Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 323 5127129 5081296 2026-04-16T09:02:14Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ +1 5127129 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''15 сакавіка''' — 74-ы (75-ы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Constitution_of_Belarus_1994_1.jpg|thumb|120px|Канстытуцыя Беларусі, 1994]] * [[220]]: Пасля смерці [[Цаа Цаа]], імператарам Вэй становіцца яго сын, [[Цаа Пэй]]. * [[1493]]: Першая экспедыцыя [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]] вярнулася ў [[Іспанія|Іспанію]]. * [[1765]]: Кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] заснаваў [[Кадэцкі корпус (Варшава)|Рыцарскую школу]] ў [[Варшава|Варшаве]], з’явілася першая дзяржаўная школа ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[1848]]: Пачатак [[Рэвалюцыя ў Венгрыі, 1848-1849|Венгерскай рэвалюцыі]] ({{таксама}}: «[[Вясна народаў]]»). * [[1917]]: [[Лютаўская рэвалюцыя]]: расійскі імператар [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] зракаецца прастолу, за сябе і за сына. * [[1939]]: Войскі [[Германія|Германіі]] ўступаюць у [[Прага|Прагу]] — ліквідацыя [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. * [[1982]]: Адкрыўся [[Беларускі музей (Ляймен)|Беларускі музей у Ляймене]]. * [[1994]]: Прынятая [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь]]. * [[2000]]: «[[Марш свабоды ў Мінску (2000)|Марш свабоды]]» ў [[Мінск]]у. * [[2013]]: На Беларусь абрынуўся [[Хаўер (цыклон)|цыклон «Хаўер»]]. == Нарадзіліся == * [[1713]]: [[Нікала Луі дэ Лакайль]], французскі астраном * [[1767]]: [[Эндру Джэксан]], сёмы [[прэзідэнт ЗША]] * [[1830]]: [[Джон Морсбі]], брытанскі контр-адмірал, даследчык * [[1854]]: [[Эміль Адольф фон Берынг]], нямецкі ўрач * [[1878]]: [[Рэза Пехлеві]], шах Ірана * [[1881]]: [[Аляксей Назарэўскі]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч * [[1893]]: [[Андрэй Мрый]], беларускі пісьменнік * [[1920]]: [[Эдуард Донал Томас]], амерыканскі ўрач-трансплантолаг * [[1924]]: [[Юрый Васільевіч Бондараў|Юрый Бондараў]], рускі пісьменнік * [[1930]]: [[Жарэс Алфёраў]], расійскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] * [[1932]]: [[Ежы Хофман]], польскі кінарэжысёр * [[1933]]: [[Філіп дэ Брака]], французскі кінарэжысёр * [[1942]]: [[Жак Дуаён]], французскі рэжысёр * [[1943]]: [[Дэвід Кроненберг]], канадскі кінарэжысёр * [[1955]]: [[Дзі Снайдэр]], амерыканскі рок-музыкант * [[1968]]: [[Сабрына Салерна|Сабрына]], італьянская поп-спявачка * [[1972]]: [[Марк Хопус]], амерыканскі рок-музыкант == Памерлі == * [[44 да н.э.]]: [[Юлій Цэзар]], імператар рымскі * [[493]]: [[Адаакр]], правадыр [[герулы|герулаў]], [[ругіі|ругіяў]] або скіраў * [[1190]]: [[Ізабела дэ Эно]], [[каралева Францыі]]. * [[1842]]: [[Луіджы Керубіні]], італьянскі кампазітар * [[1937]]: [[Говард Філіпс Лаўкрафт]], амерыканскі [[паэт]] і [[пісьменнік]] (нар. [[20.8]].[[1890]]) * [[1941]]: [[Аляксей фон Яўленскі]], руска-нямецкі мастак * [[1975]]: [[Арыстоцель Анасіс]], грэчаскі карабельны магнат * [[1981]]: [[Рэнэ Клер]], французскі [[рэжысёр]] * [[1997]]: [[Віктор Вазарэлі]], французскі мастак * [[2019]]: [[Уільям Стэнлі Мервін]], амерыканскі паэт == Святкуюць == * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: Дзень Канстытуцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|315]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 сакавіка| ]] kkzrw9o7gdk709uygak3hd6q6farggc 0 1744 5127007 4829105 2026-04-15T21:49:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127007 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Вільям Гобсан''' ({{lang-en|William Hobson}}; {{ДН|26|9|1792}}, [[Уотэрфард]], [[Ірландыя]] — [[10 верасня]] [[1842]]) — першы [[Генерал-губернатар Новай Зеландыі|губернатар]] [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] і сааўтар [[Пагадненне Вайтангі|Пагаднення Вайтангі]]. [[25 жніўня]] [[1803]] года пачаў службу ў Каралеўскім ваенна-марскім флоце Вялікабрытаніі. [[28 студзеня]] [[1840]] года ў сувязі з павышэннем цікавасці Францыі да земляў Акіяніі, Уільям Гобсан быў прызначаны [[Спіс генерал-губернатараў Новай Зеландыі|першым]] лейтэнант-губернатарам Новай Зеландыі. [[30 студзеня]] [[1840]] года [[Новая Зеландыя]] была абвешчана часткай калоніі [[Новы Паўднёвы Уэльс]]. [[6 лютага]] [[1840]] года быў складзены дагавор Вайтангі, які з англійскага боку падпісаў Гобсан. Паводле дагавора, Новая Зеландыя станавілася асобнай калоніяй Вялікабрытаніі, а маоры атрымлівалі асобыя правы ў яе межах. [[1 верасня]] [[1840]] года Гобсан заснаваў горад [[Окленд]], які да [[1865]] года з’яўляўся афіцыйнай сталіцай Новай Зеландыі. Выканаўцам абавязкаў губернатара Новай Калоніі Гобсан стаў 3 студзеня 1841 года, а зацверджаны на гэтай пасадзе [[3 мая]] [[1841]] года. Заставаўся губернатарам да самай смерці [[10 верасня]] [[1842]] года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A010504b.htm Hobson, William (1793—1842), Australian Dictionary of Biography]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гобсан Вільям}} [[Катэгорыя:Генерал-губернатары Новай Зеландыі]] fvuulkdzrzslbu6gobxcmtezs03w74w 0 2028 5127178 4829055 2026-04-16T09:56:38Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, стыль, афармленне, вікіфікацыя 5127178 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Каменны век''' — найстаражытнейшы культурна-гістарычны перыяд у развіцці чалавецтва, калі асноўныя прылады працы і зброя вырабляліся галоўным чынам з каменю, але выкарыстоўваліся таксама дрэва і косць. У канцы каменнага веку распаўсюдзілася выкарыстанне [[Кераміка|глінянага посуду]]. Каменныя прылады вырабляліся з розных відаў каменю. Так, [[крэмень]] і [[вапняк]]овыя сланцы выкарыстоўваліся ў якасці рэжучых інструментаў і зброі, а з [[базальт]]у і [[пясчанік]]у вырабляліся рабочыя інструменты, напрыклад, камяні для ручных млыноў. Таксама атрымалі шырокае выкарыстанне драўніна, косці, шкарлупіна, аленевы рог. У дадзеным перыядзе шырокае выкарыстанне тэхналогій упершыню значна паўплывала на чалавечую эвалюцыю. Арэал чалавека пашырыўся ад саван [[Усходняя Афрыка|Усходняй Афрыкі]] да ўсіх куткоў астатняга свету. У канцы каменнага веку адбылося прыручэнне некаторых дзікіх жывёл і пачалася выплаўленне меднай руды для вытворчасці металу. Каменны век належыць да дагістарычнага перыяду чалавечага развіцця, бо ў гэты час чалавецтва яшчэ не навучылася пісаць (што характарызуе традыцыйны пачатак гістарычнага летазлічэння). Тэрмін «каменны век» выкарыстоўваецца для абазначэння археолагамі шырокага перыяду чалавечага развіцця, што папярэднічаў эпосе металаў. Яшчэ ў I стагоддзі да н.э. [[Лукрэцый|Ціт Лукрэцый Кар]] выказаў здагадку, што эпосе металаў папярэднічаў час, калі асноўнай зброяй і прыладай чалавека былі камяні. Ідэя аб выдзяленні перыяду прапанаваная французскім антыкварам Нікола Маудэлем у 1734 годзе. Прапанова навукова абгрунтавана дацкім археолагам Томсанам у 1836, які вылучыў у развіцці чалавецтва 3 культурна-гістарычныя эпохі (каменны, [[Бронзавы век|бронзавы]] і [[жалезны век]]). У 60-х гадах XIX стагоддзя англійскі вучоны Джон Лібок падзяліў каменны век на дзве эпохі — [[палеаліт]] і [[неаліт]], а ў канцы таго ж дзесяцігоддзя французскі археолаг Г. Мартылье распрацаваў больш дробную перыядызацыю (шэльская, [[Мусцьерская культура|мусцьерская]], [[Салютрэйская культура|салютрэйская]], арыньякская, [[Мадленская культура|мадленская]], робенгаузенская культуры). Аднак у розных рэгіёнах зямнога шара чалавецтва развівалася нераўнамерна, каменныя прылады ў некаторых культурах шырока выкарыстоўваліся нават у эпоху металаў. Таму лепш выкарыстоўваць тэрмін «каменныя вякі», чым «каменны век», для абазначэння дадзенага перыяду. Час пачатку і завяршэння каменнага веку таксама з’яўляецца спрэчным. == Каменны век у археалогіі == Дакладныя даты гэтага перыяду нявызначаныя, спрэчныя і залежаць ад канкрэтнага рэгіёну. Аднак можна казаць пра каменны век у цэлым, як пра перыяд для ўсяго чалавецтва, хоць у некаторых культурах металургія не з’явілася да таго часу, пакуль яны не сутыкнуліся з уплывам больш тэхналагічна развітых цывілізацый. Тым не менш, у цэлым гэты перыяд пачаўся каля 3 млн гадоў таму, пачынаючы з першых [[Гамініды|гамінід]] у Афрыцы, якія здагадаліся выкарыстоўваць каменныя інструменты для вырашэння бытавых задач. Большасць [[Аўстралапітэкі|аўстралапітэкаў]], верагодна, не выкарыстоўвалі каменныя прылады, хоць іх культура таксама вывучаецца ў рамках дадзенага перыяду. Паколькі да нашага часу дайшлі пераважна каменныя знаходкі, на іх аснове вядуцца археалагічныя даследаванні ўсяго перыяду. Археолагі праводзяць розныя вымярэнні каменных прылад, каб вызначыць іх тыпалогію, прызначэнне і тэхналагічнае выкарыстанне. Нярэдка інструменты каменнага веку даходзяць да нас у паўразбураным стане, іх аднаўленнем або стварэннем копій займаецца {{нп5|эксперыментальная археалогія||en|Experimental archaeology}}. === Сучаснае выкарыстанне тэрміна === Адна з праблем у выкарыстанні тэрміна «каменны век» заключаецца ў тым, што судзіць аб узроўні развіцця дагістарычных супольнасцяў можна толькі на падставе каменных прылад, а не па тыпу і складанасці грамадскай арганізацыі, крыніц атрымання харчавання або адаптацыі да суровага клімату. Гэта вынікала з археалагічных метадаў, якія ўжываліся ў XIX стагоддзі, калі і была распрацавана трохузроставая гістарычная сістэма. Галоўная мэта тых метадаў заключалася ў правядзенні максімальнай колькасці археалагічных раскопак для знаходжання каменных прылад. Сучасныя метады археалогіі грунтуюцца на куды больш шырокім зборы інфармацыі, якая значна пашырыла нашы веды аб тых дагістарычных часах і дазволіла зразумець, што нават у старажытныя часы ў чалавечым грамадстве мелася складаная арганізацыйная сістэма, што робіць тэрмін «каменны век» у яго сучасным разуменні састарэлым для абазначэння названага часовага перыяду. Цяпер нам вядома, што на развіццё старажытных супольнасцей аказвала ўплыў мноства розных фактараў, такіх як [[сельская гаспадарка]], [[рэлігія]] або арганізаваныя паселішчы, а каменныя прылады былі адным з інструментаў, якія ў цяперашні час не могуць цалкам адлюстроўваць узровень развіцця старажытнага грамадства, яго вераванні і побыт. Яшчэ адна праблема, звязаная з паняццем каменнага веку, заключаецца ў тым, што тэрмін быў створаны для апісання археалагічнай культуры старажытнай Еўропы, таму яго нельга прымяніць у дачыненні да іншых рэгіёнаў свету, такіх як [[Паўночная Амерыка|Паўночная]] і [[Паўднёвая Амерыка]], [[Акіянія]], дзе плямёны земляробаў або паляўнічых-збіральнікаў выкарыстоўвалі камень аж да іх еўрапейскай каланізацыі. Таксама выкарыстанне металаў у жыцці старажытных людзей насіла куды менш важны характар, чым прынята думаць, і тэрміны медны, бронзавы і жалезны векі з’яўляюцца не зусім прымальнымі для абазначэння дадзеных перыядаў чалавечай гісторыі. Так, напрыклад, у той час, калі ва ўсім астатнім свеце актыўна выкарыстоўваліся вырабы з [[жалеза]], у Амерыцы жалеза было невядома аж да 1492 года (у хаду былі [[медзь]], [[срэбра]] і [[золата]]), а ў Акіяніі да XVII стагоддзя. Наступны пасля каменнага [[бронзавы век]] стаў эпохай, на працягу якой людзі навучыліся вырабляць бронзавыя інструменты з медзі і [[волава]] і выкарыстоўваць іх у паўсядзённым жыцці. Пераход з каменнага веку ў бронзавы для большай часткі чалавецтва, якое жыло ў Еўропе, Азіі і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], адбыўся ў перыяд з 6 да 2,5 тыс. гадоў да н.э. Аднак у некаторых рэгіёнах зямнога шара, такіх як [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральная]] і [[Паўднёвая Афрыка]], каменны век непасрэдна перайшоў у жалезны. Звычайна лічыцца, што на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] і ў [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]] каменны век завяршыўся каля 6 тыс. гадоў да н.э., а ў Еўропе і астатніх краінах Азіі каля 4 тыс. гадоў да н.э. Аднак культура інкаў у Паўднёвай Амерыцы жыла на ўзроўні каменнага веку аж да 2 тыс. гадоў да н.э., калі золата, медзь і срэбра ўвайшлі ва ўжытак і сталі выкарыстоўвацца паўсюдна. [[Аўстралія]] заставалася ў каменным веку аж да XVII стагоддзя н.э. Таксама вядома, што пераход з каменнага веку ў бронзавы быў не адначасовым, а займаў досыць доўгі час. Пераход азнаменаваўся пачаткам выкарыстання золата і медзі, што было пацверджана ў знаходках неалітычных паселішчаў. Гэты пераходны перыяд вядомы як [[медны век]] або энеаліт. Ён быў кароткім і працякаў толькі ў асобных рэгіёнах, таму што бронзавы сплаў з’явіўся і стаў распаўсюджвацца даволі хутка, як толькі пачалося выплаўленне медзі. Напрыклад, у знойдзенай ледзяной муміі {{нп5|Эці||en|Ötzi}} прыблізна 33 стагоддзя да н.э. былі выяўленыя як медная сякера і нож, так і крэмень, што кажа аб суседстве ў адным часе тэхналогій каменнага і меднага вякоў. Сумеснае выкарыстанне каменных і металічных прылад працягвалася аж да ранняга [[Сярэднявечча]]. У Еўропе і Паўночнай Амерыцы каменныя жорны ўжываліся аж да канца XX стагоддзя, а ў шматлікіх рэгіёнах выкарыстоўваюцца і па гэты дзень. == Храналогія == === [[Палеаліт]] === Перыяд старажытнай гісторыі чалавецтва, які ахапіў эпоху з моманту вылучэння чалавека з жывёльнага стану і з’яўлення першабытна-абшчыннага ладу да канчатковага адступлення леднікоў. Тэрмін быў прыдуманы археолагам Джонам Лібакам у 1865 годзе. У палеаліце чалавек пачаў выкарыстоўваць каменныя прылады ў сваім штодзённым жыцці. Палеаліт ахоплівае большую частку гісторыі чалавецтва (каля 99 % часу<ref name=Toth&Schick>{{cite book |title=Handbook of Paleoanthropology |url=http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ |author=Nicholas Toth and Kathy Schick |year=2007 |publisher=Springer Berlin Heidelberg |isbn=978-3-540-32474-4 <!-- 978-3-540-33761-4 --> |pages=1963 |access-date=13 лютага 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413223257/http://www.springerlink.com/content/u68378621542472j/ |archive-date=13 красавіка 2020 |url-status=dead }}</ref>) на зямлі і пачынаецца 2,5<ref>{{Cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555928/Stone_Age.html|title=Stone Age|publisher=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090820085607/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555928/Stone_Age.html |archivedate=20 жніўня 2009 |author=Kathy Schick and Nicholas Toth}}</ref>, або 2,6<ref name="EncyclopediaAmericana">{{cite book |title= The Encyclopedia Americana |url=http://books.google.com/books?id=eRQaAAAAMAAJ&q=the+paleolithic+began+2.6+million+years+ago.&dq=the+paleolithic+began+2.6+million+years+ago.&pgis=1 |year=1989 |publisher=Grolier Incorporated |location=University of Michigan |isbn=0-7172-0120-1 |page=542 }}</ref> млн. гадоў таму. Палеаліт характарызуецца з’яўленнем каменных інструментаў, сельскай гаспадаркі і завяршэннем [[плейстацэн]]у каля 10 тыс. гадоў да н.э.<ref name="Toth&Schick"/><ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>{{Cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555928_3/Stone_Age.html|title=Stone Age|publisher=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091029222307/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761555928_3/Stone_Age.html |archivedate=29 кастрычніка 2009 |author=Kathy Schick and Nicholas Toth}}</ref> Эпоха палеаліту заканчваецца з надыходам мезаліту, які ў сваю чаргу завяршыўся [[Неалітычная рэвалюцыя|неалітычнай рэвалюцыяй]]. У часы палеаліту людзі жылі разам у невялікіх супольнасцях, такіх як плямёны, і займаліся збіраннем раслін і паляваннем на дзікіх жывёл<ref name="McClellan">{{cite book | author=James Edward McClellan, Harold Dorn|url=http://books.google.com/books?id=aJgp94zNwNQC&printsec=frontcover#PPA8 | title=Science and Technology in World History: An Introduction| location=Baltimore, Maryland | publisher=JHU Press | year=2006 | id=ISBN 0-8018-8360-1 |pages=6-12}}</ref>. Палеаліт характарызуецца выкарыстаннем пераважна каменных прылад, хоць таксама ўжывалася драўніна і касцяныя прылады. Прыродныя матэрыялы адаптаваліся чалавекам для выкарыстання іх у якасці інструментаў: напрыклад, былі ў хаду скура і раслінныя валокны, але, улічваючы іх недаўгавечнасць, яны не змаглі захавацца да нашых дзён. Чалавецтва на працягу палеаліту паступова эвалюцыянавала ад ранніх прадстаўнікоў роду Homo, такіх як [[Чалавек умелы|Homo habilis]], якія выкарыстоўвалі простыя каменныя прылады, да анатамічна сучаснага чалавека (Homo sapiens sapiens)<ref>{{Cite web|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566394/Human_Evolution.html|title=Human Evolution|publisher=Microsoft® Encarta® Online Encyclopedia|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028041106/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566394/Human_Evolution.html |archivedate=28 кастрычніка 2009 |author=Richard B. Potts}}</ref>. У канцы палеаліту, падчас г. зв. сярэдняга і верхняга палеаліту, людзі пачалі ствараць першыя творы [[мастацтва]] і сталі займацца рэлігійнымі і духоўнымі абрадамі, такімі як пахаванне мёртвых і рэлігійныя рытуалы<ref name="McClellan"/><ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=3tS2MULo5rYC&pg=PA162&dq=Uniquely+Human+cognitive-linguistic+base&ei=nNUeR9fmBo74pwKwtKnMDg&sig=3UsvgAnE5B-vzb55I6W6OqqhJy4| title=Uniquely Human|author=Phillip Lieberman|isbn=0674921836| year=1991}}</ref><ref>{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=xCa5zfefWVUC&printsec=frontcover&vq=Middle+Paleolithic&rview=1&source=gbs_summary_r#PPA133,M1 |title=African Foragers: Environment, Technology, Interactions |last=Kusimba |first=Sibel |year=2003 |publisher=Rowman Altamira |isbn=0-7591-0154-X |pages=285 }}</ref><ref name=ScienceDaily>{{Cite web|title=World’s Oldest Ritual Discovered — Worshipped The Python 70,000 Years Ago|author=The Research Council of Norway|date=2006-11-30|publisher=ScienceDaily|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061130081347.htm}}</ref>. Клімат у часы палеаліту перыядычна змяняўся ад цёплых да халодных тэмператур, чаргаваліся ледніковыя перыяды і міжледнікоўі. ==== Ранні палеаліт ==== Перыяд, які пачаўся з канца эпохі пліяцэну, у якім пачалося першае выкарыстанне каменных прылад продкамі сучаснага чалавека Homo habilis. Гэта былі параўнальна простыя прылады, вядомыя як калуны. Homo habilis асвоілі каменныя прылады, якія выкарыстоўваліся ў якасці каменных сардэчнікаў, у эпоху [[Алдувайская культура|алдувайскай культуры]]. Гэтая культура атрымала сваю назву ў гонар месца, дзе былі знойдзены першыя каменныя прылады, — [[Алдувай|цясніны]] ў [[Танзанія|Танзаніі]]. Людзі існавалі пераважна за кошт мяса памерлых жывёл і збіральніцтва дзікарослых раслін, бо паляванне ў гэты час не было яшчэ распаўсюджана. Каля 1,5 млн гадоў таму з’явіўся больш развіты чалавечы від — [[Homo erectus]]. Прадстаўнікі гэтага віду навучыліся выкарыстоўваць агонь і стваралі больш складаныя інструменты з каменю, а таксама пашырылі свой арэал за кошт асваення Азіі, што пацвярджаецца знаходкамі на плато Жайкудан у [[Кітай|Кітаі]]. Каля 1 млн гадоў таму чалавек асвоіў Еўропу і пачаў выкарыстоўваць каменныя сякеры. ==== Сярэдні палеаліт ==== Перыяд пачаўся каля 200 тыс. гадоў таму і з’яўляецца найбольш вывучанай эпохай, на працягу якой жылі [[Неандэрталец|неандэртальцы]] (120—35 тыс. гадоў таму). Найбольш вядомыя знаходкі неандэртальцаў належаць да [[Мусцьерская культура|мусцьерскай культуры]]. У рэшце рэшт неандэртальцы вымерлі, і на іх месца прыйшлі сучасныя людзі, якія ўпершыню з’явіліся ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] каля 100 тыс. гадоў таму. Нягледзячы на тое, што культура неандэртальцаў лічыцца прымітыўнай, ёсць звесткі, што яны шанавалі сваіх старых і практыкавалі рытуалы пахавання, якія ладзіліся ўсім племем. У гэты час адбылося пашырэнне арэалу людзей і засяленне імі незасвоеных тэрыторый, такіх як Аўстралія і Акіянія. Людзі сярэдняга палеаліту дэманструюць неабвержныя доказы, што ў іх пачало пераважаць абстрактнае мысленне, выражанае, напрыклад, у арганізаваным пахаванні памерлых. У 1997 годзе на падставе аналізу ДНК неандэртальца навукоўцы Мюнхенскага ўніверсітэта зрабілі выснову: адрозненні ў генах занадта вялікія, каб лічыць неандэртальцаў продкамі краманьёнцаў (гэта значыць сучасных людзей). Гэтыя высновы былі пацверджаны вядучымі спецыялістамі з Цюрыха, а пазней і ўсёй Еўропы і Амерыкі. На працягу доўгага часу (15—35 тысяч гадоў) неандэртальцы і краманьёнцы суіснавалі і варагавалі. У прыватнасці, на стаянках і неандэртальцаў, і краманьёнцаў былі выяўленыя абгрызеныя косці іншага віду. У прыватнасці, гэтага меркавання прытрымліваецца прафесар Бардоскага ўніверсітэта Жан-Жак Юблен. ==== Верхні палеаліт ==== Каля 35—10 тыс. гадоў таму завяршыўся апошні ледніковы перыяд, і сучасныя людзі на працягу дадзенага перыяду рассяліліся па ўсёй Зямлі. Пасля з’яўлення першых сучасных людзей у Еўропе (краманьёнцаў) адбыўся адносна хуткі рост іх культур, найбольш вядомыя з якіх — шатэльперонская, арыньякская, [[Салютрэйская культура|салютрэйская]], гравецкая і [[Мадленская культура|мадленская]] археалагічныя культуры. Паўночная і Паўднёвая Амерыка былі каланізаваныя людзьмі праз Берынгаў перашыек, які быў пазней затоплены ў выніку павышэння ўзроўню сусветнага акіяна і ператварыўся ў [[Берынгаў праліў]]. Старажытныя людзі Амерыкі ([[палеаіндзейцы]]), хутчэй за ўсё, сфармаваліся ў самастойную культуру каля 13,5 тыс. гадоў таму. У цэлым на планеце сталі пераважаць супольнасці паляўнічых-збіральнікаў, якія выкарыстоўвалі розныя тыпы каменных інструментаў у залежнасці ад рэгіёна. === [[Мезаліт]] === Перыяд паміж палеалітам і неалітам (X—VI тысяч гадоў да нашай эры). Перыяд пачаўся з завяршэння апошняга ледніковага перыяду і працягваўся да павышэння ўзроўню сусветнага акіяна, што вымусіла людзей адаптавацца да навакольнага асяроддзя і знаходзіць новыя крыніцы свайго пражытку. У гэтым перыядзе з’явіліся [[мікраліты]] — мініяцюрныя каменныя інструменты, якія значна пашырылі магчымасці прымянення каменю ў паўсядзённым жыцці старажытных людзей. Аднак тэрмін «мезаліт» таксама выкарыстоўваецца і для абазначэння каменных інструментаў, якія былі прывезены ў Еўропу са Старажытнага Блізкага Усходу. Мікралітычныя інструменты значна павысілі эфектыўнасць палявання, а ў больш развітых паселішчах (напрыклад, Лепенскі Вір) выкарыстоўваліся таксама і для рыбалоўлі. Верагодна, у гэты час адбылося прыручэнне [[Сабака свойскі|сабакі]] ў якасці памочніка на паляванні. Першая вядомая бітва ў гісторыі чалавецтва адбылася ў перыяд мезаліту на плато ў Егіпце, вядомым як Могілкі 117. === [[Неаліт]] === Новы каменны век характарызаваўся з’яўленнем сельскай гаспадаркі і жывёлагадоўлі падчас так званай [[Неалітычная рэвалюцыя|неалітычнай рэвалюцыі]], развіццём [[Ганчарства|ганчарнага рамяства]] і з’яўленнем першых буйных паселішчаў людзей, такіх як [[Чатал-Хююк]] і [[Іерыхон]]. Першыя культуры неаліту з’явіліся каля 7000 да н.э. у зоне так званага «[[Урадлівы паўмесяц|ўрадлівага паўмесяца]]». Сельская гаспадарка і культура распаўсюдзіліся ў [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]], [[Індская цывілізацыя|даліне Інда]], Кітаі і краінах Паўднёва-Усходняй Азіі. Павелічэнне колькасці насельніцтва прывяло да ўзрастання патрэбы ў расліннай ежы, што спрыяла хуткаму развіццю сельскай гаспадаркі. Пры вядзенні сельскагаспадарчых работ сталі прымяняцца каменныя прылады для апрацоўкі глебы, а пры зборы ўраджаю пачалі выкарыстоўвацца прыстасаванні для жніва, драбнення, рэзкі раслін. Упершыню пачалі будавацца буйнамаштабныя каменныя збудаванні, такія як вежы і сцены Іерыхона або [[Стоўнхендж]], што дэманструе з’яўленне ў неаліце значных людскіх і матэрыяльных рэсурсаў, а таксама форм супрацоўніцтва паміж вялікімі групамі людзей, якія дазвалялі весці працы над буйнымі праектамі. У нейкай ступені гэта з’ява заклала аснову развіццю сацыяльнай іерархіі і з’яўленню эліт<ref>{{Cite book|author=Ian Kuijt|year=2000|url=http://books.google.com/books?id=kz79KLC6yLoC&pg=PA316&dq=neolithic+society+(general+information)&lr=&sig=Cfzhgod1DrWCne5b61g8GHsS3PI#PPA317,M1|title=Life in Neolithic Farming Communities: Social Organization, Identity, and differentiation|page=317|publisher=Springer press}}</ref>. Хоць некаторыя грамадствы позняга неаліту фармаваліся ў якасці плямёнаў са складанай іерархіяй (напрыклад, культура старажытных Гавайскіх астравоў), большасць чалавечых супольнасцей неаліту былі параўнальна простымі і не мелі эліты<ref>{{cite book |title=Evolutionary Origins of Morality: Cross-disciplinary Perspectives |author=Leonard D. Katz |url= http://books.google.com/books?id=inmTyPPdR5oC&pg=RA1-PA158&dq=Neolithic+egalitarianism&lr=&sig=VOAK5WWAg2del4rIQKQIaQ4EGzQ#PRA1-PA158,M1|year=2000 |location=United Kingdom|page=158 |isbn=0719056128 |publisher=Imprint Academic}}</ref>. У цэлым, у неалітычных культурах было прыкметна больш іерархічных супольнасцей, чым у папярэдніх ім палеалітычных культурах паляўнічых-збіральнікаў<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=3u6JNwMyMCEC&pg=PA422&lpg=PA422&dq=paleolithic+history+violence&source=web&ots=JLvUQmZfSv&sig=CREh_uTCaX3MR8Ncw5ZTp7lUtvA#PPA420,M1|title=The Nature of Paleolithic Art|author=R. Dale Guthrie|publisher=University of Chicago Press|year=2005|page=420}}</ref>. У эпоху неаліту з’явіўся рэгулярны гандаль паміж рознымі селішчамі, людзі пачалі перавозіць тавары на значныя адлегласці (многія сотні кіламетраў). Паселішча Скара-Брэй, размешчанае на [[Аркнейскія астравы|Аркнейскіх астравах]] недалёка ад Шатландыі, з’яўляецца адным з лепшых прыкладаў неалітычнай вёскі. У селішчы выкарыстоўваліся каменныя ложкі, паліцы і нават памяшканні для туалетаў. == Матэрыяльная культура == === Харчаванне === Крыніцамі харчавання людзей у каменным веку служылі жывёлы і расліны на тэрыторыі распаўсюджвання чалавека. Людзі ўжывалі мяса і ўнутраныя органы жывёл, у тым ліку печань, ныркі і мозг. Малочныя прадукты і раслінныя прадукты, багатыя вугляводамі, такія як бабовыя і збожжавыя крупы, людзі ўжывалі мала. У ежу выкарыстоўваліся лісце і карані раслін. Мяса жывёл здабывалася пераважна [[паляванне]]м, хоць у канцы каменнага веку пачала з’яўляцца [[жывёлагадоўля]]. Таксама задоўга да сельскагаспадарчай рэвалюцыі неаліту павялічылася спажыванне бабовых раслін, пра што кажуць археабатанічныя знаходкі ў Ізраілі<ref name="doi10.1016/j.jas.2004.11.006">{{cite journal |author1=Efraim Lev |author2=Mordechai E. Kislev |author3=Ofer Bar-Yosef |title=Mousterian vegetal food in Kebara Cave, Mt. Carmel |journal=Journal of Archaeological Science |volume=32 |issue=3 |pages=475–484 |year=March 2005 |doi=10.1016/j.jas.2004.11.006 |issn=0305-4403}}</ref>. Больш за тое, апошнія даныя сведчаць аб тым, што людзі пачалі апрацоўваць і ўжываць у ежу дзікія збожжавыя культуры больш за 23 тыс. гадоў таму ў верхнім палеаліце<ref name="pmid15295598">{{cite journal |author=Piperno DR, Weiss E, Holst I, Nadel D. |title=Processing of wild cereal grains in the Upper Palaeolithic revealed by starch grain analysis. |journal=Nature |volume=430 |issue=7000 |pages=670–3 |year=2004 |pmid=15295598 |doi=10.1038/nature02734 |url=http://anthropology.si.edu/archaeobio/Ohalo%20II%20Nature.pdf}}</ref>. У канцы ледавіковага перыяду 15—9 тыс. гадоў таму адбылося першае ў [[галацэн]]е масавае [[Галацэнавае выміранне|выміранне]] жывёл у Азіі, Еўропе, Паўночнай Амерыцы і Аўстраліі. Гэта падзея выклікала значнае змяненне ў культуры харчавання старажытных людзей і спрыяла развіццю сельскай гаспадаркі, дзякуючы якой прадукты расліннага паходжання надоўга ўвайшлі ў рацыён чалавека. Гэта выміранне магло адбыцца з-за масавага палявання людзей на дзікіх жывёл, такіх як [[маманты]], хоць шматлікія навукоўцы лічаць, што выміранне жывёл звязана са зменай клімату. === Месцы жыхарства і асяроддзе пражывання === Прыкладна 2 мільёны гадоў таму людзі ўпершыню пачалі будаваць антрапагенныя структуры ва Усходняй Афрыцы, майструючы іх з дапамогай найпрасцейшых механізмаў з камянёў і галін дрэў. Каля 500 тыс. гадоў таму людзі пачалі выкарыстоўваць каменнае кола для ўзвядзення сваіх збудаванняў. Некаторыя са збудаванняў гэтага перыяду былі выяўленыя блізу [[Ніца|Ніцы]] ў [[Францыя|Францыі]]. Месцы пражывання чалавека ў каменным веку былі выяўленыя па ўсім зямным шары. === Мастацтва === Дагістарычнае мастацтва можна прасачыць толькі па знаходках каменнага веку. Звесткі аб музычнай культуры першабытных людзей можна атрымаць на аснове першабытных музычных інструментаў, а даныя аб выяўленчым мастацтве — на аснове наскальнага жывапісу, да якога адносяцца [[Петрогліф|петрагліфы]] і наскальныя роспісы. Невядома, ці выконвала дагістарычнае мастацтва рэлігійную функцыю. Старажытныя людзі падчас сваіх рытуалаў выконвалі танцы, спявалі песні і гралі на розных музычных інструментах. === Рэлігія === Сучасныя даследаванні і паглыблены аналіз знаходак каменнага веку сведчаць аб існаванні абрадаў і вераванняў у людзей у дагістарычныя часы. Дзейнасць людзей каменнага веку выходзіла за рамкі задавальнення надзённых патрэбаў, такіх як пражытак, пошук жылля і выраб адзення. У старажытныя часы практыкаваліся абрады, якія тычацца смерці і пахавання чалавека, хоць яны моцна адрозніваліся ў асобных культур. У каменным веку, верагодна, пачала распаўсюджвацца культура [[Танец|танца]], якой суправаджаліся ўсе абрады. Старажытныя людзі ўжо ў часы сярэдняга палеаліту, верагодна, хавалі сваіх мёртвых. Для ўпрыгожвання цела нябожчыка і яго магілы выкарыстоўваліся фарбы з яркага пылку раслін, [[охра]] і многія іншыя сродкі. У каменным веку пачалі фармавацца ідэі пра жыццё пасля смерці і рэлігійныя пачуцці людзей. Таксама праводзіліся рытуалы, звязаныя з выкліканнем дажджу, падрыхтоўкай да палявання, лячэннем хворых. === Абмен і гандаль === Абмен харчавання, розных матэрыялаў і інструментаў быў распаўсюджаны яшчэ ў самых ранніх культур каменнага веку. Таксама праводзіўся гандаль паміж селішчамі, якія знаходзіліся на вялікіх адлегласцях адно ад аднаго. Знаходкі каменных прылад, упрыгожванняў, матэрыялаў для вытворчасці зброі, а таксама іншых вырабаў дапамаглі вызначыць месцы праходжання гандлёвых маршрутаў старажытнасці. Са з’яўленнем іерархічнага ладу грамадства правадыры плямёнаў пачалі атрымліваць частку прыбытку ад гандлю ўласнага племя. Аднак нават у канцы каменнага веку гандаль вялі прымітыўнымі спосабамі, першабытныя людзі не паведамлялі сваім супляменнікам аб прадаваных таварах. