі|А.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскага]] ў распрацоўцы гісторыі Правабярэжнай і Левабярэжнай Маларосіі; усюды ў яго бачны велізарная начытанасць у крыніцах і вялікі крытычны талент. М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіч добра ведаў Кіеў, яго старажытнасці і тапаграфію Маларосіі. Яго артыкулы па гэтых пытаннях складаюць асобны аддзел у зборы яго твораў — 2-і, да якога далучаецца 3-і, прысвечаны археалогіі Маларосіі; тут асабліва вылучаецца артыкул аб стрэлах, знойдзеных на Дняпроўскім узбярэжжы, у якім ён бліскуча прымяніў свае здольнасці да класіфікацыі, набытыя дзякуючы заняткам натуральнымі навукамі. == Памяць == Яго імя носіць [[Навуковая бібліятэка імя М. Максімовіча|Навуковая бібліятэка Кіеўскага ўніверсітэта]]. 4 кастрычніка 2004 года<ref name="Auditorium">{{cite web |url=http://letopis.msu.ru/content/auditornyy-korpus-moskovskogo-universiteta-na-mohovoy-letopis |title=Аудиторный корпус Московского университета на Моховой |publisher=letopis.msu.ru |lang=ru |accessdate=2017-06-07}}</ref> на гістарычным будынку Маскоўскага ўніверсітэта на [[Махавая вуліца (Масква)|Махавой вуліцы]], дом 9 (цяпер будынак факультэта журналістыкі МДУ) была ўрачыста адкрыта мемарыяльная дошка са скульптурным барэльефам М.&nbsp;А.&nbsp;Максімовіча, якая нагадвае аб тым, што Міхаіл Аляксандравіч — вучоны, прафесар Маскоўскага ўніверсітэта, які стаў першым рэктарам Кіеўскага ўніверсітэта святога Уладзіміра. На ўрачыстасці прысутнічалі рэктар МДУ [[Віктар Антонавіч Садоўнічы|В.&nbsp;А.&nbsp;Садоўнічы]] і рэктар Кіеўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, акадэмік [[Віктар Васілевіч Скапенка|В.&nbsp;В.&nbsp;Скапенка]]. <gallery class="center"> File:Coin of Ukraine Maksymovych R.jpg|[[Памятная манета]] Украіны Файл:Stamp of Ukraine s602.jpg|[[Паштовая марка]] Украіны (2004), прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Максімовіча </gallery> == Бібліяграфія == * [[:Файл:Максимович М.А. - Малороссийские песни - 1827.pdf|Малороссийские песни, изданные М. Максимовичем]] ({{М.}}, 1827) * [http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/UKR0008889 Украинские народные песни] ({{М.}}, 1834) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003542871?page=1 Откуда идет русская земля, по сказанию Несторовой повести и по другим старинным писаниям русским] (Киев : Унив. тип., 1837) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003559652?page=3&rotate=0&theme=white Песнь о полку Игореве, сложенная в конце XII-го века на древнем русском языке] (Киев : тип. Имп. Ун-та св. Владимира, 1837) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003823851?page=1 История древней русской словесности] ({{К.}}, 1839) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003558722?page=3&rotate=0&theme=white Размышления о природе] (2-е изд., поправленное и доп. — Киев : тип. И. Вальнера, 1847) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003826024?page=1 Сборник украинских песен, издаваемый Михайлом Максимовичем. Ч. 1] (Киев, 1849) * «Дни и месяцы украинского селянина» («[[Русская беседа (часопіс)|Русская беседа]]», 1856, [[iarchive:maksimovich6|начало, из № 1]], [[iarchive:maksimovich7|окончание, из № 3]]) * [[iarchive:maksimovich_pesn|Песнь о полку Игореве, переведенная на украинское наречие Михайлом Максимовичем]] ({{К.}}, 1857) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003577433?page=5&rotate=0&theme=white Письма о князьях Острожских к графине А. Д. Блудовой] (Киев: тип. Федорова, 1866) * [https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003579287?page=5&rotate=0&theme=white Письма о Киеве (от Максимовича к Погодину)] (1869) * [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003609827?page=1 Слово о полку Игореве, в переводе на нынешний русский язык М. А. Максимовича] (1879) * Собрание сочинений. [[iarchive:1.1876|Том 1<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502935?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1876). [[iarchive:maksimovich2|Том 2<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003502945?page=5&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1877). [[iarchive:maksimovich3|Том 3<!-- в РГБ — https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01003503915?page=1&rotate=0&theme=white-->]] (Киев, 1880). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{БРЭ|артыкул=Максимович, Михаил Александрович|аўтар=Барабаш Ю. Я.| ref=Большая российская энциклопедия|спасылка=https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў=https://web.archive.org/web/20230221173612/https://old.bigenc.ru/literature/text/2167651|архіў дата=2023-02-21}} * {{ВСЭ3|загаловак=Максимович Михаил Александрович}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Максимович Михаил Александрович|[[Дзмітрый Іванавіч Багалей|Багалей Д. И.]]}} * {{кніга |загаловак=Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Московского университета |месца=М. |выдавецтва=В Университетской Типографии |год=1855 |том=II |старонкі=1—22 |ref=БСИМУ}} * {{кніга |загаловак=Письма М. П. Погодина, С. П. Шевырева и М. А. Максимовича к князю П. А. Вяземскому 1825—1874 годов (из Остафьевского архива) |месца=СПб. |выдавецтва=тып. М. Стасюлевіча |год=1901 |ref=Письма}} * {{артыкул |аўтар=Клепацький П. |загаловак=М. О. Максимович як історик |выданне=Україна |год=1928 |нумар=6 (31) |старонкі=80—84 |месца=К. |выдавецтва=Державне видавництво України |ref=Клепацький}} * {{кніга |аўтар=Марков П. Г. |загаловак=Общественно-политические и исторические взгляды М. А. Максимовича |год=1986 |месца=К. |выдавецтва=Вища школа |старонак=248 |ref=Марков}} == Спасылкі == * {{Супрацоўнік РАН|51205|Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максімовіч Міхаіл Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1873 годзе]] [[Катэгорыя:Батанікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Філолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Біёлагі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Украінафільства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ноўгарад-Северскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Прафесары ІМУ]] [[Катэгорыя:Прафесары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэктары Кіеўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты Пецярбургскай АН]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Маскоўскага ўніверсітэта]] odu90yg00hms6gzvth5einhp1nbm4qb 0 805739 5123753 2026-04-09T09:29:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] 5123753 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] pdolm6cce9yfjqepyuzkt1dlx87dioo 0 805740 5123754 2026-04-09T09:29:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] 5123754 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] pdolm6cce9yfjqepyuzkt1dlx87dioo 0 805741 5123755 2026-04-09T09:29:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] 5123755 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч]] pdolm6cce9yfjqepyuzkt1dlx87dioo 0 805742 5123761 2026-04-09T10:42:58Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1344296759|Colonial empire]]» 5123761 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern_Empires_-_en.svg|міні|Мапа сучасных імперый свету паміж 1492 і 1945 гадамі]] '''Каланіяльная імперыя''' — гэта [[Суверэнная дзяржава|дзяржава]], якая займаецца [[Каланізацыя|каланізацыяй]] і, магчыма, стварае або падтрымлівае [[Калонія|калоніі]], прасякнутыя нейкай формай каланіяльнасці і [[Каланіялізм|каланіялізму]] . Такія дзяржавы могуць пашырацца як на сумежныя тэрыторыі, так і [[Тэрыторыя|за мора]]. Каланіяльныя імперыі могуць ствараць калоніі ў якасці пасяленчых калоній (асад, слабод) дзеля жыцця ўласнага тытульнага насельніцтва [[Метраполія|метраполіі]] на чужых тэрыторыях, а могуць рознымі спосабамі ствараць выгодныя сабе нераўнапраўныя адносіны з тубыльскім насельніцтвам і палітычнымі структурамі - [[каланіялізм]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/modern-world-history/colonial-empire/|title=Colonial Empire: Definition {{!}} StudySmarter|website=StudySmarter UK|access-date=2024-07-31}}</ref>. Да пашырэння еўрапейскіх дзяржаў ранняга Новага часу іншыя [[Імперыя|імперыі]] заваёўвалі і каланізавалі тэрыторыі, такія як [[Рымская імперыя]] ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі. Мадэрныя каланіяльныя імперыі ўпершыню ўзніклі з гонкай у Эру Вялікіх Геаграфічных адкрыццяў паміж найбольш развітымі еўрапейскімі марскімі дзяржавамі таго часу, Партугаліяй і Іспаніяй, на працягу 15 стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=Hale, Sebastian. Ferdinand Magellan The Global Navigator. Shubham. Retrieved 15 July 2025. Following Magellan, the exploration race intensified. Spain, Portugal, England and France eagerly sought to stake their claim on the riches of the New World and beyond.