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каменны век| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 9vtrl2i99ntp31n6mg437376btun0mn 0 2548 5127005 4917056 2026-04-15T21:14:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127005 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Вілсан Піяца |поўнае імя = Вілсан Алівейра да Сілва Піяца |выява = |апісанне выявы = |мянушка = ''Які крадзе мяч'' (Ladrao de bola) |дата нараджэння = 25.2.1943 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{BRA}} |рост = 166 см |вага = 74 кг |пазіцыя = цэнтральны [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]<br />цэнтральны [[абаронца (футбол)|абаронца]] |цяперашні клуб = |клубы = {{футбольная кар’ера |1961—1964|{{Сцяг Бразіліі, 1960-1968|20px}} [[ФК Рэнаскенса|Рэнаскенса]]| |1964—1979|{{Сцяг Бразіліі, 1968-1992|20px}} [[ФК Крузейру|Крузейру]]|559 (39)}} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |1967—1975|{{Сцяг Бразіліі, 1968-1992|20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|51 (0)}} |медалі = {{турнір|[[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па футболе 1970|Мексіка 1970]]}} {{турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}} {{медаль|Бронза|[[Кубак Амерыкі па футболе 1975|1975]]|}} }} '''Ві́лсан Аліве́йра да Сі́лва Пія́ца'''{{практычная транскрыпцыя|pt}} ({{lang-pt|Wilson Oliveira da Silva Piazza}}; нар. {{ДН|25|2|1943}}, [[Рыбейран-дас-Невіс]], [[Бразілія]]) — [[Бразілія|бразільскі]] [[Футбол|футбаліст]], паўабаронца. Чэмпіён свету [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]] у складзе [[Зборная Бразіліі па футболе|нацыянальнай зборнай Бразіліі]]. == Дасягненні == === Камандныя === ; Зборная Бразіліі * Чэмпіён свету: 1970 * Уладальнік Кубка Рыу-Бранку (2): 1967, 1968 * Уладальнік Кубка Рока: 1971 ; «Крузейру» * Уладальнік Кубка Бразіліі: 1966 * Фіналіст Кубка Рабертаа: 1969 * Сярэбраны прызёр чэмпіянату Бразіліі (2): 1974, 1975 * Бронзавы прызёр чэмпіянату Бразіліі: 1973 * Чэмпіён штата Мінас-Жэрайс (10): 1965, 1966, 1967, 1968, 1969, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977 * Сярэбраны прызёр чэмпіянату штата Мінас-Жэрайс (5): 1970, 1971, 1976, 1978, 1979 * Уладальнік Кубка Лібертадорэс: 1976 * Фіналіст Кубка Лібертадорэс: 1977 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006. == Спасылкі == * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=181326/index.html Профіль на fifa.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150226011734/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=181326/index.html |date=26 лютага 2015 }} * [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/piazza/ Профіль іграка на worldfootball.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160322005220/http://www.worldfootball.net/player_summary/piazza/ |date=22 сакавіка 2016 }} {{ref-de}} {{Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 1970}} {{Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 1974}} {{DEFAULTSORT:Піяца Вілсан}} [[Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Крузейру]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэнаскенса]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе]] eql2og9uftumskcyja48ul0535fr9nt 0 11805 5126892 4891343 2026-04-15T17:17:04Z ~2026-23351-37 166747 67 67 67 67 67 5126892 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 42|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991880 }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская 67 67 67}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 9vyftj2pwgppw05kt8lcdxvdvaqx9wr 5126893 5126892 2026-04-15T17:17:18Z Quinlan83 106472 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-23351-37|~2026-23351-37]] ([[User talk:~2026-23351-37|talk]]) to last version by Artsiom91Bot: reverting vandalism 4891343 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 42|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991880 }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 3rlj0w52glsf93jcvpmkfw309wewnbs 5126894 5126893 2026-04-15T17:21:56Z ~2026-23351-37 166747 5126894 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 13|lat_sec = 31 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 42|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991880 }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская 67 67 67 67 67}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 7k9u5ku3juj38ex941u8o71mwpnfriy 5126895 5126894 2026-04-15T17:24:25Z JerzyKundrat 174 5126895 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 105j924m6cvm9gojwlsym1fz06rhj3p 5126898 5126895 2026-04-15T17:27:01Z ~2026-23351-37 166747 5126898 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja 67 67 67 67 67}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 8r0pwe0xoixq7szm36h60qt2zog3ygz 5126902 5126898 2026-04-15T17:29:38Z NDG 155107 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-23351-37|~2026-23351-37]] ([[User talk:~2026-23351-37|talk]]) to last version by JerzyKundrat: reverting vandalism 5126895 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вулька Дастоеўская |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Ву́лька Дасто́еўская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vuĺka Dastojeŭskaja}}, {{lang-ru|Вулька Достоевская}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 105j924m6cvm9gojwlsym1fz06rhj3p 0 11881 5126908 4891345 2026-04-15T17:36:05Z JerzyKundrat 174 5126908 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Навасёлкі}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Навасёлкі |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Навасёлкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Навасі́лкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Navasiolki}}, {{lang-ru|Новосёлки}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 30j0dxcdvvbdlcxhssyh511vgzyzbrh 0 11889 5126904 4891348 2026-04-15T17:32:49Z JerzyKundrat 174 5126904 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Каралін}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Каралін |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Каралі́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Karalin}}, {{lang-ru|Каролин}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] rv6m2j04op95wexpr49wggh2rw9uqyi 0 11890 5126905 4891349 2026-04-15T17:33:22Z JerzyKundrat 174 5126905 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Красіеўка |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі |ранейшыя назвы = Смярдзяча }} '''Красі́еўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Смярдзя́ча, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Krasijeŭka}}, {{lang-ru|Красиевка}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 30 красавіка 1960 года вёска мела назву Смярдзяча<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб перайменаванні вёскі Смярдзяча Дастаеўскага сельсавета Іванаўскага раёна Брэсцкай вобласці ад 30 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 520hzar2kokvssavf9wwtn7u4fe3ylg 0 11891 5126907 4891350 2026-04-15T17:35:16Z JerzyKundrat 174 5126907 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Лысуха (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лысуха |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Лысу́ха'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лы́суха'''</ref> ({{lang-be-trans|Lysucha}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] d44q1zlydkn6vg68u3svh50n0z1ehbr 0 11900 5126906 4891352 2026-04-15T17:34:29Z JerzyKundrat 174 5126906 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Кротава}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кротава |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Кро́тава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krotava}}, {{lang-ru|Кротово}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Каля в. Кротава знаходзіцца найвышэйшы пункт [[Загароддзе|Загароддзя]] (179 м). == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1940—1959 гадах цэнтр [[Кротаўскі сельсавет|Кротаўскага сельсавета]]. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] ketrprcmf280p7b91l52afl652y84ho 0 11901 5126909 4891353 2026-04-15T17:37:06Z JerzyKundrat 174 5126909 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Палкоцічы |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Палко́цічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''По́ўкатычы'''</ref> ({{lang-be-trans|Palkocičy}}, {{lang-ru|Полкотичи}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>. 21 ліпеня 1980 года ў склад Палкоціч уключаны вёскі [[Закуцце (Іванаўскі раён)|Закуцце]] і [[Скарацічы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. Да 26 чэрвеня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 4e1tjua9xcl9xgnk6ge10ektircdc9k 0 11915 5126896 4891354 2026-04-15T17:25:30Z JerzyKundrat 174 5126896 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Вілы}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вілы |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Ві́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vily}}, {{lang-ru|Вилы}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 04cp3c58bttblgx6ns993llx4opbpyh 0 11916 5126903 5064816 2026-04-15T17:31:44Z JerzyKundrat 174 5126903 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Застружжа |выява = Галоўная вуліца вёскі (Партызанская).jpg |подпіс = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Застру́жжа'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zastružža}}, {{lang-ru|Застружье}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1940—1958 гадах цэнтр [[Застружскі сельсавет|Застружскага сельсавета]]. Перад вайной у вёсцы жыло 455 чалавек у 87 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/1727 Застружье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924110619/http://db.narb.by/search/1727 |date=24 верасня 2020 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў ліпені 1944 года акупантамі спалена 13 дамоў, забіта 103 чалавекі<ref name="Бер"/>. З 1991 года ў незалежнай Беларусі. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области»]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Капліца на могілках == Галерэя == <gallery> Застружжа. Капліца.jpg|Капліца на могілках Вёска Застружжа зімой. Выезд на дарогу да раённага цэнтра Іванава. Студзень, 2021.jpg|Застружжа зімой. Выезд на дарогу да раённага цэнтра Іванава. Студзень, 2021 Па цэнтральнай вуліцы Застружжа. Зіма 2021.jpg|Па цэнтральнай вуліцы Застружжа. Зіма 2021 Палёская хата ля крамы. Вёска застружжа. Студзень, 2021.jpg|Палеская хата каля крамы ў Застружжы. Студзень, 2021 Возера побач з Застружжам.jpg|Возера побач з Застружжам, Ліпень, 2021 </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] 1bx7o5e1ogw4nt7qf053vi1bhaocqh5 0 11917 5126901 4891356 2026-04-15T17:29:05Z JerzyKundrat 174 5126901 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Заруддзе}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Заруддзе |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Зару́ддзе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zaruddzie}}, {{lang-ru|Зарудье}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 "Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области"]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] beq2ksrv4av76cy5lu4wutyi17jg6ah 0 11919 5126899 4891357 2026-04-15T17:27:53Z JerzyKundrat 174 5126899 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Атолчыцы |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Ато́лчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Atolčycy}}, {{lang-ru|Отолчицы}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Х 1939 года ў БССР. Да 25 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб скасаванні сельскіх раёнаў Беларускай ССР ад 25 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 41 (1000).</ref>, да 6 студзеня 1965 года — у склад [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] [[Пінскі раён|Пінскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб утварэнні новых раёнаў Беларускай ССР ад 6 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 2 (1082).</ref>, да 26 чэрвеня 2013 года — у склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] Іванаўскага раёна<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0058875&p1=1|date=11 красавіка 2021}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Страчаная спадчына == [[Файл:Atołčycy, Maci Božaj Ružancovaj. Атолчыцы, Маці Божай Ружанцовай (1901-39).jpg|міні|злева|Касцёл Маці Божай Ружанцовай у пачатку XX ст.]] * Сядзіба * [[Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Атолчыцы)|Касцёл Маці Божай Ружанцовай]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] eumh599k5ucmd2sidjqszj92fuztnjp 0 11920 5126911 5060442 2026-04-15T17:38:57Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5126911 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дастоева |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Saint_Trinity_ortodoxal_church_in_Dostoevo,_Brest_region,_Belarus.jpg |подпіс = [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Свята-Троіцкая царква]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 14|lat_sec = 07 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 40|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1652 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242991038 }} '''Дасто́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dastojeva}}, {{lang-ru|Достоево}}) — [[аграгарадок]] у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. За 16 км на паўночны ўсход ад [[Іванава (Беларусь)|Іванава]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Янаў-Палескі (станцыя)|Янаў-Палескі]]. == Назва == Паводле мясцовай легенды, з сяла бралі людзей у княжацкую прыслугу, якую называлі ''дастойнікамі'', па аналогіі з польскім ''dostojnik'' — вяльможа, прыбліжаны да ўладара (дастойны служыць уладару)<ref>''Волгин И. Л.'' Хроника рода Достоевских. Родные и близкие: Историко-биографические очерки. — М., 2012. — С. 15.</ref>. На думку [[Алесь Мікус|Алеся Мікуса]], назва ад старажытнабалцкага двухасноўнага імя ''Das-tajas''. У рэгіёне фіксуюцца назвы [[Калавуравічы]], [[Манасеева]], [[Ягмінава]], паходжанне якіх даследчык таксама мяркуе ад старажытнабалцкіх імёнаў ''Kal-a-u-ras'', ''Man-a-sejas'', ''Jag-minas.'' Прозвішча Дастаеўскі вядомае таксама з Эйсмантаў і ў літоўскай Уцяне.<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=М.|старонкі=221}}</ref> На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва вёскі ўтворана «{{background-color|#E8E8E8|ад скарочанага варыянта двухасноўнага славянскага асабістага імені ''Дастаслаў'', тыпалагічна падобнага на іншыя язычніцкія княжаскія імёны ўсходніх славян: ''Дастаслаў'' → ''Дастой'' → ''Дастоева'' (сяло) у значэнні „населены пункт, які заснаваны Дастоем і належыць яму“}}»<ref>''Рогалеў А. Ф.'' Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). — Гомель, 2008. — С. 79.</ref>. Даследчыкі княжацкай [[Антрапаніміка|антрапанімікі]] [[Ганна Феліксаўна Літвіна|Літвіна]] і [[Фёдар Барысавіч Успенскі|Успенскі]], аднак, не даюць імя ''Дастаслаў'' сярод свецкіх княжацкіх, не даюць яны і асновы ''-даста-''{{Sfn|Литвина, Успенский|2006}}. Няма імёнаў з такой асновай і ў агульным славянскім іменаслове. Таксама, скарочаная форма двухасноўнага імя ў тэорыі мела б адпаведны гіпакарыстычны суфікс{{Sfn|Литвина, Успенский|2006|p=62}}. Імя ''Дастаслаў'' не гістарычнае, вядома з мастацкіх твораў [[найноўшы час|найноўшага часу]], не можа быць грунтам гістарычнай рэканструкцыі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Тройца. ХVІІ ст.jpg|thumb|злева|150px|Тройца, абраз ХVII ст. з Дастоева ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]).]] Упершыню згадана ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]]: «''у Достоеве Васил а Еремей одинъ дымъ, а Олексей то два дымове''», — калі вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] надаў гэтых людзей князю [[Юрый Сямёнавіч Гальшанскі|Юрыю Сямёнавічу]], то-бок да 1457 года<ref>РИБ. Т. 27. — СПб., 1910. — Стб. [[94]].</ref>. У 1506 годзе пінскі князь [[Фёдар Іванавіч Яраславіч]] надаў [[Палкоцічы]] і два дварышчы ў Дастоеве, паміж [[Піна (рака)|Пінай]] і [[Ясельда]]й, свайму баярыну Данілу Іртышчу (Ірцішчавічу). Ад Дастоева ўтварылася прозвішча нашчадкаў Данілы — шляхецкага роду [[Дастаеўскія|Дастаеўскіх]], якія да сярэдзіны XVIII ст. валодалі сялом. Дастоевым валодаў ураднік пінскі [[Сасін Дастаеўскі]], потым падчашы менскі [[Бенядзікт Дастаеўскі]]. У XVI ст. пры [[Сямён Дастаеўскі|Сямёне Дастаеўскім]] пабудавана Сімяонаўская царква (не захавалася). Пасля [[Устава на валокі|Уставы на валокі]] 1557 года — [[Шляхта|шляхецкае]] ўладанне. У канцы XVI стагоддзя ў [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага. У 1648 годзе падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацкай вайны]] сяляне з казакамі разграмілі маёнтак [[Раман Дастаеўскі|Рамана Дастаеўскага]], сына Бенядзікта. Потым войскі ВКЛ жорстка расправілася з паўстанцамі. На ўскраіне вёскі захаваліся могілкі, якія ў памяць тых падзей у народзе называюць «казацкімі». Да 1754 года Дастаеўскія страцілі радавое Дастоева, маёнтак належаў [[Стравінскія|Стравінскім]], [[Чапліцы (род)|Чапліцам]], князям [[Гедройцы|Гедройцам]] і з пачатку XIX ст. — [[Орды|Ордам]]. Галоўны ўезд у маёнтак у 1754 годзе быў аформлены манументальнай двух’яруснай брамай, якая нагадвала замкавыя вежы. У яе ніжнім ярусе па баках ад праезду размяшчаліся службовыя памяшканні, на верхнім — вялікая зала, абкружаная адкрытай [[балюстрада|балюстраднай]] [[галерэя]]й. Вянчаў браму высокі [[гонта]]вы [[Шацёр (архітэктура)|шацёр]]. У маёнтку былі калодзеж, вялікі драўляны дом, хлявы, канюшні, павеці, гумны, адрыны, свірны, бровар, дзе варылі піва, квас, гналі гарэлку. Маёнтак меў значныя зямельныя надзелы, 2 вялікія сады, рыбныя сажалкі, млын, [[карчма|карчму]] і [[шынок]]. У канцы XVIII стагоддзя пры князях Гедройцах на месцы старажытнага храма, які згарэў, пабудавана Ільінская царква (разбурана ў 1970). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку XIX стагоддзя ў [[Парэцкая воласць|Парэцкай воласці]] [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1835 годзе маёнтак Гедройцаў перайшоў у казну, потым быў куплены [[Вітольд Орда|Вітольдам Ордай]] з суседніх Навашыц і перайшоў яго малодшаму сыну [[Караль Орда|Каралю]]. [[Устаўная грамата (1861)|Устаўная грамата]] на маёнтак Дастоева складзена 11 жніўня 1862 года, зямельны надзел складаў 14 дзесяцін 70 сажняў. Выкупны акт на маёнтак Дастоева ад 25 мая 1865 года аб’яўлены сялянам 15 ліпеня 1865 года. Згодна з актам у Дастоева 206 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]], 197 двароў. У 1870 годзе сяло ў складзе Дастоеўскай [[Сельская грамада|сельскай грамады]], 263 рэвізскія душы. У выкарыстанні памешчыка ў 1889 годзе было 738 дзесяцін зямлі. У 1881 годзе ў маёнтку 659 дзесяцін зямлі, 245 жыхароў, Ільінская царква, фабрыка інструментаў і сельгасмашын Якушына. У 1882 годзе існавала [[народнае вучылішча]] (16 вучняў). У 1885 годзе ў сяле Дастоеў дзейнічала праваслаўная царква. У 1897 годзе працавалі прыходская царква, [[хлебазапасны магазін]], [[крама]], [[піцейны дом]]. Побач з сялом знаходзіліся дзве сядзібы пад той жа назвай. Першая пабудавана на царкоўнай зямлі; другая належала Вітольду Орду. Пры царкве дзейнічала [[прыходская школа]]. === Найноўшы час === [[Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|міні|злева|Царква ў Дастоеве. [[З. Глогер]], [[1905]]]] У 1915—1918 гадах акупіравана германскімі, з 1919 года польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе ў [[Парэцкая гміна|Парэцкай гміне]] [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1920-я гады працаваў кааператыў «Прадуктовы». Паблізу в. Дастоева знаходзіўся маёнтак Дастоева і в. [[Вулька-Дастоеўская]] з маёнткам і хутарам пад той жа назвай. З 1939 года ў [[БССР]]. У 1940 годзе вёска ў [[Застружскі сельсавет|Застружскім сельсавеце]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], 15 красавіка 1940 года быў арганізаваны калгас «Чырвоная зорка» (потым «Чырвоная звязда»), У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну 1939—1940 гадоў]] загінулі 2 жыхары вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў 1941—1944 гадах вёска акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]], уваходзіла ў [[рэйхскамісарыят «Украіна»]]. За час вайны быў спалены 101 будынак, у тым ліку 30 жылых, 71 гаспадарчы, загінулі 52 мірныя жыхары — ахвяры тэрору, не вярнуліся з фронту ці прапалі без вестак 46 жыхароў. На ўшанаванне памяці 143 жыхароў вёсак Дастоева, [[Вулька-Дастоеўская]], [[Заруддзе (Моладаўскі сельсавет)|Заруддзе]], [[Застрожжа]], [[Красіеўка]] ў 1969 годзе пастаўлены абеліск. У 1954 годзе пабудаваны будынак сярэдняй школы, у 1961 годзе — 333 вучні. У 1950-я гады дзейнічала [[хата-чытальня]] (у 1956 годзе кніжны фонд 1600 кніг, 300 чытачоў). З 8 студзеня 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. З 1957 года цэнтр [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]. З 25 снежня 1962 года ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], з 6 студзеня 1965 года ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёнах]]. У 1984 годзе ўстаноўлены помнік на магіле [[Мікалай Якушчык|Мікалая Якушчыка]], які загінуў у Афганістане. З 2003 года ў СВК «Дастоева». Размешчаны кансервавы завод, камбінат быт. абслугоўвання, сярэдняя школа, дзіцячы сад, аптэка, медпункт, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, філіял ашчаднага банка, 4 магазіны. У вёсцы створаны школьны музей Ф. М. Дастаеўскага; у 1990-я г. каля школы, якая носіць яго імя, устаноўлены помнік. У 1996 годзе пабудавана новая царква на ахвяраванні грамадзян і сродкі калгаса «Чырвоная звязда». З 2013 года ў складзе [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области»]</ref>. == Культура == * [[Моладаўскі літаратурна-краязнаўчы музей]] == Насельніцтва == * 1885 год — 50 двароў, 544 жыхары. * 1897 год — 84 двары, 705 жыхароў; сядзіба на царкоўнай зямлі — 1 двор, З жыхары; сядзіба Орды — 1 двор, 4 жыхары. * 1909 год — 686 жыхароў, 128 двароў; у маёнтку — 10 жыхароў, 1 двор. * 1924 год — 124 будынкі, 692 жыхары, з іх 674 праваслаўныя. * 1929 год — 546 жыхароў. * 1940 год — 151 двор, 905 жыхароў. * 1959 год — 923 жыхары. * 1971 год — 241 двор, 988 жыхароў. * 1993 год − 297 двароў, 806 жыхароў. * 1997 год — 295 двароў, 748 жыхароў. * 2005 год — 254 гаспадаркі, 591 жыхар. * 2019 год — 445 жыхароў. == Славутасці == [[Файл:Дастоева. Помнік Дастаеўскаму.jpg|міні|злева|Помнік Ф. М. Дастаеўскаму]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Свята-Троіцкая царква]] (1996) * Помнік [[Ф. М. Дастаеўскі|Ф. М. Дастаеўскаму]] === Страчаная спадчына === [[Файл:Dostojewo manor.jpg|thumb|Сядзіба]] * [[Сядзіба (Дастоева)|Сядзіба Дастаеўскіх і Ордаў]] * [[Свята-Ільінская царква, Дастоева|Свята-Ільінская царква]] (каля 1798) == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Іосіфавіч Бурак]] — самадзейны мастак. * [[Аляксей Сцяпанавіч Скакун]] — беларускі вучоны-эканаміст * [[Анатоль Уладзіміравіч Ткачук]] (нар. 1962) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|Брэсцкая-1|Дастоева}} * {{кніга|ref=Литвина, Успенский|спасылка=|аўтар=Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б.|загаловак=Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики.|адказны=|год=2006|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Индрик|том=|старонкі=|старонак=904|серыя=|isbn=5-85759-339-5|тыраж=1000}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/dostoevo/index.htm}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Дастоева| ]] p0hrnz4rqqo6uxxx0q7pqsddfo510hv 5126913 5126911 2026-04-15T17:43:21Z JerzyKundrat 174 5126913 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Дастоева |выява = Saint_Trinity_ortodoxal_church_in_Dostoevo,_Brest_region,_Belarus.jpg |подпіс = [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Свята-Троіцкая царква]] |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Дасто́ева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dastojeva}}, {{lang-ru|Достоево}}) — [[аграгарадок]] у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. За 16 км на паўночны ўсход ад [[Іванава (Беларусь)|Іванава]], за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Янаў-Палескі (станцыя)|Янаў-Палескі]]. == Назва == Паводле мясцовай легенды, з сяла бралі людзей у княжацкую прыслугу, якую называлі ''дастойнікамі'', па аналогіі з польскім ''dostojnik'' — вяльможа, прыбліжаны да ўладара (дастойны служыць уладару)<ref>''Волгин И. Л.'' Хроника рода Достоевских. Родные и близкие: Историко-биографические очерки. — М., 2012. — С. 15.</ref>. На думку [[Алесь Мікус|Алеся Мікуса]], назва ад старажытнабалцкага двухасноўнага імя ''Das-tajas''. У рэгіёне фіксуюцца назвы [[Калавуравічы]], [[Манасеева]], [[Ягмінава]], паходжанне якіх даследчык таксама мяркуе ад старажытнабалцкіх імёнаў ''Kal-a-u-ras'', ''Man-a-sejas'', ''Jag-minas.'' Прозвішча Дастаеўскі вядомае таксама з Эйсмантаў і ў літоўскай Уцяне.<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=М.|старонкі=221}}</ref> На думку [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|Аляксандра Рогалева]], назва вёскі ўтворана «{{background-color|#E8E8E8|ад скарочанага варыянта двухасноўнага славянскага асабістага імені ''Дастаслаў'', тыпалагічна падобнага на іншыя язычніцкія княжаскія імёны ўсходніх славян: ''Дастаслаў'' → ''Дастой'' → ''Дастоева'' (сяло) у значэнні „населены пункт, які заснаваны Дастоем і належыць яму“}}»<ref>''Рогалеў А. Ф.'' Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). — Гомель, 2008. — С. 79.</ref>. Даследчыкі княжацкай [[Антрапаніміка|антрапанімікі]] [[Ганна Феліксаўна Літвіна|Літвіна]] і [[Фёдар Барысавіч Успенскі|Успенскі]], аднак, не даюць імя ''Дастаслаў'' сярод свецкіх княжацкіх, не даюць яны і асновы ''-даста-''{{Sfn|Литвина, Успенский|2006}}. Няма імёнаў з такой асновай і ў агульным славянскім іменаслове. Таксама, скарочаная форма двухасноўнага імя ў тэорыі мела б адпаведны гіпакарыстычны суфікс{{Sfn|Литвина, Успенский|2006|p=62}}. Імя ''Дастаслаў'' не гістарычнае, вядома з мастацкіх твораў [[найноўшы час|найноўшага часу]], не можа быць грунтам гістарычнай рэканструкцыі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Тройца. ХVІІ ст.jpg|thumb|злева|150px|Тройца, абраз ХVII ст. з Дастоева ([[Музей старажытнабеларускай культуры]]).]] Упершыню згадана ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]]: «''у Достоеве Васил а Еремей одинъ дымъ, а Олексей то два дымове''», — калі вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] надаў гэтых людзей князю [[Юрый Сямёнавіч Гальшанскі|Юрыю Сямёнавічу]], то-бок да 1457 года<ref>РИБ. Т. 27. — СПб., 1910. — Стб. [[94]].</ref>. У 1506 годзе пінскі князь [[Фёдар Іванавіч Яраславіч]] надаў [[Палкоцічы]] і два дварышчы ў Дастоеве, паміж [[Піна (рака)|Пінай]] і [[Ясельда]]й, свайму баярыну Данілу Іртышчу (Ірцішчавічу). Ад Дастоева ўтварылася прозвішча нашчадкаў Данілы — шляхецкага роду [[Дастаеўскія|Дастаеўскіх]], якія да сярэдзіны XVIII ст. валодалі сялом. Дастоевым валодаў ураднік пінскі [[Сасін Дастаеўскі]], потым падчашы менскі [[Бенядзікт Дастаеўскі]]. У XVI ст. пры [[Сямён Дастаеўскі|Сямёне Дастаеўскім]] пабудавана Сімяонаўская царква (не захавалася). Пасля [[Устава на валокі|Уставы на валокі]] 1557 года — [[Шляхта|шляхецкае]] ўладанне. У канцы XVI стагоддзя ў [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Пінскім павеце]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага. У 1648 годзе падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|казацкай вайны]] сяляне з казакамі разграмілі маёнтак [[Раман Дастаеўскі|Рамана Дастаеўскага]], сына Бенядзікта. Потым войскі ВКЛ жорстка расправілася з паўстанцамі. На ўскраіне вёскі захаваліся могілкі, якія ў памяць тых падзей у народзе называюць «казацкімі». Да 1754 года Дастаеўскія страцілі радавое Дастоева, маёнтак належаў [[Стравінскія|Стравінскім]], [[Чапліцы (род)|Чапліцам]], князям [[Гедройцы|Гедройцам]] і з пачатку XIX ст. — [[Орды|Ордам]]. Галоўны ўезд у маёнтак у 1754 годзе быў аформлены манументальнай двух’яруснай брамай, якая нагадвала замкавыя вежы. У яе ніжнім ярусе па баках ад праезду размяшчаліся службовыя памяшканні, на верхнім — вялікая зала, абкружаная адкрытай [[балюстрада|балюстраднай]] [[галерэя]]й. Вянчаў браму высокі [[гонта]]вы [[Шацёр (архітэктура)|шацёр]]. У маёнтку былі калодзеж, вялікі драўляны дом, хлявы, канюшні, павеці, гумны, адрыны, свірны, бровар, дзе варылі піва, квас, гналі гарэлку. Маёнтак меў значныя зямельныя надзелы, 2 вялікія сады, рыбныя сажалкі, млын, [[карчма|карчму]] і [[шынок]]. У канцы XVIII стагоддзя пры князях Гедройцах на месцы старажытнага храма, які згарэў, пабудавана Ільінская царква (разбурана ў 1970). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У пачатку XIX стагоддзя ў [[Парэцкая воласць|Парэцкай воласці]] [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1835 годзе маёнтак Гедройцаў перайшоў у казну, потым быў куплены [[Вітольд Орда|Вітольдам Ордай]] з суседніх Навашыц і перайшоў яго малодшаму сыну [[Караль Орда|Каралю]]. [[Устаўная грамата (1861)|Устаўная грамата]] на маёнтак Дастоева складзена 11 жніўня 1862 года, зямельны надзел складаў 14 дзесяцін 70 сажняў. Выкупны акт на маёнтак Дастоева ад 25 мая 1865 года аб’яўлены сялянам 15 ліпеня 1865 года. Згодна з актам у Дастоева 206 [[Рэвізская душа|рэвізскіх душ]], 197 двароў. У 1870 годзе сяло ў складзе Дастоеўскай [[Сельская грамада|сельскай грамады]], 263 рэвізскія душы. У выкарыстанні памешчыка ў 1889 годзе было 738 дзесяцін зямлі. У 1881 годзе ў маёнтку 659 дзесяцін зямлі, 245 жыхароў, Ільінская царква, фабрыка інструментаў і сельгасмашын Якушына. У 1882 годзе існавала [[народнае вучылішча]] (16 вучняў). У 1885 годзе ў сяле Дастоеў дзейнічала праваслаўная царква. У 1897 годзе працавалі прыходская царква, [[хлебазапасны магазін]], [[крама]], [[піцейны дом]]. Побач з сялом знаходзіліся дзве сядзібы пад той жа назвай. Першая пабудавана на царкоўнай зямлі; другая належала Вітольду Орду. Пры царкве дзейнічала [[прыходская школа]]. === Найноўшы час === [[Файл:Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|міні|злева|Царква ў Дастоеве. [[З. Глогер]], [[1905]]]] У 1915—1918 гадах акупіравана германскімі, з 1919 года польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1924 годзе ў [[Парэцкая гміна|Парэцкай гміне]] [[Пінскі павет (1921—1940)|Пінскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У 1920-я гады працаваў кааператыў «Прадуктовы». Паблізу в. Дастоева знаходзіўся маёнтак Дастоева і в. [[Вулька-Дастоеўская]] з маёнткам і хутарам пад той жа назвай. З 1939 года ў [[БССР]]. У 1940 годзе вёска ў [[Застружскі сельсавет|Застружскім сельсавеце]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], 15 красавіка 1940 года быў арганізаваны калгас «Чырвоная зорка» (потым «Чырвоная звязда»), У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну 1939—1940 гадоў]] загінулі 2 жыхары вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў 1941—1944 гадах вёска акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]], уваходзіла ў [[рэйхскамісарыят «Украіна»]]. За час вайны быў спалены 101 будынак, у тым ліку 30 жылых, 71 гаспадарчы, загінулі 52 мірныя жыхары — ахвяры тэрору, не вярнуліся з фронту ці прапалі без вестак 46 жыхароў. На ўшанаванне памяці 143 жыхароў вёсак Дастоева, [[Вулька-Дастоеўская]], [[Заруддзе (Моладаўскі сельсавет)|Заруддзе]], [[Застрожжа]], [[Красіеўка]] ў 1969 годзе пастаўлены абеліск. У 1954 годзе пабудаваны будынак сярэдняй школы, у 1961 годзе — 333 вучні. У 1950-я гады дзейнічала [[хата-чытальня]] (у 1956 годзе кніжны фонд 1600 кніг, 300 чытачоў). З 8 студзеня 1954 года ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. З 1957 года цэнтр [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]]. З 25 снежня 1962 года ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], з 6 студзеня 1965 года ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёнах]]. У 1984 годзе ўстаноўлены помнік на магіле [[Мікалай Якушчык|Мікалая Якушчыка]], які загінуў у Афганістане. З 2003 года ў СВК «Дастоева». Размешчаны кансервавы завод, камбінат быт. абслугоўвання, сярэдняя школа, дзіцячы сад, аптэка, медпункт, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі, філіял ашчаднага банка, 4 магазіны. У вёсцы створаны школьны музей Ф. М. Дастаеўскага; у 1990-я г. каля школы, якая носіць яго імя, устаноўлены помнік. У 1996 годзе пабудавана новая царква на ахвяраванні грамадзян і сродкі калгаса «Чырвоная звязда». З 2013 года ў складзе [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2013/num00/d00449.html Решение Брестского областного Совета депутатов от 26.06.2013 № 287 «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области»]</ref>. == Культура == * [[Моладаўскі літаратурна-краязнаўчы музей]] == Насельніцтва == * 1885 год — 50 двароў, 544 жыхары. * 1897 год — 84 двары, 705 жыхароў; сядзіба на царкоўнай зямлі — 1 двор, З жыхары; сядзіба Орды — 1 двор, 4 жыхары. * 1909 год — 686 жыхароў, 128 двароў; у маёнтку — 10 жыхароў, 1 двор. * 1924 год — 124 будынкі, 692 жыхары, з іх 674 праваслаўныя. * 1929 год — 546 жыхароў. * 1940 год — 151 двор, 905 жыхароў. * 1959 год — 923 жыхары. * 1971 год — 241 двор, 988 жыхароў. * 1993 год − 297 двароў, 806 жыхароў. * 1997 год — 295 двароў, 748 жыхароў. * 2005 год — 254 гаспадаркі, 591 жыхар. * 2019 год — 445 жыхароў. == Славутасці == [[Файл:Дастоева. Помнік Дастаеўскаму.jpg|міні|злева|Помнік Ф. М. Дастаеўскаму]] * [[Свята-Троіцкая царква (Дастоева)|Свята-Троіцкая царква]] (1996) * Помнік [[Ф. М. Дастаеўскі|Ф. М. Дастаеўскаму]] === Страчаная спадчына === [[Файл:Dostojewo manor.jpg|thumb|Сядзіба]] * [[Сядзіба (Дастоева)|Сядзіба Дастаеўскіх і Ордаў]] * [[Свята-Ільінская царква, Дастоева|Свята-Ільінская царква]] (каля 1798) == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Іосіфавіч Бурак]] — самадзейны мастак. * [[Аляксей Сцяпанавіч Скакун]] — беларускі вучоны-эканаміст * [[Анатоль Уладзіміравіч Ткачук]] (нар. 1962) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|Брэсцкая-1|Дастоева}} * {{кніга|ref=Литвина, Успенский|спасылка=|аўтар=Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б.|загаловак=Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики.|адказны=|год=2006|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=М.|выдавецтва=Индрик|том=|старонкі=|старонак=904|серыя=|isbn=5-85759-339-5|тыраж=1000}} == Спасылкі == * {{ГБ|https://globustut.by/dostoevo/index.htm}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Дастоева| ]] 97m6ynmmbjmj9io0qnxqmp12r00pg6a 0 14673 5127142 5070903 2026-04-16T09:15:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127142 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Барыс Усяславіч | арыгінальнае імя = | партрэт = Rahvałod-Barys (Połacak). Рагвалод-Барыс (Полацак).jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Барыс едзе на княжанне ў Полацк | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Князі полацкія|князь полацкі]] | парадак = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[1101]] | перыядканец = [[1129]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Усяслаў Брачыславіч]] | пераемнік = [[Давыд Усяславіч]] | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = да [[1054]] | месца нараджэння = | дата смерці = 1129 | месца смерці = [[Полацк]] | пахаваны = | дынастыя = [[Рагвалодавічы]] | бацька = [[Усяслаў Брачыславіч]] | маці = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = [[Рагвалод Барысавіч|Рагвалод-Васіль]], Іван, [[Звеніслава Барысаўна|Звеніслава]] | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = Rogvolod Vseslavich }} '''Барыс Усяславіч''' (да [[1054]] — пачатак [[1129]]) — [[Князі полацкія|князь полацкі]] (1101 — пачатак 1129). == Біяграфія == Сын полацкага князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]], напэўна, старэйшы{{sfn|Загарульскі|1998}}, хоць пытанне [[Ізяславічы Полацкія#Старшынство Усяславічаў|старшынства Усяславічаў]] застаецца дыскусійным. Магчыма, Барыс быў адным з тых сыноў, што ў 1067 годзе трапілі ў кіеўскі палон на Ршы разам з бацькам і, напэўна, сядзелі ў [[поруб]]е. Калі так, нарадзіцца мусіць не пазней за 1054 год. Пасля смерці бацькі ў 1101 годзе сеў на полацкім стальцы, але вядома пра гэта ўскосна. Ёсць і іншая думка наконт удзела, атрыманага князем Барысам ад бацькі. [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]] лічыў ім [[Друцк]]{{sfn|БС|1982}}, але з крыніц вядома, што да 1116 года гэты горад належаў менскаму князю [[Глеб Усяславіч|Глебу]]<ref>''Насевіч В. Л.'' Друцкае княства і князі Друцкія // Друцк старажытны: Да 1000-годдзя ўзнікнення горада. — Мн., 2000. — С. 49—76.</ref>. Пад 1102 годам [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіль Тацішчаў]] (XVIII ст.) паведамляе, што полацкі князь Барыс хадзіў супраць [[яцвягі|яцвягаў]], перамог іх і на зваротным шляху заснаваў [[Барысаў]]{{sfn|БС|1982}}<ref>Татищев, кн. II, с. 199.</ref>. Пра заснаванне горада князем Барысам паведамляюць і [[беларуска-літоўскія летапісы]] (XVI ст.), але без часу і акалічнасцей. Ёсць думка, што летапісец XVI ст. карыстаўся [[Полацкі летапіс|полацкім летапісам]]. Тацішчаў таксама мог карыстацца такім летапісам, але ён пэўна карыстаўся і беларуска-літоўскім летапісаннем. Унікальныя звесткі Тацішчава агулам, у гэтым выпадку год і акалічнасці заснаванне горада, вымагаюць пільнага стаўлення, не выключана, што яны толькі «рэканструкцыя» аўтара. У кожным разе, час заснавання горада пацвярджаецца першай яго згадкай (1128) і [[Археалагічныя даследаванні|археалагічна]], а назва звязана з імем князя амаль бясспрэчна. Пабудова крэпасці князем Барысам на паўднёвай мяжы свайго ўдзела{{sfn|Алексеев|1966|с=76}}{{sfn|Алексеев|1966|с=90}}, напэўна, звязана з актыўнай дзейнасцю менскага князя Глеба, які да 1103 года выгнаў двух іншых братоў — Рамана і Давыда, захапіўшы іх суседнія са сваім удзелы. Відаць, і адносіны Барыса з Глебам не былі добрымі, прынамсі, ён не дапамог брату ні ў 1104, ні ў 1116 і 1118 гадах{{sfn|Загорульский|1994|с=6}}{{sfn|Загарульскі|1998|с=74}}. Імаверна, у 1106 годзе князь Барыс з братамі здзейсніў няўдалы паход супраць [[земгалы|земгалаў]], паводле Лаўрэнцеўскага летапісу, тыя перамаглі «Всеславичь всю братью и дружины убиша 9 тысящь». Выказаны сумненні ці праўда ўсе браты былі ў паходзе, бо прынамсі двое — Раман і Давыд — не мелі ўдзелаў і жылі тым часам у Чарнігаўскай зямлі. Колькасць загінулых пэўна перабольшана або вынік пазнейшага перапісвання. У свой час Тацішчаў падаў 900<ref>Татищев, кн. II, с. 204.</ref>, але, імаверна, ён разумеў неадпаведнасць і проста скараціў лічбу на парадак. Даследчыкі прапаналі некалькі варыянтаў зыходнай лічбы ў крыніцы. У кожным разе, страты былі цяжкія, таму летапісец і адзначыў падзею. Розна ацэньваюць і наступствы паразы, ад яе эпізадычнасці да страты полацкага кантролю над земгаламі. «Аповесць мінулых гадоў», складзеная ў 1110—1118 гады, згадвае земгалаў сярод даннікаў Русі, таму, калі кантроль і страчваўся, то неўзабаве адноўлены. Напэўна, пабудаваў княжацкую сядзібу з [[Бельчыцкі Барыса-Глебскі манастыр|Барыса-Глебскім манастыром]] у [[Бельчыцы|Бельчыцах]] і заказаў надпісы на так званых [[Барысавы камяні|Барысавых камянях]]{{sfn|БС|1982}}. Прынамсі, з дзейнасцю полацкага князя Барыса звязваюць Бельчыцкі манастыр беларуска-літоўскія летапісы XVI ст. У святле сучасных сфрагістычных і архітэктурных даследаванняў дзейнасць Барыса Усяславіча магла распаўсюджвацца і на тэрыторыю [[Навагрудак|Навагрудка]]. Археалагічныя і архітэктурныя асаблівасці мураванай [[Барысаглебская царква (Навагрудак)|Барысаглебскай царквы]] ў Навагрудку, у прыватнасці, выкарыстанне тэхнікі муроўкі з «утопленым радам», сведчаць пра яе ўзвядзенне ў першай палове XII&nbsp;стагоддзя (магчыма, у 1128—1129&nbsp;гадах) майстрамі полацка-віцебскай дойлідскай школы. Пабудова гэтага храма, як і з’яўленне ў Навагрудку багатага дома-«павалушы» з фрэскамі з Барысаглебскага цыкла (ідэнтычнымі роспісам полацкага [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Праабражэнскага манастыра]]), звязваецца даследчыкам Ю.&nbsp;Барэйшам з магчымым палітычным, эканамічным ці дынастычным уплывам полацкага князя Барыса ў рэгіёне Верхняга Панямоння{{sfn|Барэйша|2024|с=27-30}}. На думку Аляксеева, пры князю Барысе былі значна абмежаваны правы князя ў Полацку і ўзмацнілася гарадское самакіраванне{{sfn|БС|1982}}, аднак, даследчык робіць такую выснову толькі з падзей 1128 года. У 1121 годзе, паводле Тацішчава, вялікі князь кіеўскі Уладзімір Манамах ездзіў у Смаленск «''для разгляду нязгод і ўсмірэння''» полацкіх князёў, акалічнасцей не паведамляе і крыніцы не называе. На думку [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуарда Загарульскага]], нязгоды паміж Усяславічамі маглі пачацца пасля паланення і смерці менскага князя Глеба і, магчыма, пераходу Менскай воласці да вялікага князя кіеўскага{{sfn|Загарульскі|1998|с=77.}}. Ці так гэта і якая роля Барыса ў падзеях не вядома. Згадваецца «[[Жыціе Еўфрасінні Полацкай|Жыціем]]» сваёй пляменніцы [[Еўфрасіння Полацкая|Прадславы]] ў перыяд 1120—1128 гадоў, як полацкі князь і сведка заснавання ёю [[Спаскі манастыр (Полацк)|Спаскага манастыра]]{{sfn|Загарульскі|1998|с=72}}. На думку Загарульскага, магчыма, да жніўня 1128 года праз узрост або хваробу князь Барыс страціў дзеяздольнасць і паўстала пытанне пра ажыццяўленне ўлады{{sfn|Загарульскі|1998|с=81}}. На гэта прэтэндаваў князь [[Давыд Усяславіч]], наступны з братоў [[Лесвічнае права|паводле старшынства]]. Магчыма, гэта і было «няпраўдай» князя Давыда за якую вялікі князь кіеўскі [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслаў Уладзіміравіч]] жніўнем 1128 года пачаў вялікі паход на Полацкую зямлю. Пэўна не вядома, чаго хацеў вялікі князь і самі палачане, але яны выгналі Давыда і, «узяўшы» Рагвалода Барысавіча, пайшлі прасіць яго сабе князем да вялікага князя Мсціслава, які просьбу задаволіў. На думку Загарульскага, палачане і хацелі каб пры нямоглым Барысе уладарыў яго сын, добра ім вядомы Рагвалод{{sfn|Загарульскі|1998|с=83}}. Неўзабаве, у 1129 годзе (сакавіцкім, да разводдзя), князь Барыс памёр і князь Давыд мусіць сеў на полацкім стальцы. Падзеі суправаджаліся ўсобіцай і прычыніліся [[Візантыйская ссылка полацкіх князёў|высылцы полацкіх князёў у Візантыю]] вялікім князем Мсціславам у 1130 годзе. == Барыс і Рагвалод == Жніўнем 1128 года, выгнаўшы з Полацка князя [[Давыд Усяславіч|Давыда Усяславіча]], палачане ўзялі («поемше») не названага па бацьку Рагвалода і пайшлі прасіць яго сабе князем да вялікага князя кіеўскага [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслава]], які іх просьбу задаволіў. Шэраг даследчыкаў, у тым ліку [[Міхаіл Пятровіч Пагодзін|Міхаіл Пагодзін]], [[Мікалай Аляксандравіч Баўмгартэн|Мікалай Баўмгартэн]]{{sfn|Baumgarten|1927|p=9, 32. Tab. VIII. №№ 7, 8}}, [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]]{{sfn|Карамзин, Т. II.|1892|loc=Прим. 251.}}, [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]]{{sfn|Соловьёв|1988|с=401, 684. Прим. 186}}, [[Васіль Яфімавіч Данілевіч|Васіль Данілевіч]]{{sfn|Данилевич|1896|с=71. Прим. 54.}}, [[Дзмітрый Сяргеевіч Ліхачоў|Дзмітрый Ліхачоў]]<ref>Повесть временных лет. — М.-Л., 1950. — Ч. 2. — С. 556. (у дадатках Радаводная табліца складзеная Д. С. Ліхачовым)</ref>, [[Уладзімір Іванавіч Пічэта|Уладзімір Пічэта]], [[Фёдар Барысавіч Успенскі|Фёдар Успенскі]]{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=}}, з разуменнем просьбы палачан у зацвярджэнні князя на стальцы і немагчымасці гэтага для пляменніка перад дзядзькамі, лічаць Рагвалода Усяславічам — братам князёў Барыса і Давыда. То-бок Рагвалод Усяславіч — выснова гістарыёграфаў{{sfn|Соловьёв|1988|с=401, 684. Прим. 186}}. Ні пра смерць, ні пра высылку, ні пра што іншае датычна Рагвалода Усяславіча крыніцы не паведамляюць{{sfn|Загорульский|1994|с=8}}{{sfn|Загарульскі|1998|с=81}}. Пры гэтым, як адзначыў [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Эдуард Загарульскі]], пра смерць полацкага князя Барыса Усяславіча («престависѧ кнѧзь Полотьскыи Борисъ»<ref>ПСРЛ. Т. I. Стб. 299;</ref><ref>ПСРЛ. Т. II. Стб. 293.</ref>) летапіс паведамляе толькі пачаткам 1129 года{{sfn|Загорульский|1994|с=8.}}. Таму не ясна, што ў Полацку рабіў Давыд і навошта палачане прасілі сабе князем Рагвалода да таго часу{{sfn|Загорульский|1994|с=6-7}}. Вядома толькі, што нейкая «няпраўда» Давыда была прычынай паходу Мсціслава, нягледзячы на сватаўство паміж імі. Выказвалася думка, што паведамленне пра смерць князя Барыса ў 1129 годзе было памылкай летапісца, а на праўдзе ён памёр у пачатку 1128 года, першым так падаў падзеі Тацішчаў, але для гэтага няма падстаў, апроч імкнення даследчыкаў развязаць супярэчнасці версій. Многія гістарыёграфы, у тым ліку [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Леанід Аляксееў]]{{sfn|Алексеев|1975|с=230}}, Эдуард Загарульскі{{sfn|Загорульский|1994|с=7, 9}}{{sfn|Загарульскі|1998|с=72}}, [[Алег Міхайлавіч Рапаў|Алег Рапаў]]{{sfn|Рапов|1977|с=58—59}}, [[Аляксандр Віктаравіч Рукавішнікаў|Аляксандр Рукавішнікаў]]{{sfn|Рукавишников|2002|с=44, 48, 51}}, [[Барыс Мікалаевіч Флора|Барыс Флора]]{{sfn|Флоря|1995|с=113}}, [[Валянцін Лаўрэнцевіч Янін|Валянцін Янін]]{{sfn|Янин, Гайдуков|1998|с=40}}, развязваюць праблему інакш і лічаць не названага па бацьку Рагвалода тоесным Барысу Усяславічу; то-бок думаюць, што ''Барыс'' — хроснае імя Рагвалода. Напэўна, першым такім чынам развязаў супярэчнасць складальнік [[Густынскі летапіс|Густынскага летапісу]] яшчэ ў XVII ст., які запісаў «преставися князь Полоцкий Рогволдъ или Борисъ», што на думку Фёдара Успенскага яўная «рэканструкцыя»{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=273—274}}. Барыс Флора падмацоўвае гэту версію імем аднаго з двух княжычаў Рагвалодавічаў, згаданых пад 1140 годам сярод сасланых полацкім князёў — Васіль, бо такое імя сапраўды было хросным для сына Барыса Усяславіча — Рагвалода Барасавіча, аднак, такое імя аднаго з Рагвалодавічаў вядома толькі з крыніц ужо XV ст.{{sfn|Флоря|1995|с=110-116}}, у яго спраўднасці сумняюцца іншыя даследчыкі{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=274—275}}. Тоеснасць Барыса і Рагвалода, аднак, малаімаверная{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=}}. Па-першае, парушаецца традыцыя надання імён у родзе Рурыкавічаў — не называць сына ў жывога бацьку, а ў Барыса быў сын Рагвалод{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=}}. Па-другое, хоць паводле назіранняў Успенскага, у адрозненне ад імён ''Глеб'', ''Раман'' і ''Давыд'', імя ''Барыс'' магло быць хросным у пары з родавым, але калі само давалася як родавае, то адначасова было і хросным, то-бок адзіным. У выпадку з князем Барысам Усяславічам ва ўсіх наратыўных, эпіграфічных, сфрагістычных крыніцах яго імя ўжываецца звычайным для родавых, а не хросных імён чынам.{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=}} Так, у паведамленні пад 1129 годам пра смерць «престависѧ кнѧзь Полотьскыи Борисъ» ён названы адным імем, традыцыяй у такіх выпадках было даваць родавае імя, зрэдку дадавалі да яго і хроснае, згадка толькі хроснага імя часам сустракаецца пры смерці малалетніх{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=270—271}}. У паведамленні летапісу пад 1144 годам «Изяславъ отда дщерь свою Полотску за Борисовича за Роговолода»<ref>ПСРЛ. Т. I. Стб. 311;</ref> і згадцы «Жыція Еўфрасінні Полацкай» 1170-х гадоў «княжна Борисовна именем Звенислава» ў традыцыі побач родавых імён сына і дачкі мусіла б быць родавае, а не хроснае імя па бацьку{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=269}}. Тое ж тычыцца так званых Барысавых і Рагвалодава камянёў, на першых надпіс «Господи помози рабу своему Борисоу» дае адзінае імя бацькі, на другім — надпіс 1171 года «В лето 6679 месяца мая в 7 день доспен крест сей. Господи помози рабу своему Василию в крещении именем Рогволоду сыну Борисову» дае хроснае і родавае імя сына, варта было б чакаць, каб наследуючы бацьку было дадзена адно імя, хроснае ці родавае, або наадварот — абодва імя бацькі, калі іх праўда было два{{sfn|Литвина, Успенский|2006|с=271}}. Урэшце, на пячатках і пломбах атрыбутаваных князю Барысу змешчана паясная выява святога Барыса і пазначана імя ''Барыс'', на пячатцы ж яго сына на аверсе выява князя на стальцы і імя ''Рагвалод'', на рэверсе выява святога Васіля Кесарыйскага. У гэтым плане пячаткі атрыбутаваныя князю Барысу тыпалагічна тоесныя пячаткам атрыбутаваным яго брату князю Глебу Усяславічу, дзе таксама змешчана толькі пагрудная выява святога Глеба і пазначана імя ''Глеб''. Таму частка даследчыкаў лічыць не названага ў 1128 годзе па бацьку Рагвалода сынам Барыса Усяславіча. Напэўна, першым такую выснову зрабіў Тацішчаў, які ў сваім апісанні падзей 1128 года называе ўдзельніка Рагвалодам Барысавічам. На думку Загарульскага, палачане не мелі бы патрэбы весці да Мсціслава хоць для чаго Рагвалода Усяславіча, немаладога і добра вядомага, а Рагвалод Барысавіч быў юнаком, што вымагала прадстаўлення. Тое ж тычыцца «узяцця» палачанамі Рагвалода, аб’ектам дзеянняў мог быць толькі вельмі малады чалавек, дарослы выступаў бы самастойна. Калі б меркаваны Рагвалод Усяславіч быў старэйшы за Давыда, яму не трэба было б зацвярджэння, калі наадварот — маладзейшы, не зразумела чаму вялікі князь Мсціслаў аддаў перавагу яму перад сваім сватам супраць права старшынства.{{sfn|Загорульский|1994|с=8-9}}{{sfn|Загарульскі|1998|с=81}} == Пячаткі і пломбы == Станам на 2016 год, меркавана, князю Барысу Усяславічу атрыбутуюць пячаткі і пломбы 7 тыпаў.<ref>Жуков, 2013</ref> Першы мае на аверсе паясную выяву св. Барыса і Глеба; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа. Адбітак адной пары матрыц, дыяметрам 30 мм, знойдзены ў 2009 годзе ў Брусілаўскім раёне Жытомірскай вобласці Украіны. Асобнік другой пары матрыц знойдзены ў 2004 годзе ў Смаленску. Другі (паводле Яніна, Гайдукова, № 333а) адрозніваецца ад першага роставай выявай св. Барыса і Глеба на аверсе. Дыяметр 28-30 мм. Знойдзена два асобнікі ў Ноўгарадзе. На думку [[Ігар Анатолевіч Жукаў|Ігара Жукава]], пячаткі 1-га і 2-га тыпу, калі належаць князю Барысу Усяславічу, то паходзяць з часу яшчэ пры жыцці кн. Усяслава (канец XI ст.). Трэці (паводле Яніна, № 330) мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжацкай шапцы з мучаніцкім крыжам каля грудзей, злева калонкавы надпіс «ⓐ — Б — О», справа — «Р — Н — С», вакол абадок; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа, па баках надпіс «IC — ХС», вакол абадок. Дыяметр 13 мм. У 1962 годзе адзін асобнік знойдзены ў Ноўгарадзе.<ref name=":0">Жуков, 2016</ref> Чацвёрты мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжацкай шапцы з мучаніцкім крыжам каля грудзей, злева захавалася літара «Б», справа — «Н»; на рэверсе — расквітнелага шасціканцовага крыжа. Дыяметр 13 мм. Знойдзена 30 асобнікаў у 2010—2013 гадах у Полацку падчас раскопак. Пяты мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжацкай шапцы з мучаніцкім крыжам каля грудзей; на рэверсе — літары «Б». Дыяметр 13 мм. Знойдзена 2 асобнікі ў 2010—2013 гадах у Полацку падчас раскопак. Шосты мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжацкай шапцы з мучаніцкім крыжам каля грудзей; на рэверсе — раўнаканцовага крыжа ў паўкругу. Дыяметр 13 мм. Знойдзена 2 асобнікі ад розных пар матрыц у 2010—2013 гадах у Полацку падчас раскопак. Сёмы мае на аверсе паясную выяву св. Барыса ў княжацкай шапцы з мучаніцкім крыжам каля грудзей; на рэверсе — добразычлівы надпіс у чатыры радкі «ГНПО-МОЗН-БОРН-СОВ[Н]» (Господи помози Борисови). Дыяметр 12 мм. Знойдзены 3 асобнікі ад двух пар матрыц у 2013 годзе ў Полацку падчас раскопак. На думку Жукава, гэта найпазнейшы тып пячаткі князя Барыса Усяславіча.<ref name=":0" /> Апроч уласна пячатак, з імем Барыса Усяславіча звязваюць масавую эмісію свінцовых пломб (так званых [[пячаткі драгічынскага тыпу|«малых сфрагісаў» драгічынскага тыпу]]) з кірылічнай слупчатай легендай ''«ноъ|гродъ»'' на [[Рэверс (нумізматыка)|рэверсе]] і паяснай выявай [[святы Барыс|святога Барыса]] (з пакутніцкім крыжам і ў княжацкай шапцы з апухай) на [[аверс|аверсе]]. Паводле даследаванняў Ю.&nbsp;Барэйшы, гэтыя пломбы выкарыстоўваліся ў першай палове XII&nbsp;стагоддзя ў якасці таварных або фіскальных знакаў. Іх найбольшая канцэнтрацыя выяўлена на тэрыторыі [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]], у прыватнасці, сотні асобнікаў разам са свінцовымі нарыхтоўкамі-літнікі знойдзены каля вёскі [[Панізоўе (Лагойскі раён)|Панізоўе]], а таксама ў Навагрудку, Менску, Друцку. Наяўнасць імя і выявы Барыса на аверсе, а таксама геаграфія знаходак і іх датаванне даюць важкія падставы лічыць ініцыятарам іх выпуску полацкага князя Барыса Усяславіча{{sfn|Барэйша|2024|с=30-32}}. Сама ж легенда ''«ноъ|гродъ»'' трактуецца як найбольш архаічная назва Навагарадка{{sfn|Барэйша|2024|с=50-51}}. == Памяць == [[Файл:Барысаў. Помнік князю (02).jpg|міні|Помнік князю Барысу ў Барысаве]] У Барысаве да 900-годдзя горада ў 2002 годзе ўстаноўлены [[помнік князю Барысу]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул | аўтар = Baumgarten N. | загаловак = Généalogies et mariages occidentaux des Rurikides Russes du X-e au XIII-е siècle | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Orientalia Christiana | тып = | месца = Roma | выдавецтва = | год = 1927 | том = | выпуск = Vol. 9: 1. Num. 35. Maio. | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | bibcode = | arxiv = | pmid = | ref = Baumgarten | archiveurl = | archivedate = }} * {{кніга |аўтар = Алексеев Л. В. |частка = |загаловак = Полоцкая земля: Очерки истории северной Белоруссии в IX—XIII вв |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М |выдавецтва = Наука |год = 1966 |том = |старонкі = |старонак = 295 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Алексеев }} * {{артыкул |аўтар = Алексеев Л. В. |загаловак = Полоцкая земля |спасылка = |мова = |аўтар выдання = |выданне = Древнерусские княжества Х-XIII вв |тып = |месца = М. |выдавецтва = |год = 1975 |том = |старонкі = 202—239 |isbn = |issn = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Алексеев }} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар = |частка = Борис Всеславич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 73 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = БС }} * ''Введенский А.'' [https://www.academia.edu/89245918/ Рецензия на книгу: Левшун Л. В. Полоцкий князь Борис Всеславич. — М.: Квадрига, 2020] // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 14. — Минск, 2021. — С. 179—187. * ''Жуков И.'' Вислые печати Полоцкого князя Всеслава Брячеславича и его сыновей Бориса и Глеба Всеславичей // Нумизматика и фалеристика № 4, 2013. — С. 18-21. * {{кніга |аўтар = Данилевич В. Е. |частка = |спасылка частка = |загаловак = Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |арыгінал = |мова = |спасылка = |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = Киев |выдавецтва = |год = 1896 |том = |старонкі = |слупкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Данилевич }} * {{кніга |аўтар = Загарульскі Э. М. |частка = |загаловак = Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 1998 |том = |старонкі = |старонак = 260 |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Загарульскі }} * {{кніга|аўтар=Загорульский Э. М.|частка=|загаловак=Генеалогия полоцких князей Изяславичей|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=ВУЗ-ЮНИТИ|год=1994|том=|старонкі=|старонак=31|серыя=|isbn=985-431-001-9|тыраж=3000|ref=Загорульский}} * {{кніга |аўтар = Карамзин Н. М. |частка = |спасылка частка = |загаловак = История государства российского. В 12 т |арыгінал = |мова = |спасылка = |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = СПб |выдавецтва = |год = 1892 |том = II |старонкі = |слупкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Карамзин, Т. II. }} * {{кніга |аўтар = Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б. |частка = |загаловак = Выбор имени у русских князей в X—XVI вв.: Династическая история сквозь призму антропонимики. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = 904 |серыя = |isbn = 5-85759-339-5 |тыраж = 1000 |ref = Литвина, Успенский }} * {{кніга |аўтар = Рапов О. М. |частка = |спасылка частка = |загаловак = Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Изд-во МГУ |год = 1977 |старонкі = |старонак = 268 |серыя = |тыраж = |ref = Рапов }} * {{артыкул | аўтар = Ру­ка­виш­ни­ков А.В. | загаловак = Не­ко­то­рые во­про­сы ис­то­рии По­лоц­кой зем­ли до­мон­голь­ско­го пе­рио­да | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Рус­ское сред­не­ве­ко­вье. 2000–2001 | тып = | месца = М. | выдавецтва = | год = 2002 | том = | выпуск = | нумар = | старонкі = 40-69 | isbn = | issn = | bibcode = | arxiv = | pmid = | ref = Рукавишников | archiveurl = | archivedate = }} * {{кніга |аўтар = Соловьёв С. М. |частка = |спасылка частка = |загаловак = Сочинения. кніга I: История России с древнейших времён. Т. 1-2; кніга II. Т. 3-4 |арыгінал = |мова = |спасылка = |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = |год = 1988 |том = |старонкі = |слупкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Соловьёв }} * {{кніга |аўтар = Соловьёв С. М. |частка = |спасылка частка = |загаловак = Сочинения. кніга III: История России с древнейших времён. Т. 5-6 |арыгінал = |мова = |спасылка = |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = |год = 1989 |том = |старонкі = |слупкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Соловьёв }} * {{артыкул | аўтар = Флоря Б. Н. | загаловак = Историческая традиция об общественном строе средневекового Полоцка | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Отечественная История | тып = | месца = | выдавецтва = | год = 1995 | том = | выпуск = | нумар = 5 | старонкі = | isbn = | issn = | bibcode = | arxiv = | pmid = | ref = Флоря | archiveurl = | archivedate = }} * {{кніга |аўтар = Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |частка = |спасылка частка = |загаловак = Актовые печати Древней Руси X—XV вв. Т. 3: Печати, зарегистрированные в 1970—1996 гг |арыгінал = |мова = |спасылка = |вікікрыніцы = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = |год = 1998 |том = |старонкі = |слупкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Янин, Гайдуков }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Род Ізяславічаў Полацкіх}} {{Полацкія князі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі полацкія]] [[Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія]] gludzyub78805w7ho5podfkwk249fom 0 15032 5127006 4604739 2026-04-15T21:20:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127006 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Вільгельм Глі́зэ''' ({{lang-de|Wilhelm Gliese}}; 21.6.[[1915]], [[Гольдберг-ін-Шлезіен]] — 12.6.[[1993]], [[Гайдэльберг]]<ref>Няпэўна.</ref>) — нямецкі астраном. Навучаўся [[астраномія|астраноміі]], [[матэматыка|матэматыкі]], [[фізіка|фізікі]] ў Брэслаўскім універсітэце (з [[1933]]), потым у Берлінскім універсітэце. Доктар натуральных навук ([[1940]]). У час [[2СВ|2-й сусв. вайны]] на [[Усходні фронт|Усходнім фронце]] (з [[23.3]].[[1942]]), быў у савецкім палоне (16.2.[[1945]]—11.9.[[1949]]). Фармальна пачаў працу ў Астранамічным інстытуце (тады ў [[Берлін]]е) з 1.3.[[1943]], рэальна — з кастрычніка [[1949]] (у [[Гайдэльберг]]у). На пенсіі з [[1980]]. З [[1954]] працаваў над выданнямі Фундаментальнага каталогу зорак, з 1957 — над [[каталог Глізэ|Каталогам бліжэйшых зорак (каталогам Глізэ)]] (за гэтую працу нефармальна вядомы як «Містар Бліжэйшыя Зоркі»). У яго гонар астэроід нумар 1823 атрымаў назву Глізэ. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Wilhelm_Gliese&oldid=32946479 Wilhelm Gliese // Нямецкая Вікіпедыя] * [http://www.solstation.com/stars/gliese-w.htm HASTRO-L LOG9512 Archive Note] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210623114228/http://solstation.com/stars/gliese-w.htm |date=23 чэрвеня 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Глізэ Вільгельм}} [[Катэгорыя:Астраномы Германіі]] [[Катэгорыя:Дактары натуральных навук]] jgknjltzud9d2tx2ehlxkqlqn6pmcrm 0 15243 5127104 4591897 2026-04-16T08:44:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Епіскапы полацкія */ 5127104 wikitext text/x-wiki {{Палепшыць}} == Епіскапы полацкія == {{змест справа}} * ? * ? * [[Міна Полацкі|Міна]] ([[1105]]—[[1116]]) * Ілія (1120—1128) * Касьма Грэк (1143—1156) * [[Дыянісій Полацкі|Дыянісій]] (1167—1183) * Нікалай Грэк (1183—1218/1219) * Каліст I * Уладзімір (узг. 1218) * Аляксій (узг. 1231) * [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяон I]] (?- пасля 1273) * [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] (да 1298 -- пасля 1305-1308) * [[Грыгорый I (епіскап полацкі)|Грыгорый I]] (да 25.8.1331 -- пасля 1.11.1338, каля 1341) == Архіепіскапы полацкія == * Феадосій (да 1391/1392 — пасля 15.11.1415) * Сімяон II (Стары, Наўгародзец) (каля 1440, але да 27.4.1446 — пасля 1452, але да 25.7.1458) == Архіепіскапы полацкія і віцебскія == * Каліст II (да 25.7.1458 — пасля 9.8.1459) * {{нп5|Сімяон, мітрапаліт Кіеўскі|Сімяон III|ru|Симеон (митрополит Киевский)}} (да 4.5.1470 — пасля 21.8.1481) * [[Іона (Глезна)]] (1481—1489?) * {{нп5|Лука (епіскап полацкі)|Лука|ru|Лука (епископ Полоцкий)}} (1490—1508) * [[Яўфімій (архіепіскап полацкі)|Яўфімій]] (Акушка; Акушкавіч; Акушковіч-Боскі) (1508—1513/1514) * [[Іосіф III Русін|Іосіф Русін]] (1513/1514—1522) * [[Нафанаіл I]] (1522—1524) == Архіепіскапы полацкія, віцебскія і мсціслаўскія == * [[Місаіл]] (1534—1538?) * Іаакім (1538—1540) * [[Сімяон IV (архіепіскап полацкі)|Сімяон IV]] (1540—1544) * [[Герман I (Літавор-Храбтовіч)]] (1553—1558) * [[Герасім (Корсак)|Герасім (Глеб) Корсак]] (1558—1562) * [[Грыгорый III (Валовіч)]] (зг. 1562) * [[Арсеній (епіскап полацкі)|Арсеній]] (Шышка) (1563)<!--Свецкае імя Анцута Гарабурда ???