}}</ref>. Першапачатковым імпульсам стварэння гэтых і наступных разрозненых марскіх імперый быў гандаль, абумоўлены працягам шляхецкага экспансіянізма пасля [[Рэканкіста|Рэканкісты]], новымі ідэямі і [[Капіталізм|капіталізмам]], які рос з еўрапейскага [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Амаль адразу пры пасярэдніцтве [[Папа Рымскі|папства]] былі заключаны пагадненні аб падзеле свету паміж Гішпаніяй і Партугаліяй ў 1479, [[Inter caetera|1493]] і [[Тардэсільяскі дагавор|1494 гадах]]. Яшчэ адной крыніцай еўрапейскага [[Імперыялізм|імперыялізма]] была гандлёвая канкурэнцыя паміж еўрапейскімі хрысціянамі спачатку іберыйцаў з [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцаімі]] і [[Венецыянская рэспубліка|веніцыянцамі]], а потым [[Асманская імперыя|асманскімі]] мусульманамі. Асабліва вострай яна стала, калі туркі захапілі [[Канстанцінопаль|Канстцінопаль]] і пачалі закрываць гандль на поўдні Міжземнамор'я ў 15 ст., што прымусілі іспанцаў і партугальцаў шукаць новыя гандлёвыя шляхі ў [[Індыйскі субкантынент|Індыю]] і, у меншай ступені, у Кітай. Нягледзячы на тое, што калоніі існавалі ў [[Антычнасць|класічнай старажытнасці]], асабліва сярод [[Фінікія|фінікійцаў]] і [[Старажытная Грэцыя|старажытных грэкаў]], якія такім чынам засялілі шматлікія астравы і ўзбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], гэтыя калоніі былі палітычна незалежнымі ад [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў,]] з якіх яны ўзніклі, і таму не ўяўлялі сабой каланіяльнай імперыі у сучасным разуменні. Гэтая парадыгма змянілася у часы [[Эліністычны Егіпет|Пталамееўскай]], [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]] і [[Рымская імперыя|Рымскай імперый]]. Еўрапейскія краіны эпохі Новага Часу, якія стварылі каланіяльныя імперыі — гэта [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанія]], [[Іспанская імперыя|Іспанія]], [[Калоніі Партугаліі|Партугалія]], [[Калоніі Італіі|Італія]], [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]], [[Калоніі Францыі|Францыя]], [[Германская імперыя|Германія]], [[Бельгійская каланіяльная імперыя|Бельгія,]] [[Расійская імперыя|Расея]]. Яны базаваліся на вайсковым кантролі тэрыторыі і нераўнапраўных стасунках метраполій з іх карэннымі элітамі (князямі, султанамі, махараджамі і гд.). Больш дробныя і меньш удалыя спробы зрабілі [[Шведская імперыя|Швецыя]], [[Данія]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыя,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыя]], [[Рэч Паспалітая]]. Да не еўрапейскіх каланіяльных імперый даследчыкі адносяць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША,]] [[Японская імперыя|Японію]] і [[Асманская імперыя|Асманскую]], старажытныя імерыі: Кітай, Персію, Эфіопію, Сікхаў і Цэйлон <ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/years-colonized|title=Years a country was an European overseas colony|website=Our World in Data|access-date=2024-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism {{!}} Definition, History, Examples, & Effects {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2024-06-28}}</ref>   == Гісторыя == === Еўрапейскія каланіяльныя імперыі === Пад кіраўніцтвам [[Генрых Мараплавец|Генрыха Марахода (уласн. Навігатара)]] Партугалія пачала ствараць першую глабальную гандлёвую сетку і адну з першых каланіяльных [[Калоніі Партугаліі|імперый]] <ref>{{Cite book|archivedate=https://web.archive.org/web/20210810023355/https://www.cambridge.org/core/books/concise-history-of-spain/spain-as-the-first-global-empire/F7B8F313785D9617BA12636F41696996|lastauthoramp=live}}</ref> <ref>Powell, Philip Wayne ([1991?]). Árbol de odio: la leyenda negra y sus consecuencias en las relaciones entre Estados Unidos y el mundo hispánico. Ediciones Iris de Paz. {{ISBN|9788440488855}}. OCLC 55157841</ref>. Імперыя распаўсюдзілася на велізарную колькасць тэрыторый па ўсім свеце (асабліва ў адзін час у XVI стагоддзі), якія цяпер з'яўляюцца часткай 60 розных суверэнных дзяржаў . Партугалія у пэўны час кантралявала [[Бразілія|Бразілію]], сучасны [[Калонія-дэль-Сакрамента|Уругвай]] і некаторыя рыбалоўныя парты на поўначы [[Амерыка|Амерыкі]]; Анголу, Мазамбік, [[Партугальская Гвінея|Партугальскую Гвінею]] і Сан-Тамэ і Прынсіпі [[Афрыка|Афрыцы]] [[Чорная Афрыка|на поўдзень ад Сахары]]; гарады, крэпасці або тэрыторыі на ўсіх [[Азія|азіяцкіх]] субкантынентах - [[Маскат]], Ормус і [[Бахрэйн]] у [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] ; [[Гоа]], [[Мумбаі|Бамбей]], [[Даман і Дыу|Даман і Дыў]] у [[Партугальская Індыя|Індыі]]; Партугальскі Цэйлон; Малака, базы ў Паўднёва-Усходняй Азіі і [[Аўстралія і Акіянія|Акіяніі]] - [[Макасар]], [[Салор|Солор]], [[Банда (астравы)|Банда]], [[Амбон (востраў)|Амбон]] і іншыя на [[Малукскія астравы|Малукскіх]] астравах, Партугальскі Тымор; і ''перавалачныя'' базы Макао і анклаў Дэдзіма ([[Нагасакі]]) ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], сярод іншых больш меньш доўга або каротка-часовых уладанняў. [[Файл:Colonisation2.gif|цэнтр|міні|{{Center|тэрытарыяльная эвалюцыя каланіяльных дзяржаў уключаючы іх спадчыннікаў (такіх як СССР, Турцыя)}}]] Падчас свайго ''[[Залаты век Іспаніі|Залатога перыяду]]'' [[Іспанская імперыя]] валодала [[Мексіка|Мексікай]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]], [[Філіпіны|Філіпінамі]], усёй паўднёвай Італіяй, участкам тэрыторый ад [[Міланскае герцагства|Міланскага герцагства]] да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Люксембург|Люксембурга]] і [[Бельгія|Бельгіі]], часткай [[Бургундыя|Бургундыі]]. Яна мела шматлікія каланіяльныя паселішчы ў Амерыцы, Афрыцы і Азіі. Уладанні ў Еўропе, Афрыцы, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], Амерыцы, [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Усходняй Азіі апраўдалі глабальную прысутнасць Іспанскай імперыі - [[Універсалізм|ўніверсалізм]] [[Габсбургі|Габсбургаў]]. З 1580 па 1640 год [[Калоніі Партугаліі|Партугальская імперыя]] і Іспанская імперыя былі аб'яднаны ў [[Асабістая унія|асабістай уніі]] сваіх [[Іспанскія Габсбургі|манархаў Габсбургаў]] у перыяд ''Іберыйскай уніі'', але пад кіраўніцтвам вышэйшага Мадрыдскага ўрада захоўваліся іх асобныя адміністрацыі. [[Файл:Colonization_1945_Spanish_script.png|міні|Каланіяльныя дзяржавы ў 1945 годзе]] Наступныя каланіяльныя імперыі заклалі Англія, [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]] і [[Калоніі Францыі|Францыя]]. На працягу 19-га і пачатку 20-га стагоддзя, дзякуючы свайму тэхналагічнай і марской перавазе, [[Брытанская імперыя]] паступова пашыралася і стала найбуйнейшай імперыяй у гісторыі чалавецтва; на піку свайго росквіту яна кіравала больш чым чвэрцю сушы Зямлі і 24% насельніцтва. Роля Вялікабрытаніі як глабальнага гегемона ў гэты час адкрыла стагоддзе «[[Pax Britannica|Брытанскага свету]]». Яно працягвалася з канца [[Антыфранцузскія кааліцыі|Французскай рэвалюцыі і Напалеонаўскіх войнаў]] да пачатку Першай [[Першая сусветная вайна|сусветнай вайны.]] У часы [[Неаімперыялізм|Новага імперыялізму]] Бельгія, Італія і Германія таксама пабудавалі свае [[Каланіяльны падзел Афрыкі|каланіяльныя імперыі ў Афрыцы]], у той час як [[Японская імперыя|Японія]] пачала ўгрызацца ў былыя кітайскія ўладанні пасля таго, як завяршыла ўласную [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|мадэрнізацыю]] .{{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] [[Катэгорыя:Імперыі]] [[Катэгорыя:Метраполіі]] [[Катэгорыя:Каланіялізм пасяленцаў у Азіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Новага часу]] [[Катэгорыя:Мадэрн]] [[Катэгорыя:Імперыялізм]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] s96xdh6p2d7zydmdgsyhnth2bwel44p 5123762 5123761 2026-04-09T10:47:27Z Voūk12 159072 5123762 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern_Empires_-_en.svg|міні|Мапа сучасных імперый свету паміж 1492 і 1945 гадамі]] '''Каланіяльная імперыя''' — гэта [[Суверэнная дзяржава|дзяржава]], якая займаецца [[Каланізацыя|каланізацыяй]] і, магчыма, стварае або падтрымлівае [[Калонія|калоніі]], прасякнутыя нейкай формай каланіяльнасці і [[Каланіялізм|каланіялізму]] . Такія дзяржавы могуць пашырацца як на сумежныя тэрыторыі, так і [[Тэрыторыя|за мора]]. Каланіяльныя імперыі могуць ствараць калоніі ў якасці пасяленчых калоній (асад, слабод) дзеля жыцця ўласнага тытульнага насельніцтва [[Метраполія|метраполіі]] на чужых тэрыторыях, а могуць рознымі спосабамі ствараць выгодныя сабе нераўнапраўныя адносіны з тубыльскім насельніцтвам і палітычнымі структурамі - [[каланіялізм]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/modern-world-history/colonial-empire/|title=Colonial Empire: Definition {{!