--> * [[Варсанофій (Валах)]] (1563—1576), фактычна мсціслаўскі і магілёўскі ** [[Трыфан (Ступішын)]] (1563—1566), полацкі і велікалуцкі ** [[Афанасій (Палецкі)]] (1566—1572), полацкі і велікалуцкі ** [[Антоній, епіскап полацкі і велікалуцкі|Антоній]] (1572—1577), полацкі і велікалуцкі * [[Феафан (Рыпінскі)]] (1576—1588), фактычна мсціслаўскі і магілёўскі ** [[Кіпрыян, епіскап полацкі і велікалуцкі|Кіпрыян]] (1577—1579), полацкі і велікалуцкі * {{нп5|Афанасій (Цярлецкі)||pl|Atanazy Terlecki}} (1588—1592) * [[Нафанаіл I (Сядліцкі-Бяліцкі)]] (1592—1595) * [[Герман II (Загорскі)|Герман II (Грыгорый) Загорскі]] (1595—1596) * [[Мялецій Сматрыцкі|Мялецій (Сматрыцкі)]] (1620—1623) == Архіепіскапы полацкія (уніяцкія) == {{main|Полацкія ўніяцкія архіепіскапы}} == Епіскапы полацкія і віцебскія == * Іаакім Дыяканаў (1654—1656) * [[Каліст (Дарафеевіч-Рытарайскі)|Каліст III]] (Дарафеевіч-Рытарайскі) (1656—1664?) == Епіскапы полацкія і віленскія == * [[Смарагд (Крыжаноўскі)]] (1833—1837) * [[Ісідор (Нікольскі)]] (1837—1840) == Епіскапы полацкія і віцебскія == * [[Васіль (Лужынскі)]] (1840—1866) * [[Сава (Ціхаміраў)]] (1866—1874) * [[Віктарын (Любімаў)]] (1874—1882) * [[Маркел (Папель)]] (1882—1889) * [[Антанін (Дзяржавін)]] (1889—1893) * [[Аляксандр (Заке-Закіс)]] (1893—1899) * [[Ціхан (Ніканораў)]] (1899—1902) * [[Серафім (Мешчаракоў)]] (1902—1911) * [[Нікадзім (Бокаў)]] (1911—1913) * [[Панцелеімон (Ражноўскі)]] (1913) * [[Уладзімір (Пуцята)]] (1913—1914) * [[Інакенцій (Ястрабаў)]] (1914—1915) * [[Кірыён (Сагадзелі)]] (1915—1917) * [[Інакенцій (Ястрабаў)]] (1917—1918) * [[Панцялеймон (Ражноўскі)]] (1918) * [[Інакенцій (Ястрабаў)]] (1918—1924) * [[Нектарый (Трэзвінскі)]] (1924—1925) * [[Аляксій (Буй)]] (1925—1926) * [[Паўлін (Крошачкін)]] (1926—1927) * [[Гаўрыла (Ваяводзін)]] (1927—1928) * [[Мікалай (Пакроўскі)]] (1931—1932) * [[Ціхан (Русінаў)]] (1933—1935) * [[Феафан (Семяняка)]] (1935) * [[Афанасій (Мартас)]] (1941—1944) * [[Піцірым (Свірыдаў)]] (1949—1959) * [[Дзімітрый (Драздоў)]] (1989—1992) == Епіскапы полацкія і глыбоцкія == * [[Глеб (Савін)]] (12 жніўня 1992 — 28 снежня 1996) * ''[[Філарэт (Вахрамееў)]]'' (28 снежня 1996 — 17 ліпеня 1997), мітр. Мінскі * [[Феадосій (Більчанка)]] (10 жніўня 1997 — 30 жніўня 2019) * [[Ігнацій (Луковіч)]] (з 30 жніўня 2019 па гэты час) == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=451|артыкул=Полацкая праваслаўная архіепархія|аўтар=}} [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія|*]] [[Катэгорыя:Спісы:Рэлігія]] [[Катэгорыя:Спісы:Беларусь]] [[Катэгорыя:Спісы асоб]] 8l7uglki2yohywjxxz1mltpgr42qtlc 4 16411 5127035 5126015 2026-04-16T05:19:26Z Emilia Noah 155537 У архіў 5127035 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 7wpyr6ckhzn1kjj5hgn3hgqs38rdgr3 5127038 5127035 2026-04-16T05:20:41Z Emilia Noah 155537 5127038 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} hpd9ons44yc4nx6xrhrdz8ci3eatqoh 5127040 5127038 2026-04-16T05:21:27Z Emilia Noah 155537 5127040 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} tfow9lilfrth5zz686cn8ox313vn8re 5127042 5127040 2026-04-16T05:22:05Z Emilia Noah 155537 5127042 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} rkn2zo0mq17srumizbhfpgka0sxigpz 0 18546 5127188 4515924 2026-04-16T10:07:15Z IP781584110 134977 стыль, афармленне 5127188 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Крэмень (значэнні)}} [[Файл:Miorcani flint.jpg|thumb|Крэмень]] '''Крэ{{націск}}мень''' — прыроднае [[мінерал]]ьнае ўтварэнне, тонкі агрэгат крышталічнага ([[кварц]], [[халцэдон]]), часам аморфнага ([[апал]]) крэмнязёму SiO₂. Утварае жаўлакі, [[канкрэцыя|канкрэцыі]], радзей лінзы і пражылкі ў [[асадкавыя горныя пароды|асадкавых]], пераважна карбанатных горных пародах. Паводле мінеральнага складу адрозніваюць халцэдонава-кварцавы, кварцавы, халцэдонавы і апал-халцэдонавы крэмень. Колер шэры, жаўтавата-шэры да чорнага. Звычайна шчыльны. [[Шкала Моаса|Цвёрдасць]] 7. Злом ракавісты. [[Файл:2000. Stamp of Belarus 0396.jpg|thumb|left|Паштовая марка Беларусі]] Утвараецца пры [[дыягенез]]е асадкаў, [[катагенез]]е [[горная парода|горных парод]] і пры [[выветрыванне|выветрыванні]]. На Беларусі пашыраны ў [[мергель]]на-[[мел]]авых пародах верхняга [[мелавы перыяд|мелу]], зрэдку трапляецца ў [[дэвон]]скіх, [[палеаген]]авых і іншых адкладах. [[Файл:Гродна (2018). ГДГАМ. Шахтавая здабыча крэменю ў эпоху неаліту і бронзавым веку. Краснасельскі (Ваўкавыскі раён).jpg|міні||Шахтавая здабыча крэменю ў эпоху [[неаліт]]у і [[бронзавы век|бронзавым веку]] каля г.п. [[Краснасельскі]] ([[Ваўкавыскі раён]]). [[ГДГАМ]]]] У [[каменны век|каменным веку]] ўжываўся чалавекам для вырабу прылад працы, наканечнікаў стрэл. Пазней выкарыстоўваўся як [[крэсіва]] і ў [[крамянёвае ружжо|крамянёвых ружжах]]. == Літаратура == * {{крыніцы/РБФГС-94}} * {{Крыніцы/БЭ|8|||536}} * {{Крыніцы/ЭПБ|3|||95-96}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Горныя пароды]] {{Бібліяінфармацыя}} p9rxyphtu7dnxr3ch5ji1mwj3uwri76 0 22824 5127149 5070893 2026-04-16T09:19:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127149 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Глеб Усяславіч | арыгінальнае імя = {{lang-orv|Глѣбъ Всеславичь}} | партрэт = Hleb Mienski (silver coin, reverse).gif | шырыня партрэта = | подпіс = Глеб Усяславіч на манеце [[Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь|Нацбанка Беларусі]] (2007). | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Князі менскія|князь менскі]] | парадак = | пад імем = | перыядпачатак = 1101 | перыядканец = 1118 | перыяд праўлення = | пераемнік = | наследнік = [[Расціслаў Глебавіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | у шлюбе = з 1090 | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | вядомы як = | дзейнасць = | рэлігія = | Commons = | сайт = }} '''Глеб Усясла́віч''' ({{lang-orv|Глѣбъ Всеславичь}}; не раней за канец 1040-х і не пазней за 1070 — {{ДС|13|9|1119}}, {{МС|Кіеў|ў Кіеве|Горад Кіеў}}) — [[князі менскія|князь менскі]] (да 1118)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Глеб Всеславич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 148 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == З роду [[Ізяславічы Полацкія|Ізяславічаў Полацкіх]], сын полацкага князя [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Брачыславіча]]<ref name="БС" />. Імя [[Глеб (імя)|Глеб]] — [[Старажытнаскандынаўская мова|старажытнаскандынаўскага]] паходжання<ref>[http://www.behindthename.com/name/Gleb Behind the Name: Meaning, Origin and History of the Name Gleb.] {{ref-en}}</ref>. Імаверна, полацкі князь Усяслава назваў сваіх сыноў у памяць родзічаў — [[Барыс Уладзіміравіч (князь растоўскі)|Барыса]] (у хрышчэнні Рамана) і [[Глеб Уладзіміравіч (князь мурамскі)|Глеба]] (Давыда) Уладзіміравічаў, кананізаваных у 1071 годзе (гл. [[Барыс і Глеб]]). У выпадку Глеба Усяславіча гэта пацвярджае выява Святога Глеба на яго [[пячатка|пячатцы]].[[Файл:Vseslav of Polotsk.jpg|thumb|Усяслаў Брачыславіч з сынамі (магчыма, Барысам і Глебам) плыве цераз Дняпро на перамовы з вялікім князем кіеўскім [[Ізяслаў Яраславіч|Ізяславам Яраславічам]] у 1067 годзе. Справа — кіеўскі поруб, куды Ізяслаў іх пасадзіў. Мініяцюра [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]], XV ст.]] Напэўна, Глеб быў другім сынам Усяслава, хоць пытанне [[Ізяславічы Полацкія#Старшынство Усяславічаў|старшынства Усяславічаў]] застаецца дыскусійным. Таму, на думку адных даследчыкаў, мог нарадзіцца ў канцы 1040-х гадоў. На думку іншых, Глеб нарадзіўся каля 1070 года<ref name="БС"/>, бо ў 1073 годзе, магчыма, ён заручаны з [[Анастасія Яраполкаўна|дачкой]] князя [[Яраполк Ізяславіч|Яраполка Ізяславіча]]. За Яраполкаўнай, магчыма, Глеб і атрымаў [[Мінск|Менск]]<ref>Заяц Ю. Л. Менская зямля… С. 10.</ref>, які пасля смерці бацькі ў 1101 годзе стаў яго ўдзелам. На думку [[Васіль Радзівонавіч Тарасенка|Васіля Тарасенкі]], пры Глебе ў Менску будавалі [[Царква на дзядзінцы (Мінск)|каменную царкву]]<ref>''Тарасенко, В. Р.'' Раскопки Минского замчища в 1950 г. / [[Васіль Радзівонавіч Тарасенка|В. Р. Тарасенко]] // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях института истории материальной культуры. — Вып. 44. — Москва, [[1952]]. — С. 130.</ref>. Глеб імкнуўся пашырыць свой удзел. Неўзабаве па смерці бацькі пачаў вайну з братамі — выгнаў [[Давыд Усяславіч|Давыда]] і, магчыма, [[Раман Усяславіч|Рамана]]. У 1104 годзе абараняў Менск ад аб’яднанага войска паўднёварускіх князёў — вялікі князь [[Святаполк Ізяславіч]] паслаў супраць Глеба ваяводу [[Пуцята Вышаціч|Пуцяту Вышаціча]], князь пераяслаўскі [[Уладзімір Манамах]] — свайго сына [[Яраполк Уладзіміравіч|Яраполка]], князь чарнігаўскі [[Алег Святаславіч]] прыйшоў сам і прывёў глебава брата [[Давыд Усяславіч|Давыда]]. Мэтай, імаверна, было вяртанне Давыду ўдзела<ref>Рапаў…</ref>. Аднак паход на Менск не меў поспеху<ref name="БС"/>, імаверна, бо вялікі князь Святаполк не хацеў паразы Глеба — свайго сваяка і саюзніка. Напэўна, са згоды вялікага князя Святаполка Глеб далучыў да сваіх уладанняў землі абапал Дняпра, дзе пабудаваў крэпасці ў [[Орша|Оршы]], [[Копысь|Копысі]] і іншыя (напрыклад гарадзішчы каля вёсак Германы, Кісялі і Стражава Дубровенскага раёна{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=19;}}), усе гэтыя ўмацаванні з’явіліся на пачатку XII ст.{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=19;}}<ref>Ляўко В. М. Смаленска-Полацкае… С. 174—175.</ref>. У пачатку XI ст. тэрыторыю абапал Дняпра са «шляхам з вараг у грэкі» кантраляваў непасрэдна Кіеў{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=19;}}. У Смаленскім княстве, вылучаным у 1054 годзе, у 2-й палове XI ст. часта мяняліся князі і не было ўмоў для інтэнсіўнага збірання тэрыторыі, да канца XI ст. яго заходнімі валасцямі ў Падняпроўі былі [[Басея]] і Мірацічы, якія ахоплівалі басейны [[Бася|Басі]] і [[Мярэя|Мярэі]]{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=17, 19;}}. У канцы XI ст. Смаленскае княства замацавалі за сабою дзецьмі Уладзіміра Манамаха, яны, напэўна, таксама імкнуліся атрымаць кантроль над Дняпром, што стала прычынай іх варожасці да Глеба{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=19;}}. У 1106 годзе, магчыма, Глеб разам з братамі ўдзельнічаў ў няўдалым паходзе на [[Земгалы|земгалаў]]. Апроч зямель абапал Дняпра з Оршай і Копыссю, Глеб далучыў да свайго княства і [[Друцк]]<ref>''Семянчук, Г.'' Глеб Усяславіч / Г. Семянчук // [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]]: У 6 т. Т. 3. [[Гімназія|Гімназіі]] — [[Кадэнцыя]] / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, [[1996]]. — 527 с.: іл. — С. 43. ISBN 985-11-0041-2.</ref>, акалічнасці гэтага невядомы. У 1108 годзе ахвяраваў [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскаму манастыру]] на пабудову трапезнай 600 [[Старажытнаруская грыўна|грыўняў]] срэбра і 50 грыўняў золата<ref name="БС"/> (100 грыўняў срэбра і 50 грыўняў золата таксама ахвяравала жонка пасля смерці князя паводле яго завяшчання). [[Файл:Мінскае замчышча ў XIX ст. 2.jpg|thumb|Сярэдневяковае гарадзішча Менска (з XI ст.). Фота XIX ст.]] [[Файл:Схема Мінскага замчышча і месцы археалагічных раскопаў.gif|thumb|Схема размяшчэння сярэдневяковага [[Мінскае замчышча|гарадзішча Менска]] на плане сучаснага горада. Каляровыя пазначэнні з нумарамі — месцы археалагічных раскопаў.]] Па смерці Святаполка (16.4.1113) вялікім князем кіеўскім стаў Уладзімір Манамах — праціўнік Святаполка і Глеба, які разыходзіўся з імі па многіх пытаннях, у тым ліку па спадчынных правах на княжанні. У 1116 годзе Глеб напаў на зямлю [[дрыгавічы|дрыгавічоў]] і спаліў [[Слуцк]]<ref name="БС"/>, які належаў Уладзіміру. Паводле летапісу, Уладзімір, быццам, угаворваў Глеба вырашыць пытанні мірам, але Глеб, быццам, не хацеў прызнаваць сябе вінаватым і абвінавачваў ва ўсім самога Уладзіміра. Урэшце, на Менскае княства скіраваны ўдар шматлікага войска з трох бакоў — Кіева і Пераяслава, Смаленска і Чарнігава. Смаленскі князь [[Вячаслаў Уладзіміравіч|Вячаслаў]] (сын Уладзіміра) захапіў Оршу і Копысь. Аб’яднанае войска чарнігаўскага князя [[Давыд Святаславіч|Давыда Святаславіча]] (стрыечнага брата Уладзіміра) і пераяслаўскага князя [[Яраполк Уладзіміравіч|Яраполка]] (сына Уладзіміра) узяло прыступам [[Друцк]]. Сам Уладзімір скіраваўся да Менска і аблажыў горад. Двухмесячная аблога не мела поспеху, Уладзімір вырашыў яе працягваць і загадаў будаваць пад менскім [[дзядзінец|дзядзінцам]] сабе хату на зіму. Глеб убачыў падрыхтоўку да працяглай аблогі і адправіў паслоў да Уладзіміра, які згадзіўся на перамовы<ref name="БС"/>. Менскі князь выйшаў з горада з дзецьмі і [[дружына]]й і паабяцаў ва ўсім слухацца. Уладзімір павучаў Глеба, як ён павінен паводзіць сябе, і даў яму, паводле летапісу, Менск — такім чынам, як лічаць некаторыя даследчыкі<ref>Загарульскі, Ермаловіч…</ref>{{sfn|«На Рши у Смолиньска»|1997|с=20;}}, забраў значную частку ўладанняў, у тым ліку Друцк і Падняпроўе. Сын Уладзіміра Яраполк вывеў у палон жыхароў захопленага Друцка і пасяліў у сваім [[Пераяслаўскае княства|Пераяслаўскім княстве]], пабудаваў для іх горад {{нп3|Жоўнінэ|Жэлні|ru|Жовнино (Черкасская область)}}. Глеб нядоўга трымаўся павучанняў Уладзіміра і, паміж 1116 і 1118 годам, напаў на смаленскія і ноўгарадскія воласці<ref name="БС"/>. Гэтым разам Уладзімір паслаў у 1118 годзе свайго сына [[Мсціслаў Уладзіміравіч (вялікі князь кіеўскі)|Мсціслава]] з вялікім войскам, ён аблажыў і ўзяў Менск. Глеб трапіў у палон і адвезены ў Кіеў<ref name="БС"/>. Памёр 13 верасня 1119 года ў кіеўскай вязніцы. Пахаваны ў [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]], у паўднёвай частцы Успенскага сабору ў галовах ігумена [[Феадосій Пячэрскі|Феадосія]], аднаго з заснавальнікаў манастыра, пазней побач пахавана і жонка — [[Анастасія Яраполкаўна|Яраполкаўна]], якая перажыла мужа на 40 гадоў<ref>Аθанасій Калнофойскій. Эпитафіи фундаторам лавры / Отделъ ІІ. Извѣстія очевидцевъ, современниковъ и иностранныхъ писателей // Сборникъ матеріаловъ для исторической топографіи Кіева и его окрестностей.— Кіевъ: типографія Е. Я. Федорова, 1874.— С. 28</ref>. == Пячаткі == [[Файл:Stamp Hleb of Minsk.jpg|250px|thumb|Віслая пячатка Глеба Усяславіча, тып 2. Аверс і рэверс.]] Вядомы 3 тыпы віслых [[Пячатка|пячатак]], якія даследчыкі звязваюць з Глебам Усяславічам. На аверсе ўсіх тыпаў — выява [[Барыс і Глеб|святога Глеба]] ў княжацкай шапцы, з мучаніцкім [[крыж]]ам на грудзях і двухкалонкавым надпісам «Глѣбъ». На рэверсе: тып 1 — шасціканцовы расквітнелы крыж і надпіс «ІС ХС» ([[Ісус Хрыстос]]), тып 2 — надпіс «Госпадзеі, дапамажы рабу свайму Глебу», тып 3 — выява [[Маці Божая|Маці Божай]]. Зарэгістраваны 3 пячаткі 1-га тыпу (дыяметр 20—21 мм, дзве з Кіева і адна з [[Гродна]]) і 3 пячаткі 2-га тыпу (дыяметр 22—23 мм, дзве з [[Ровенская вобласць|Ровенскай]] і адна з [[Жытомірская вобласць|Жытомірскай]] абласцей [[Украіна|Украіны]]). Да 3-га тыпу належыць 1 пячатка з [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] (Украіна) дыяметрам 22 мм. Нумарацыя тыпаў — у парадку знаходак. Да пячатак 1-га тыпу падобны дзве пломбы (адбіткі малых пячатак), знойдзеныя ў [[Полацк]]у, з выявай святога Глеба і надпісам «ГЛ» (Глеб), а на зваротным баку&nbsp;— 6-канцовы расквітнелы крыж; дыяметр&nbsp;— 13 мм. Іх таксама можна аднесці да Глеба Усяславіча<ref>[http://arheolog.by/viewtopic.php?f=40&t=1684#p9374 ''Жуков, И.'' Вислые печати полоцкого князя Всеслава Брячеславича и его сыновей Бориса и Глеба Всеславичей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304211945/http://arheolog.by/viewtopic.php?f=40&t=1684#p9374 |date=4 сакавіка 2016 }} / И. Жуков // Нумізматика і фалеристика. — [[2013]]. — № 4. — С. 18—21. {{ref-ru}}</ref>. Акрамя гэтага, у 1959&nbsp;годзе падчас раскопак на [[Гарадзішча на рацэ Менцы|гарадзішчы старажытнага Менска]] на рацэ Менцы ў пласце пачатку XII&nbsp;стагоддзя (датаваным да 1138&nbsp;года) была выяўлена свінцовая пячатка-пломба з выявамі святога князя на абодвух баках і знакам у выглядзе «расквітнелага» крыжа. Даследчык [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Э.&nbsp;М.&nbsp;Загарульскі]] аднёс гэты артэфакт Глебу або Барысу Усяславічам. Сфрагістычныя помнікі з паясной выявай святога Глеба тыпалагічна і іканаграфічна цалкам адпавядаюць «малым сфрагісам» (свінцовым пломбам драгічынскага тыпу) яго брата Барыса Усяславіча{{sfn|Барэйша|2024|с=33}}. Свінцовыя пломбы з гэтага ж перыяду, якія належалі полацкаму княжацкаму дому, былі таксама знойдзены ў 2013&nbsp;годзе каля вёскі [[Гарадзішча (Шчомысліцкі сельсавет)|Гарадзішча]] на Менцы, што пацвярджае актыўны ўдзел сталіцы Глеба Усяславіча ў тагачасным гандлёва-эканамічным абароце{{sfn|Барэйша|2024|с=11-12, 60}}. Пячаткі тыпу 1, на думку некаторых даследчыкаў, маглі належаць гарадзенскаму князю [[Глеб Усеваладавіч (князь гарадзенскі)|Глебу Усеваладавічу]]. == Сям’я == Жонка з 1090 года [[Анастасія Яраполкаўна]] (пам. 1159), дачка князя ўладзімірскага [[Яраполк Ізяславіч|Яраполка Ізяславіча]]. З крыніц вядома трое іх сыноў:  * [[Расціслаў Глебавіч|Расціслаў]] (1090-я — пасля 1161/1162) — князь менскі (1140-я — 1151, 1158—1161/1162), полацкі (1151—1158); * [[Валадар Глебавіч|Валадар]] (1090-я — пасля 1176/1177) — князь менскі (1151—1158; 1162—1167/1183), полацкі (1167); * [[Усевалад Глебавіч|Усевалад]] — князь ізяслаўскі (да 1159), стрэжаўскі (пасля 1159). [[Васіль Мікітавіч Тацішчаў|Васіль Тацішчаў]] паведамляе пра смерць Ізяслава Глебавіча, якога лічыць полацкім князем<ref>Тацішчаў 1962; Т. 2., С. 145.</ref>, пад 14 мая 1134 года, але гэта сын курскага князя Глеба Ольгавіча. == Памяць == [[Файл:1638 Kalnofoisky Teraturgema (Hlib Vseslavich).png|thumb|Урывак з «Тэратургімы» з эпітафіяй Глебу Усяславічу і яго жонцы.]] * Саборны манах Пячэрскага манастыра {{Не перакладзена 5|Афанасій (Кальнафойскі)|3=uk|4=Атанасій Кальнофойський}} у сваёй «{{Не перакладзена 5|Тэратургіма|Тэратургіме|uk|Тератургіма}}» (1638) дае сярод [[Эпітафія|эпітафій]] фундатарам Лаўры і эпітафію Глебу Усяславічу і яго жонцы з вершаваным прысвячэннем. * Памятныя манеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь «Глеб Менскі» серыі «Умацаванне і абарона дзяржавы». Наміналы: 1 рубель (медна-нікелевая), 20 рублёў (срэбная). Дызайн [[Святлана Пятроўна Заскевіч|Святланы Заскевіч]]. Чаканка ЗАТ «Літоўскі манетны двор», Вільня. Выпуск у абарачэнне 12 ліпеня 2007 года<ref>[http://www.nbrb.by/bel/Coinsbanknotes/CommCoin.asp?id=96 Памятныя манеты «Глеб Менскі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305011157/http://www.nbrb.by/bel/Coinsbanknotes/CommCoin.asp?id=96 |date=5 сакавіка 2016 }} // Нацыянальны Банк Рэспублікі Беларусь</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Леанід Васілевіч Аляксееў|Алексеев Л. В.]]'' Полоцкая земля // Древнерусские княжества Х-XIII вв. — {{М.}}, 1975. * ''[[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Загарульскі Э. М.]]'' Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам. — {{Мн.}}, 1998, − 260с. * ''Заяц Ю. Л.'' Менская зямля // Беларускі гістарычны часопіс. 1993. № 4. * ''Кежа Ю. Н.'' Глеб Всеславич и Киево-Печерский монастырь: место полоцких князей в родословной структуре Рюриковичей // Studia Historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. — Вып. 15. — Минск: РИВШ, 2022. — ISSN 2079—1488 — С. 55-62. * ''Литвина А.'', ''Успенский Ф.'' [https://www.academia.edu/3479739/%D0%9A_%D1%83%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%8F_%D1%81%D0%B2%D0%B0%D1%82_%D1%8C_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE_ К уточнению семантики древнерусского «свататися»/«сватитися» и «сват(ь)ство»] // Die Welt der Slaven LVIII, 2013. — С. 308—325. * {{артыкул |аўтар = Ляўко В. |загаловак = «На Рши у Смолиньска» |спасылка = |мова = |выданне = Беларуская мінуўшчына |тып = |год = 1997 |том = |нумар = 2 (24) |старонкі = 15-20 |doi = |issn = |ref = «На Рши у Смолиньска» }} * ''Ляўко В. М.'' Смаленска-Полацкае памежжа ў Верхнім Падняпроўі (па археалагічных і пісьмовых крыніцах) // ГАЗ — № 12. — {{Мн.}}, 1997. * ''Рыжов К.'' Все монархи мира. Россия. — М.: Вече, 1998. — 640 с. — 16 000 экз. — ISBN 5-7838-0268-9. * {{кніга|ref=Барэйша|аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]]|загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага|год=2024|месца=Мінск|выдавецтва=Энэргапрэс|старонак=255|isbn=978-985-7298-30-3}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Ізяславічы Полацкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі менскія]] [[Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі]] [[Катэгорыя:Ізяславічы Полацкія]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Старажытнай Русі]] dgvfn3sqyq4ia9t6rp31549c4q9somf 0 25063 5126829 5126704 2026-04-15T13:01:09Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5126829 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Латгалія |Арыгінальная назва = Latgale }} '''Латгалія''' — усходні гісторыка-культурны рэгіён [[Латвія|Латвіі]]. Займае прыкладна ¼ частку тэрыторыі краіны. Уключае 6 раёнаў з цэнтрамі: [[Балві]], [[Лудза]], [[Рэзэкнэ]], [[Прэйлі]], [[Даўгаўпілс]], [[Краслава]]. Насельніцтва — [[латышы]] (уключна з [[латгальцы|латгальцамі)]], [[беларусы]], [[рускія]], [[палякі]], [[яўрэі]]. Жыхары Латгаліі аддаўна зведвалі працэсы моўна-культурнага аславяньвання (абрусення, збеларушвання, паланізацыі), у выніку гэтага на тэрыторыі Латгаліі цяпер астраўкі аўтахтонных, але ўжо беларускамоўных латгальцаў. У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай воласцях [[Краслаўскі край|Краслаўскага раёна]] беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. На працягу ХХ стагоддзя гэты пласт жыхароў Латгаліі найбольш актыўна пераймае рускую мову і русіфікуецца ў культурна-ідэнтычнасным сэнсе. Гістарычна беларуская гаворка рабіла ўплыў на латгальскую гаворку, у якой ёсць пласт руска-славянскіх запазычанняў. Многія з ранніх латгальскіх выданняў (у тым ліку Буквароў) друкаваліся друкарнямі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (полацкімі езуітамі, віленскімі базыльянамі). Гістарычна раён уздоўж [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў латгалаў, пра што ўзгадвае ў сваёй «Хроніцы Інфлянтаў» [[Генрых Латвійскі]]. == Назва == Назва Латгалія ад назвы краю ''Latgala'' (у пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзяў ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''). Другі складнік ''gal-'' ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край» (> мясціна, край, зямля). Той жа другі складнік і ў назве Зямгалія ("Паўночны край"), ад якой назва племені [[Земгалы|зямгалаў]]. Першая аснова ''Lat-'' гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цекці»<ref>K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.</ref>. Менавіта ад латгальскай назвы ("Краіна латаў") пайшла і назва народу [[Латышы|латышоў]] і краіны [[Латвія|Латвіі]]. [[Файл:Latgalu teritorija.jpg|міні|Латгальскія племяныя княствы 9-13 ст.]] [[Файл:Livland gross.jpg|міні|Лівонская канфедэрацыя, юрысдыкцыі яе ўдзельнікаў і племяныя саюзы]] [[Файл:Księstwo inflanckie.jpg|міні|герб [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] у складзе Рэчы Паспалітай]] [[Файл:IRP Livland voivodship.PNG|міні|Інфлянцкае ваяводства у складзе Рэчы Паспалітай]] Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]], Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў)<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.</ref>, [[Селы|Селія]]<ref>Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.</ref>, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.</ref>. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені). == Гісторыя == Племяныя княжэнні латгалаў патрапілі ў залежнасць, або сталі саюзнікамі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] ў 10-11 ст. вакол Герцыке і Кукейноса. Яны забяспечваючы транзіт гандляроў па Дзвіне, даніну і дапаможныя вайсковыя кантынгенты. У першай чвэрці ці 13 ст. спробы адбіцца ад крыжакоў князеў [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]] і [[Усевалад Герцыкскі|Усевалада]] у саюзе з Полацкам, Ноўгарадам Псковам і літоўцамі скончыліся няўдачай. Немцы збудавалі мураваныя замкі ў [[Кокнэсэ|Кокнесэ]], [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], [[Рэзэкнэ|Расітэне]] і [[Лудза|Люцыне]]. На доўгі час Латгалія стала памежжам Лівонскага ордэна з ВКЛ і Пскоўскім, Наўгародскім і Маскоўскім княствам адкуль і куды праводзіліся набегі варагуючых бакоў. Падчас Лівонскай вайны Дынабург быў знішчаны маскоўскім войскам і перазаснаваны С.Баторыям і развіты старастам А. Талвашам. З 1582 г. па 1772 г. у Рэчы Паспалітай. Пад кандамініумам ВКЛ і Польскага каралеўства ў складзе [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага княства]], [[Вендэнскае ваяводства]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводста]]. Пасля вяртання раўнапраўя нямецкім феадалам у Рэчы Паспалітай, знаходзілася пад панаваннем [[Плятэры|Плятэраў]], [[Ромеры|Ромераў]], [[Корфы|Корфаў]], [[Біспінгі (род)|Біспінгаў]], [[Гільцэн|Гільцэнаў,]] [[Мантойфелі|Мантойфеляў]] і інш., пры гэтым паводле заканадаўства, увесь гэты час толькі трэць пасад у іх краі належала немцам, але яшчэ трэць палякам і прадстаўнікам ВКЛ. Пад уладай Рэчы Паспалітай у Латгаліі дзякуючы намаганням [[Дынабургскі езуіцкі калегіум|езуітаў]] была праведзеныа контр-рэфармацыя і ў адрозненні ад іншых рэгіенаў Латвіі, каталіцкіі касцел стаў пануючым веравызнаннем. У сілу геаграфічных, эканамічных, палітычных сувязяў і наступстваў войнаў, асабліва ў Дынабургу і Якабпілсе ў 17-18 ст. значную частку гарадскога насельніцтва склалі выхадцы з земляў Полаччыны і поўначы Віленшчыны.<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/98900755/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%8E%D1%87%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%B1_%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_XVI_XVI%D0%86_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82_In_the_shadow_of_others_Belarusian_Latvian_relations_from_the_past_to_nowadays_%D0%A0%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D0%BA_Praha_Slovansk%E1%BA%8F_ustav_AV_%C4%8CR_a_v_v_2022_%D1%81_67_84|загаловак=Якубаў В.У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI–XVIІ стст. / In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк – Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 – с. 67 - 84}}</ref> [[Файл:Map of Polotsk Namestnichestvo 1796 (small atlas).jpg|міні|Полацкае намесніцтва 1796]] З 1772 г. у складзе Расейскай імперыі у складзе [[Полацкая губерня|Полацкага наместніцтва і губерні]], потым да 1918 у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Падчас грамадзянскіх войнаў і ўсталявання нацыянальных дзяржаў мясцовае насельніцтва у большасці сваей зрабіла выбар спачатку накарысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвійскай рэспублікі]]. У пачатку 1920 года, у ходзе сумеснага наступлення латвійскай і польскай армій, Чырвоная Армія была выбіта з Латгаліі і яе "[[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|сацыялістычная рэспубліка]]" была ліквідаваная. 11 жніўня 1920 года ўрад Латвіі падпісаў мірную дамову з РСФСР, паводле якой Савецкі ўрад прызнаў існаванне незалежнай Латвійскай дзяржавы да якой адышлі у тым ліку часткі былых Ліфлянцкай, Віцебскай і Пскоўскай губерняў населеных латгаламі і латышамі. 26 студзеня 1921 года незалежнасць і межы Латвіі афіцыйна прызналі краіны-пераможцы ў Першай сусветнай вайне (Антанта). У міжваеннай Латвійскай Латгаліі была значная і актыўная беларуская меньшасць, існавалі куртурныя і адукацыйныя ўстановы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xZ3oCzPaBQQ|title=Беларусы ў міжваеннай Латвіі|author=Грыбоўскі Юры}}</ref>. Пасля другой сусветнай вайны ў Даўгаўпілс, Краславу і іншыя гарады Латгаліі адбылася новая хваля міграцыі беларусаў. Як і раней у сілу смешаных шлюбаў і ассіміляцыйнай палітыкі латвійскай дзяржавы, а так сама адсутнасці сістэмнай працы з дыяспарамі праз пару пакаленняў большасць іх нашчадкаў у вялікіх гарадах далучыліся да расейскай або польскай супольнасці, або асімілявалася. На сенняшні дзень [[Беларусы Латвіі|беларусы ў Латвіі]] складаюць другую па колькасці этнічную меньшасць (каля 3%), а у 2 валасцях Краслаўшчыны, сумежных з Беларуссю, складаюць большасць. == Вядомыя асобы == * [[Вячка Кукенойскі]] * [[Мікалай Лоскі]] * [[Пятро Сакол]] * [[Сяргей Сахараў]] == Гл. таксама == * [[Гістарычныя вобласці Латвіі|Рэгіёны Латвіі]] * [[Разна]] * [[Сівэрс]] * [[Беларусы Латвіі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.d-pils.lv Інфармацыйна-забаўляльны партал Даўгаўпілса, Латгалія] * [http://www.gorod.lv Інфармацыйна-навінавы партал г. Даўгаўпілс, Латгалія] {{Краіны гістарычнай Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Латгалія| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] qtg3yq32244yche8h4jkbx0boxui3xp 5126840 5126829 2026-04-15T13:24:44Z Voūk12 159072 5126840 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Латгалія |Арыгінальная назва = Latgale }} '''Латгалія''' — усходні гісторыка-культурны рэгіён [[Латвія|Латвіі]]. Займае прыкладна ¼ частку тэрыторыі краіны. Уключае 6 раёнаў з цэнтрамі: [[Балві]], [[Лудза]], [[Рэзэкнэ]], [[Прэйлі]], [[Даўгаўпілс]], [[Краслава]]. Насельніцтва — [[латышы]] (уключна з [[латгальцы|латгальцамі)]], [[беларусы]], [[рускія]], [[палякі]], [[яўрэі]]. Жыхары Латгаліі аддаўна зведвалі працэсы моўна-культурнага аславяньвання (абрусення, збеларушвання, паланізацыі), у выніку гэтага на тэрыторыі Латгаліі цяпер астраўкі аўтахтонных, але ўжо беларускамоўных латгальцаў. У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай воласцях [[Краслаўскі край|Краслаўскага раёна]] беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. На працягу ХХ стагоддзя гэты пласт жыхароў Латгаліі найбольш актыўна пераймае рускую мову і русіфікуецца ў культурна-ідэнтычнасным сэнсе. Гістарычна беларуская гаворка рабіла ўплыў на латгальскую гаворку, у якой ёсць пласт руска-славянскіх запазычанняў. Многія з ранніх латгальскіх выданняў (у тым ліку Буквароў) друкаваліся друкарнямі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (полацкімі езуітамі, віленскімі базыльянамі). Гістарычна раён уздоўж [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў латгалаў, пра што ўзгадвае ў сваёй «Хроніцы Інфлянтаў» [[Генрых Латвійскі]]. == Назва == Назва Латгалія ад назвы краю ''Latgala'' (у пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзяў ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''). Другі складнік ''gal-'' ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край» (> мясціна, край, зямля). Той жа другі складнік і ў назве Зямгалія ("Паўночны край"), ад якой назва племені [[Земгалы|зямгалаў]]. Першая аснова ''Lat-'' гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цекці»<ref>K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.