}} StudySmarter|website=StudySmarter UK|access-date=2024-07-31}}</ref>. Да пашырэння еўрапейскіх дзяржаў ранняга Новага часу іншыя [[Імперыя|імперыі]] заваёўвалі і каланізавалі тэрыторыі, такія як [[Рымская імперыя]] ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі. Мадэрныя каланіяльныя імперыі ўпершыню ўзніклі з гонкай у Эру Вялікіх Геаграфічных адкрыццяў паміж найбольш развітымі еўрапейскімі марскімі дзяржавамі таго часу, Партугаліяй і Іспаніяй, на працягу 15 стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=Hale, Sebastian. Ferdinand Magellan The Global Navigator. Shubham. Retrieved 15 July 2025. Following Magellan, the exploration race intensified. Spain, Portugal, England and France eagerly sought to stake their claim on the riches of the New World and beyond.}}</ref>. Першапачатковым імпульсам стварэння гэтых і наступных разрозненых марскіх імперый быў гандаль, абумоўлены працягам шляхецкага экспансіянізма пасля [[Рэканкіста|Рэканкісты]], новымі ідэямі і [[Капіталізм|капіталізмам]], які рос з еўрапейскага [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Амаль адразу пры пасярэдніцтве [[Папа Рымскі|папства]] былі заключаны пагадненні аб падзеле свету паміж Гішпаніяй і Партугаліяй ў 1479, [[Inter caetera|1493]] і [[Тардэсільяскі дагавор|1494 гадах]]. Яшчэ адной крыніцай еўрапейскага [[Імперыялізм|імперыялізма]] была гандлёвая канкурэнцыя паміж еўрапейскімі хрысціянамі спачатку іберыйцаў з [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцаімі]] і [[Венецыянская рэспубліка|веніцыянцамі]], а потым [[Асманская імперыя|асманскімі]] мусульманамі. Асабліва вострай яна стала, калі туркі захапілі [[Канстанцінопаль|Канстцінопаль]] і пачалі закрываць гандль на поўдні Міжземнамор'я ў 15 ст., што прымусілі іспанцаў і партугальцаў шукаць новыя гандлёвыя шляхі ў [[Індыйскі субкантынент|Індыю]] і, у меншай ступені, у Кітай. Нягледзячы на тое, што калоніі існавалі ў [[Антычнасць|класічнай старажытнасці]], асабліва сярод [[Фінікія|фінікійцаў]] і [[Старажытная Грэцыя|старажытных грэкаў]], якія такім чынам засялілі шматлікія астравы і ўзбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], гэтыя калоніі былі палітычна незалежнымі ад [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў,]] з якіх яны ўзніклі, і таму не ўяўлялі сабой каланіяльнай імперыі у сучасным разуменні. Гэтая парадыгма змянілася у часы [[Эліністычны Егіпет|Пталамееўскай]], [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]] і [[Рымская імперыя|Рымскай імперый]]. Еўрапейскія краіны эпохі Новага Часу, якія стварылі каланіяльныя імперыі — гэта [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанія]], [[Іспанская імперыя|Іспанія]], [[Калоніі Партугаліі|Партугалія]], [[Калоніі Італіі|Італія]], [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]], [[Калоніі Францыі|Францыя]], [[Германская імперыя|Германія]], [[Бельгійская каланіяльная імперыя|Бельгія,]] [[Расійская імперыя|Расея]]. Яны базаваліся на вайсковым кантролі тэрыторыі і нераўнапраўных стасунках метраполій з іх карэннымі элітамі (князямі, султанамі, махараджамі і гд.). Больш дробныя і меньш удалыя спробы зрабілі [[Шведская імперыя|Швецыя]], [[Данія]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыя,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыя]], [[Рэч Паспалітая]]. Да не еўрапейскіх каланіяльных імперый даследчыкі адносяць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША,]] [[Японская імперыя|Японію]] і [[Асманская імперыя|Асманскую]], старажытныя імерыі: Кітай, Персію, Эфіопію, Сікхаў і Цэйлон <ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/years-colonized|title=Years a country was an European overseas colony|website=Our World in Data|access-date=2024-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism {{!}} Definition, History, Examples, & Effects {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2024-06-28}}</ref>  == Гісторыя == === Еўрапейскія каланіяльныя імперыі === Пад кіраўніцтвам [[Генрых Мараплавец|Генрыха Марахода (уласн. Навігатара)]] Партугалія пачала ствараць першую глабальную гандлёвую сетку і адну з першых каланіяльных [[Калоніі Партугаліі|імперый]] <ref>Powell, Philip Wayne ([1991?]). Árbol de odio: la leyenda negra y sus consecuencias en las relaciones entre Estados Unidos y el mundo hispánico. Ediciones Iris de Paz. {{ISBN|9788440488855}}. OCLC 55157841</ref>. Імперыя распаўсюдзілася на велізарную колькасць тэрыторый па ўсім свеце (асабліва ў адзін час у XVI стагоддзі), якія цяпер з'яўляюцца часткай 60 розных суверэнных дзяржаў . Партугалія у пэўны час кантралявала [[Бразілія|Бразілію]], сучасны [[Калонія-дэль-Сакрамента|Уругвай]] і некаторыя рыбалоўныя парты на поўначы [[Амерыка|Амерыкі]]; Анголу, Мазамбік, [[Партугальская Гвінея|Партугальскую Гвінею]] і Сан-Тамэ і Прынсіпі [[Афрыка|Афрыцы]] [[Чорная Афрыка|на поўдзень ад Сахары]]; гарады, крэпасці або тэрыторыі на ўсіх [[Азія|азіяцкіх]] субкантынентах - [[Маскат]], Ормус і [[Бахрэйн]] у [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] ; [[Гоа]], [[Мумбаі|Бамбей]], [[Даман і Дыу|Даман і Дыў]] у [[Партугальская Індыя|Індыі]]; Партугальскі Цэйлон; Малака, базы ў Паўднёва-Усходняй Азіі і [[Аўстралія і Акіянія|Акіяніі]] - [[Макасар]], [[Салор|Солор]], [[Банда (астравы)|Банда]], [[Амбон (востраў)|Амбон]] і іншыя на [[Малукскія астравы|Малукскіх]] астравах, Партугальскі Тымор; і ''перавалачныя'' базы Макао і анклаў Дэдзіма ([[Нагасакі]]) ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], сярод іншых больш меньш доўга або каротка-часовых уладанняў. [[Файл:Colonisation2.gif|цэнтр|міні|{{Center|тэрытарыяльная эвалюцыя каланіяльных дзяржаў уключаючы іх спадчыннікаў (такіх як СССР, Турцыя)}}]] Падчас свайго ''[[Залаты век Іспаніі|Залатога перыяду]]'' [[Іспанская імперыя]] валодала [[Мексіка|Мексікай]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]], [[Філіпіны|Філіпінамі]], усёй паўднёвай Італіяй, участкам тэрыторый ад [[Міланскае герцагства|Міланскага герцагства]] да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Люксембург|Люксембурга]] і [[Бельгія|Бельгіі]], часткай [[Бургундыя|Бургундыі]]. Яна мела шматлікія каланіяльныя паселішчы ў Амерыцы, Афрыцы і Азіі. Уладанні ў Еўропе, Афрыцы, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], Амерыцы, [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Усходняй Азіі апраўдалі глабальную прысутнасць Іспанскай імперыі - [[Універсалізм|ўніверсалізм]] [[Габсбургі|Габсбургаў]]. З 1580 па 1640 год [[Калоніі Партугаліі|Партугальская імперыя]] і Іспанская імперыя былі аб'яднаны ў [[Асабістая унія|асабістай уніі]] сваіх [[Іспанскія Габсбургі|манархаў Габсбургаў]] у перыяд ''Іберыйскай уніі'', але пад кіраўніцтвам вышэйшага Мадрыдскага ўрада захоўваліся іх асобныя адміністрацыі. [[Файл:Colonization_1945_Spanish_script.png|міні|Каланіяльныя дзяржавы ў 1945 годзе]] Наступныя каланіяльныя імперыі заклалі Англія, [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]] і [[Калоніі Францыі|Францыя]]. На працягу 19-га і пачатку 20-га стагоддзя, дзякуючы свайму тэхналагічнай і марской перавазе, [[Брытанская імперыя]] паступова пашыралася і стала найбуйнейшай імперыяй у гісторыі чалавецтва; на піку свайго росквіту яна кіравала больш чым чвэрцю сушы Зямлі і 24% насельніцтва. Роля Вялікабрытаніі як глабальнага гегемона ў гэты час адкрыла стагоддзе «[[Pax Britannica|Брытанскага свету]]». Яно працягвалася з канца [[Антыфранцузскія кааліцыі|Французскай рэвалюцыі і Напалеонаўскіх войнаў]] да пачатку Першай [[Першая сусветная вайна|сусветнай вайны.]] У часы [[Неаімперыялізм|Новага імперыялізму]] Бельгія, Італія і Германія таксама пабудавалі свае [[Каланіяльны падзел Афрыкі|каланіяльныя імперыі ў Афрыцы]], у той час як [[Японская імперыя|Японія]] пачала ўгрызацца ў былыя кітайскія ўладанні пасля таго, як завяршыла ўласную [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|мадэрнізацыю]]. == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] [[Катэгорыя:Імперыі]] [[Катэгорыя:Метраполіі]] [[Катэгорыя:Каланіялізм пасяленцаў у Азіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Новага часу]] [[Катэгорыя:Мадэрн]] [[Катэгорыя:Імперыялізм]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] h05yum12zrpuq294jjl7y997zsjtlbx 5123768 5123762 2026-04-09T10:55:54Z Voūk12 159072 5123768 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern_Empires_-_en.svg|міні|Мапа сучасных імперый свету паміж 1492 і 1945 гадамі]] '''Каланіяльная імперыя''' — гэта [[Суверэнная дзяржава|дзяржава]], якая займаецца [[Каланізацыя|каланізацыяй]] і, магчыма, стварае або падтрымлівае [[Калонія|калоніі]], прасякнутыя нейкай формай каланіяльнасці і [[Каланіялізм|каланіялізму]] . Такія дзяржавы могуць пашырацца як на сумежныя тэрыторыі, так і [[Тэрыторыя|за мора]]. Каланіяльныя імперыі могуць ствараць калоніі ў якасці пасяленняў (калоній, асад, слабод) дзеля жыцця ўласнага, тытульнага насельніцтва [[Метраполія|метраполіі]] на чужых тэрыторыях, а могуць рознымі спосабамі ствараць выгодныя сабе нераўнапраўныя адносіны з тубыльскім насельніцтвам і палітычнымі структурамі - [[каланіялізм]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/modern-world-history/colonial-empire/|title=Colonial Empire: Definition {{!}} StudySmarter|website=StudySmarter UK|access-date=2024-07-31}}</ref>. Да пашырэння еўрапейскіх дзяржаў ранняга Новага часу іншыя [[Імперыя|імперыі]] заваёўвалі і каланізавалі тэрыторыі, такія як [[Рымская імперыя]] ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі. Мадэрныя каланіяльныя імперыі ўпершыню ўзніклі з гонкай у Эру Вялікіх Геаграфічных адкрыццяў паміж найбольш развітымі еўрапейскімі марскімі дзяржавамі таго часу, Партугаліяй і Іспаніяй, на працягу 15 стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=Hale, Sebastian. Ferdinand Magellan The Global Navigator. Shubham. Retrieved 15 July 2025. Following Magellan, the exploration race intensified. Spain, Portugal, England and France eagerly sought to stake their claim on the riches of the New World and beyond.}}</ref>. Першапачатковым імпульсам стварэння гэтых і наступных разрозненых марскіх імперый быў гандаль, абумоўлены працягам шляхецкага экспансіянізма пасля [[Рэканкіста|Рэканкісты]], новымі ідэямі і [[Капіталізм|капіталізмам]], які рос з еўрапейскага [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Амаль адразу пры пасярэдніцтве [[Папа Рымскі|папства]] былі заключаны пагадненні аб падзеле свету паміж Гішпаніяй і Партугаліяй ў 1479, [[Inter caetera|1493]] і [[Тардэсільяскі дагавор|1494 гадах]]. Яшчэ адной крыніцай еўрапейскага [[Імперыялізм|імперыялізма]] была гандлёвая канкурэнцыя паміж еўрапейскімі хрысціянамі спачатку іберыйцаў з [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцаімі]] і [[Венецыянская рэспубліка|веніцыянцамі]], а потым [[Асманская імперыя|асманскімі]] мусульманамі. Асабліва вострай яна стала, калі туркі захапілі [[Канстанцінопаль|Канстцінопаль]] і пачалі закрываць гандль на поўдні Міжземнамор'я ў 15 ст., што прымусілі іспанцаў і партугальцаў шукаць новыя гандлёвыя шляхі ў [[Індыйскі субкантынент|Індыю]] і, у меншай ступені, у Кітай. Нягледзячы на тое, што калоніі існавалі ў [[Антычнасць|класічнай старажытнасці]], асабліва сярод [[Фінікія|фінікійцаў]] і [[Старажытная Грэцыя|старажытных грэкаў]], якія такім чынам засялілі шматлікія астравы і ўзбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], гэтыя калоніі былі палітычна незалежнымі ад [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў,]] з якіх яны ўзніклі, і таму не ўяўлялі сабой каланіяльнай імперыі у сучасным разуменні. Гэтая парадыгма змянілася у часы [[Эліністычны Егіпет|Пталамееўскай]], [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]] і [[Рымская імперыя|Рымскай імперый]]. '''Еўрапейскія краіны''' эпохі Новага Часу, якія стварылі каланіяльныя імперыі — гэта [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанія]], [[Іспанская імперыя|Іспанія]], [[Калоніі Партугаліі|Партугалія]], [[Калоніі Італіі|Італія]], [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]], [[Калоніі Францыі|Францыя]], [[Германская імперыя|Германія]], [[Бельгійская каланіяльная імперыя|Бельгія,]] [[Расійская імперыя|Расея]]. Характэранй рысай першай хвалі імперыялізму было тое што яны базаваліся на '''простым''' '''вайсковым кантролі''' еўрапейскіх рангавых імперый над скароннай тэрыторыяй і нераўнапраўных стасунках метраполій з іх элітамі карэнных народаў (князямі, султанамі, махараджамі і гд.) якія праводзілі іх уладу на месцах. Больш дробныя і меньш удалыя спробы у эпоху Новага часу зрабілі [[Шведская імперыя|Швецыя]], [[Данія]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыя,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыя]], [[Рэч Паспалітая]]. Да '''''не еўрапейскіх''''' каланіяльных імперый даследчыкі адносяць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША,]] [[Японская імперыя|Японію]] і [[Асманская імперыя|Асманскую]], старажытныя імерыі: Кітай, Персію, Эфіопію і інш. <ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/years-colonized|title=Years a country was an European overseas colony|website=Our World in Data|access-date=2024-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism {{!}} Definition, History, Examples, & Effects {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2024-06-28}}</ref>  == Гісторыя == === Еўрапейскія каланіяльныя імперыі === Пад кіраўніцтвам [[Генрых Мараплавец|Генрыха Марахода (уласн. Навігатара)]] Партугалія пачала ствараць першую глабальную гандлёвую сетку і адну з першых каланіяльных [[Калоніі Партугаліі|імперый]] <ref>Powell, Philip Wayne ([1991?]). Árbol de odio: la leyenda negra y sus consecuencias en las relaciones entre Estados Unidos y el mundo hispánico. Ediciones Iris de Paz. {{ISBN|9788440488855}}. OCLC 55157841</ref>. Імперыя распаўсюдзілася на велізарную колькасць тэрыторый па ўсім свеце (асабліва ў адзін час у XVI стагоддзі), якія цяпер з'яўляюцца часткай 60 розных суверэнных дзяржаў . Партугалія у пэўны час кантралявала [[Бразілія|Бразілію]], сучасны [[Калонія-дэль-Сакрамента|Уругвай]] і некаторыя рыбалоўныя парты на поўначы [[Амерыка|Амерыкі]]; Анголу, Мазамбік, [[Партугальская Гвінея|Партугальскую Гвінею]] і Сан-Тамэ і Прынсіпі [[Афрыка|Афрыцы]] [[Чорная Афрыка|на поўдзень ад Сахары]]; гарады, крэпасці або тэрыторыі на ўсіх [[Азія|азіяцкіх]] субкантынентах - [[Маскат]], Ормус і [[Бахрэйн]] у [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] ; [[Гоа]], [[Мумбаі|Бамбей]], [[Даман і Дыу|Даман і Дыў]] у [[Партугальская Індыя|Індыі]]; Партугальскі Цэйлон; Малака, базы ў Паўднёва-Усходняй Азіі і [[Аўстралія і Акіянія|Акіяніі]] - [[Макасар]], [[Салор|Солор]], [[Банда (астравы)|Банда]], [[Амбон (востраў)|Амбон]] і іншыя на [[Малукскія астравы|Малукскіх]] астравах, Партугальскі Тымор; і ''перавалачныя'' базы Макао і анклаў Дэдзіма ([[Нагасакі]]) ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], сярод іншых больш меньш доўга або каротка-часовых уладанняў. [[Файл:Colonisation2.gif|цэнтр|міні|{{Center|тэрытарыяльная эвалюцыя каланіяльных дзяржаў уключаючы іх спадчыннікаў (такіх як СССР, Турцыя)}}]] Падчас свайго ''[[Залаты век Іспаніі|Залатога перыяду]]'' [[Іспанская імперыя]] валодала [[Мексіка|Мексікай]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]], [[Філіпіны|Філіпінамі]], усёй паўднёвай Італіяй, участкам тэрыторый ад [[Міланскае герцагства|Міланскага герцагства]] да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Люксембург|Люксембурга]] і [[Бельгія|Бельгіі]], часткай [[Бургундыя|Бургундыі]]. Яна мела шматлікія каланіяльныя паселішчы ў Амерыцы, Афрыцы і Азіі. Уладанні ў Еўропе, Афрыцы, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], Амерыцы, [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Усходняй Азіі апраўдалі глабальную прысутнасць Іспанскай імперыі - [[Універсалізм|ўніверсалізм]] [[Габсбургі|Габсбургаў]]. З 1580 па 1640 год [[Калоніі Партугаліі|Партугальская імперыя]] і Іспанская імперыя былі аб'яднаны ў [[Асабістая унія|асабістай уніі]] сваіх [[Іспанскія Габсбургі|манархаў Габсбургаў]] у перыяд ''Іберыйскай уніі'', але пад кіраўніцтвам вышэйшага Мадрыдскага ўрада захоўваліся іх асобныя адміністрацыі. [[Файл:Colonization_1945_Spanish_script.png|міні|Каланіяльныя дзяржавы ў 1945 годзе]] Наступныя каланіяльныя імперыі заклалі Англія, [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]] і [[Калоніі Францыі|Францыя]]. На працягу 19-га і пачатку 20-га стагоддзя, дзякуючы свайму тэхналагічнай і марской перавазе, [[Брытанская імперыя]] паступова пашыралася і стала найбуйнейшай імперыяй у гісторыі чалавецтва; на піку свайго росквіту яна кіравала больш чым чвэрцю сушы Зямлі і 24% насельніцтва. Роля Вялікабрытаніі як глабальнага гегемона ў гэты час адкрыла стагоддзе «[[Pax Britannica|Брытанскага свету]]». Яно працягвалася з канца [[Антыфранцузскія кааліцыі|Французскай рэвалюцыі і Напалеонаўскіх войнаў]] да пачатку Першай [[Першая сусветная вайна|сусветнай вайны.]] У часы [[Неаімперыялізм|Новага імперыялізму]] Бельгія, Італія і Германія таксама пабудавалі свае [[Каланіяльны падзел Афрыкі|каланіяльныя імперыі ў Афрыцы]], у той час як [[Японская імперыя|Японія]] пачала ўгрызацца ў былыя кітайскія ўладанні пасля таго, як завяршыла ўласную [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|мадэрнізацыю]]. == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] [[Катэгорыя:Імперыі]] [[Катэгорыя:Метраполіі]] [[Катэгорыя:Каланіялізм пасяленцаў у Азіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Новага часу]] [[Катэгорыя:Мадэрн]] [[Катэгорыя:Імперыялізм]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] fft858i13dcljyyyfkyh06b22r89eue 5123770 5123768 2026-04-09T10:58:57Z Voūk12 159072 5123770 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern_Empires_-_en.svg|міні|Мапа сучасных імперый свету паміж 1492 і 1945 гадамі]] '''Каланіяльная імперыя''' — гэта [[Суверэнная дзяржава|дзяржава]], якая займаецца [[Каланізацыя|каланізацыяй]] і, магчыма, стварае або падтрымлівае [[Калонія|калоніі]], прасякнутыя нейкай формай каланіяльнасці і [[Каланіялізм|каланіялізму]] . Такія дзяржавы могуць пашырацца як на сумежныя тэрыторыі, так і [[Тэрыторыя|за мора]]. Каланіяльныя імперыі могуць ствараць калоніі ў якасці пасяленняў (калоній, асад, слабод) дзеля жыцця ўласнага, тытульнага насельніцтва [[Метраполія|метраполіі]] на чужых тэрыторыях, а могуць рознымі спосабамі ствараць выгодныя сабе нераўнапраўныя адносіны з тубыльскім насельніцтвам і палітычнымі структурамі - [[каланіялізм]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/modern-world-history/colonial-empire/|title=Colonial Empire: Definition {{!