</ref>. Менавіта ад латгальскай назвы ("Краіна латаў") пайшла і назва народу [[Латышы|латышоў]] і краіны [[Латвія|Латвіі]]. [[Файл:Latgalu teritorija.jpg|міні|Латгальскія племяныя княствы 9-13 ст.]] [[Файл:Livland gross.jpg|міні|Лівонская канфедэрацыя, юрысдыкцыі яе ўдзельнікаў і племяныя саюзы]] [[Файл:Księstwo inflanckie.jpg|міні|герб [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] у складзе Рэчы Паспалітай]] [[Файл:IRP Livland voivodship.PNG|міні|Інфлянцкае ваяводства у складзе Рэчы Паспалітай]] Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]], Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў)<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.</ref>, [[Селы|Селія]]<ref>Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.</ref>, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.</ref>. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені). == Гісторыя == Племяныя княжэнні латгалаў патрапілі ў залежнасць, або сталі саюзнікамі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] ў 10-11 ст. вакол Герцыке і Кукейноса. Яны забяспечваючы транзіт гандляроў па Дзвіне, даніну і дапаможныя вайсковыя кантынгенты. У першай чвэрці ці 13 ст. спробы адбіцца ад крыжакоў князеў [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]] і [[Усевалад Герцыкскі|Усевалада]] у саюзе з Полацкам, Ноўгарадам Псковам і літоўцамі скончыліся няўдачай. Немцы збудавалі мураваныя замкі ў [[Кокнэсэ|Кокнесэ]], [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], [[Рэзэкнэ|Расітэне]] і [[Лудза|Люцыне]]. На доўгі час Латгалія стала памежжам Лівонскага ордэна з ВКЛ і Пскоўскім, Наўгародскім і Маскоўскім княствам адкуль і куды праводзіліся набегі варагуючых бакоў. Падчас Лівонскай вайны Дынабург быў знішчаны маскоўскім войскам і перазаснаваны С.Баторыям і развіты старастам А. Талвашам. З 1582 г. па 1772 г. у Рэчы Паспалітай. Пад кандамініумам ВКЛ і Польскага каралеўства ў складзе [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага княства]], [[Вендэнскае ваяводства]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводста]]. Пасля вяртання раўнапраўя нямецкім феадалам у Рэчы Паспалітай, знаходзілася пад панаваннем [[Плятэры|Плятэраў]], [[Ромеры|Ромераў]], [[Корфы|Корфаў]], [[Біспінгі (род)|Біспінгаў]], [[Гільцэн|Гільцэнаў,]] [[Мантойфелі (род)|Мантойфеляў]] і інш., пры гэтым паводле заканадаўства, увесь гэты час толькі трэць пасад у іх краі належала немцам, але яшчэ трэць палякам і прадстаўнікам ВКЛ. Пад уладай Рэчы Паспалітай у Латгаліі дзякуючы намаганням [[Дынабургскі езуіцкі калегіум|езуітаў]] была праведзеныа контр-рэфармацыя і ў адрозненні ад іншых рэгіенаў Латвіі, каталіцкіі касцел стаў пануючым веравызнаннем. У сілу геаграфічных, эканамічных, палітычных сувязяў і наступстваў войнаў, асабліва ў Дынабургу і Якабпілсе ў 17-18 ст. значную частку гарадскога насельніцтва склалі выхадцы з земляў Полаччыны і поўначы Віленшчыны.<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/98900755/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%8E%D1%87%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%B1_%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_XVI_XVI%D0%86_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82_In_the_shadow_of_others_Belarusian_Latvian_relations_from_the_past_to_nowadays_%D0%A0%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D0%BA_Praha_Slovansk%E1%BA%8F_ustav_AV_%C4%8CR_a_v_v_2022_%D1%81_67_84|загаловак=Якубаў В.У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI–XVIІ стст. / In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк – Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 – с. 67 - 84}}</ref> [[Файл:Map of Polotsk Namestnichestvo 1796 (small atlas).jpg|міні|Полацкае намесніцтва 1796]] З 1772 г. у складзе Расейскай імперыі у складзе [[Полацкая губерня|Полацкага наместніцтва і губерні]], потым да 1918 у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Падчас грамадзянскіх войнаў і ўсталявання нацыянальных дзяржаў мясцовае насельніцтва у большасці сваей зрабіла выбар спачатку накарысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвійскай рэспублікі]]. У пачатку 1920 года, у ходзе сумеснага наступлення латвійскай і польскай армій, Чырвоная Армія была выбіта з Латгаліі і яе "[[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|сацыялістычная рэспубліка]]" была ліквідаваная. 11 жніўня 1920 года ўрад Латвіі падпісаў мірную дамову з РСФСР, паводле якой Савецкі ўрад прызнаў існаванне незалежнай Латвійскай дзяржавы да якой адышлі у тым ліку часткі былых Ліфлянцкай, Віцебскай і Пскоўскай губерняў населеных латгаламі і латышамі. 26 студзеня 1921 года незалежнасць і межы Латвіі афіцыйна прызналі краіны-пераможцы ў Першай сусветнай вайне (Антанта). У міжваеннай Латвійскай Латгаліі была значная і актыўная беларуская меньшасць, існавалі куртурныя і адукацыйныя ўстановы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xZ3oCzPaBQQ|title=Беларусы ў міжваеннай Латвіі|author=Грыбоўскі Юры}}</ref>. Пасля другой сусветнай вайны ў Даўгаўпілс, Краславу і іншыя гарады Латгаліі адбылася новая хваля міграцыі беларусаў. Як і раней у сілу смешаных шлюбаў і ассіміляцыйнай палітыкі латвійскай дзяржавы, а так сама адсутнасці сістэмнай працы з дыяспарамі праз пару пакаленняў большасць іх нашчадкаў у вялікіх гарадах далучыліся да расейскай або польскай супольнасці, або асімілявалася. На сенняшні дзень [[Беларусы Латвіі|беларусы ў Латвіі]] складаюць другую па колькасці этнічную меньшасць (каля 3%), а у 2 валасцях Краслаўшчыны, сумежных з Беларуссю, складаюць большасць. == Вядомыя асобы == * [[Вячка Кукенойскі]] * [[Мікалай Лоскі]] * [[Пятро Сакол]] * [[Сяргей Сахараў]] == Гл. таксама == * [[Гістарычныя вобласці Латвіі|Рэгіёны Латвіі]] * [[Разна]] * [[Сівэрс]] * [[Беларусы Латвіі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.d-pils.lv Інфармацыйна-забаўляльны партал Даўгаўпілса, Латгалія] * [http://www.gorod.lv Інфармацыйна-навінавы партал г. Даўгаўпілс, Латгалія] {{Краіны гістарычнай Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Латгалія| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] 2oa5ncbdajrl0ssv8m7lb281021ae4q 5126854 5126840 2026-04-15T13:58:30Z Voūk12 159072 5126854 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Латгалія |Арыгінальная назва = Latgale }} '''Латгалія''' — усходні гісторыка-культурны рэгіён [[Латвія|Латвіі]]. Займае прыкладна ¼ частку тэрыторыі краіны. Уключае 6 раёнаў з цэнтрамі: [[Балві]], [[Лудза]], [[Рэзэкнэ]], [[Прэйлі]], [[Даўгаўпілс]], [[Краслава]]. Насельніцтва — [[латышы]] (уключна з [[латгальцы|латгальцамі)]], [[беларусы]], [[рускія]], [[палякі]], [[яўрэі]]. Жыхары Латгаліі аддаўна зведвалі працэсы моўна-культурнага аславяньвання (абрусення, збеларушвання, паланізацыі), у выніку гэтага на тэрыторыі Латгаліі цяпер астраўкі аўтахтонных, але ўжо беларускамоўных латгальцаў. У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай воласцях [[Краслаўскі край|Краслаўскага раёна]] беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. На працягу ХХ стагоддзя гэты пласт жыхароў Латгаліі найбольш актыўна пераймае рускую мову і русіфікуецца ў культурна-ідэнтычнасным сэнсе. Гістарычна беларуская гаворка рабіла ўплыў на латгальскую гаворку, у якой ёсць пласт руска-славянскіх запазычанняў. Многія з ранніх латгальскіх выданняў (у тым ліку Буквароў) друкаваліся друкарнямі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (полацкімі езуітамі, віленскімі базыльянамі). Гістарычна раён уздоўж [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў латгалаў, пра што ўзгадвае ў сваёй «Хроніцы Інфлянтаў» [[Генрых Латвійскі]]. == Назва == Назва Латгалія ад назвы краю ''Latgala'' (у пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзяў ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''). Другі складнік ''gal-'' ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край» (> мясціна, край, зямля). Той жа другі складнік і ў назве Зямгалія ("Паўночны край"), ад якой назва племені [[Земгалы|зямгалаў]]. Першая аснова ''Lat-'' гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цекці»<ref>K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.</ref>. Менавіта ад латгальскай назвы ("Краіна латаў") пайшла і назва народу [[Латышы|латышоў]] і краіны [[Латвія|Латвіі]]. [[Файл:Latgalu teritorija.jpg|міні|Латгальскія племяныя княствы 9-13 ст.]] [[Файл:Livland gross.jpg|міні|Лівонская канфедэрацыя, юрысдыкцыі яе ўдзельнікаў і племяныя саюзы]] [[Файл:Księstwo inflanckie.jpg|міні|герб [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] у складзе Рэчы Паспалітай]] [[Файл:IRP Livland voivodship.PNG|міні|Інфлянцкае ваяводства у складзе Рэчы Паспалітай]] Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]], Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў)<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.</ref>, [[Селы|Селія]]<ref>Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.</ref>, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.</ref>. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені). == Гісторыя == Племяныя княжэнні латгалаў патрапілі ў залежнасць, або сталі саюзнікамі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] ў 10-11 ст. вакол Герцыке і Кукейноса. Яны забяспечваючы транзіт гандляроў па Дзвіне, даніну і дапаможныя вайсковыя кантынгенты. У першай чвэрці ці 13 ст. спробы адбіцца ад крыжакоў князеў [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]] і [[Усевалад Герцыкскі|Усевалада]] у саюзе з Полацкам, Ноўгарадам Псковам і літоўцамі скончыліся няўдачай. Немцы збудавалі мураваныя замкі ў [[Кокнэсэ|Кокнесэ]], [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], [[Рэзэкнэ|Расітэне]] і [[Лудза|Люцыне]]. На доўгі час Латгалія стала памежжам Лівонскага ордэна з ВКЛ і Пскоўскім, Наўгародскім і Маскоўскім княствам адкуль і куды праводзіліся набегі варагуючых бакоў. Падчас Лівонскай вайны Дынабург быў знішчаны маскоўскім войскам і перазаснаваны С.Баторыям і развіты старастам А. Талвашам. З 1582 г. па 1772 г. у Рэчы Паспалітай. Пад кандамініумам ВКЛ і Польскага каралеўства ў складзе [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага княства]], [[Вендэнскае ваяводства]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводста]]. Пасля вяртання раўнапраўя нямецкім феадалам у Рэчы Паспалітай, знаходзілася пад панаваннем [[Плятэры|Плятэраў]], [[Ромеры|Ромераў]], [[Корфы|Корфаў]], [[Біспінгі (род)|Біспінгаў]], [[Гільзены (род)|Гільцэнаў,]] [[Мантойфелі (род)|Мантойфеляў]] і інш., пры гэтым паводле заканадаўства, увесь гэты час толькі трэць пасад у іх краі належала немцам, але яшчэ трэць палякам і прадстаўнікам ВКЛ. Пад уладай Рэчы Паспалітай у Латгаліі дзякуючы намаганням [[Дынабургскі езуіцкі калегіум|езуітаў]] была праведзеныа контр-рэфармацыя і ў адрозненні ад іншых рэгіенаў Латвіі, каталіцкіі касцел стаў пануючым веравызнаннем. У сілу геаграфічных, эканамічных, палітычных сувязяў і наступстваў войнаў, асабліва ў Дынабургу і Якабпілсе ў 17-18 ст. значную частку гарадскога насельніцтва склалі выхадцы з земляў Полаччыны і поўначы Віленшчыны.<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/98900755/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%8E%D1%87%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%B1_%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_XVI_XVI%D0%86_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82_In_the_shadow_of_others_Belarusian_Latvian_relations_from_the_past_to_nowadays_%D0%A0%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D0%BA_Praha_Slovansk%E1%BA%8F_ustav_AV_%C4%8CR_a_v_v_2022_%D1%81_67_84|загаловак=Якубаў В.У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI–XVIІ стст. / In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк – Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 – с. 67 - 84}}</ref> [[Файл:Map of Polotsk Namestnichestvo 1796 (small atlas).jpg|міні|Полацкае намесніцтва 1796]] З 1772 г. у складзе Расейскай імперыі у складзе [[Полацкая губерня|Полацкага наместніцтва і губерні]], потым да 1918 у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Падчас грамадзянскіх войнаў і ўсталявання нацыянальных дзяржаў мясцовае насельніцтва у большасці сваей зрабіла выбар спачатку накарысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвійскай рэспублікі]]. У пачатку 1920 года, у ходзе сумеснага наступлення латвійскай і польскай армій, Чырвоная Армія была выбіта з Латгаліі і яе "[[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|сацыялістычная рэспубліка]]" была ліквідаваная. 11 жніўня 1920 года ўрад Латвіі падпісаў мірную дамову з РСФСР, паводле якой Савецкі ўрад прызнаў існаванне незалежнай Латвійскай дзяржавы да якой адышлі у тым ліку часткі былых Ліфлянцкай, Віцебскай і Пскоўскай губерняў населеных латгаламі і латышамі. 26 студзеня 1921 года незалежнасць і межы Латвіі афіцыйна прызналі краіны-пераможцы ў Першай сусветнай вайне (Антанта). У міжваеннай Латвійскай Латгаліі была значная і актыўная беларуская меньшасць, існавалі куртурныя і адукацыйныя ўстановы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xZ3oCzPaBQQ|title=Беларусы ў міжваеннай Латвіі|author=Грыбоўскі Юры}}</ref>. Пасля другой сусветнай вайны ў Даўгаўпілс, Краславу і іншыя гарады Латгаліі адбылася новая хваля міграцыі беларусаў. Як і раней у сілу смешаных шлюбаў і ассіміляцыйнай палітыкі латвійскай дзяржавы, а так сама адсутнасці сістэмнай працы з дыяспарамі праз пару пакаленняў большасць іх нашчадкаў у вялікіх гарадах далучыліся да расейскай або польскай супольнасці, або асімілявалася. На сенняшні дзень [[Беларусы Латвіі|беларусы ў Латвіі]] складаюць другую па колькасці этнічную меньшасць (каля 3%), а у 2 валасцях Краслаўшчыны, сумежных з Беларуссю, складаюць большасць. == Вядомыя асобы == * [[Вячка Кукенойскі]] * [[Мікалай Лоскі]] * [[Пятро Сакол]] * [[Сяргей Сахараў]] == Гл. таксама == * [[Гістарычныя вобласці Латвіі|Рэгіёны Латвіі]] * [[Разна]] * [[Сівэрс]] * [[Беларусы Латвіі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.d-pils.lv Інфармацыйна-забаўляльны партал Даўгаўпілса, Латгалія] * [http://www.gorod.lv Інфармацыйна-навінавы партал г. Даўгаўпілс, Латгалія] {{Краіны гістарычнай Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Латгалія| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] svhwkg89ubtstc6nl3cyzg8xqhctlwd 5126855 5126854 2026-04-15T13:59:34Z Voūk12 159072 5126855 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Латгалія |Арыгінальная назва = Latgale }} '''Латгалія''' — усходні гісторыка-культурны рэгіён [[Латвія|Латвіі]]. Займае прыкладна ¼ частку тэрыторыі краіны. Уключае 6 раёнаў з цэнтрамі: [[Балві]], [[Лудза]], [[Рэзэкнэ]], [[Прэйлі]], [[Даўгаўпілс]], [[Краслава]]. Насельніцтва — [[латышы]] (уключна з [[латгальцы|латгальцамі)]], [[беларусы]], [[рускія]], [[палякі]], [[яўрэі]]. Жыхары Латгаліі аддаўна зведвалі працэсы моўна-культурнага аславяньвання (абрусення, збеларушвання, паланізацыі), у выніку гэтага на тэрыторыі Латгаліі цяпер астраўкі аўтахтонных, але ўжо беларускамоўных латгальцаў. У Індрскай, Піедруйскай (Прыдруйскай) і Робэжніекскай воласцях [[Краслаўскі край|Краслаўскага раёна]] беларусы, паводле перапісу 2000 года, складаюць большасць насельніцтва. На працягу ХХ стагоддзя гэты пласт жыхароў Латгаліі найбольш актыўна пераймае рускую мову і русіфікуецца ў культурна-ідэнтычнасным сэнсе. Гістарычна беларуская гаворка рабіла ўплыў на латгальскую гаворку, у якой ёсць пласт руска-славянскіх запазычанняў. Многія з ранніх латгальскіх выданняў (у тым ліку Буквароў) друкаваліся друкарнямі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі (полацкімі езуітамі, віленскімі базыльянамі). Гістарычна раён уздоўж [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] ў Латвіі ўвайшоў у сферу ўплыву [[Полацкае княства|Полацкага княства]]. Палачане збіралі даніну з мясцовых плямёнаў латгалаў, пра што ўзгадвае ў сваёй «Хроніцы Інфлянтаў» [[Генрых Латвійскі]]. == Назва == Назва Латгалія ад назвы краю ''Latgala'' (у пісаных крыніцах XI—XIII стагоддзяў ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''). Другі складнік ''gal-'' ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край» (> мясціна, край, зямля). Той жа другі складнік і ў назве Зямгалія ("Паўночны край"), ад якой назва племені [[Земгалы|зямгалаў]]. Першая аснова ''Lat-'' гідранімічнага паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай тыпу ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цекці»<ref>K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.</ref>. Менавіта ад латгальскай назвы ("Краіна латаў") пайшла і назва народу [[Латышы|латышоў]] і краіны [[Латвія|Латвіі]]. [[Файл:Latgalu teritorija.jpg|міні|Латгальскія племяныя княствы 9-13 ст.]] [[Файл:Livland gross.jpg|міні|Лівонская канфедэрацыя, юрысдыкцыі яе ўдзельнікаў і племяныя саюзы]] [[Файл:Księstwo inflanckie.jpg|міні|герб [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] у складзе Рэчы Паспалітай]] [[Файл:IRP Livland voivodship.PNG|міні|Інфлянцкае ваяводства у складзе Рэчы Паспалітай]] Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]], Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў)<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.</ref>, [[Селы|Селія]]<ref>Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.</ref>, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.</ref>. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені). == Гісторыя == Племяныя княжэнні латгалаў патрапілі ў залежнасць, або сталі саюзнікамі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] ў 10-11 ст. вакол Герцыке і Кукейноса. Яны забяспечваючы транзіт гандляроў па Дзвіне, даніну і дапаможныя вайсковыя кантынгенты. У першай чвэрці ці 13 ст. спробы адбіцца ад крыжакоў князеў [[Вячка (князь кукенойскі)|Вячкі]] і [[Усевалад Герцыкскі|Усевалада]] у саюзе з Полацкам, Ноўгарадам Псковам і літоўцамі скончыліся няўдачай. Немцы збудавалі мураваныя замкі ў [[Кокнэсэ|Кокнесэ]], [[Даўгаўпілс|Дынабургу]], [[Рэзэкнэ|Расітэне]] і [[Лудза|Люцыне]]. На доўгі час Латгалія стала памежжам Лівонскага ордэна з ВКЛ і Пскоўскім, Наўгародскім і Маскоўскім княствам адкуль і куды праводзіліся набегі варагуючых бакоў. Падчас Лівонскай вайны Дынабург быў знішчаны маскоўскім войскам і перазаснаваны С.Баторыям і развіты старастам А. Талвашам. З 1582 г. па 1772 г. у Рэчы Паспалітай. Пад кандамініумам ВКЛ і Польскага каралеўства ў складзе [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага княства]], [[Вендэнскае ваяводства]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводста]]. Пасля вяртання раўнапраўя нямецкім феадалам у Рэчы Паспалітай, знаходзілася пад панаваннем нямецкіх шляхецкіх сем'яў: [[Плятэры|Плятэраў]], [[Ромеры|Ромераў]], [[Корфы|Корфаў]], [[Біспінгі (род)|Біспінгаў]], [[Гільзены (род)|Гільцэнаў,]] [[Мантойфелі (род)|Мантойфеляў]] і інш., пры гэтым паводле заканадаўства, увесь гэты час толькі трэць пасад у іх краі належала немцам, але яшчэ трэць палякам і прадстаўнікам ВКЛ. Пад уладай Рэчы Паспалітай у Латгаліі дзякуючы намаганням [[Дынабургскі езуіцкі калегіум|езуітаў]] была праведзеныа контр-рэфармацыя і ў адрозненні ад іншых рэгіенаў Латвіі, каталіцкіі касцел стаў пануючым веравызнаннем. У сілу геаграфічных, эканамічных, палітычных сувязяў і наступстваў войнаў, асабліва ў Дынабургу і Якабпілсе ў 17-18 ст. значную частку гарадскога насельніцтва склалі выхадцы з земляў Полаччыны і поўначы Віленшчыны.<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/98900755/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%8E%D1%87%D1%8B%D1%85_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%83%D0%B1_%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E_%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%9B%D1%96%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_%D1%9E_XVI_XVI%D0%86_%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82_In_the_shadow_of_others_Belarusian_Latvian_relations_from_the_past_to_nowadays_%D0%A0%D1%8D%D0%B4_%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E_%D0%AF%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8F%D0%BA_Praha_Slovansk%E1%BA%8F_ustav_AV_%C4%8CR_a_v_v_2022_%D1%81_67_84|загаловак=Якубаў В.У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI–XVIІ стст. / In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк – Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 – с. 67 - 84}}</ref> [[Файл:Map of Polotsk Namestnichestvo 1796 (small atlas).jpg|міні|Полацкае намесніцтва 1796]] З 1772 г. у складзе Расейскай імперыі у складзе [[Полацкая губерня|Полацкага наместніцтва і губерні]], потым да 1918 у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Падчас грамадзянскіх войнаў і ўсталявання нацыянальных дзяржаў мясцовае насельніцтва у большасці сваей зрабіла выбар спачатку накарысць [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвійскай рэспублікі]]. У пачатку 1920 года, у ходзе сумеснага наступлення латвійскай і польскай армій, Чырвоная Армія была выбіта з Латгаліі і яе "[[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|сацыялістычная рэспубліка]]" была ліквідаваная. 11 жніўня 1920 года ўрад Латвіі падпісаў мірную дамову з РСФСР, паводле якой Савецкі ўрад прызнаў існаванне незалежнай Латвійскай дзяржавы да якой адышлі у тым ліку часткі былых Ліфлянцкай, Віцебскай і Пскоўскай губерняў населеных латгаламі і латышамі. 26 студзеня 1921 года незалежнасць і межы Латвіі афіцыйна прызналі краіны-пераможцы ў Першай сусветнай вайне (Антанта). У міжваеннай Латвійскай Латгаліі была значная і актыўная беларуская меньшасць, існавалі куртурныя і адукацыйныя ўстановы<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xZ3oCzPaBQQ|title=Беларусы ў міжваеннай Латвіі|author=Грыбоўскі Юры}}</ref>. Пасля другой сусветнай вайны ў Даўгаўпілс, Краславу і іншыя гарады Латгаліі адбылася новая хваля міграцыі беларусаў. Як і раней у сілу смешаных шлюбаў і ассіміляцыйнай палітыкі латвійскай дзяржавы, а так сама адсутнасці сістэмнай працы з дыяспарамі праз пару пакаленняў большасць іх нашчадкаў у вялікіх гарадах далучыліся да расейскай або польскай супольнасці, або асімілявалася. На сенняшні дзень [[Беларусы Латвіі|беларусы ў Латвіі]] складаюць другую па колькасці этнічную меньшасць (каля 3%), а у 2 валасцях Краслаўшчыны, сумежных з Беларуссю, складаюць большасць. == Вядомыя асобы == * [[Вячка Кукенойскі]] * [[Мікалай Лоскі]] * [[Пятро Сакол]] * [[Сяргей Сахараў]] == Гл. таксама == * [[Гістарычныя вобласці Латвіі|Рэгіёны Латвіі]] * [[Разна]] * [[Сівэрс]] * [[Беларусы Латвіі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.d-pils.lv Інфармацыйна-забаўляльны партал Даўгаўпілса, Латгалія] * [http://www.gorod.lv Інфармацыйна-навінавы партал г. Даўгаўпілс, Латгалія] {{Краіны гістарычнай Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Латгалія| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Латвіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] 6d08oyr7lnpkewvywp5uffixwremxhf 0 25470 5126986 4614101 2026-04-15T20:54:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126986 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Віленская губерня |Арыгінальная назва = Виленская губернія |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Герб = Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg |Сцяг = |Краіна = [[Расійская імперыя]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Вільнюс|Горад Вільнюс]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1 550 057 |Год перапісу = 1909 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Vilna Governorate Map (1897).jpg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Віленская губерня''' (1795—1796, 1801—1920) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка рэгіянальнага ўзроўню, утворана ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] (1795). Губерня ўваходзіла ў склад [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага (Віленскага) генерал-губернатарства]], а таму была складовай часткай [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]] Расійскай імперыі. Цэнтрам быў горад [[Вільнюс|Вільня]]. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя пераўтварэнні == Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] [[14 снежня]] [[1795]] г. захопленыя тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якія яшчэ з [[30 кастрычніка]] [[1794]] г. падпарадкоўваліся літоўскаму генерал-губернатару Рапніну, былі падзелены на [[Слонімская губерня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]) і Віленскую губерні і засталіся пад кіраваннем [[Літоўскае генерал-губернатарства|літоўскага генерал-губернатара]]<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17417.</ref>. Першапачаткова з 1795 г. падзялялася на паветы: * [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі]] * [[Браслаўскі павет (Расійская імперыя)|Браслаўскі]] (з 1806 г. — [[Новааляксандраўскі павет|Новааляксандраўскі]]) * [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскі]] * [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі]] * [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Завілейскі (у 1842 г. перайменаваны ў Свянцянскі)]] * [[Ковенскі павет (Расійская імперыя)|Ковенскі]] * [[Расіенскі павет|Расіенскі]] * [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі]] * [[Панявежскі павет (Расійская імперыя)|Упіцкі]] (Панявежскі) * [[Цельшаўскі павет|Цельшаўскі]] * [[Шавельскі павет|Шавельскі]] [[Файл:Division of Vilno Governorate within 1795-1842.jpg|thumb|Cтаронка з артыкула [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]] «Этнографический взгляд на Виленскую губернию» (1858)]] [[18 чэрвеня]] [[1796]] г. літоўскі генерал-губернатар князь Мікалай Рапнін спланаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ імператрыцы Кацярыны ІІ ад [[8 жніўня]] [[1796]] г. Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесніцтвы, але па прычыне смерці імператрыцы яны не былі створаны<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17494, 17525.</ref>. Падчас адміністрацыйна-тэрытарыяльных рэформ [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] паводле ўказа ад [[12 снежня]] [[1796]] г. Віленская і Слонімская губерні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губерня|Літоўскую губерню]] (1796—1801) з цэнтрам у [[Вільнюс|Вільні]]. Літоўская губерня ўваходзіла ў склад [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага генерал-губернатарства]] (з адной Літоўскай губерняй)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 24, № 17634.</ref>. Расійскі імператар (1801—1825) [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] сваім указам ад 9 (21) верасня 1801 г. падзяліў [[Літоўская губерня|Літоўскую губерню]] на дзве — Літоўска-Віленскую губерню (1801—1840) і [[Гродзенская губерня|Літоўска-Гродзенскую губерні]] (1801—1840), якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губернатарства|Літоўскага ваеннага губернатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 26, № 20004.</ref>. У 1819 г. прыморскае мястэчка [[Паланга]] з акругай са складу Цельшаўскага павета былі перададзены ў склад [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], але ў 1827 г. зноў вернуты ў склад Літоўска-Віленскай губерні, а пасля [[23 красавіка]] [[1829]] г. зноў уключана ў склад Курляндскай губерні<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 22.</ref>. [[18 ліпеня]] [[1840]] г. расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў Сенату перайменаваць Літоўска-Віленскую губерню ў Віленскую губерню (1840—1917), а Літоўска-Гродзенскую губерню ў Гродзенскую губерню<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13678; История Литовской ССР… С. 176; Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 997.</ref>. [[18 снежня]] [[1842]] г. са складу Віленскай губерні былі вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губерні, з якіх была створана [[Ковенская губерня]] (1842—1917)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, № 16347.</ref>, атрымаўшая неафіцыйную назву [[Жамойць|«Самагіція» («Жамойць», «Жмудзь»)]]<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112.</ref>. У складзе Віленскай губерні засталіся Віленскі, Ашмянскі, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі]] (былы Завілейскі) і Троцкі паветы, а таксама перададзеныя з Гродзенскай губерні [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]], а з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] — [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі]] і [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі паветы]]. <gallery perrow="5"> File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|''Імператарскі ўказ Сенату аб базыліянскім духоўным ордэне і вучылішчах, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмент), 1810 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Sobranie 1 T 31 nr 24370 - p0378.jpg|Палажэнне 6 кастрычніка 1810 г. ''Аб размежаванні Літоўска-Віленскай губерні''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №24370. File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэнне), 1811 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Sobranie 1 Т 32 nr 25005 - p0199.jpg|Меркаванне Дзяржаўнага Савета 18 снежня 1811 г. ''Аб распаўсюджанні палажэння пра размежаванне Віленскай губерні і на Мінскую губерню''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 32, №25005. File:Vitebsk district marshal of nobility Waclaw Kossow certificate to Victor Gejnysz - page 1 - 1813 AD.JPG|Пасведчанне віцебскага павятовага маршалка Вацлава Косава музычнаму артысту шляхціцу Вількамірскага павета Літоўска-Віленскай губерні Віктару Гейнышу, 27 жніўня 1813 г. ''(пярэдняя старонка)'' File:Vitebsk district marshal of nobility Waclaw Kossow certificate to Victor Gejnysz - page 2 - 1813 AD.JPG|Пасведчанне віцебскага павятовага маршалка Вацлава Косава музычнаму артысту шляхціцу Вількамірскага павета Літоўска-Віленскай губерні Віктару Гейнышу, 27 жніўня 1813 г. ''(адваротная старонка)'' File:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Рашэнне Мінскага губернскага праўлення аб скліканні схода дваранства губерні для правядзення дваранскіх выбараў і накіраванні аб тым аб'явы ў [[Віленскі ўніверсітэт|Літоўска-Віленскі імператарскі ўніверсітэт]] для надрукавання ў газеце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(фрагмент)'' File:1820 Виленская Губерния.jpg|Літоўска-Віленская губерня (1801—1840), карта 1820 г. File:Vilna Governorate Map (1897).jpg|Віленская губерня (1842—1917), карта 1897 г. </gallery> 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] беларуская частка Віленскай губерні абвяшчалася часткай [[БНР]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі большая частка Віленскай губерні (без Вільні) увайшла ў [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Беларускую ССР]], а 27 лютага 1919 года было аформлена стварэнне [[ЛітБел ССР]]. Пасля 1920 года [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі]], [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі]], [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі]], [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскі]], [[Браслаўскі павет (Расійская імперыя)|Браслаўскі]] і [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі]] паветы поўнасцю ці часткова ахоплівала [[Сярэдняя Літва]], астатняя тэрыторыя адышла да Літвы і Польшчы, невялікая частка Вілейскага павета — да БССР. == Насельніцтва == На 1897 год насельніцтва губерні налічвала 1591,2 тысяч чалавек, у тым ліку гарадскога насельніцтва 198 тысяч чалавек. З іх [[каталікі|каталікоў]] 59 %, [[праваслаўе|праваслаўных]] 26 %, [[іудаізм|іудзеяў]] 13 %<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_rel_97.php?reg=27 Демоскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> [[Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|thumb|Тэндэнцыйная этнаграфічная карта Віленскай губерні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генеральнага штаба Расійскай імперыі А. Коравам, 1861 г. Мяжа паміж літоўцамі і нелітоўскім насельніцтвам была праведзена на падставе канфесійнай прыкметы: [[каталіцызм|каталіцкае]] насельніцтва было аўтаматычна аднесена да «літоўцаў», а [[праваслаўе|праваслаўнае]] насельніцтва было аднесена да славян — «беларусаў», «[[крывічы|крывічоў]]» (славянскага племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) і «чарнарусаў»<ref>''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 157—158.