}} StudySmarter|website=StudySmarter UK|access-date=2024-07-31}}</ref>. Да пашырэння еўрапейскіх дзяржаў ранняга Новага часу іншыя [[Імперыя|імперыі]] заваёўвалі і каланізавалі тэрыторыі, такія як [[Рымская імперыя]] ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі. Мадэрныя каланіяльныя імперыі ўпершыню ўзніклі з гонкай у Эру Вялікіх Геаграфічных адкрыццяў паміж найбольш развітымі еўрапейскімі марскімі дзяржавамі таго часу, Партугаліяй і Іспаніяй, на працягу 15 стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=Hale, Sebastian. Ferdinand Magellan The Global Navigator. Shubham. Retrieved 15 July 2025. Following Magellan, the exploration race intensified. Spain, Portugal, England and France eagerly sought to stake their claim on the riches of the New World and beyond.}}</ref>. Першапачатковым імпульсам стварэння гэтых і наступных разрозненых марскіх імперый быў гандаль, абумоўлены працягам шляхецкага экспансіянізма пасля [[Рэканкіста|Рэканкісты]], новымі ідэямі і [[Капіталізм|капіталізмам]], які рос з еўрапейскага [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Амаль адразу пры пасярэдніцтве [[Папа Рымскі|папства]] былі заключаны пагадненні аб падзеле свету паміж Гішпаніяй і Партугаліяй ў 1479, [[Inter caetera|1493]] і [[Тардэсільяскі дагавор|1494 гадах]]. Яшчэ адной крыніцай еўрапейскага [[Імперыялізм|імперыялізма]] была гандлёвая канкурэнцыя паміж еўрапейскімі хрысціянамі спачатку іберыйцаў з [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцаімі]] і [[Венецыянская рэспубліка|веніцыянцамі]], а потым [[Асманская імперыя|асманскімі]] мусульманамі. Асабліва вострай яна стала, калі туркі захапілі [[Канстанцінопаль|Канстцінопаль]] і пачалі закрываць гандль на поўдні Міжземнамор'я ў 15 ст., што прымусілі іспанцаў і партугальцаў шукаць новыя гандлёвыя шляхі ў [[Індыйскі субкантынент|Індыю]] і, у меншай ступені, у Кітай. Нягледзячы на тое, што калоніі існавалі ў [[Антычнасць|класічнай старажытнасці]], асабліва сярод [[Фінікія|фінікійцаў]] і [[Старажытная Грэцыя|старажытных грэкаў]], якія такім чынам засялілі шматлікія астравы і ўзбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], гэтыя калоніі былі палітычна незалежнымі ад [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў,]] з якіх яны ўзніклі, і таму не ўяўлялі сабой каланіяльнай імперыі у сучасным разуменні. Гэтая парадыгма змянілася у часы [[Эліністычны Егіпет|Пталамееўскай]], [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]] і [[Рымская імперыя|Рымскай імперый]]. '''Еўрапейскія краіны''' эпохі Новага Часу, якія стварылі каланіяльныя імперыі — гэта [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанія]], [[Іспанская імперыя|Іспанія]], [[Калоніі Партугаліі|Партугалія]], [[Калоніі Італіі|Італія]], [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]], [[Калоніі Францыі|Францыя]], [[Германская імперыя|Германія]], [[Бельгійская каланіяльная імперыя|Бельгія,]] [[Расійская імперыя|Расея]]. Характэранй рысай першай хвалі імперыялізму было тое што яны базаваліся на '''вайсковым кантролі''' еўрапейскіх рангавых імперый над скароннай тэрыторыяй і нераўнапраўных стасунках метраполій з элітамі карэнных народаў (князямі, султанамі, махараджамі і гд.) якія праводзілі уладу цэнтра на месцах. Больш дробныя і меньш удалыя спробы у эпоху Новага часу стварыць каланіяльныя імперыі зрабілі [[Шведская імперыя|Швецыя]], [[Данія]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыя,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыя]], [[Рэч Паспалітая]]. Да '''''не еўрапейскіх''''' каланіяльных імперый даследчыкі адносяць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША,]] [[Японская імперыя|Японскую]], [[Асманская імперыя|Асманскую]] і старажытныя імерыі: Кітай, Персію, Эфіопію і інш. <ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/years-colonized|title=Years a country was an European overseas colony|website=Our World in Data|access-date=2024-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism {{!}} Definition, History, Examples, & Effects {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2024-06-28}}</ref>  == Гісторыя == === Еўрапейскія каланіяльныя імперыі === Пад кіраўніцтвам [[Генрых Мараплавец|Генрыха Марахода (уласн. Навігатара)]] Партугалія пачала ствараць першую глабальную гандлёвую сетку і адну з першых каланіяльных [[Калоніі Партугаліі|імперый]] <ref>Powell, Philip Wayne ([1991?]). Árbol de odio: la leyenda negra y sus consecuencias en las relaciones entre Estados Unidos y el mundo hispánico. Ediciones Iris de Paz. {{ISBN|9788440488855}}. OCLC 55157841</ref>. Імперыя распаўсюдзілася на велізарную колькасць тэрыторый па ўсім свеце (асабліва ў адзін час у XVI стагоддзі), якія цяпер з'яўляюцца часткай 60 розных суверэнных дзяржаў . Партугалія у пэўны час кантралявала [[Бразілія|Бразілію]], сучасны [[Калонія-дэль-Сакрамента|Уругвай]] і некаторыя рыбалоўныя парты на поўначы [[Амерыка|Амерыкі]]; Анголу, Мазамбік, [[Партугальская Гвінея|Партугальскую Гвінею]] і Сан-Тамэ і Прынсіпі [[Афрыка|Афрыцы]] [[Чорная Афрыка|на поўдзень ад Сахары]]; гарады, крэпасці або тэрыторыі на ўсіх [[Азія|азіяцкіх]] субкантынентах - [[Маскат]], Ормус і [[Бахрэйн]] у [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] ; [[Гоа]], [[Мумбаі|Бамбей]], [[Даман і Дыу|Даман і Дыў]] у [[Партугальская Індыя|Індыі]]; Партугальскі Цэйлон; Малака, базы ў Паўднёва-Усходняй Азіі і [[Аўстралія і Акіянія|Акіяніі]] - [[Макасар]], [[Салор|Солор]], [[Банда (астравы)|Банда]], [[Амбон (востраў)|Амбон]] і іншыя на [[Малукскія астравы|Малукскіх]] астравах, Партугальскі Тымор; і ''перавалачныя'' базы Макао і анклаў Дэдзіма ([[Нагасакі]]) ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], сярод іншых больш меньш доўга або каротка-часовых уладанняў. [[Файл:Colonisation2.gif|цэнтр|міні|{{Center|тэрытарыяльная эвалюцыя каланіяльных дзяржаў уключаючы іх спадчыннікаў (такіх як СССР, Турцыя)}}]] Падчас свайго ''[[Залаты век Іспаніі|Залатога перыяду]]'' [[Іспанская імперыя]] валодала [[Мексіка|Мексікай]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]], [[Філіпіны|Філіпінамі]], усёй паўднёвай Італіяй, участкам тэрыторый ад [[Міланскае герцагства|Міланскага герцагства]] да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Люксембург|Люксембурга]] і [[Бельгія|Бельгіі]], часткай [[Бургундыя|Бургундыі]]. Яна мела шматлікія каланіяльныя паселішчы ў Амерыцы, Афрыцы і Азіі. Уладанні ў Еўропе, Афрыцы, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], Амерыцы, [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Усходняй Азіі апраўдалі глабальную прысутнасць Іспанскай імперыі - [[Універсалізм|ўніверсалізм]] [[Габсбургі|Габсбургаў]]. З 1580 па 1640 год [[Калоніі Партугаліі|Партугальская імперыя]] і Іспанская імперыя былі аб'яднаны ў [[Асабістая унія|асабістай уніі]] сваіх [[Іспанскія Габсбургі|манархаў Габсбургаў]] у перыяд ''Іберыйскай уніі'', але пад кіраўніцтвам вышэйшага Мадрыдскага ўрада захоўваліся іх асобныя адміністрацыі. [[Файл:Colonization_1945_Spanish_script.png|міні|Каланіяльныя дзяржавы ў 1945 годзе]] Наступныя каланіяльныя імперыі заклалі Англія, [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]] і [[Калоніі Францыі|Францыя]]. На працягу 19-га і пачатку 20-га стагоддзя, дзякуючы свайму тэхналагічнай і марской перавазе, [[Брытанская імперыя]] паступова пашыралася і стала найбуйнейшай імперыяй у гісторыі чалавецтва; на піку свайго росквіту яна кіравала больш чым чвэрцю сушы Зямлі і 24% насельніцтва. Роля Вялікабрытаніі як глабальнага гегемона ў гэты час адкрыла стагоддзе «[[Pax Britannica|Брытанскага свету]]». Яно працягвалася з канца [[Антыфранцузскія кааліцыі|Французскай рэвалюцыі і Напалеонаўскіх войнаў]] да пачатку Першай [[Першая сусветная вайна|сусветнай вайны.]] У часы [[Неаімперыялізм|Новага імперыялізму]] Бельгія, Італія і Германія таксама пабудавалі свае [[Каланіяльны падзел Афрыкі|каланіяльныя імперыі ў Афрыцы]], у той час як [[Японская імперыя|Японія]] пачала ўгрызацца ў былыя кітайскія ўладанні пасля таго, як завяршыла ўласную [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|мадэрнізацыю]]. == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] [[Катэгорыя:Імперыі]] [[Катэгорыя:Метраполіі]] [[Катэгорыя:Каланіялізм пасяленцаў у Азіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Новага часу]] [[Катэгорыя:Мадэрн]] [[Катэгорыя:Імперыялізм]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] 9yhb9nvcf05tj2tvosoddb6t1voax1w 5123775 5123770 2026-04-09T11:03:30Z Voūk12 159072 5123775 wikitext text/x-wiki [[Файл:Modern_Empires_-_en.svg|міні|Мапа сучасных імперый свету паміж 1492 і 1945 гадамі]] '''Каланіяльная імперыя''' — гэта [[Суверэнная дзяржава|дзяржава]], якая займаецца [[Каланізацыя|каланізацыяй]] і, магчыма, стварае або падтрымлівае [[Калонія|калоніі]], прасякнутыя нейкай формай каланіяльнасці, [[Каланіялізм|каланіялізму]] і [[Імперыялізм|імперыялізма.]] Такія дзяржавы могуць пашырацца як на сумежныя тэрыторыі, так і [[Тэрыторыя|за мора]]. Каланіяльныя імперыі могуць ствараць калоніі ў якасці пасяленняў (калоній, асад, слабод) дзеля жыцця ўласнага, тытульнага насельніцтва [[Метраполія|метраполіі]] на чужых тэрыторыях, а могуць рознымі спосабамі ствараць выгодныя сабе нераўнапраўныя адносіны з тубыльскім насельніцтвам і палітычнымі структурамі - [[каланіялізм]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/modern-world-history/colonial-empire/|title=Colonial Empire: Definition {{!}} StudySmarter|website=StudySmarter UK|access-date=2024-07-31}}</ref>. Да пашырэння еўрапейскіх дзяржаў ранняга Новага часу іншыя [[Імперыя|імперыі]] заваёўвалі і каланізавалі тэрыторыі, такія як [[Рымская імперыя]] ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Заходняй Азіі. Мадэрныя каланіяльныя імперыі ўпершыню ўзніклі з гонкай у Эру Вялікіх Геаграфічных адкрыццяў паміж найбольш развітымі еўрапейскімі марскімі дзяржавамі таго часу, Партугаліяй і Іспаніяй, на працягу 15 стагоддзя<ref>{{Кніга|загаловак=Hale, Sebastian. Ferdinand Magellan The Global Navigator. Shubham. Retrieved 15 July 2025. Following Magellan, the exploration race intensified. Spain, Portugal, England and France eagerly sought to stake their claim on the riches of the New World and beyond.}}</ref>. Першапачатковым імпульсам стварэння гэтых і наступных разрозненых марскіх імперый быў гандаль, абумоўлены працягам шляхецкага экспансіянізма пасля [[Рэканкіста|Рэканкісты]], новымі ідэямі і [[Капіталізм|капіталізмам]], які рос з еўрапейскага [[Адраджэнне|Адраджэння]]. Амаль адразу пры пасярэдніцтве [[Папа Рымскі|папства]] былі заключаны пагадненні аб падзеле свету паміж Гішпаніяй і Партугаліяй ў 1479, [[Inter caetera|1493]] і [[Тардэсільяскі дагавор|1494 гадах]]. Яшчэ адной крыніцай еўрапейскага [[Імперыялізм|імперыялізма]] была гандлёвая канкурэнцыя паміж еўрапейскімі хрысціянамі спачатку іберыйцаў з [[Генуэзская рэспубліка|генуэзцаімі]] і [[Венецыянская рэспубліка|веніцыянцамі]], а потым [[Асманская імперыя|асманскімі]] мусульманамі. Асабліва вострай яна стала, калі туркі захапілі [[Канстанцінопаль|Канстцінопаль]] і пачалі закрываць гандль на поўдні Міжземнамор'я ў 15 ст., што прымусілі іспанцаў і партугальцаў шукаць новыя гандлёвыя шляхі ў [[Індыйскі субкантынент|Індыю]] і, у меншай ступені, у Кітай. Нягледзячы на тое, што калоніі існавалі ў [[Антычнасць|класічнай старажытнасці]], асабліва сярод [[Фінікія|фінікійцаў]] і [[Старажытная Грэцыя|старажытных грэкаў]], якія такім чынам засялілі шматлікія астравы і ўзбярэжжы [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], гэтыя калоніі былі палітычна незалежнымі ад [[Горад-дзяржава|гарадоў-дзяржаў,]] з якіх яны ўзніклі, і таму не ўяўлялі сабой каланіяльнай імперыі у сучасным разуменні. Гэтая парадыгма змянілася у часы [[Эліністычны Егіпет|Пталамееўскай]], [[Дзяржава Селеўкідаў|Селеўкідскай]] і [[Рымская імперыя|Рымскай імперый]]. '''Еўрапейскія краіны''' эпохі Новага Часу, якія стварылі каланіяльныя імперыі — гэта [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанія]], [[Іспанская імперыя|Іспанія]], [[Калоніі Партугаліі|Партугалія]], [[Калоніі Італіі|Італія]], [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]], [[Калоніі Францыі|Францыя]], [[Германская імперыя|Германія]], [[Бельгійская каланіяльная імперыя|Бельгія,]] [[Расійская імперыя|Расея]]. Характэранй рысай першай хвалі імперыялізму было тое што яны базаваліся на '''вайсковым кантролі''' еўрапейскіх рангавых імперый над скароннай тэрыторыяй і нераўнапраўных стасунках метраполій з элітамі карэнных народаў (князямі, султанамі, махараджамі і гд.) якія праводзілі уладу цэнтра на месцах. Больш дробныя і меньш удалыя спробы у эпоху Новага часу стварыць каланіяльныя імперыі зрабілі [[Шведская імперыя|Швецыя]], [[Данія]], [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыя,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыя]], [[Рэч Паспалітая]]. Да '''''не еўрапейскіх''''' каланіяльных імперый даследчыкі адносяць [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША,]] [[Японская імперыя|Японскую]], [[Асманская імперыя|Асманскую]] і старажытныя імерыі: Кітай, Персію, Эфіопію і інш. <ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/years-colonized|title=Years a country was an European overseas colony|website=Our World in Data|access-date=2024-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism {{!}} Definition, History, Examples, & Effects {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2024-06-28}}</ref>  == Гісторыя == === Еўрапейскія каланіяльныя імперыі === Пад кіраўніцтвам [[Генрых Мараплавец|Генрыха Марахода (уласн. Навігатара)]] Партугалія пачала ствараць першую глабальную гандлёвую сетку і адну з першых каланіяльных [[Калоніі Партугаліі|імперый]] <ref>Powell, Philip Wayne ([1991?]). Árbol de odio: la leyenda negra y sus consecuencias en las relaciones entre Estados Unidos y el mundo hispánico. Ediciones Iris de Paz. {{ISBN|9788440488855}}. OCLC 55157841</ref>. Імперыя распаўсюдзілася на велізарную колькасць тэрыторый па ўсім свеце (асабліва ў адзін час у XVI стагоддзі), якія цяпер з'яўляюцца часткай 60 розных суверэнных дзяржаў . Партугалія у пэўны час кантралявала [[Бразілія|Бразілію]], сучасны [[Калонія-дэль-Сакрамента|Уругвай]] і некаторыя рыбалоўныя парты на поўначы [[Амерыка|Амерыкі]]; Анголу, Мазамбік, [[Партугальская Гвінея|Партугальскую Гвінею]] і Сан-Тамэ і Прынсіпі [[Афрыка|Афрыцы]] [[Чорная Афрыка|на поўдзень ад Сахары]]; гарады, крэпасці або тэрыторыі на ўсіх [[Азія|азіяцкіх]] субкантынентах - [[Маскат]], Ормус і [[Бахрэйн]] у [[Персідскі заліў|Персідскім заліве]] ; [[Гоа]], [[Мумбаі|Бамбей]], [[Даман і Дыу|Даман і Дыў]] у [[Партугальская Індыя|Індыі]]; Партугальскі Цэйлон; Малака, базы ў Паўднёва-Усходняй Азіі і [[Аўстралія і Акіянія|Акіяніі]] - [[Макасар]], [[Салор|Солор]], [[Банда (астравы)|Банда]], [[Амбон (востраў)|Амбон]] і іншыя на [[Малукскія астравы|Малукскіх]] астравах, Партугальскі Тымор; і ''перавалачныя'' базы Макао і анклаў Дэдзіма ([[Нагасакі]]) ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], сярод іншых больш меньш доўга або каротка-часовых уладанняў. [[Файл:Colonisation2.gif|цэнтр|міні|{{Center|тэрытарыяльная эвалюцыя каланіяльных дзяржаў уключаючы іх спадчыннікаў (такіх як СССР, Турцыя)}}]] Падчас свайго ''[[Залаты век Іспаніі|Залатога перыяду]]'' [[Іспанская імперыя]] валодала [[Мексіка|Мексікай]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкай]], [[Філіпіны|Філіпінамі]], усёй паўднёвай Італіяй, участкам тэрыторый ад [[Міланскае герцагства|Міланскага герцагства]] да [[Нідэрланды|Нідэрландаў]], [[Люксембург|Люксембурга]] і [[Бельгія|Бельгіі]], часткай [[Бургундыя|Бургундыі]]. Яна мела шматлікія каланіяльныя паселішчы ў Амерыцы, Афрыцы і Азіі. Уладанні ў Еўропе, Афрыцы, [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]], Амерыцы, [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] і Усходняй Азіі апраўдалі глабальную прысутнасць Іспанскай імперыі - [[Універсалізм|ўніверсалізм]] [[Габсбургі|Габсбургаў]]. З 1580 па 1640 год [[Калоніі Партугаліі|Партугальская імперыя]] і Іспанская імперыя былі аб'яднаны ў [[Асабістая унія|асабістай уніі]] сваіх [[Іспанскія Габсбургі|манархаў Габсбургаў]] у перыяд ''Іберыйскай уніі'', але пад кіраўніцтвам вышэйшага Мадрыдскага ўрада захоўваліся іх асобныя адміністрацыі. [[Файл:Colonization_1945_Spanish_script.png|міні|Каланіяльныя дзяржавы ў 1945 годзе]] Наступныя каланіяльныя імперыі заклалі Англія, [[Калоніі Нідэрландаў|Нідэрланды]] і [[Калоніі Францыі|Францыя]]. На працягу 19-га і пачатку 20-га стагоддзя, дзякуючы свайму тэхналагічнай і марской перавазе, [[Брытанская імперыя]] паступова пашыралася і стала найбуйнейшай імперыяй у гісторыі чалавецтва; на піку свайго росквіту яна кіравала больш чым чвэрцю сушы