</ref>]] Нацыянальны склад паводле перапісу 1897 года:<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Демоскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>: {| class="wikitable sortable" |- ! Павет ! [[беларусы]] ! [[літоўцы]] ! [[яўрэі]] ! [[палякі]] ! [[рускія|вялікарусы]] |- | Губерня ў цэлым | '''56,1 %''' | 17,6 % | 12,7 % | 8,2 % | 4,9 % |- | Вілейскі | '''86,9 %''' | 0,1 % | 9,5 % | 2,5 % | 0,9 % |- | Віленскі | '''25,8 %''' | 20,9 % | 21,3 % | 20,1 % | 10,4 % |- | Дзісненскі | '''81,1 %''' | 0,3 % | 10,1 % | 2,4 % | 5,9 % |- | Лідскі | '''73,2 %''' | 8,7 % | 12,0 % | 4,7 % | 1,2 % |- | Ашмянскі | '''80,0 %''' | 3,7 % | 12,1 % | 1,7 % | 2,3 % |- | Свенцянскі | '''47,5 %''' | 33,8 % | 7,1 % | 6,0 % | 5,4 % |- | Троцкі | 15,7 % | '''58,1 %''' | 9,5 % | 11,3 % | 4,6 % |} == Вядомыя асобы == * [[Язэп Гайлевіч]] * [[Францішак Карлавіч Будзька]] * [[Адам Лісоўскі]] * [[Канстанцін Аляксееўскі]] * [[Георгій Георгіевіч Замыслоўскі]] == Гл. таксама == * [[Літоўская губерня]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 153—171. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — М. : Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''[[Адам Ганоры Кіркор|Киркор, А.]]'' [http://pawet.net/files/kirkor1.djvu Этнографический взгляд на Виленскую губернию] / А. Киркор // Этнографический сборник, издаваемый Императорским Русским географическим обществом. — Санкт-Петербург : Тип. Э. Праца, 1858. — С. 115—276. * {{Крыніцы/БЭ|4|Віленская губерня|Кісялёў, Г.}} * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * [http://www.runivers.ru/upload/iblock/b3d/Book_4_Tom_3_Vilenskaya.pdf Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния] / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург : Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — Warszawa : S. Orgelbrand, 1868. — T. 28 (Wybrzeże-Żyżmory). — S. 973—997. == Спасылкі == {{Commons|Category:Vilno Governorate}} * [http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ |date=30 мая 2014 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ |date=8 сакавіка 2016 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3139/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ |date=19 жніўня 2011 }} // Руниверс {{Віленская губерня}} {{Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі}} [[Катэгорыя:Віленская губерня| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] agbtqxbceratple3uzvkgp9xlnv9w9k 0 25988 5127194 5093917 2026-04-16T10:32:42Z Bahusia 150630 /* Смерць */ вікіфікацыя, ілюстрацыя, афармленне 5127194 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Джон Рональд Руэл Толкін | Арыгінал імя = {{lang-en|John Ronald Reuel Tolkien}} | Імя пры нараджэнні = Джон Рональд Руэл Толкін | Грамадзянства = {{UK}} | Кірунак = [[Фантастыка]] | Жанр = [[Дзіцячая літаратура]], [[фэнтэзі]], [[пераклад]], [[літаратуразнаўства]] | Дэбют = «[[Хобіт, або Туды і назад|Хобіт]]» | Палічка = http://lib.ru/TOLKIEN/ }} '''Джон Ро́нальд Ру́эл То́лкін''' ({{lang-en|John Ronald Reuel Tolkien}}; {{ДН|3|1|1892}}, {{МН|Блумфантэйн}} — {{ДС|2|9|1973}}, {{МС|Борнмут}}) — [[Англія|англійскі]] [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]], [[Мовазнаўства|лінгвіст]], [[Філалогія|філолаг]]. Адзін з найбольш уплывовых пісьменнікаў [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], адзін са стваральнікаў жанру [[фэнтэзі]]. Найбольш вядомы як аўтар класічных твораў «''высокага фэнтэзі''»: «''[[Хобіт, або Туды і назад]]''», «''[[Валадар Пярсцёнкаў]]''» і «''[[Сільмарыліян]]''». Гэтыя кнігі спарадзілі сотні перакладаў, перайманняў, працягаў і адаптацый і сталі прыкметнай з’явай культуры XX стагоддзя. Толкін займаў пасаду [[прафесар]]а {{нп5|Кафедра англасаксонскай мовы імя Роўлінсана і Босварта|Кафедры англасаксонскай мовы імя Роўлінсана і Босварта|en|Rawlinson and Bosworth Professor of Anglo-Saxon}} ў {{нп5|Пембрак-каледж (Оксфард)|Пембрак-каледжы|en|Pembroke College, Oxford}} [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] (1925—1945), затым быў прафесарам {{нп5|Кафедра англійскай мовы і літаратуры імя Мертана|Кафедры англійскай мовы і літаратуры імя Мертана|en|Merton Professors}} ў {{нп5|Мертан-каледж (Оксфард)|Мертан-каледжы|en|Merton College, Oxford}} Оксфардскага ўніверсітэта (1945—1959). Разам з блізкім сябрам [[Клайв Стэйплз Льюіс|К. С. Льюісам]] належаў да нефармальнага літаратурнага таварыства «''[[Інклінгі]]''». 28 сакавіка 1972 года каралева [[Лізавета II]] надала яму чын Камандора [[Ордэн Брытанскай імперыі|Ордэна Брытанскай імперыі]]. Пасля смерці Толкіна яго сын [[Крыстафер Толкін|Крыстафер]] выпусціў некалькі твораў, заснаваных на шырокім корпусе нататак і нявыдадзеных рукапісаў бацькі, у тым ліку «''[[Сільмарыліян]]''». Гэтая кніга разам з «''[[Хобіт, або Туды і назад|Хобітам]]''» і «''[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадаром Пярсцёнкаў]]''» складае адзіны збор казак, вершаў, гісторый, штучных моў і літаратурных эсэ пра выдуманы свет пад назвай Арда і яго частку Серадзем’е. У 1951—1955 гадах для абазначэння большай часткі гэтага збору Толкін выкарыстоўваў слова «''[[легендарыум]]''» ({{lang-en|Legendarium}}). Многія аўтары пісалі творы ў жанры [[фэнтэзі]] і да Толкіна, аднак з-за вялікай папулярнасці і моцнага ўплыву на жанр многія называюць Толкіна «''бацькам''» сучаснай фэнтэзі-літаратуры, маючы на ўвазе, галоўным чынам, «''высокае фэнтэзі''». Брытанская газета «[[The Times|Таймс]]» адвяла яму 6-е месца ў спісе «50 найвялікшых брытанскіх пісьменнікаў з 1945 года»<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece |title=«The 50 greatest British writers since 1945» |access-date=17 сакавіка 2014 |archive-date=25 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425050801/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/article3127837.ece |url-status=dead }}</ref>. У 2009 г. амерыканскі часопіс «[[Forbes|Форбс]]» назваў яго 5-м у ліку памерлых вядомых людзей з найвялікшым прыбыткам. == Біяграфія == === Дзяцінства === [[Файл:Mabel Suffield Christmas Card.jpg|thumb|left|Сям’я Толкінаў, 15 лістапада 1892 г.]] '''Джон Рональд Руэл Толкін''' нарадзіўся ў [[Блумфантэйн]]е ў [[Аранжавая Свабодная Дзяржава|Аранжавай Свабоднай Дзяржаве]] ў сям’і банкаўскага служачага Артура Толкіна і Мэйбл Толкін (дзявочае прозвішча Сафілд). Артур Толкін паходзіў з саксонскіх [[немцы|немцаў]], што пераехалі ў [[Англія|Англію]] ў [[18 стагоддзе|XVIII стагоддзі]]. У [[1894]] годзе нарадзіўся малодшы брат Толкіна, Хілары Артур Руэл. У хуткім часе Мэйбл разам з дзецьмі перабралася ў Англію — пагасціць у сваякоў. Бацька будучага пісьменніка — Артур Толкін, служачы Афрыканскага банка — збіраўся паехаць следам за імі крыху пазней, але нечакана памёр ад інсульту. Сям’і давялося застацца ў Англіі. У [[1900]] годзе Мэйбл прыняла [[каталіцтва]], моцна сапсаваўшы гэтым адносіны са сваімі сваякамі-[[Пратэстанты|пратэстантамі]]. Жывучы ў беднасці, яна, тым не менш, імкнулася даць дзецям лепшую адукацыю. Менавіта яна спрыяла развіццю ў маленькага Джона Толкіна цікавасці да іншых моў. Мэйбл выхоўвала дзяцей у каталіцкай веры, і вернасць гэтай рэлігіі Толкін захаваў да канца дзён. Сям’я жыве ў Сэйрхоле, каля [[Бірмінгем]]а. Гэтая прыгожая сельская мясцовасць вельмі ўразіла маладога Толкіна, паўплывала на вобразы яго літаратурных твораў і на малюнкі. Толкіну палюбілася хараство дрэў, іх бясконцыя таямніцы. Малога Рональда таксама захапляюць казкі пра [[Эльфы (Серадзем’е)|эльфаў]] і драконаў. Якраз гэтыя істоты зрабіліся персанажамі яго першай казкі, прыдуманай ім у 7 гадоў. Расце цікавасць Рональда да [[Латынь|латыні]] і [[Грэчаская мова|грэчаскай мовы]], за яе «знадворную бліскучасць і асаблівае, непаўторнае, чароўнае гучанне»<ref name="studentbank.ru">{{Cite web |url=http://studentbank.ru/view.php?id=46683&p=1 |title=Архіўная копія |access-date=17 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305043918/http://studentbank.ru/view.php?id=46683&p=1 |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>. Пасля смерці маці ад [[Цукровы дыябет|дыябету]] ў [[1904]] годзе апякунства над дзецьмі ўзяў яе духоўнік, айцец Фрэнсіс Ксаўер Морган. Чалавек высокай маральнасці і разам з тым строгі, ён дапамог Джону Толкіну стаць оксфардскім стыпендыянтам. Пакуты і выпрабаванні дзяцінства, здавалася, мала паўплывалі на характар Толкіна — ён заставаўся чалавекам пазітыўным, прыемным і далікатным. Вакол яго часта фармаваліся колы аднадумцаў, аматараў літаратуры, старадаўніх моў, мастацтва і гісторыі. Толькі дзённікі і лісты, апублікаваныя пасмяротна, адкрылі чытачу «іншага» Толкіна — глыбока песімістычнага, схільнага да беспрычыннай [[Дэпрэсія|дэпрэсіі]]<ref>[http://kino-expert.info/people/dzhrr-tolkin.html]</ref>. === Пачатак творчага самавызначэння === У Школе Караля Эдуарда Толкін вывучаў класічную літаратуру, [[Старажытнаанглійская мова|старажытнаанглійскую]] і [[Сярэднеанглійская мова|сярэднеанглійскую]] мовы. У яго рана выявіўся лінгвістычны талент, пасля вывучэння старавалійскай і [[Фінская мова|фінскай]] моў ён пачаў вынаходзіць свае штучныя мовы. Хутка ён пачынае самастойна вывучаць старажытнаірландскую мову, а затым чытае нямецкія кнігі па філалогіі. Жартам ён стварае ўласную мову «ньюбаш», што значыць «новая лухта», над якой працуе разам са сваёй стрыечнай сястрой Мэры. Наогул стварэнне гумарыстычных [[лімерык]]аў робіцца для іх адпачынкам і адначасова знаёмствам з такімі першапраходцамі англійскага абсурдызму, як Эдвард Лі, Хілэр Бэлак і [[Гілберт Кійт Чэстэртан]]. Джон Рональд Толкін у вялікай колькасці паглынае чароўныя казкі і гераічныя легенды. «Толькі ў гэтым свеце іх было, на маю думку, надта мала, каб задаволіць голад»<ref name="studentbank.ru"/>, — прызнаецца ён пазней. У школьныя гады Толкін сустрэў [[Эдыт Брэт]] і закахаўся ў яе. Яны бавілі шмат часу разам, і айцец Морган, занепакоены, каб гэта не перашкодзіла паступленню хлопчыка ва ўніверсітэт, на доўгі час забараніў ім сустракацца. Толкін паступіў у [[Оксфардскі ўніверсітэт]], выдатна здаўшы экзамены па англійскай мове і літаратуры, і сур’ёзна заняўся мовамі. За сваё жыццё Толкін вывучыў вялікую колькасць моў, у тым ліку валійскую, [[стараанглійская мова|стараанглійскую]], гоцкую. Адначасова ён праходзіць курсы радыстаў-сувязістаў. === Удзел у Першай сусветнай вайне === Калі пачалася [[Першая сусветная вайна]], Джон Толкін прайшоў ваенную падрыхтоўку ў [[Бетфард]]зе, атрымаў званне малодшага лейтэнанта і запісаўся ў полк Ланкашырскіх стралкоў. У сакавіку 1916 г. ён ажаніўся з Эдыт Бэт. Ужо 4 ліпеня 1916 г. бярэ ўдзел у [[Бітва на Соме|бітве на Соме]]. Ён назаўсёды захаваў захапленне сваімі аднапалчанамі, простымі брытанцамі, упартымі, немнагаслоўнымі і насмешлівымі. «Магчыма, без салдат, побач з якімі я ваяваў, не стала б краіны Хабітаніі. А без Хабітаніі не было б Валадара Пярсцёнкаў»<ref name="studentbank.ru"/>, — напісаў ён праз многія гады. Разам з тым ён да канца жыцця ўзненавідзеў вайну, роўна як і «натхняльнікаў жудасных пабоішч». Толкін не быў нават паранены, але захварэў на [[акопная ліхаманка|акопную ліхаманку]]. Некалькі месяцаў ён змагаўся з хваробаю за сваё жыццё і моцна пакутаваў. Пазней ён са шпіталя ў Ле-Туке быў адпраўлены назад у Англію, а па прыедзе быў накіраваны цягніком у Бірмінгем. === Пасля вайны === У [[1917]] у Джона Толкіна і Эдыт нарадзіўся сын Джон, у [[1920]] — Майкл, у [[1924]] — [[Крыстафер Толкін|Крыстафер]], у [[1929]] — дачка Прысцыла. У 1918 г., пасля сканчэння Першай сусветнай вайны, сям’я Толкіна перасяляецца жыць у [[Оксфард]]. У [[1920]] годзе Толкін атрымаў месца выкладчыка ва ўніверсітэце [[Лідс]]а, у [[1925]] годзе вярнуўся ў Оксфард у якасці прафесара старажытнаанглійскай мовы. З [[1945]] года да выхаду на пенсію ў [[1959]] годзе быў прафесарам англійскай мовы і літаратуры ў Мертан-каледжы, Оксфард. Сярод ягоных студэнтаў быў [[Уістан Х’ю Одэн]]. У гады выкладчыцкай працы Толкін уваходзіў у клуб [[Інклінгі|Інклінгаў]], пасябраваў з [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайвам Льюісам]]. === Смерць === Жонка Толкіна памірае ў 1971 г., і пісьменнік вяртаецца ў Оксфард. З канца 1972 г. ён моцна хварэе на страўнік, і лекары забараняюць яму ўжываць алкаголь. 28 жніўня 1973 г. ён прысутнічаў на мерапрыемстве з нагоды дня нараджэння місіс Толхерст. Адчуваў сябе дрэнна, еў мала, выпіў трохі шампанскага. Ноччу яму стала яшчэ горш, і ён быў дастаўлены ў прыватную клініку, дзе знайшлі крывацёк язвы страўніка. Развіўся плеўрыт, і ноччу на нядзелю 2 верасня 1973 г. Дж. Р. Р. Толкін памёр ва ўзросце 81 года, у Борнмуце. Пахаваны на могілках Оксфарда побач з жонкай. На надмагільнай пліце было напісана: {{Quote box|width=20%|align=center|quote=<center>Эдыт Мэры Толкін<br />'''[[Берэн і Луціен|Луціен]]'''<br />1889–1971<br />Джон Рональд<br />Руэл Толкін<br />'''[[Берэн і Луціен|Берэн]]'''<br />1892–1973</center>}} Толкін атаясамліваў сябе і сваю жонку з персанажамі свайго фантастычнага сусвету — магутным ваяром і прыгожай эльфійскай дзяўчынай. <center><gallery caption="Магіла Джона Рональда Руэла і Эдыт Толкінаў на могілках Вулверкоўт у Оксфардзе, Англія" widths="150" heights="150" perrow="3"> File:The grave of John Ronald Reuel and Edith Tolkien.jpg|thumb| File:The grave of John Ronald Reuel and Edith Tolkien 2.jpg|thumb| File:The grave of John Ronald Reuel and Edith Tolkien 3.jpg|thumb| </gallery></center> == Літаратурная творчасць == Толкін-пісьменнік вядомы перш за ўсё як аўтар кніг пра Серадзем’е (Сярэдзінныя Землі) — агромністага фантастычнага сусвету, прыгожага, дэталёва распрацаванага і часам жахлівага. Складаць гэтыя разнастайныя па форме ды памеры творы ён пачаў у юнацтве і займаўся гэтым усё жыццё, несупынна змяняючы і рэдагуючы зробленае раней. Першыя легенды, што складалі так званую «[[Кніга страчаных паданняў|Кнігу страчаных паданняў]]», Толкін напісаў пад час Першай сусветнай вайны. Ідэя гэтага твору прыйшла да будучага пісьменніка тады, калі ён ляжаў у ваенным шпіталі. Але выдадзена кніга ў той час не была, і знаёмства чытачоў з Серадзем’ем пачалося нашмат пазней, у 1937 годзе, калі пабачыў свет іншы (і зусім непадобны) твор гэтага цыклу, казка «[[Хобіт]]». Казка адразу стала вельмі папулярнай, і выдавец звярнуўся да Толкіна з просьбаю напісаць працяг. Той пагадзіўся, але справа зацягнулася на доўгія гады. Вынікам стаў трохтомны «[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадар пярсцёнкаў]]», які быў напісаны ў 1949 г., а надрукаваны ў [[1954]]—[[1955]] гадах і прынёс аўтару сусветную славу. Таксама вартыя ўвагі і іншыя творы Толкіна, сярод іх казкі, вершы і паэмы. Значная частка твораў Толкіна выйшла ўжо пасля яго смерці пад рэдакцыяй яго сына Крыстафера. Акрамя таго, Толкін займаўся жывапісам: рабіў замалёўкі краявідаў, ілюстрацыі да сваіх кніг. На творчасць Толкіна моцна паўплывала яго прафесійнае захапленне [[Сярэднявечча|сярэднявечнай]] еўрапейскай літаратурай, у прыватнасці, стараанглійскай паэзіяй. Так, у «[[Хобіт|Хобіце]]» і «[[Валадар Пярсцёнкаў|Валадары Пярсцёнкаў]]» можна знайсці адсылкі да «[[Беавульф|Бэўвульфа]]», некаторыя сюжэты «[[Сільмарыліян]]а» натхнёныя «[[Калевала]]й», шматлікія паэтычныя творы Толкіна напісаныя стараанглійскім алітэраваным вершам. Пісьменніка хвалявала адсутнасць у англічан (англа-саксаў) свайго эпасу, тым часам як у фінаў была «Калевала», а ў кельтаў — цыкл пра [[Кароль Артур|караля Артура]]. Цыкл твораў пра Серадзем’е — спроба Толкіна стварыць англа-саксонскі эпас. Як сказаў Хамфры Карпентэр, біёграф Толкіна, «яго сапраўдная біяграфія — гэта „Хобіт“, „Валадар пярсцёнкаў“ і „Сільмарыліян“, бо шчырая праўда аб ім змяшчаецца ў гэтых кнігах»<ref name="studentbank.ru"/>. == Навуковая дзейнасць == Толкін удзельнічаў ва ўкладанні Оксфардскага слоўніка англійскай мовы і ў падрыхтоўцы выданняў шэрагу сярэднявечных паэм. Даследаваў стараанглійскую і сярэднеанглійскую літаратуру. Яго працы па паэме «[[Беавульф|Бэўвульф]]» — асабліва знакамітая лекцыя «[[Беавульф: пачвары і крытыкі|Бэўвульф: пачвары і крытыкі]]» — шырока цытуюцца да цяперашняга часу. == Штучныя мовы == Пішучы кнігі пра Серадзем’е, Толкін стварыў некалькі штучных моў для прыдуманых ім народаў. Найбольш вядомыя і прапрацаваныя з гэтых моў — [[квэнья]] і [[сіндарын]]. Стварэнню моў як роду мастацкай творчасці прысвечанае ягонае эсэ «[[Тайная загана]]» ([[1930]]). Распрацоўцы эльфійскай мовы Толкін прысвяціў усё жыццё. Пасля смерці пісьменніка працу працягнуў яго сын Крыстафер. Развіццё мовы эльфаў здзяйсняецца па сённяшні дзень. == Бібліяграфія == === Літаратурныя творы, выдадзеныя пры жыцці === * [[Песні для філолагаў]] (Songs for the Philologists, [[1936]], разам з [[Эрык Валентайн Гордан|Э. В. Горданам]]) * [[Хобіт, або Туды і назад]] (The Hobbit, [[1937]]) * Ліст Нігля (Leaf by Niggle, [[1945]]) * Паэма пра Аотру ды Ітрун (The Lay of Aotrou and Itroun, [[1945]]) * Фермер Джайлз з Хэму (Farmer Giles of Ham, [[1949]]) * Вяртанне Бэўрхтната, Бэўрхтхэльмава сына (The Homecoming of Beorhtnoth Beorhthelm’s Son, [[1953]]) * [[Валадар пярсцёнкаў]] (The Lord of the Rings, першыя два тамы выдадзены ў [[1954]], трэці — у [[1955]]) * [[Прыгоды Тома Бамбадзіла]] (The Adventures of Tom Bombadil, [[1962]]) * Каваль з Вялікага Вутану (Smith of Wootton Major, [[1967]]) === Важныя акадэмічныя і тэарэтычныя прыжыццёвыя публікацыі === Сярэднеанглійскія і стараанглійскія словы і выразы ў назвах артыкулаў пададзены без перакладу. * [[Сэр Гавэйн і Зялёны Рыцар]] (Sir Gawain and the Green Knight, выданне сярэднеанглійскай паэмы, разам з [[Эрык Валентайн Гордан|Э. В. Горданам]], [[1925]]) * ''Ancrene Wisse'' і ''Hali Meiðhad'' (Ancrene Wisse and Hali Meiðhad, [[1929]]) * Імя «Нодэнс» (The Name 'Nodens', [[1932]]) * ''Sigelwara Land'' (Sigelwara Land, [[1932]]—[[1934]]) * Чосэр як філолаг: Апавяданне суддзі (Chaucer as a Philologist: The Reeve’s Tale, [[1934]]) * [[Беавульф: пачвары і крытыкі|Бэўвульф: пачвары і крытыкі]] (Beowulf: The Monsters and the Critics, [[1937]]) * [[Пра чароўныя казкі|Пра чарадзейныя казкі]] (On Fairy-Stories, [[1939]]—[[1947]]) * [[Сэр Арфэа]] (Sir Orfeo, выданне сярэднеанглійскай паэмы, [[1944]]) * Англійская і валійская (English and Welsh, [[1963]]) * Удзел у падрыхтоўцы [[Ерузалемская Біблія|Ерузалемскай Бібліі]] перакладчыкам і лексікографам ([[1966]]) === Пасмяротна выдадзеныя творы === * Лісты Каляднага дзеда ({{lang-en|The Father Christmas Letters}}, [[1976]]) * [[Сільмарыліян]] ({{lang-en|The Silmarillion}}, [[1977]]) * Малюнкі Дж. Р. Р. Толкіна ({{lang-en|Pictures by J. R. R. Tolkien}}, [[1981]]) * Няскончаныя паданні ({{lang-en|Unfinished Tales}}, [[1980]]) * Лісты Дж. Р. Р. Толкіна ({{lang-en|The Letters of J. R. R. Tolkien}}, [[1981]]) * Містэр Бліс ({{lang-en|Mr. Bliss}}, [[1982]]) * Гісторыя Серадзем’я ({{lang-en|The History of Middle-Earth}}, [[1983]]—[[1996]]) * Раверандам ({{lang-en|Roverandom}}, [[1998]]) * [[Дзеці Хурына]] ({{lang-en|The Children of Húrin}}, [[2007]]) * Легенда пра Сігурда і Гудрун ({{lang-en|The Legend of Sigurd and Gudrún}}, [[2009]]) * Смерць Артура ({{lang-en|The Fall of Arthur}}, [[2013]]) * Гісторыя Кулерва ({{lang-en|The Story of Kullervo}}, [[2015]]) * Бэрэн і Лютыен ({{lang-en|Beren and Lúthien}}, [[2017]]) == Беларускія пераклады == * [http://knihi.com/Dzon_Ronald_Ruel_Tolkin/Chobit,_abo_vandrouka_tudy_i_nazad.html Хобіт, або Вандроўка туды і назад] / Пер. [[Дзмітрый Магілёўцаў]], [[Крысціна Курчанкова]]. — Мн., 2002. — 264 с. — ISBN 978-985-7916-41-7 * [http://knihi.com/Dzon_Ronald_Ruel_Tolkin/Uladar_piarscionkau_1_Zviaz_piarscionka.html Уладар Пярсьцёнкаў: Зьвяз Пярсьцёнка] / Пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова. — Мн., 2008. — 442 с. — ISBN 978-985-4921-24-3 * [http://knihi.com/Dzon_Ronald_Ruel_Tolkin/Uladar_piarscionkau_2_Dzvie_viezy.html Уладар Пярсьцёнкаў: Дзьве вежы] / Пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова. — Мн., 2008. — 354 с. — ISBN 978-985-4921-24-3 * [http://knihi.com/Dzon_Ronald_Ruel_Tolkin/Uladar_piarscionkau_3_Viartannie_karala.html Уладар Пярсьцёнкаў: Вяртаньне караля] / Пер. Дзмітрый Магілёўцаў, Крысціна Курчанкова. — Мн., 2009. — 306 с. — ISBN 978-985-4921-24-3 * Ліст Ніґла / Пер. Ігар Кулікоў. — «Архэ-Пачатак» № 10 — 2009 (85). С. 105—119. * Каваль зь Вялікага Вутану / Пер. [[Антон Францішак Брыль]]. — Мн.: Выдавец І. П. Логвінаў, 2010. — 28 с. — ISBN 978-985-6901-54-9 * [http://krytyka.by/by/page/works/apoviady-tvory/12487 Ліст Нігля]{{Недаступная спасылка}} / Пер. Наталля Рудак. — 2013. * Валадар Пярсцёнкаў. Брацтва Пярсцёнка. — 2023. * Валадар пярсцёнкаў. Дзве вежы. — 2024. * Валадар Пярсцёнкаў. Вяртанне Караля. — 2024. * Хобіт, альбо Падарожжа туды і назад. — 2025. Таксама Антонам Ф. Брылем перакладзены асобныя лісты ([http://www.kulichki.com/tolkien/arhiv/ukr/transl/bel-190.shtml № 190] і [http://www.kulichki.com/tolkien/arhiv/ukr/transl/bel-217.shtml № 217]), якія датычацца перакладу на галандскую і польскую мовы. == Спадчына == Творы Толкіна вельмі значна паўплывалі на сусветную культуру XX і нават XXI стагоддзя. Яны былі неаднаразова адаптаваныя для кіно, мультыплікацыі, аўдыёп’ес, тэатральнай сцэны, камп’ютарных гульняў. На іх аснове створаны канцэптуальныя альбомы, ілюстрацыі, коміксы. У літаратуры была створана вялікая колькасць наследаванняў кнігам Толкіна, іх працягаў або антытэз. Творы Толкіна былі неаднаразова экранізаваны. На мяжы 1970-х і 1980-х гадоў быў створаны шэраг мультыплікацыйных фільмаў: «''Хобіт''» (рэж. Артур Ранкін (малодшы), Джулз Бэс, [[1977]]), «''Валадар пярсцёнкаў''» (рэж. [[Ральф Бакшы]], [[1978]]) і «''Вяртанне караля''» (рэж. Артур Рэнкін (малодшы) і Джулз Бэс, [[1980]]). У [[2001]]—[[2003]] гадах [[Пітэр Джэксан]] зняў высокабюджэтную кінатрылогію «''[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар пярсцёнкаў]]''», якая атрымала мноства прэмій, у тым ліку 17 прэмій «''[[Оскар]]''», і сабрала ў пракаце амаль 3 мільярды долараў ЗША<ref>[http://www.imdb.com/boxoffice/alltimegross?region=world-wide All-Time Box Office: World-wide]</ref>. У [[2012]]—[[2014]] гадах [[Пітэр Джэксан]] працягнуў працу па адаптацыі твораў Толкіна, зняўшы [[Хобіт (кінатрылогія)|трылогію]] па кнізе «''Хобіт''»: «''[[Хобіт: Нечаканая вандроўка]]''» ({{lang-en|The Hobbit: An Unexpected Journey}}, [[2012]]), «''[[Хобіт: Пустка Смаўга]]''» ({{lang-en|The Hobbit: The Desolation of Smaug}}, [[2013]]) і «''[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]]''» ({{lang-en|The Hobbit: The Battle of the Five Armies}}, [[2014]]). Па кнігах Толкіна і іх экранізацыях створаны цэлы шэраг камп’ютарных гульняў. Найбольш вядомымі сярод іх з’яўляюцца стратэгія [[The Battle for Middle-Earth|The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth]] і [[MMORPG]] The Lord of the Rings Online. Музычныя гурты, такія як [[Blind Guardian]], Battlelore, Summoning, а ў [[Расія|Расіі]] — «''Hobbitshire''» і «''Эпидемия''», склалі мноства песень пра персанажаў і падзеі з кніг Толкіна. Многія вядомыя пісьменнікі [[фэнтэзі]] прызнаюцца, што звярнуліся да гэтага жанру пад уражаннем ад эпапеі Толкіна, напрыклад [[Роберт Джордан]]<ref>[http://www.sevenspokes.com/author/chat-bn-1997.html Barnesandnoble.com interview with Robert Jordan]: {{quote|In the first hundred pages of THE EYE OF THE WORLD I did try to invoke a Tolkienesque feel. But after that… I deliberately took off in a very different direction from Tolkien.}}</ref>, [[Нік Перумаў|Нік Пярумаў]]<ref>[http://www.perumov.com/main/bio.shtml Перумов.ком] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100120093504/http://www.perumov.com/main/bio.shtml |date=20 студзеня 2010 }} {{quote|В начале восьмидесятых Николай, как и многие физики-лирики того времени, «жил Толкиеном». Через знакомых товароведов и работников издательств Ник доставал книги Толкиена на английском языке и самостоятельно их переводил.}}</ref>, [[Тэры Брукс]]<ref>[http://www.terrybrooks.net/bio.html Terry Brooks bio] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20000902105359/http://www.terrybrooks.net/bio.html |date=2 верасня 2000 }}</ref>, Роберт Сальваторэ<ref>[http://drizztspirit.tripod.com/fantasy/id15.html R.A. Salvatore’s interview]: {{quote|…getting The Lord of the Rings trilogy as a Christmas present… was a turning point for me. Tolkien, more than anything else, turned me on to reading, and tuned me back into an imagination that had been lost early on in my educational experience.}}</ref>. Сучасніца прафесара [[Урсула Ле Гуін]] адзначае паэтычнасць і рытмічнасць зместу «''Валадара пярсцёнкаў''»<ref>[http://www.kulichki.com/tolkien/arhiv/manuscr/LeGuin.shtml Ритмический узор в романе «Властелин Колец»]</ref>. Аднак многія вядомыя аўтары крытыкуюць Толкіна. Так, у прыватнасці, [[Чайна М’евіль]], прызнаючы, што «„Валадар пярсцёнкаў“, бясспрэчна, аказаў вялікі ўплыў на жанр фэнтэзі», называе яго «вясковым, кансерватыўным, анты-мадэрнісцкім, да жаху хрысціянскім і анты-інтэлектуальным». Чайна крытыкуе ідэі «суцяшэння» і «ўцёкаў», якія, на думку Толкіна, павінна даваць фэнтэзі, крытыкуе яго прыхільнасць да [[Deus ex machina|нечаканага выратавання герояў]] і хэпі-эндаў<ref>[http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/isj88/newsinger.htm Fantasy and revolution: an interview with China Miéville] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100525134835/http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/isj88/newsinger.htm |date=25 мая 2010 }}</ref>. [[Філіп Пулман]] назваў «''Валадара пярсцёнкаў''» «банальным», і дадаў: «У сваіх кнігах я спрачаюся з „Нарніяй“ Льюіса — Толкін не варты таго, каб з ім спрачацца»<ref>[http://www.moreintelligentlife.com/node/697 AN INTERVIEW WITH PHILIP PULLMAN] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080305011900/http://www.moreintelligentlife.com/node/697 |date=5 сакавіка 2008 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў, названых у гонар Дж. Р. Р. Толкіна і яго легендарыума]] * [[Эўкатастрофа]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|То́лкін, Толкіен Джон Рональд Руэл|[[Ева Аляксандраўна Лявонава|Лявонава Е. А.]]|483}} {{Кнігі пра Серадзем’е}} {{Продкі}} {{Толкіны}} {{Інклінгі}} {{Штучныя мовы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Толкін Джон Рональд Руэл}} [[Катэгорыя:Джон Толкін| ]] [[Катэгорыя:Філолагі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Інклінгі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-франтавікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Вялікабрытанія)]] rw66gcvoz6knfro73y7y0ak7tdoznpi 0 26575 5127077 5071396 2026-04-16T07:42:54Z Aliaksei Lastouski 75892 5127077 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Снядэцкі}} {{вучоны | імя = Анджэй Снядэцкі | арыгінал_імя = Jędrzej Śniadecki | партрэт = [[File:Aleksander Sleńdziński Jędrzej Śniadecki.jpg|thumb]] | памер = | подпіс = | апісанне = | імя пры нараджэнні = | род дзейнасці = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = | падданства = | дата смерці = | месца смерці = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | узнагароды і прэміі = | сайт = | Commons = | Rodovid = }}'''Анджэй''' або '''Енджэй Снядэцкі''' ({{lang-pl|Jędrzej Śniadecki}}; псеўданімы ў [[Таварыства шубраўцаў|Таварыстве шубраўцаў]] — ''Sotwaros'' і ''Bogumił Uważnicki''; {{ДН|30|10|1768}}, мястэчка Жнін, Гнезненскае ваяводства, [[Рэч Паспалітая]] — {{ДС|11|5|1838}}) — польскі і літоўскі [[хімік]], лекар, [[філосаф]] і асветнік. Брат [[Ян Снядэцкі|Яна Снядэцкага]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 30 кастрычніка 1768 года ў мястэчку Жнін Гнезненскага ваяводства (цяпер горад у Куяўска-Паморскім ваяводстве [[Польшча|Польшчы]]). Вывучаў медыцыну ў [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскім універсітэце]] ў [[Кракаў|Кракаве]]. Удасканальваў веды ў [[Павія|Павіі]], [[Вена|Вене]], [[Эдынбург]]у. У [[Эдынбургскі ўніверсітэт|Эдынбургскім універсітэце]], навучаючыся ў прафесара [[Джозеф Блэк|Джозэфа Блэка]] (1728—1799), зацікавіўся [[хімія]]й. У 1797—1822 гадах — прафесар хіміі, у 1826—1832 гадах — медыцыны ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]], з 1832 года — прафесар Медыка-хірургічнай акадэміі ў [[Вільня|Вільні]]. У галоўнай працы «Тэорыя арганічных істот» (''«Teoria jestestw organicznych»'', т. 1—2, 1804—11) развіў ідэю эпігенезу. Прапагандаваў прынцыпы сацыяльнай гігіены. Аўтар першага падручніка хіміі на польскай мове «Пачаткі хіміі» («''Początki chemii''») (1800). У 1805—1806 гадах рэдагаваў часопіс «[[Dziennik Wileński|Dzennik Wileński]]», у 1816—1822 гадах — «[[Wiadomości Brukowe]]». Адзін з актыўных сяброў, а з траўня 1819 да ліпеня 1822 — прэзідэнт [[Таварыства шубраўцаў]] (меў псеўданім ''Sotwaros'', паводле адной з версій, бог быдла, паводле іншай — Сонца і дзённага святла, у [[Літоўская міфалогія|літоўскай міфалогіі]])<ref>Dobrosława Świerczyńska. Pseudonimy «Wiadomości Brukowych» // Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza 7, 1972. S. 137—166.</ref>. У 1806 годзе Снядэцкі набыў маёнтак [[Болтуп]]. З жонкай Канстанцыяй Мікулоўскай меў траіх дзяцей. Памёр 11 мая 1838 года. Пахаваны ў [[Гароднікі|Гародніках]] паблізу Болтупа (цяпер [[Ашмянскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]) на [[Капліца Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Гароднікі)|сямейных могілках]]. == Навуковыя дасягненні == Снядэцкі распрацаваў асновы польскай хімічнай тэрміналогіі і напісаў першы польскі падручнік па хіміі («Пачаткі хіміі», таксама пад назвай «Кароткі нарыс хіміі»)<ref>''Bibliografia Literatury Polskiej — Nowy Korbut'', T. 6, cz. 1, ''Oświecenie'', Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 302.