Зямлі і 24% насельніцтва. Роля Вялікабрытаніі як глабальнага гегемона ў гэты час адкрыла стагоддзе «[[Pax Britannica|Брытанскага свету]]». Яно працягвалася з канца [[Антыфранцузскія кааліцыі|Французскай рэвалюцыі і Напалеонаўскіх войнаў]] да пачатку Першай [[Першая сусветная вайна|сусветнай вайны.]] У часы [[Неаімперыялізм|Новага імперыялізму]] Бельгія, Італія і Германія таксама пабудавалі свае [[Каланіяльны падзел Афрыкі|каланіяльныя імперыі ў Афрыцы]], у той час як [[Японская імперыя|Японія]] пачала ўгрызацца ў былыя кітайскія ўладанні пасля таго, як завяршыла ўласную [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|мадэрнізацыю]]. == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Каланіяльныя імперыі]] [[Катэгорыя:Імперыі]] [[Катэгорыя:Метраполіі]] [[Катэгорыя:Каланіялізм пасяленцаў у Азіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Новага часу]] [[Катэгорыя:Мадэрн]] [[Катэгорыя:Імперыялізм]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] eno87lcghj2y55r0kmanfp57hpeue63 0 805743 5123766 2026-04-09T10:53:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Качаноўскі (значэнні)}} {{Навуковец |Імя = Міхаіл Трафімавіч Качаноўскі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Трофимович Каченовский}} |Фота = Kachenovskiy Mikhail Trofimovich.jpg |Шырыня = 180px |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|12|11|1775|1|11|1775}}...» 5123766 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Качаноўскі (значэнні)}} {{Навуковец |Імя = Міхаіл Трафімавіч Качаноўскі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Трофимович Каченовский}} |Фота = Kachenovskiy Mikhail Trofimovich.jpg |Шырыня = 180px |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|12|11|1775|1|11|1775}} |Месца нараджэння = [[Харкаў]], [[Слабадско-Украінская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|1|5|1842|19|4|1842}} |Месца смерці = [[Масква]], Расійская імперыя |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Навуковая сфера = [[Славеснасць]] |Месца працы = [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = доктар філасофіі (1806) |Навуковае званне = заслужаны прафесар (1835)<br>акадэмік Пецярбургскай АН (1841) |Альма-матэр = [[Харкаўскі калегіум]] (1788) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені|1838}} {{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені|1817}} {{Ордэн Святой Ганны 2 ступені|1831}} {{Ордэн Святой Ганны 2 ступені|1834}} }} '''Міхаі́л Трафі́мавіч Качано́ўскі''' ({{ДН|12|11|1775|1|11|1775}}, [[Харкаў]] — {{ДС|1|5|1842|19|4|1842}}, [[Масква]]) — рускі гісторык, перакладчык, літаратурны крытык, рэдактар-выдавец часопіса «[[Вестник Европы (1802—1830)|Вестник Европы]]» (1805—1830), рэктар [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]], родапачынальнік «[[скептычная школа|скептычнай школы]]» ў дасавецкай гістарыяграфіі Расіі; акадэмік [[Пецярбургская акадэмія навук|Пецярбургскай акадэміі навук]] (з 1841 года). == Біяграфія == Нарадзіўся ў небагатай [[мяшчане|мяшчанскай]] сям'і гандляра віном, [[Грэкі|грэка]] Качоні, якая перасялілася з [[Балаклава|Балаклавы]] ў Харкаў. У 1788 годзе скончыў [[Харкаўскі калегіум]]; затым служыў ураднікам [[Кацярынаслаўскае казацкае войска|Кацярынаслаўскага казацкага апалчэння]], а з 1793 года — канцылярыстам Харкаўскага губернскага магістрата. У 1795 годзе быў прызначаны сяржантам у [[Таўрычаскі грэнадзёрскі полк]], адкуль 26 сакавіка 1796 года быў пераведзены ў Маскву — у [[Яраслаўскі 117-ы пяхотны полк|Яраслаўскі пяхотны полк]], дзе 10 снежня 1798 года стаў палкавым кватэрмайстрам. Патрапіў пад суд па абвінавачанні ў нястачы казённага пораху, але быў апраўданы. У 1801 годзе па прашэнні выйшаў у адстаўку і паступіў на службу бібліятэкарам да графа [[Аляксей Кірылавіч Разумоўскі|А.&nbsp;К.&nbsp;Разумоўскага]], у якога пасля быў кіраўніком канцылярыі (старэйшым пісьмаводам), калі той пачаў выконваць абавязкі папячыцеля [[Маскоўская навучальная акруга|Маскоўскай навучальнай акругі]] (1807—1810). У 1805 годзе па прапанове [[Міхаіл Мікітавіч Мураўёў|М.&nbsp;М.&nbsp;Мураўёва]] Качаноўскі атрымаў без іспытаў ступень доктара філасофіі і свабодных навук і быў прызначаны выкладчыкам рыторыкі і расійскай мовы ва ўніверсітэцкай гімназіі. У 1806 годзе атрымаў ступень доктара філасофіі і прыгожых мастацтваў, у 1808 годзе — пасаду ад'юнкта ў [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскім універсітэце]]. Першапачаткова чытаў рыторыку, вялікую ўвагу надаваў пытанням гісторыі рускай мовы<ref name="Каченовский">{{артыкул|аўтар=Петров Ф. А.|загаловак=Каченовский Михаил Трофимович|выданне=Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь|месца=М.|выдавецтва=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|старонкі=315—316|isbn=978-5-8243-1429-8}}</ref>. З 1810 года — экстраардынарны, а з 1811 года — ардынарны прафесар Маскоўскага ўніверсітэта па кафедры тэорыі прыгожых мастацтваў і археалогіі. З 2 лістапада 1821 года па 1835 год ён загадваў кафедрай гісторыі, статыстыкі і геаграфіі Расійскай дзяржавы, адначасова ў 1830—1831 гадах займаў пасаду прафесара кафедры красамоўства, вершаскладання і мовы расійскай. У чэрвені 1835 года ён быў удастоены звання заслужанага прафесара Маскоўскага ўніверсітэта па кафедры гісторыі і літаратуры славянскіх гаворак, якую займаў да канца жыцця. З 1836 года М.&nbsp;Т.&nbsp;Качаноўскі выкладаў расійскую гісторыю і статыстыку. Таксама ён выкладаў у Маскоўскім дваранскім інстытуце тэорыю прыгожых мастацтваў, дыпламатыю і палітычную гісторыю. Выкладчыцкую дзейнасць сумяшчаў з адміністрацыйнай. З'яўляўся членам Вучылішчнага савета (1816—1820 і 1821—1829), начальнікам універсітэцкай друкарні (1815—1816), членам Праўлення ўніверсітэцкага Высакароднага пансіёна (1819—1825), дэканам славеснага аддзялення (1813—1815 і 1834—1836)<ref>{{cite web |url=http://museum.guru.ru/personalii/rectors2.phtml?LastName=&Position=%C4%C5%CB%C1%CE&Start=&Stop=&Facultet=1+%CF%D4%C4%C5%CC%C5%CE%C9%C5+%C6%C9%CC%CF%D3%CF%C6%D3%CB%CF%C7%CF&Sort=1&strt=1&lngth=20 |title=Ректоры и деканы московского университета |lang=ru |access-date=2012-06-16 |archive-date=2014-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140917185358/http://museum.guru.ru/personalii/rectors2.phtml?LastName=&Position=%C4%C5%CB%C1%CE&Start=&Stop=&Facultet=1+%CF%D4%C4%C5%CC%C5%CE%C9%C5+%C6%C9%CC%CF%D3%CF%C6%D3%CB%CF%C7%CF&Sort=1&strt=1&lngth=20 |url-status=live }}</ref>. Таксама ў 1830—1835 гадах быў дырэктарам Галоўнага педагагічнага інстытута. З 1837 года і да сваёй смерці ў 1842 годзе — рэктар Маскоўскага ўніверсітэта. У 1841 годзе быў абраны правадзейным членам Імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук па аддзяленні рускай мовы і славеснасці. З'яўляўся членам Маскоўскага цэнзурнага камітэта. Сярод яго ўзнагарод ордэны Святога Уладзіміра (4-й ст. — 1817, 3-й ст. — 1838) і Святой Ганны (2-й ст. — 1831 і 1834). Пахаваны ў Маскве на [[Міускія могілкі|Міускіх могілках]]. == Навуковая, літаратурная і педагагічная дзейнасць == Да 1805 года М.&nbsp;Т.&nbsp;Качаноўскі публікаваў у часопісе «[[Иппокрена, или Утехи любословия|Іпакрэна]]» (1799—1801) пераклады твораў замежных аўтараў і ўласныя празаічныя і паэтычныя творы, а з 1805 года стаў рэдактарам-выдаўцом часопіса «Вестник Европы», які выпускаў з перапынкамі ў 1808—1809 і 1813—1814 гадах ажно да яго закрыцця ў 1830 годзе. З'яўляючыся заснавальнікам так званага «скептычнага кірунку» рускай гістарыяграфіі, Качаноўскі лічыў<ref name="Каченовский" />, што {{пачатак цытаты}}для навукі няма нічога больш прыстойнага, чым скептыцызм, — не павярхоўны і легкадумны, але заснаваны на параўнанні тэкстаў, на крытыцы сведчанняў. Даследуйце, сумнявайцеся, тлумачце самі, калі маеце дастаткова мужнасці; бо няма неабходнай патрэбы верыць усяму, нават у гісторыі Ромула{{арыгінальны тэкст|ru|для науки нет ничего приличнее, как скептицизм, — не поверхностный и легкомысленный, но основанный на сравнении текстов, на критике свидетельства. Исследывайте, сомневайтесь, изъясняйтесь сами, если имеете довольно мужества; ибо нет необходимой надобности верить всему, даже в истории Ромула}}.{{канец цытаты}} Ён патрабаваў абавязковага параўнальнага вывучэння рускай гісторыі з агульнай, заклікаў улічваць агульны ход палітычнага і грамадзянскага развіцця ў Еўропе, крытычна ацэньваць унутраныя і знешнія гістарычныя і геаграфічныя звесткі старажытнасці. Даследчык пісаў: {{пачатак цытаты}}Народы любяць асвячаць сваё маленства звышнатуральнымі здарэннямі, чароўнымі пасрэдніцтвамі або нават аднымі толькі ўспамінамі пра доблесць і славу продкаў, якімі быццам узвялічваецца лёс айчыны…{{арыгінальны тэкст|ru|Народы любят освящать свое младенчество сверхъестественными происшествиями, божественными посредничествами, или даже одними лишь воспоминаниями о доблести и славе предков, которыми как бы возвеличивается судьба отечества…}}{{канец цытаты}} Успамінаючы свае студэнцкія гады, [[Іван Аляксандравіч Ганчароў|І.&nbsp;А.&nbsp;Ганчароў]] адзначаў, што Качаноўскі {{пачатак цытаты}}трываць не мог ніякіх міфаў у гісторыі і пачынаў лекцыі па рускай гісторыі з Уладзіміра, папярэдзіўшы нас, што ён не стане паўтараць баек, якія мы чулі ў школе, напрыклад, аб арыгінальнай помсце Вольгі за смерць Ігара, змяі, якая ўджаліла Алега, аб скураных грашах... Ён адвяргаў таксама сапраўднасць «[[Слова аб палку Ігаравым]]», лічачы яго пазнейшай падробкай, здаецца XIV стагоддзя, пра што аднойчы ўступіў у гарачую спрэчку з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіным]], якога прывёз на лекцыю [[Сяргей Сямёнавіч Увараў|Увараў]].{{арыгінальны тэкст|ru|терпеть не мог никаких мифов в истории и начинал лекции русской истории с Владимира, предупредив нас, что он не станет повторять басен, которые мы слышали в школе, например, об оригинальном мщении Ольги за смерть Игоря, змее, ужалившей Олега, о кожаных деньгах… Он отвергал также подлинность «Слова о полку Игореве», считая его позднейшей подделкой, кажется XIV века, о чём однажды вошел в горячий спор с Пушкиным, которого привез на лекцию Уваров.}}<ref>Московский университет в воспоминаниях современников. — М., 1956. — С. 80.</ref>{{канец цытаты}} Услед за [[Аўгуст Людвіг Шлёцэр|А.&nbsp;Л.&nbsp;Шлёцэрам]] Качаноўскі лічыў, што старажытная Русь не ведала ні пісьменства, ні гандлю і грашовых знакаў; але ён пайшоў значна далей за свайго папярэдніка. Свае арыгінальныя развагі ён грунтаваў на меркаванні, што грашовыя знакі, якія згадваюцца ў старажытных юрыдычных і гістарычных помніках («[[Руская Праўда]]» і «Летапіс»), перайшлі на Русь толькі ў XIII стагоддзі ад больш цывілізаванай Ганзы («Пра скураныя грошы»), і, зыходзячы з гэтага, лічыў, што і самі крыніцы, якія ўжываюць гэтую грашовую сістэму, былі складзены не раней за XIII стагоддзе. Навуковую памылковасць гэтых высноў пазней абверглі [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|М.&nbsp;П.&nbsp;Пагодзін]] і [[Пётр Рыгоравіч Буткоў|П.&nbsp;Р.&nbsp;Буткоў]]<ref>Скептычная пазіцыя Качаноўскага адбілася на яго становішчы ва ўніверсітэце: пры ўвядзенні новага статута ў 1835 годзе Качаноўскі быў пераведзены на кафедру славянскіх гаворак, а кафедру рускай гісторыі атрымаў Пагодзін.</ref>. Сярод найбольш вядомых прац М.&nbsp;Т.&nbsp;Качаноўскага: «Паралельныя месцы ў рускім летапісе», «Пра крыніцы па рускай гісторыі», «Нестар. Летапісец на стараславянскай мове», а таксама «Вучэбная кніжка старажытнай грэчаскай мовы» (1807, 1809, 1816 і 1822). Некаторыя сучаснікі лічылі лекцыі Качаноўскага сухімі і манатоннымі — захавалася эпіграма [[Фёдар Іванавіч Цютчаў|Ф.&nbsp;І.&nbsp;Цютчава]], які быў яго студэнтам, «Харон і Качаноўскі», па сюжэце якой Харон здзіўляецца, што Качаноўскі прыбыў са свету жывых, лічачы, што яму даўно належала б таміцца ў замагільным свеце. Іншыя, наадварот, захапляліся імі: {{пачатак цытаты}}Гэта былі сапраўды прафесарскія лекцыі. Качаноўскі тлумачыў ідэю прыгажосці і яе гістарычнае развіццё, знаёміў сваіх слухачоў з манументальнымі творамі, часам супастаўляў іх з некаторымі помнікамі старажытнага рускага мастацтва, знаёміў таксама з рознымі школамі жывапісу, лепкі і дойлідства і пры гэтым уносіў элемент філасофскай крытыкі, як, пасля, унёс крытычны элемент у старажытную рускую гісторыю…{{арыгінальны тэкст|ru|Это были истинно профессорские лекции. Каченовский объяснял идею красоты и её историческое развитие, знакомил своих слушателей с монументальными произведениями, иногда сопоставлял их с некоторыми памятниками древнего русского искусства, знакомил также с различными школами живописи, ваяния и зодчества и при этом вносил элемент философской критики, как, впоследствии, внес критический элемент в древнюю русскую историю…}}<ref>''Барсуков Н. П.'' Жизнь и труды М. П. Погодина. Кн. 1. — М., 1888. — С. 38.</ref>{{канец цытаты}} У грамадскай гісторыі М.&nbsp;Т.&nbsp;Качаноўскі запомніўся сучаснікам удзелам у вядомай спрэчцы «пра лазневы будынак» у 1810—1812 гадах<ref>{{cite web |url=https://cyberleninka.ru/article/n/paradoks-bannogo-stroeniya-k-literaturnoy-reputatsii-m-t-kachenovskogo |title=Парадокс «Банного строения»: к литературной репутации М. Т. Каченовского |author=Кошелев В. |publisher=CyberLeninka |lang=ru}}</ref>. У літаратурным жыцці Качаноўскі вёў актыўную барацьбу з таварыствам «[[Арзамас (таварыства)|Арзамас]]». Аляксандр Пушкін, як удзельнік гэтага таварыства, прысвяціў Качаноўскаму некалькі з'едлівых эпіграм: «Бяссмертнай рукой раздушаны заіл…» (руск.: Бессмертною рукой раздавленный зоил…), «Хаўроніяс! лаяльнік закаснелы…» (руск.: Хаврониос! ругатель закоснелый…), «Паклёпнік без даравання…» (руск.: Клеветник без дарованья…) і «Жывы, жывы Курылка!» (руск.: Жив, жив Курилка!). == Творы == * Два лісты М.&nbsp;Т.&nbsp;Качаноўскага да М.&nbsp;І.&nbsp;Гнедзіча // Русский архив, 1868. — Выд. 2-е. — М., 1869. — Слп. 970—972. == Крыніцы == {{крыніцы|33em}} == Літаратура == * ''Барсуков Н. П.'' М. Т. Каченовский (послужной список) // Русская старина. 1889. № 10. * {{кніга |аўтар=Волков В. А., Куликова М. В., Логинов В. С. |загаловак=Московские профессора XVIII — начала XX веков. Гуманитарные и общественные науки |месца=М. |выдавецтва=Янус-К |год=2006 |старонкі=122—123 |старонак=300 |isbn=5—8037—0164—5}} * ''Евдошенко Ю.В.'' М. Т. Каченовский в общественно-идейной жизни России первой трети XIX в. : автореферат дис. ... кандидата исторических наук : 07.00.02. — Москва, 2001. — 24 с. * ''Зеленов М. В.'' М. Т. Каченовский // Историки России XVIII—XX вв. М., 1995. Вып. 1. * ''Иконников В. С.'' Скептическая школа в русской историографии и её противники. К., 1871. * ''Каченовский В. М.'' М. Т. Каченовский // Русская старина. 1890. № 6. * {{БСЭ3 |загаловак=Каченовский, Михаил Трофимович}} * {{Крыніцы/БЭ |старонкі=395 |артыкул=Каченовский Михаил Трофимович |том=13}} * {{ВТ-ЭСБЕ |Каченовский, Михаил Трофимович |[[Павел Мікалаевіч Мілюкоў|Мілюкоў П. М.]]}} * {{кніга |аўтар=Петров Ф. А. |загаловак=Императорский Московский университет: 1755—1917: энциклопедический словарь |месца=М. |выдавецтва=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН) |год=2010 |старонкі=315—316 |старонак=894 |isbn=978-5-8243-1429-8}} * ''Умбрашко К. Б.'' М. Т. Каченовский и «скептическая школа» об особенностях истории России. Новосиб., 2001. == Спасылкі == * {{Сотрудник РАН|50669|Міхаіла Трафімавіча Качаноўскага}} * {{cite web |url=http://letopis.msu.ru/peoples/554 |title=Каченовский Михаил Трофимович |website=Летопись Московского университета |lang=ru |access-date=2017-10-02}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Кіраўнікі МДУ}} {{DEFAULTSORT:Качаноўскі Міхаіл Трафімавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1775 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 1 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1842 годзе]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага калегіума]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Слова пра паход Ігараў]] [[Катэгорыя:Рэктары і дырэктары Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Акадэміі Расійскай]] [[Катэгорыя:Цэнзары Расіі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Міускіх могілках]] [[Катэгорыя:Спецыялісты па гісторыі Расіі]] [[Катэгорыя:Антынарманісты]] b0dmilscpor6ftqpw3ko15nspx85wkg 0 805744 5123785 2026-04-09T11:31:55Z CheburekWithMeat 166412 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1342156742|Faris Nimr]]» 5123785 wikitext text/x-wiki  {{Infobox person | name = Faris Nimr | birth_date = 1856 год | birth_place = [[Hasbaya]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{death year and age|1951|1856}} | death_place = [[Cairo]], Egypt | alma_mater = [[New York University]] | occupation = Journalist | known_for = Co-founder of ''[[Al Muqattam]]'' | дата нараджэння = 1856 год ( [[Хасбайя]] | дата смерці = 1951 год }} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1951 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] i5mph9lpgiy0hjjxf1c074s9t4cfvem 5123790 5123785 2026-04-09T11:40:22Z CheburekWithMeat 166412 стварэньне артыкула, у працэсе перакладу. Рэдагую 5123790 wikitext text/x-wiki  <nowiki>{{Рэдагую}}</nowiki>{{Infobox person | name = Faris Nimr | birth_date = 1856 год | birth_place = [[Hasbaya]], [[Ottoman Empire]] | death_date = {{death year and age|1951|1856}} | death_place = [[Cairo]], Egypt | alma_mater = [[New York University]] | occupation = Journalist | known_for = Co-founder of ''[[Al Muqattam]]'' | дата нараджэння = 1856 год ( [[Хасбайя]] ) | дата смерці = 1951 год }} [[Катэгорыя:Выпускнікі Нью-Ёркскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1951 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] qyzg355oyaafklfj5tqdvp5273v9yiy