</ref>. Менавіта ён прыдумаў словы «[[кісларод]]» і «[[вадарод]]», якія, парадаксальна, хаця і былі замененыя ў польскай мове іншымі словамі, прыжыліся ў рускай мове (а таксама ў беларускай і ўкраінскай). Сістэматычна аналізуючы плаціну, ён выявіў невядомы раней метал, які назваў вестыем (''vestium''), ад назвы адкрытай у 1807 годзе малой планеты [[(4) Веста|Весты]]. У 1808 годзе паведаміў пра гэта ў Пецярбургскую Акадэмію навук і прачытаў пра гэта публічны даклад у Віленскім універсітэце. Аднак у 1808 годзе французскі Інстытут навукі заявіў, што такога металу не існуе. Пазней высветлілася, што апісаныя Анджэем Снядзецкім уласцівасці «вестыя» супадаюць з уласцівасцямі [[Рутэній|рутэнія]], паўторна адкрытага ў 1844 годзе прафесарам [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]] К. К. Клаўсам (1796—1864)<ref>{{Cite web|url=https://www.webelements.com/ruthenium/history.html|title=WebElements Periodic Table » Ruthenium » historical information|website=www.webelements.com|access-date=2025-12-21}}</ref>. Снядэцкі першым здагадаўся, што прычына [[рахіт]]у гэта перад усім нястача сонечнага святла, і ў 1822 годзе апісаў метад лячэння рахіту павелічэннем уздзеяння сонечнага святла (што, паводле сучасных ведаў, выклікае эндагенную выпрацоўку [[Вітамін D|вітаміна D]] у скуры). == Памяць == Аддзяленне медыцынскіх навук Польскай акадэміі навук штогод надае прэмію імя Анджэя Снядэцкага, заснаваную ў 1972 годзе. Прэмія надаецца асобным навукоўцам і групам навукоўцаў за найбольш выдатныя дасягненні ў развіцці медыцынскіх навук. З 1979 года прэмія надаецца разам з бронзавым медалём Анджэя Снядэцкага.<ref name=":0">{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2003-12-09|url=http://miasta.gazeta.pl/lodz/1,35153,1817141.html|title=Nagroda im. Śniadeckiego dla łodzian|work=Gazeta.pl Łódź|publisher=Agora SA|access-date=2009-02-10|lang=pl|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av3uFny?url=http://wiadomosci.gazeta.pl/kraj/1,34309,1817141.html|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref> Узнагарода, разам з прэміямі Фонду польскай навукі, належыць да найбольш прэстыжных навуковых узнагарод Польшчы.<ref name=":0" /> Імем Снядэцкага названы ліцэі ў Быдгашчы, Кельцах, Лодзі, Ольштыне і іншых гарадах Польшчы.<ref>{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2008-11-26|url=http://www.vu.lt/lt/naujienos/p:5/1432/|title=Atidaroma chemiko A. Sniadeckio auditorija|format=|work=Naujienos|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=2009-02-10|lang=lt|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av56KUS?url=http://naujienos.vu.lt/?page=5|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=|last=|first=|author-link=|coauthors=|datepublished=2008-11-28|url=http://www.vilnensis.vu.lt/fakultetuose/36-fakultetuose/444-chemijos-fakultete-atidaroma-andriaus-sniadeckio-auditorija|title=Chemijos fakultete atidaroma Andriaus Sniadeckio auditorija|format=|work=Universitas Vilnensis|publisher=Vilniaus universitetas|access-date=2009-02-10|lang=lt|description=|archive-url=https://www.webcitation.org/61Av6aOGS?url=http://naujienos.vu.lt/component/content/article/444|archive-date=2011-08-24|url-status=live}}</ref> У лістападзе 2008 года на хімічным факультэце Віленскага ўніверсітэта па вуліцы Наўгардука (Naugarduko g. 24) адкрыта спецыяльна абсталяваная аўдыторыя Анджэя Снядэцкага<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=http://www.vilnensis.vu.lt:80/fakultetuose/36-fakultetuose/444-chemijos-fakultete-atidaroma-andriaus-sniadeckio-auditorija|title=Chemijos fakultete atidaroma Andriaus Sniadeckio auditorija|first=Liana|last=Binkauskienė|website=www.vilnensis.vu.lt|access-date=2025-12-21}} </ref>. Імем Анджэя Снядэцкага названа вуліца ў Ашмянах. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Снядэцкі Анджэй (Енджэй)||72}} == Спасылкі == * [http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:217 «Początki chemii. t.2»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171206074613/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:217 |date=6 снежня 2017 }} * [http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:283 «M. Baliński, Życie Jędrzeja Śniadeckiego, Leszno i Gniezno, 1840»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190201013214/http://bcpw.bg.pw.edu.pl/dlibra/docmetadata?id=oai:bcpw.bg.pw.edu.pl:283 |date=1 лютага 2019 }} {{Эпоха Асветніцтва}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Снядэцкі Анджэй}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Біёлагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Філосафы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Ашмянскім раёне]] px1jl3nnruqvtd2axgu4i1c6m9vd5p2 0 26626 5127141 5013093 2026-04-16T09:14:50Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Іван Шамякін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127141 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Іва́н Пятро́віч Шамя́кін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі пісьменнік, [[драматург]]. [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1972). == Біяграфія == Нарадзіўся 30 студзеня 1921 года ў вёсцы [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]] [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] (цяпер [[Добрушскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) у сялянскай сям’і Пятра Мінавіча Шамякіна і Санклеціі Сцяпанаўны. З 1925 года Пятро Мінавіч пачаў працаваць лесніком у [[Цярэшкавічы|Цярэшкавічах]] пад [[Новая Беліца (Гомель)|Новай Беліцай]], куды пераехала сям’я. Праз год маці з дзецьмі вярнулася ў Карму, але ў 1927 годзе зноў пераехалі на новае месца працы бацькі — у леснічоўку пад [[Пясочная Буда|Пясочнай Будай]]. Пятро Шамякін працаваў лесніком у розных мясцінах усё жыццё, да 1965 года. Таму маленства і юнацтва Івана Шамякіна прайшло ў лясах{{sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=315}}. У школу Іван Шамякін пайшоў толькі ў 8 гадоў, да пятага класа вучыўся ў вёсцы [[Краўцоўка]]. У 1936 годзе скончыў сем класаў [[Макаўе (Гомельскі раён)|Макаўскай]] школы. Працягнуў вучобу ў Гомельскім тэхнікуме будаўнічых матэрыялаў (1936—1940). У часе вучобы ў тэхнікуме пачаў пісаць вершы, стаў сябрам літаратурнага аб’яднання пры газеце «[[Гомельская праўда]]», тады ж пачаў пісаць і прозу. Пасля заканчэння тэхнікума працаваў тэхнікам-тэхнолагам цагельні ў [[Беласток]]у. У 1940 годзе быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкае войска]], праходзіў службу ў [[Мурманск]]у ў зенітна-артылерыйскай часці, у 1944 годзе перадыслакаваны ў Польшчу, прымаў удзел у [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай аперацыі]] і ў [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай наступальнай аперацыі]] ў складзе пражэктарнай роты 16 красавіка 1945 года. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] камандзір гарматнага разліку, камсамольскі арганізатар дывізіёна. Пасля дэмабілізацыі ў кастрычніку 1945 года працаваў да 1947 года выкладчыкам мовы і літаратуры няпоўнай сярэдняй школы ў вёсцы [[Пракопаўка]] [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. Адначасова быў сакратаром аб’яднанай тэрытарыяльнай партыйнай арганізацыі пры [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]], праводзіў семінары агітатараў у [[калгас]]е. У час выкладання збіраў матэрыял для рамана пра беларускіх партызанаў «Глыбокая плынь», які выйшаў у 1949 годзе. У снежні 1945 года ўдзельнічаў у рабоце першага пасляваеннага пленума праўлення [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]. У 1946 годзе паступіў на завочнае аддзяленне [[Гомельскі педагагічны інстытут|Гомельскага педагагічнага інстытута]]. У 1948—1950 гадах вучыўся ў [[Рэспубліканская партыйная школа пры ЦК КП(б)Б|Рэспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КП(б)Б]], пераехаў у [[Мінск]]. Па заканчэнні партыйнай школы прызначаны старшым рэдактарам [[Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|Беларускага дзяржаўнага выдавецтва]]. Потым працаваў галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна» («Савецкая Айчына»). З 1954 года працаваў намеснікам старшыні [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]], з 1966 года — сакратаром праўлення, з 1968 года — другім сакратаром праўлення, з 1971 года — першым намеснікам старшыні, з 1976 года — першым сакратаром праўлення{{sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=315}}. У 1958 годзе ўдзельнічаў у пашыраным зборы сакратарыята [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменніка СССР]], на якім [[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Барыс Пастарнак]] быў выключаны з ліку «савецкіх пісьменнікаў». У 1991 годзе прызнаваўся: «''Я не ведаў Пастарнака асабіста… „Доктара Жывага“ я, вядома, не чытаў… ішоў за ўсімі, я верыў ім, старым і мудрым''». У 1963 годзе ўваходзіў у склад беларускай савецкай дэлегацыі на XVIII сесіі [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1985 гадах. Старшыня Вярхоўнага Савета БССР у 1971—1985 гадах. З 1976 года ў складзе [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]]<ref>{{Cite web|url=https://narbel.bsu.by/ivan-shamyakin/|title=Іван Шамякін. Беларускія народныя пісьменнікі і паэты|publisher=narbel.bsu.by|access-date=6 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510194130/https://narbel.bsu.by/ivan-shamyakin/|archivedate=10 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 1980—1992 гадах галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыклапедыя]]». [[Файл:Могила писателя Ивана Шамякина.jpg|міні|злева|Магіла Івана Шамякіна.]] Памёр 14 кастрычніка 2004 года ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Сям’я == Быў жанаты з Марыяй Філатаўнай (у дзявоцтве Кротава), тры дачкі — [[Таццяна Іванаўна Шамякіна|Таццяна]], Ліна, [[Алеся Шамякіна|Алеся]], сын Аляксандр<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20210129/1611930224-sa-svayoy-zhonkay-ivan-shamyakin-prazhyu-58-gadou|title = Са сваёй жонкай Іван Шамякін пражыў 58 гадоў|author = |authorlink = |date = 29-1-2021|publisher = zviazda.by|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Творчасць == [[Файл:Добруш. Добрушскі музей. Працоўны стол Івана Шамякіна.jpg|міні|злева|Працоўны стол Івана Шамякіна ў [[Добрушскі раённы краязнаўчы музей|Добрушскім раённым краязнаўчым музеі]].]] У друку дэбютаваў у час Другой сусветнай вайны нарысамі і вершамі ў армейскай газеце «Часовой Севера». У 1944 годзе напісаў апавяданне на беларускай мове «У снежнай пустыні» (апублікавана ў 1946 годзе). Першым буйным творам Івана Шамякіна была аповесць «Помста», апублікаваная ў 1946 годзе ў беларускім часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]». Аўтар раманаў «Глыбокая плынь» (1949, інсцэніраваны ў 1956), «У добры час» (1953), «Крыніцы» (1957, пра жыццё сельскай інтэлігенцыі, экранізаваны рэжысёрам Іосіфам Шульманам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» у 1964 годзе), «[[Сэрца на далоні]]» (1964, інсцэніраваны ў 1965), «Снежныя зімы» (1970), «Атланты і карыятыды» (1974, аднайменны відэафільм [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Беларускага тэлебачання]], 1980), «Вазьму твой боль» (1979, [[Вазьму твой боль (фільм)|экранізаваны]] ў 1981), «Петраград — Брэст» (1983), «Зеніт» (1987). Цыкл з пяці аповесцей («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і снег» і «Пошукі сустрэчы», 1959; «Мост», 1965) аб’яднаны ў пенталогію «Трывожнае шчасце» (1960, 1973, 1982). Выйшлі кнігі апавяданняў і аповесцей: «На знаёмых шляхах» (1949), «Дзве сілы» (1951), «Апавяданні» (1952), «Першае спатканне» (1956), «Матчыны рукі» (1961), «Вячэрні сеанс» (1968), «Лес майго земляка» (1970), «Бацька і дзеці» (1971), «Сцягі над штыкамі» (1976), «Гандлярка і паэт. Шлюбная ноч» (1976, пастаўлены кінафільмы адпаведна ў 1978 і 1980), «Браняпоезд „Таварыш Ленін“» (1985), «У роднай сям’і» (1986), «Драма» (аповесці, гістарычныя сцэны, 1990), а таксама кніжка апавяданняў для дзяцей «У Маскву» (1950). У 1965—1966 гадах выйшаў Збор твораў у 5 тамах, у 1977—1979 гадах — у 6 тамах. Аўтар п’ес «Не верце цішыні» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), «Выгнанне блудніцы» (апублікавана і пастаўлена ў 1961, асобнае выданне ў 1962), «Дзеці аднаго дома» (апублікавана і пастаўлена ў 1967), «Экзамен на восень» (1973, пастаўлена ў 1974), «Баталія на лузе» (1975), «І змоўклі птушкі» (1977, пастаўлена ў 1977), «Залаты медаль» (1979, пастаўлена ў 1980). Аўтар сцэнарыя 4-серыйнага тэлеспектакля «Трывожнае шчасце» (з [[Аляксандр Залманавіч Гутковіч|Аляксандрам Гутковічам]], пастаўлены ў 1968), кінасцэнарыяў «Крыніцы» (з Ю. Шчарбаковым, пастаўлены ў 1964), «Хлеб пахне порахам» (пастаўлены ў 1974), «Атланты і карыятыды» (пастаўлены ў 1978). У 1974 выйшаў зборнік кінааповесцей і п’ес «Экзамен на восень». Аўтар кніг публіцыстычных і літаратурна-крытычных артыкулаў «Размова з чытачом» (1973), «Карэнні і галіны» (1986). У творах Івана Шамякіна сучаснасць паказваецца праз побытавыя клопаты і турботы. Ацэнкі таго, што адбываецца ў жыцці ў 1990-я гады, публіцыстычна-«выкрывальныя»: аповесці «Paradis auf Erden» (1992), «Вернісаж» (1993), «Слаўся, Марыя!», «Роздум на апошнім перагоне» (абедзве 1998). Пісьменнік, чыя творчасць у папярэднія гады была моцная вобразамі станоўчых герояў, носьбітаў савецкіх ідэй, блізкіх яму самому, у жыцці станоўчага героя больш не бачыць: аповесці «Выкармак» (1996), «Звіхрэнне» (1998), раман «Губернатар» (2000). Па-сапраўднаму станоўчых герояў, людзей высокіх грамадскіх ідэалаў, Іван Шамякін знаходзіць у мінулым: у ваенных гадах («Зеніт») або сярод сваіх блізкіх («Слаўся, Марыя!»). == Узнагароды і званні == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (29.01.1981) * [[Ордэн Леніна]] (29.01.1981) * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (23.03.1976) * Тры [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (25.02.1955; 28.10.1967; 29.01.1971) * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны II ступені]] (06.04.1985) * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (30.12.1948) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] (14.05.1991) * [[Ордэн Айчыны|Ордэн Айчыны (Беларусь) III ступені]] (26.01.2001) — «''за вялікі асабісты ўклад у развіццё беларускай мастацкай літаратуры, актыўную творчую і грамадскую дзейнасць''» * [[Медаль «За баявыя заслугі»]] * [[Медаль «За абарону Савецкага Запаляр’я»]] * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] {{col-2}} * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] * [[Медаль Францыска Скарыны]] * [[Сталінская прэмія|Сталінская прэмія трэцяй ступені]] (1951) — за раман «Глыбокая плынь» (1949) * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа]] (1959) * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа]] (1968) — за раман «Сэрца на далоні» (1963) * Літаратурная прэмія Міністэрства абароны СССР (1978) * Дзяржаўная прэмія БССР у галіне тэатральнага мастацтва, кінематаграфіі, радыё і тэлебачання (1982) — за кінафільм «[[Вазьму твой боль (фільм)|Вазьму твой боль]]» * [[Народны пісьменнік Беларусі|Народны пісьменнік Беларускай ССР]] (1972) * Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1980) * Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994) {{col-end}} == Памяць == У гонар Івана Шамякіна названы [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна|Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт]], вуліцы ў [[Мінск]]у, [[Смалявічы|Смалявічах]], [[Фаніпаль|Фаніпалі]], [[Клецк]]у, [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Гомель|Гомелі]], [[Іванава|Іванаве]], [[Дзятлава|Дзятлаве]], [[Драгічын]]е, вёсках [[Дубавое (Аршанскі раён)|Дубавое]] і [[Церуха]]. У Мінску на фасадзе дома № 11 па [[Вуліца Янкі Купалы (Мінск)|вуліцы Янкі Купалы]], у якім пісьменнік пражыў з 1969 па 2004 гады, устаноўлена мемарыяльная дошка. У 2006 годзе ў вёсцы [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] ўсталяваны бюст Івана Шамякіна (скульптары Дзмітрый і Іван Папоў), у 2016 годзе ў Карме ўстаноўлена мемарыяльная дошка Шамякіну ў гонар яго 95-годдзя на будынку Кармянскай сельскай бібліятэкі, якая носіць яго імя. 3 верасня 2022 года ў [[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Добруш]]ы адкрыты [[Помнік Івану Шамякіну (Добруш)|помнік Івану Шамякіну]] (скульптары [[Уладзімір Анатольевіч Піпін|Уладзімір Піпін]] і [[Канстанцін Аляксандравіч Касцючэнка|Канстанцін Касцючэнка]])<ref>[https://gp.by/novosti/kultura/news254361.html У скверы на праспекце Міра адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка народнаму пісьменніку Беларусі Івану Шамякіну]</ref>. У [[Добрушскі раённы краязнаўчы музей|Добрушскім раённым краязнаўчым музеі]] адкрыта пастаянна дзеючая экспазіцыя. Пра Івана Шамякіна зняты дакументальныя фільмы «Пакуль ёсць сіла» (1979, рэжысёр Д. Міхлееў), «Імгненні жыцця» (2000, рэжысёр В. Цэслюк, Беларускі відэацэнтр)<ref>[https://vdobrushe.by/articles/v-dobrushskom-kraevedcheskom-muzee-segodnya-otkrylas-postoyanno-deystvuyuschaya В Добрушском краеведческом музее открылась постоянно действующая экспозиция, посвящённая Ивану Шамякину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220903212123/https://vdobrushe.by/articles/v-dobrushskom-kraevedcheskom-muzee-segodnya-otkrylas-postoyanno-deystvuyuschaya |date=3 верасня 2022 }}</ref>. == Бібліяграфія == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} '''Раманы:''' * «Глыбокая плынь» (1949) * «У добры час» (1953) * «Крыніцы» (1957) * «Сэрца на далоні» (1964) * «Снежныя зімы» (1970) * «Атланты і карыятыды» (1974) * «Вазьму твой боль» (1979) * «Петраград-Брэст» (1983) * «Зеніт» (1987) * «Злая зорка» (1993) * Цыкл з пяці аповесцей («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і снег», 1959; «Пошукі сустрэчы», 1959; «Мост», 1965), аб’яднаныя ў пенталогію «Трывожнае шчасце». * «Вялікая княгіня» (1997) '''Зборнікі апавяданняў і аповесцей:''' * «Помста» (1945) * «На знаёмых шляхах» (1949) * «Дзве сілы» (1951) * «Апавяданні» (1952) * «Першае спатканне» (1956) * «Матчыны рукі» (1961) * «Вячэрні сеанс» (1968) * «Лёс майго земляка» (1970) * «Бацька і дзеці» (1971) {{col-2}} * «Сцягі над штыкамі» (1976) * «Гандлярка і паэт» і «Шлюбная ноч» (1976) * «У роднай сям’і» (1986) * «Драма» (1990) * «Аповесці Івана Андрэевіча» (1993) * «Падзенне» (1994) * «Сатанінскі тур» (1995) * «Палеская мадонна» (1998) * «Пошукі прытулку» (2001) '''Зборнікі апавяданняў і аповесцей для дзяцей:''' * «У Маскву» (1950) * «Промні маленства» (1999) '''П’есы:''' * «Не верце цішыні» (1958) * «Выгнанне блудніцы» (1961) '''Публіцыстыка:''' * «Размова з чытачом» (1973) * «Карэнні і галіны» (1986) '''Мемуары:''' * «Дзе сцежкі тыя… Дзённік» (1993) * «Роздум на апошнім перагоне: Дзённік 1980—1995 гадоў» (1998) '''Зборы твораў:''' * Збор твораў: У 23 т." (2010—2014) {{col-end}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|6|Шамякін Іван|Ларчанка У.|315—332}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://www.svaboda.org/a/ivan-shamiakin/27235671.html 20 нечаканых фактаў пра Івана Шамякіна] * [http://archives.gov.by/index.php?id=471036 І. Шамякін. Раман «Атланты і карыятыды». Аўтограф. 1971 г.] * [https://csl.bas-net.by/personalii/56188/shamyakin-ivan-petrovich/ Іван Шамякін] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Старшыні ВС БССР}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шамякін Іван Пятровіч}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Іван Шамякін]] d22oo2qciqhsofg5v4s6hc8w12hghhf 0 29512 5127176 4917877 2026-04-16T09:54:47Z National democrat (BSDH) 157272 экстрэмісцкая арганізацыя 5127176 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт |скарачэнне = ЕГУ |эмблема = |выява = [[Выява:European_Humanities_University_2019_3.jpg|250px]] |арыгінал = {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} |міжназва = {{lang-en|European Humanities University}} |дэвіз = ЕГУ — іншая будучыня! |тып = [[Гуманітарныя навукі|гуманітарны]] ўнівэрсітэт |заснаваны = 1992 |прэзідэнт = [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] |рэктар = [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]] |студэнты = 1,1 тыс. |бакалаўрыят = 950 |магістратура = 100 |аспірантура = |дактарантура = 5 |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = 87 |талісман = |размяшчэнне = |кампус = вул. Валакупю, 5, Вільня |адрас = вул. Таўра, 12, Вільня, LT-01114 |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 57 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 14 |сайт = http://www.ehu.lt/be }} '''Еўрапе́йскі гуманіта́рны ўніверсітэ́т''' (скарочана '''ЕГУ'''; {{lang-en|European Humanities University}} (EHU), {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} (EHU), ({{lang-ru|Европейский гуманитарный университет}}) — прыватны, некамерцыйны [[універсітэт|ўніверсітэт]], заснаваны ў [[Мінск]]у ў [[1992]] годзе. Пасля прымусовага закрыцця ўніверсітэта беларускімі ўладамі ў [[2004]] годзе ЕГУ працягнуў сваю дзейнасць у [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]). ЕГУ прапануе магчымасць атрымаць [[бакалаўр]]скую, [[Магістр|магістарскую]] і [[доктар]]скую ступені па праграмах дзённай і завочнай формы навучання ў галіне [[гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і сацыяльных навук. На 1 кастрычніка 2015 года колькасць [[студэнт]]аў складала каля 1.100 асоб, 95 % з каторых — грамадзяне [[Беларусь|Беларусі]]. Мовы выкладання — беларуская і руская, некаторыя курсы чытаюцца на англійскай, нямецкай і іншых мовах. ЕГУ займае 2-е месца ў рэйтынгу прыватных універсітэтаў Літвы<ref>http://www.ehu.lt/en/news/show/ehu-rises-to-second-among-six-private-universities-in-lithuania</ref>. У жніўні 2026 года сацыяльныя сеткі ЕГУ былі прызнаныя экстрэмісцкімі матэрыяламі. 14 красавіка 2026 года, паводле заявы [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]] [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Суд]] прызнаў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт экстрэмісцкай арганізацыяй. Паводле пракуратуры, «універсітэт праводзіць мэтанакіраваную работу па дэстабілізацыі сацыяльна-палітычнай абстаноўкі ў краіне», а таксама «выкарыстоўваецца спецслужбамі некаторых суседніх дзяржаў для нанясення ўрону інтарэсам Беларусі ў палітычнай, гуманітарнай і інфармацыйнай сферах».<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3673711,%D0%B5%D0%B3%D1%83-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%B9|title = ЕГУ прызналі экстрэмісцкай арганізацыяй|first = |last = |authorlink = |date = 14.04.2026|work = [[Polskie Radio]]|publisher = |location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://archive.ph/7x5KY|archive-date = 16.04.2026|access-date = |url-status = |quote = |ref = }}</ref><ref>{{cite web|url = https://amp.dw.com/ru/ulyana-babayed/a-76790195|title = ЕГУ признали в РБ "экстремистским": что грозит студентам|first = Сакавик |last = Марта|authorlink = |date = 15.04.2026 |work = [[Deutsche Welle]]|publisher = |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = |ref = }}</ref> == Гісторыя == === Мінскі перыяд (1992—2004) === ЕГУ быў заснаваны ў Мінску ў [[1992]] годзе. На той час ва ўніверсітэце працавалі 8 факультэтаў і вялася падрыхтоўка па 13 спецыяльнасцях з глыбокім вывучэннем гуманітарных навук, замежных і класічных моў, сучасных інфармацыйных тэхналогій. Пры ЕГУ былі створаны і актыўна дзейнічалі ўнікальныя для Беларусі даследчыя цэнтры, інстытуты: Інстытут нямецкіх даследванняў, Цэнтр эканамічных і сацыяльных даследванняў, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр грамадзянскай адукацыі, Інфармацыйна-рэсурсны цэнтр па праблемах еўрапейскай інтэграцыі і інш. У [[2002]] годзе ЕГУ стаў адным з першых членаў Асацыяцыі Еўрапейскіх Універсітэтаў [[Campus Europae]]. На працягу ўсяго часу своёй працы ў Беларусі ЕГУ прытрымліваўся прынцыпаў акадэмічных вольнасцей і ўніверсітэцкай аўтаноміі, яго досвед пазней мусілі пераняць іншыя беларускія ўніверсітэты ў межах [[Балонскі працэс|Балонскага працэса]]. 27 ліпеня 2004 года Міністэрства адукацыі Беларусі анулявала ліцэнзію ЕГУ на аказанне адукацыйных паслуг і ўніверсітэт был вымушаны спыніць сваю дзейнасць. Ужо на наступны дзень дзеянні ўлад справакавалі акцыю, у якой каля 200 студэнтаў і выкладчыкаў адстойвалі сваё права навучацца і выкладаць у ЕГУ. Будынак ЕГУ па [[Вуліца Петруся Броўкі (Мінск)|вул. П. Броўкі]], 3/2 перадалі [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://berastouski.blogspot.com.by/2018/02/blog-post.html Зніклыя вну Беларусі] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. === Віленскі перыяд (з 2004 года) === З 2005 годзе ЕГУ здолеў аднавіць сваю дзейнасць у Літве пры садзеянні Урада Літвы, [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіі]], [[Савет міністраў паўночных краін|Савета міністраў Паўночных краін]] і шырокай міжнароднай падтрымцы еўрапейскіх краін і міжнародных фондаў. Аўтарам канцэпцыі пераносу ЕГУ ў Вільню быў літоўскі дыпламат [[Рэнатас Юшка]]. 10 сакавіка 2006 года ЕГУ атрымаў статус прыватнага літоўскага ўніверсітэта<ref>http://afn.by/news/i/70822</ref>. У [[2009]] годзе адбыўся першы выпуск бакалаўраў, якія скончылі своё навучанне ў Літве. 5 чэрвеня 2012 года ў [[Віленская ратуша|Віленскай ратушы]] адбылася ўрачыстая цырымонія з нагоды 20-годдзя ўніверсітэта. 14 чэрвеня 2013 года ЕГУ быў узнагароджаны Прэміяй Свабоды Атлантычнага Савета за ўнёсак у дэмакратызацыю Беларусі праз навучанне беларускіх студэнтаў у свабодным і дэмакратычным асяродку<ref>http://www.atlanticcouncil.org/events/past-events/2013-freedom-awards</ref>. Узнагароду ЕГУ прыняў рэктар Анатоль Міхайлаў разам з двума студэнтамі ўніверсітэта, каб падкрэсліць значны ўплыў універсітэта на фармаванне будучай эліты краіны. Улетку 2014 года ў ЕГУ скончылася выкладчыцкая рэформа, мэтай якой было павышэнне якасці выкладання і навуковых даследаванняў ва ўніверсітэце, а таксама паляпшэння працоўных умоў выкладчыкаў<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/zavershan-adbor-vkladchka-egu-z-jakm-buducj-padpsanja-5-gadovja-praconja-damov</ref>. Увесну 2015 года адбыліся выбары рэктара, у якіх прынялі ўдзел 19 кандыдатаў з 7 краін. 3 красавіка 2015 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін ЗША прафесар Г. Дэвід Полік<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/prznachan-nov-rktar-egu</ref>. Увосень 2015 года ў ЕГУ быў ініцыяваны працэс афіцыйнага падпісання Вялікай універсітэцкай хартыі<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/senat-egu-adnagalosna-prnja-vjalkuju-nverstckuju-hartju</ref>. У снежні 2017 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін Балгарыі прафесар [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]]. Таксама ЕГУ аб’яднаў навучальны і адміністрацыйны корпусы ў новым корпусе, які месціцца ў Старым Горадзе, на скрыжаванні вуліц Савіча і Бокшта. == Місія і мэты == Місія ўніверсітэта — ствараць умовы для атрымання вышэйшай ўніверсітэцкай адукацыі, якая базуецца на навуковых даследваннях і адпавядае сучаснаму ўзроўню пазнання і тэхналогій<ref name="Статут ЕГУ">http://www.ehu.lt/be/pra-nas/dakumenty</ref>. Мэты ўніверсітэта: 1) ажыццяўленне адукацыйнага працэса, які дазваляе студэнтам атрымаць вышэйшую ўніверсітэцкую адукацыю і кваліфікацыю, 2) павелічэнне ролі і эфектыўнасці навукі і адукацыі шляхам умацавання адкрытага, дэмакратычнага і заснаванага на ведах грамадства, 3) гарманічнае развіццё навуковага пазнання, ажыццяўленне навуковых даследванняў, падрыхтоўка навукоўцаў, супрацоўніцтва з нацыянальнымі і замежнымі партнёрамі ў галіне навукі, 4) падтрымка канкурэнтназдольнасці і магчымасцей працаўладкавання выпускнікоў, выкладчыкаў і даследчыкаў, 5) заахвочванне сувязі беларускага народа з сусветнай супольнасцю ў межах навуковай і культурніцкай дзейнасці, 6) выхаванне грамадства, схільнага да адукацыі, навукі, мастацтва і культуры, здольнага эфектыўна выкарыстоўваць навуку і канкураваць на рынку тэхналогій, вырабаў і паслуг высокай якасці. == Навучальны працэс == ЕГУ ўдзельнічае ў [[Балонскі працэс|Балонскім працэсе]] і ажыццяўляе адукацыйны працэс у адпаведнасці са стандартамі Еўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі. Пасля завяршэння навучання ў ЕГУ выдаюцца дыпломы еўрапейскага ўзору, якія прызнаюцца ва ўсім [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскім саюзе]] і іншых краінах свету. Пачатак навучальнага года ў ЕГУ — 1 кастрычніка. Універсітэт складаецца з 4 акадэмічных дэпартаментаў: * Акадэмічны дэпартамент медыя; * Акадэмічны дэпартамент палітычных і сацыяльных навук; * Акадэмічны дэпартамент права; * Акадэмічны дэпартамент гісторыі. Таксама: * Цэнтр агульнаўніверсітэцкай падрыхтоўкі * Цэнтр бізнес-адукацыі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт ажыццяўляе падрыхтоўку бакалаўраў па праграмах дзённай (сталай) і завочнай (працяглай) форм навучання: * Візуальны [[дызайн]] і медыя * [[Культурная спадчына]] і [[турызм]] * Медыя і [[камунікацыя]] (спецыялізацыя «Новыя медыя» і «Візуальная культура і крэатыўныя індустрыі») * Сусветная [[палітыка]] і [[эканоміка]] ЕГУ ажыццяўляе падрыхтоўку магістраў у змешаным фармаце (blended learning) па наступных праграмах: * Гістарычная і культурная [[спадчына]] * Культурныя даследванні * МВА (Бізнес-адміністраванне) * Публічная палітыка * Экзістэнцыйная [[псіхалогія]] Праграма «[[Міжнароднае права]] і права Еўрапейскага саюза» з’яўляецца праграмай бесперапыннага ўніверсітэцкага навучання (тэрмін навучання — 5 гадоў (дзённая форма). Пасля паспяховага завяршэння праграмы выдаецца дыплом [[магістр]]а права. У 2011 годзе ЕГУ разам з [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэтам Вітаўта Вялікага]] ([[Каўнас]]) і Літоўскім інстытутам даследвання культуры (Вільня) адкрыў [[дактарантура|дактарантуру]] па накірунку «[[Філасофія]]»<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/phd/programs/philosophy</ref>. ЕГУ прапануе праграмы і асобныя курсы для вывучання ў дыстанцыйным фармаце праз сістэму дыстанцыйнага навучання Moodle. Па выніках завяршэння дыстанцыйных курсаў слухачы атрымоўваюць сертыфікат з назвамі курсаў, адзнакамі і колькасцю атрыманых вучэбных крэдытаў. Студэнты дзённай формы навучання маюць магчымасць удзельнічаць у праграмах абмена з больш за 50 еўрапейскімі ўніверсітэтамі ў межах [[Erasmus+]] і [[Campus Europae]]. Кошт навучання ў ЕГУ наўпрост залежыць ад рэйтынгу абітурыента. Універсітэт таксама аказвае студэнтам гнуткую сістэму фінансавай падтрымкі ў выглядзе імянных і іншых стыпендый<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/bachelor/tuition-and-financial-aid/dzennaja-forma-navucannja</ref>. == Навуковая дзейнасць == Пры ЕГУ дзейнічае шэраг навукова-даследчых цэнтраў<ref>http://www.ehu.lt/be/research/centers</ref>: Цэнтр канстытуцыяналізма і правоў чалавека, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр нямецкіх даследванняў, Лабараторыя крытычнага ўрбанізму, Лабараторыя візуальных і культурных даследванняў і інш. Навуковыя цэнтры даюць беларускім навукоўцам магчымасць займацца навуковымі даследваннямі ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук. У межах сваёй дзейнасці навуковыя цэнтры вядуць даследчую працу, арганізоўваюць навуковыя канферэнцыі, выдаюць навуковыя журналы («Журнал канстытуцыяналізму і правоў чалавека», філасофска-культуралагічны журнал «[[Topos]]»<ref>http://topos.ehu.lt/en/journal/{{Недаступная спасылка}}</ref> і інш.). == Кіраўніцтва ўніверсітэта == === Усеагульны сход сузаснавальнікаў === Усеагульны сход сузаснавальнікаў — найвышэйшы орган кіравання ўніверсітэта. Ён яднае арганізацыі, якія спрыялі ўзнаўленню дзейнасці ЕГУ ў Вільні пасля яго закрыцця ў Мінску. У склад Усеагульнага сходу сузаснавальнікаў уваходзяць: Інстытут міжнароднай адукацыі (Літва), Фонд «Адкрытае грамадства» ([[ЗША]]) і Фонд Еўразія (ЗША). === Кіраўнічы савет === Кіраўнічы савет ЕГУ нясе адказнасць за стратэгічнае кіраванне, фінансаванне і эфектыўную дзейнасць універсітэта. Абавязкі старшыні Кіраўнічага савета ЕГУ часова выконвае Эн Лонсдэйл (Вялікабрытанія), былая намесніца прарэктара Кембрыджскага ўніверсітэта. === Прэзідэнт === [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмік]] Анатоль Арсеневіч Міхайлаў стаяў ля вытокаў адкрыцця Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Мінску ў 1992 г. і з’яўляўся рэктарам да 30 верасня 2014 г., пасля Кіраўнічы савет ЕГУ прызначыла яго на пасаду Прэзідэнта ЕГУ. === Рэктар === У снежні 2017 г. на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін Балгарыі, былы міністр адукацыі, моладзі і навукі Балгарыі прафесар [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]]. === Савет === Савет універсітэта — калегіяльны дарадчы орган універсітэта. Членамі Рады з’яўляюцца рэктар, прарэктары, кіраўнікі дэпартаментаў, кіраўнік фінансавага аддзела. Старшынёй Савета ўніверсітэта з’яўляецца рэктар. === Сенат === Сенат — орган акадэмічнага самакіравання ўніверсітэта. У склад Сената ўваходзяць усе члены прафесарска-выкладчыцкага складу з нагрузкай 0,75 стаўкі і больш, пяць прадстаўнікоў студэнцтва, а таксама Кіраўнік ЕГУ па акадэмічных пытаннях. Старшыня Сената — прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў. === Студэнцкае прадстаўніцтва === Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ — самастойная юрыдычная асоба, якая згодна з Законам Літоўскай Рэспублікі аб навуцы і адукацыі з’яўляецца адзіным легітымным органам, які прадстаўляе інтарэсы студэнтаў універсітэта. Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ з’яўляецца членам Саюза студэнтаў Літвы. == Выбітныя асобы == === Ганаровыя дактары === Званне «Ганаровы доктар Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта» прысуджаецца найбольш выбітным навукоўцам, дзяржаўным, грамадскім, рэлігійным і палітычным дзеячам Рэспублікі Беларусь і замежных дзяржаў за выключныя дасягненні ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук, універсітэцкай адукацыі і культуры; за істотны ўнёсак у развіццё дэмакратыі і рэалізацыю прынцыпаў прававой дзяржавы; за плённы ўнёсак у развіццё культуры і паспяховае спрыянне міжкультурнаму дыялогу. Ганаровымі дактарамі ЕГУ з’яўляюцца: * [[Алесь Разанаў]], слынны беларускі паэт і перакладчык. * Айцец [[Аляксандр Надсан]] (1926—2015), беларускі грэка-каталіцкі святар, апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў у замежжы. * Праф. Петэр Паўлоўскі (Prof. Peter Pavlowski), * Праф. Андрэа Рыкардзі (Prof. Andrea Riccardi), італьянскі даследчык гісторыі Царквы, праф. сучаснай гісторыі ў Трэцім Рымскім універсітэце, [[Італія]]. * Праф. Рольф Штобер (Prof. Rolf Stober), выбітны дзеяч Германіі ў галіне палітыкі і права, каардынатар шэрагу міжнародных адукацыйных і даследчых праграм у галіне права. * Стэфан Эсэль (Stéphane Hessel) (1917—2013), выбітны французскі дыпламат, грамадскі дзеяч, публіцыст. * Вольга Седакова, расійская паэтка, перакладчыца. * Праф. Альфрэд Гросэр (Prof. Alfred Grosser), выбітны дзеяч у галіне адукацыі і культуры Францыі, кіраўнік акадэмічных праграм Парыжскага інстытута палітычных навук, Вышэйшай камерцыйнай школы Францыі. * Праф. [[Кшыштаф Занусі]] (Prof. Krzysztof Zanussi), польскі рэжысёр і грамадскі дзеяч, прэзідэнт Еўрапейскай кінафедэрацыі, член Папскай камісіі па культуры, [[Польшча]]. * Вольфганг Грыгер (Wolfgang Grieger) — нямецкі бізнесмен, кіраўнік кансалтынгавай кампаніі «Грыгер Малізон», філантроп. * Праф. [[Сяргей Аверынцаў]] (1927—2004), расійскі даследчык у галіне культуры і класічнай філалогіі, акадэмік Расійскай акадэміі навук, супрацоўнік Інстытута славянскіх даследаванняў Венскага ўніверсітэта. * Праф. [[Альгірдас Бразаўскас]] (1932—2010), прэзідэнт (1993—1998 гг.), прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі (2001—2006 гг.). * Праф. Нікалаўс Вірволь (Prof. Nikolaus Wyrwoll), тэолаг, дырэктар Інстытута Усходняй царквы Рэгенсбургскага ўніверсітэта, [[Германія]]. === Прафесарскі склад === У прафесарскі склад універсітэта ўваходзяць дасведчаныя і высокакваліфікаваныя выкладчыкі, вядомыя беларускія і замежныя даследчыкі і практыкі ў галіне гуманітарных навук: філасофіі, гісторыі, юрыспрудэнцыі і г.д.: * Алег Брэскі — кандыдат юрыдычных навук, прафесар, кіраўнік Акадэмічнага дэпартамента права. * Андрэй Горных — доктар філасофскіх навук, аўтар кніг «Фармалізм: ад формы да тэксту і за яго межы» (2002), «Медыя і грамадства» (2011) і вялікай колькасці артыкулаў па філасофіі і культурных даследваннях. * Аляксандр Калбаска — кандыдат гістарычных навук, прафесар, кіраўнік ЕГУ па акадэмічный частцы. * Эдуард Мельнікаў — кандыдат гістарычных навук, прафесар, беларускі журналіст, прадзюсар дакументальных тэлеперадач і фільмаў, вядучы ток-шоу «Форум» (тэлеканал [[Белсат]])<ref>http://stara.belsat.eu/ru/about/people/eduard-melnikov/{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў — кандыдат філасофскіх навук, старшыня Сената ЕГУ, аўтар шматлікіх артыкулаў па сацыяльнай філасофіі і гісторыі сацыялогіі. * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] — доктар філасофіі, прафесар, Прэзідэнт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта. * Ірына Раманава — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар шматлікіх публікацый па савецкай гісторыі Беларусі, сааўтар кнігі «мір: гісторыя мястэчка, што расказалі яго жыхары» (2009). * [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар кніг «Невядомая вайна: 1654—1667» (1995), Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (сааўтар, 1997). * Прафесар-эмерыт Ала Сакалова — кандыдат юрыдычных навук, сябра Еўрапейскай асацыяцыі садзеяння заканадаўствам, аўтар больш за 50 публікацый па агульнай тэорыі права і сацыялогіі права. * Альміра Усманава — кандыдат філасофскіх навук, прафесар, аўтар манаграфіі «Умберта Эка: парадоксы інтэрпрэтацыі», шматлікіх артыкулаў па семіотыцы, візуальным і гендэрным даследванням, рэдактар зборнікаў «Філасофія эпохі постмадэрна» (1996), «Анталогія гедэрнай тэорыі» (2000), «Гендэрныя гісторыі Усходняй Еўропы» (2002), «Бі-тэкстуальнасць і кінематограф» (2003), «Гендэр і трансгрэсія ў візуальных мастацвах» (2007), «Візуальнае (як) гвалт» (2007), «Беларускі фармат: нябачная рэальнасць» (2008). * [[Таццяна Шчытцова]] — доктар філасофскіх навук, прафесар, галоўны рэдактар журнала «Топас», аўтар артыкулаў і дакладаў па філасофскай антрапалогіі, сацыяльнай філасофіі, фенаменалогіі. * [[Віктар Марціновіч]] — доктар мастацтвазнаўства, дацэнт ЕГУ, беларускі журналіст, мастацтвазнаўца, аўтар кніг «Параноя», «Сцюдзёны вырай», «Сфагнум», «Мова», «Радзіма. Марк Шагал у Віцебску». === Выбітныя выпускнікі === З моманту заснавання ЕГУ ў Мінску, выпускнікамі ўніверсітэта сталі больш за 2250 асоб, у тым ліку: * [[Уладзімір Пугач]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Права» (1998), лідар папулярнага беларускага рок-гурта «[[J:морс]]», які выдаў 8 студыйных альбомаў. * [[Уладзіслаў Андросаў]] — выпускнік магастарскай праграмы «Ахова і інтэрпрэтацыя культурнай спадчыны» (2012), ганаровы выпускнік ЕГУ-2014, уладальнік кампані «Med Travel Belarus», якая прадастаўляе медычныя паслугі для замежнікаў у Беларусі. * [[Арцём Анісімаў]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Міжнароднае права» (2009), мае ступень магістра права Універсітэта Небраскі ([[Лінкальн (Небраска)|Лінкальн]]) па спецыяльнасці касмічнае, кібер- і тэлекаменікацыйнае права, з’яўляецца членам калегіі адвакатаў штата Нью-Ёрк, прадстаўніком Кансультатыўнага савета касмічнага пакалення (Space Generation Advisory Council) у [[ААН]], супрацоўнікам кампаніі «NewSpace Global». * [[Вольга Гапеева]] — выпускніца магістарскай праграмы «Гендэрныя даследванні» (2007), беларуская паэтка, пісьменніца, перакладчыца, лаурэат літаратурнага конкурса «Экслібрыс», прэміі імя Янкі Маўра, «Залаты апостраф», аўтарка кніг «Рэканструкцыя неба», «Няголены ранак», «Метад муараваых крэсак», «Сумны суп», «Дзве авечкі» і інш. * [[Дзмітрый Бажко]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Культурная спадчына і турызм» (2009), менеджар па праектах кампаніі [[Airbnb]]. == Рэктары == * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (1992-?) * Дэвід Полік (з 2 красавіка 2015) * [[Сяргей Ігнатаў]] (2017-?) * [[Кшыштаф Рыбіньскі]] (з 2023) == Галерэя == <gallery> Выява:Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. Шыльда.JPG|Шыльда. Выява:Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. Ля ўваходу.JPG|Ля ўваходу. Выява:European_Humanities_University_2019_1.jpg|Корпус у Старым горадзе. Выява:European_Humanities_University_2019_2.jpg|Корпус у Старым горадзе. </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ehu.lt/be/ Афіцыйны сайт ЕГУ {{ref-be}}] * http://www.ehutrustfund.org/en/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090715202332/http://www.ehutrustfund.org/en/ |date=15 ліпеня 2009 }} * Вышэйшыя навучальныя ўстановы Рэспублікі Беларусь па стане на пачатак 1998—1999 навучальнага года (статыстычны даведнік). Мн.: Вылічальна-статыстычны цэнтр Мінадукацыі РБ, 1998 c. 82-98 апублікавана на [http://berastouski.blogspot.com.by/2018/05/blog-post.html Зніклыя навучальныя ўстановы] // Блог Андрэя Берастоўскага {{ВНУ Беларусі}} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Літвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт| ]] 44r7mxyqsqk2gabgg7zovh3uiqkg50k 0 30421 5126888 4945652 2026-04-15T17:08:01Z Lavon 1118 /* Спасылкі */ 5126888 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юндзіл}} {{Навуковец |Імя = Станіслаў Баніфацы Юндзіл |Арыгінал імя = {{lang-pl|Stanisław Bonifacy Jundziłł}} |Фота = Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (J. Rustem, 1822).jpg |Шырыня = |Подпіс = [[Ян Рустэм]]. Партрэт С. Юндзіла, 1822 |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = доктар філасофіі і тэалогіі |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} {{Сістэматык | Шырыня = | Батанік = S.B.Jundz. | IPNI = | List IPNI = + | Заўв_батанік = | Заолаг = | Мікрабіёлаг = | wikispecies = | commons =Category:Stanisław Bonifacy Jundziłł }} '''Станіслаў Баніфацы Юндзіл''' ({{lang-pl|Stanisław Bonifacy Jundziłł}}; {{ДН|6|5|1761}}, в. [[Ясенцы]], [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскі павет]] (цяпер [[Воранаўскі раён]]) — {{ДС|15|4|1847}}) — батанік, заолаг і прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету [[Беларусь|Беларусі]], доктар філасофіі і тэалогіі (1798), прафесар батанікі і заалогіі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], загадчык кафедры гісторыі прыроды<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Юндзилл Станислав Бонифаций |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 711 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Станіслаў Юндзіл — адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету [[Беларусь|Беларусі]]; будучы тэолагам, у ліку першых тлумачыў працэсы жыцця з [[Матэрыялізм|матэрыялістычных]] пазіцый<ref name="savuk">Антось Савук. [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/02/Станіслаў_Юндзіл.html Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла] // «Лідскі летапісец» № 14, 2000.</ref>. == Біяграфія == [[Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (U. Valkievič, 1858).jpg|thumb|250px|Уладзіслаў Валькевіч. Партрэт С. Юндзіла, да [[1859]]]] === Паходжанне і адукацыя === Прадстаўнік шляхецкага роду [[Род Юндзілаў|Юндзілаў]] гербу «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]», сын Бенедыкта і Ружы з [[Род Даўгялаў|Даўгялаў]]. Пачатковую адукацыю Станіслаў Баніфацы Юндзіл атрымаў у бацькоўскім доме ад хатніх настаўнікаў. Затым тры першыя класы скончыў у піярскім калегіуме ў [[Ліда|Лідзе]], тады юнак намерыўся пасвяціць сябе ў духоўны сан у [[Піяры|ордэне піяраў]]. У Любяшоў на Валыні ([[Украіна]]) у 1777 ён прыехаў для праходжання ордэнскага навіцыяту. Атрымаўшы пасвячэнне на ксяндза, 2 гады настаўнічаў у піярскіх школах, спачатку ў Расенях, а потым у [[Вільнюс|Вільні]]. У 1781-84 C. Б. Юндзіл працягвае вучобу ў Віленскай акадэміі, дзе вывучае філасофію, геалогію, фізіку, хімію, тэалогію. Яму давялося слухаць лекцыі па гісторыі прыроды ў запрошанага працаваць ва ўніверсітэт вядомага французскага вучонага, біёлага і ўрача [[Жан Эмануэль Жылібер|Жана Эмануэля Жылібера]], які першы пачаў сістэматычнае вывучэнне [[флора|флоры]] і [[Фаўна|фаўны]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="БС"/>. У 1781—1782 гадах Э. Жылібер выдаў 5-томную працу «Флора Літвы», да якой С. Юндзіл неаднойчы звяртаўся ў сваіх даследаваннях. === Праца ў піярскай школе === [[Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (1850).jpg|250px|thumb|Партрэт невядомага мастака, каля [[1850]]]] У 1785 C. Б. Юндзіл адбывае ў [[Шчучын]], дзе прыняў кіраўніцтва школай піяраў. Рэфармаваў у ёй выкладанне ў адпаведнасці з новым статутам Адукацыйнай камісіі, увёў курс батанікі і заклаў батанічны садок, пачаў ствараць навуковы [[гербарый]] мясцовай флоры. У выніку рэформ, праведзеных Юндзілам, Шчучынская школа ў хуткім часе стала адной з лепшых піярскіх школ. У наступным годзе ён працягвае сваю выкладчыцкую працу ў Вільні ў піярскай школе, дзе выкладае логіку і метафізіку для яе вучняў. Але хутка ў выніку намаганняў уладальнікаў Шчучына [[Сцыпіёны дэль Кампа|Сцыпіёнаў]], згадзіўся заняцца адукацыяй іх дзяцей, і таму перабраўся жыць у акадэмічныя сцены. Тут Юндзіл прыступіў да калекцыянавання насякомых і птушак, ён займаецца перакладамі, бярэ ў наваколлі Вільні, Ліды і Шчучына ўзоры мясцовых флоры і фаўны (сабраныя ім багатыя калекцыі загінулі ў час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830-31]]). === Навуковая дзейнасць === [[Выява:Opisanie roslin.jpg|thumb|250px|Тытульная старонка {{langi|pl|«Opisanie roslin w prowincyi W.&nbsp;K.&nbsp;L. naturalnie rosnących według układu Linneusza»}}]] З 1790 Юндзіл распачынае чытаць лекцыі па заалогіі і гісторыі прыроды ў піярскіх школах. Яго педагагічная дзейнасць ускладнялася адсутнасцю неабходнага дыдактычнага матэрыялу і падручнікаў. Гэта падштурхнула вучонага да складання адпаведных настаўленняў-дапаможнікаў, у якіх даў звесткі пра лекавыя расліны Беларусі, Літвы і Польшчы і іх выкарыстанне. Разам з настаўленнем быў створаны і навуковы трактат па батаніцы, бібліяграфічны нарыс. Другой і найбольш значнай працай стала «Апісанне літоўскіх раслін паводле сістэмы Лінея» (Вільня, 1811)<ref name="БС"/>, за якую кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] ўзнагародзіў Юндзіла залатым медалём «Merentibus». Другі такі медаль Юндзіл атрымаў за даследванне «Аб саляных радовішчах і солі ў Стоклішках» (Вільня, 1792), якое ён прадставіў каралю разам з пробамі солі<ref name="БС"/>, атрыманай шляхам вымарожвання з вады. [[Файл:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (1835).jpg|250px|міні|злева|Партрэт невядомага аўтара, 1835]] У 1792 Станіслаў Баніфацы Юндзіл становіцца экстраардынарным прафесарам натуральнай гісторыі ў Галоўнай школе Вялікага княства Літоўскага (Віленскай акадэміі). Яму былі выдаткаваны сродкі на паездку за мяжу з мэтай удасканалення ў навуках. Юндзіл у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Вена|Вене]] слухаў лекцыі па хіміі і мінералогіі, знаёміўся з аўстрыйскай флорай, пабываў у наваколлі [[Карпаты|Карпат]]. Затым вывучаць мінералогію паехаў ў Саксонію, дзе таксама знаёміўся з мясцовымі металургічнымі заводамі, наведаў [[Прага|Прагу]], [[Дрэздэн]] і інш. У 1793 ён наведвае руднікі і горнымі заводы ў [[Венгрыя|Венгрыі]], вывучае досвед Венгерскай ветэрынарнай школы, на ўзор якой меў намер стварыць школу ў Вільні<ref name="savuk"/>. Але ў сувязі са змяненнем палітычных абставін, выкліканых трэцім падзелам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вярнуцца своечасова Юндзілу ў Вільню не ўдалося. Застаўшыся ў Вене без матэрыяльных сродкаў, ён заняўся прыватнымі ўрокамі па батаніцы і мінералогіі, паралельна 2 гады вывучаў ветэрынарыю. У Вене Юндзіл заклаў сад лекавых раслін. Толькі ў кастрычніку 1797 Юндзіл вяртаецца на пасаду экстраардынатарнага прафесара на кафедры натуральнай гісторыі ў Віленскай акадэміі, дзе і заставаўся да канца свайго жыцця. На ўзор убачаных у Еўропе ён заняўся ў 1799 арганізацыяй батанічнага саду, які ўзначальваў 27 год. Адначасова па даручэнні Адукацыйнай камісіі Юндзіл займаецца стварэннем кабінета гісторыі прыроды, экспанаты для якога між іншым паступілі з калекцый і ўзораў, падараваных [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Жыліберам]], {{нп3|Георг Форстэр|Г. Форстэрам|ru|Форстер, Георг}} і былым вялікім гетманам літоўскім [[Міхал Казімір Агінскі|М. Агінскім]]. Ужо ў 1801 кабінет пачаў працаваць. У ім былі выстаўлены і сістэматызаваны ўсякія дары і набыткі, атрыманыя ў розныя часы ад шматлікіх асоб. Некаторыя з іх трапілі ў кабінет не столькі па шчодрасці ахвярадаўцаў, колькі дзякуючы старанням Юндзіла. Яны і надалі кабінету матэрыяльную і навуковую вартасць. Апошнім і надта рэдкім набыткам для кабінета сталі дзве вялізныя глыбы метэарытнага жалеза, упаўшыя на Валыні. У 1801 годзе, калі нашэсці саранчы сталі сапраўдным бедствам у паўднёвых раёнах краіны, вучоны-практык быў запрошаны для абмеркавання сродкаў ад пагрозы распаўсюджання насякомых. Ім былі распрацаваны метады знішчэння гэтага шкодніка, якія, размножаныя друкам, былі разасланы па ўсіх паветах. Матэрыялы выступлення былі надрукаваны пад назвай «Дысертацыя аб саранчы і спосабах яе знішчэння». [[Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (F. Romanowski, 1855).jpg|250px|thumb|[[Ян Рустэм]]. Партрэт С. Юндзіла, [[1822]]]] Заслугі С. Б. Юндзіла былі прызнаныя сярод вучоных. У 1798 ён атрымаў ступень доктара філасофскіх навук, у 1800 — ступень доктара тэалогіі, з 1800 выконваў абавязкі цэнзара духоўнай літаратуры і гэтай справай займаўся два гады, у 1799 годзе выдаў кнігу «Прыкладная батаніка, ці звесткі аб уласцівасцях і ўжытку раслін у гандлі, эканоміцы, рукадзеллі, аб іх радзіме, размнажэнні і даглядзе»<ref name="БС"/>. Юндзіл таксама займаўся выкладаннем у Акадэміі курсу мінералогіі. У 41 год (1802) ён атрымаў пасаду прафесара гісторыі прыроды, якую займаў да 1824, узначаліў аднайменную кафедру, заснаваную Жыліберам<ref name="БС"/>. У 1804-05 у Варшаве выходзяць «Асновы батанікі» Юндзіла ў 2-х частках (2-е выд. ў 1818, 3-е — у 1829). А ў 1807 — «Кароткі курс заалогіі»<ref name="БС"/> ў чатырох частках (2-е выд. — 1827). Гэтая праца ўжывалася ў якасці падручніка ўва ўсіх школах, падпарадкаваных Віленскаму ўніверсітэту, а таксама ў Варшаўскім герцагстве. Станіслаў Баніфацы па роду сваіх з’яўляўся сябрам многіх таварыстваў, у тым ліку Варшаўскага таварыства сяброў навукі (з 1801), Маскоўскага таварыства натуралістаў (з 1807), Сельскагаспадарчага таварыства ў Варшаве (з 1811), Пецярбургскага фармацэўтычнага таварыства. У 1805-06 быў сурэдактарам [[Dziennik Wileński|«Дзенніка Віленскага»]], дзе змяшчалася шмат артыкулаў самога Юндзіла. У 1810 дабраахвотна адмовіўся на карысць заняткаў навукай ад абрання і зацверджання віленскім кафедральным канонікам. У 1812 Аляксандр II, будучы ў Вільні, адарыў сваёй ласкай Юндзіла, а граф Румянцаў падараваў вучонаму бронзавы бюст Лінэя, які потым упрыгожыў батанічны сад. === Апошнія гады жыцця === [[Выява:Bonifacy Jundzill (5553233).jpg|250px|left|thumb|{{нп3|Антоній Аляшчынскі||ru|Олещинский, Антоний}}. Партрэт Станіслава Баніфацы Юндзіла, [[1850]]]] [[Выява:Bernardine Cemetery9b.jpg|thumb|250px|Надмагілле С. Юндзіла на Бернардынскіх могілках у Вільні]] У 1824 ў 63-гадовым узросце Станіслаў Баніфацы Юндзіл пакідае працу ва ўніверсітэце ў сувязі з слабым здароўем. Апошнія гады жыцця ён часта друкаваў у перыёдыцы свае лісты, успаміны. Пад псеўданімам Ваўрынец Кастрыца выдаваў сатырычны часопіс «Bibliafobia» («Бібліяфобія»). Пакінуў мемуары — каштоўную крыніцу з гісторыі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і культурнага жыцця [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=771|артыкул=Юндзілы|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref>. На схіле дзён Юндзіл цалкам страціў зрок; пражыўшы 86 год, ён скончыў свой жыццёвы шлях. Пахаваны вучоны на [[Бернардынскія могілкі|могілках]] [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільнюс)|Бернардынскага касцёла]] ў [[Вільнюс|Вільні]]{{efn|У шматлікіх беларускіх энцаклапедычных выданнях, у т. л. у 11-м томе «Беларускай энцыклапедыі» (2000) гаворыцца, што ў в. [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]] знаходзіцца магіла С. Б. Юндзіла, аднак мясцовым краязнаўцам яна невядомая. У кнізе «''Wklad pijarow do nauki i kultury w Polsce XVII—XIX w.''» змешчаны фотаздымак помніка на магіле С. Б. Юндзіла на Бернардынскіх могілках у Вільні.}}. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=783}} * Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік / Беларусь, Энцыклапедыя, Мн.; 1995; * Очерки истории науки и культуры Беларуси IX — начала XX в. / П. Т. Петриков, Д. В. Карев, А. А. Гусак и др. — Мн.: Наука и техника, 1996; * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Палуцкая С. В.]]'', С. Б. Юндзіл: жыццё і творчасць; Славутыя людзі Воранаўшчыны. / Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі ў в. Нача Воранаўскага раёна, Гродна — Нача, 1994; * ''Папко І. В.'' Педагагічная і навуковая дзейнасць М. Догеля, А. Доўгірда, К. Нарбута і С. Юндзіла ў Шчучыне./ Шчучыншчына: мінулае і сучаснасць: Матэрыялы навукова-практычнай краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай знакамітым людзям, помнікам гісторыі і культуры, гіста-рычным падзеям і мясцінам Шчучыншчыны. — Ліда: 1997; * {{ВТ-РБС|Юндзил, Станислав Бонифаций|А. Г.}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Юндзил, Станислав-Бонифаций}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Stanisław Bonifacy Jundziłł}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/02/Станіслаў_Юндзіл.html Савук А. Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла / Лідскі летапісец № 14;] * Grębecka W. Stanisław Bonifacy Jundziłł — wybitny uczony polskiego oswiecenia (1761—1847) / Wklad pijarow do nauki i kultury w Polsce XVII—XIX w. — Warszawa — Krakow 1993; * Grębecka W. Stanislaw Bonifacy Jundziłł. — Warszawa-Lida 2003. * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/01/Станіслаў_Баніфацый_Юндзіл.html Ванда Грамбецка. Станіслаў Баніфацый Юндзіл;] * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/10/pami%C4%99tniki_ks._stanislawa_jundzi%C5%82%C5%82a.html PAMIĘTNIKI Ks. Stanislawa Jundziłła profesora uniw. wilenskiego;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120209171519/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/10/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BB%D0%B0.html |date=9 лютага 2012 }} *[https://www.academia.edu/165700443/%D0%97_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%96%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%BE_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_ З кнігі знакамітага прафесара біялогііі Станіслава Юндзіла "Успаміны майго жыцця"] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юндзіл Станіслаў Баніфацы}} [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Юндзілы (род)|Станіслаў Баніфацы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Батанікі Літвы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] cfi6fnoxzroz2717bbchfq8lh5vha16 5126891 5126888 2026-04-15T17:15:01Z JerzyKundrat 174 5126891 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юндзіл}} {{Навуковец |Імя = Станіслаў Баніфацы Юндзіл |Арыгінал імя = {{lang-pl|Stanisław Bonifacy Jundziłł}} |Фота = Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (J. Rustem, 1822).jpg |Шырыня = |Подпіс = [[Ян Рустэм]]. Партрэт С. Юндзіла, 1822 |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = доктар філасофіі і тэалогіі |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} {{Сістэматык | Шырыня = | Батанік = S.B.Jundz. | IPNI = | List IPNI = + | Заўв_батанік = | Заолаг = | Мікрабіёлаг = | wikispecies = | commons =Category:Stanisław Bonifacy Jundziłł }} '''Станіслаў Баніфацы Юндзіл''' ({{lang-pl|Stanisław Bonifacy Jundziłł}}; {{ДН|6|5|1761}}, в. [[Ясенцы]], [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскі павет]] (цяпер [[Воранаўскі раён]]) — {{ДС|15|4|1847}}) — батанік, заолаг і прыродазнавец, адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету [[Беларусь|Беларусі]], доктар філасофіі і тэалогіі (1798), прафесар батанікі і заалогіі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], загадчык кафедры гісторыі прыроды<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Юндзилл Станислав Бонифаций |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 711 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Станіслаў Юндзіл — адзін з першых даследчыкаў расліннага і жывёльнага свету [[Беларусь|Беларусі]]; будучы тэолагам, у ліку першых тлумачыў працэсы жыцця з [[Матэрыялізм|матэрыялістычных]] пазіцый<ref name="savuk">Антось Савук. [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/02/Станіслаў_Юндзіл.html Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла] // «Лідскі летапісец» № 14, 2000.</ref>. == Біяграфія == [[Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (U. Valkievič, 1858).jpg|thumb|250px|Уладзіслаў Валькевіч. Партрэт С. Юндзіла, да [[1859]]]] === Паходжанне і адукацыя === Прадстаўнік шляхецкага роду [[Род Юндзілаў|Юндзілаў]] гербу «[[Лебедзь (герб)|Лебедзь]]», сын Бенедыкта і Ружы з [[Род Даўгялаў|Даўгялаў]]. Пачатковую адукацыю Станіслаў Баніфацы Юндзіл атрымаў у бацькоўскім доме ад хатніх настаўнікаў. Затым тры першыя класы скончыў у піярскім калегіуме ў [[Ліда|Лідзе]], тады юнак намерыўся пасвяціць сябе ў духоўны сан у [[Піяры|ордэне піяраў]]. У Любяшоў на Валыні ([[Украіна]]) у 1777 ён прыехаў для праходжання ордэнскага навіцыяту. Атрымаўшы пасвячэнне на ксяндза, 2 гады настаўнічаў у піярскіх школах, спачатку ў Расенях, а потым у [[Вільнюс|Вільні]]. У 1781-84 C. Б. Юндзіл працягвае вучобу ў Віленскай акадэміі, дзе вывучае філасофію, геалогію, фізіку, хімію, тэалогію. Яму давялося слухаць лекцыі па гісторыі прыроды ў запрошанага працаваць ва ўніверсітэт вядомага французскага вучонага, біёлага і ўрача [[Жан Эмануэль Жылібер|Жана Эмануэля Жылібера]], які першы пачаў сістэматычнае вывучэнне [[флора|флоры]] і [[Фаўна|фаўны]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="БС"/>. У 1781—1782 гадах Э. Жылібер выдаў 5-томную працу «Флора Літвы», да якой С. Юндзіл неаднойчы звяртаўся ў сваіх даследаваннях. === Праца ў піярскай школе === У 1785 C. Б. Юндзіл адбывае ў [[Шчучын]], дзе прыняў кіраўніцтва школай піяраў. Рэфармаваў у ёй выкладанне ў адпаведнасці з новым статутам Адукацыйнай камісіі, увёў курс батанікі і заклаў батанічны садок, пачаў ствараць навуковы [[гербарый]] мясцовай флоры. У выніку рэформ, праведзеных Юндзілам, Шчучынская школа ў хуткім часе стала адной з лепшых піярскіх школ. У наступным годзе ён працягвае сваю выкладчыцкую працу ў Вільні ў піярскай школе, дзе выкладае логіку і метафізіку для яе вучняў. Але хутка ў выніку намаганняў уладальнікаў Шчучына [[Сцыпіёны дэль Кампа|Сцыпіёнаў]], згадзіўся заняцца адукацыяй іх дзяцей, і таму перабраўся жыць у акадэмічныя сцены. Тут Юндзіл прыступіў да калекцыянавання насякомых і птушак, ён займаецца перакладамі, бярэ ў наваколлі Вільні, Ліды і Шчучына ўзоры мясцовых флоры і фаўны (сабраныя ім багатыя калекцыі загінулі ў час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830-31]]). === Навуковая дзейнасць === [[Выява:Opisanie roslin.jpg|thumb|250px|Тытульная старонка {{langi|pl|«Opisanie roslin w prowincyi W.&nbsp;K.&nbsp;L. naturalnie rosnących według układu Linneusza»}}]] З 1790 Юндзіл распачынае чытаць лекцыі па заалогіі і гісторыі прыроды ў піярскіх школах. Яго педагагічная дзейнасць ускладнялася адсутнасцю неабходнага дыдактычнага матэрыялу і падручнікаў. Гэта падштурхнула вучонага да складання адпаведных настаўленняў-дапаможнікаў, у якіх даў звесткі пра лекавыя расліны Беларусі, Літвы і Польшчы і іх выкарыстанне. Разам з настаўленнем быў створаны і навуковы трактат па батаніцы, бібліяграфічны нарыс. Другой і найбольш значнай працай стала «Апісанне літоўскіх раслін паводле сістэмы Лінея» (Вільня, 1811)<ref name="БС"/>, за якую кароль [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]] ўзнагародзіў Юндзіла залатым медалём «Merentibus». Другі такі медаль Юндзіл атрымаў за даследванне «Аб саляных радовішчах і солі ў Стоклішках» (Вільня, 1792), якое ён прадставіў каралю разам з пробамі солі<ref name="БС"/>, атрыманай шляхам вымарожвання з вады. [[Файл:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (1835).jpg|250px|міні|злева|Партрэт невядомага аўтара, 1835]] У 1792 Станіслаў Баніфацы Юндзіл становіцца экстраардынарным прафесарам натуральнай гісторыі ў Галоўнай школе Вялікага княства Літоўскага (Віленскай акадэміі). Яму былі выдаткаваны сродкі на паездку за мяжу з мэтай удасканалення ў навуках. Юндзіл у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Вена|Вене]] слухаў лекцыі па хіміі і мінералогіі, знаёміўся з аўстрыйскай флорай, пабываў у наваколлі [[Карпаты|Карпат]]. Затым вывучаць мінералогію паехаў ў Саксонію, дзе таксама знаёміўся з мясцовымі металургічнымі заводамі, наведаў [[Прага|Прагу]], [[Дрэздэн]] і інш. У 1793 ён наведвае руднікі і горнымі заводы ў [[Венгрыя|Венгрыі]], вывучае досвед Венгерскай ветэрынарнай школы, на ўзор якой меў намер стварыць школу ў Вільні<ref name="savuk"/>. Але ў сувязі са змяненнем палітычных абставін, выкліканых трэцім падзелам [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вярнуцца своечасова Юндзілу ў Вільню не ўдалося. Застаўшыся ў Вене без матэрыяльных сродкаў, ён заняўся прыватнымі ўрокамі па батаніцы і мінералогіі, паралельна 2 гады вывучаў ветэрынарыю. У Вене Юндзіл заклаў сад лекавых раслін. Толькі ў кастрычніку 1797 Юндзіл вяртаецца на пасаду экстраардынатарнага прафесара на кафедры натуральнай гісторыі ў Віленскай акадэміі, дзе і заставаўся да канца свайго жыцця. На ўзор убачаных у Еўропе ён заняўся ў 1799 арганізацыяй батанічнага саду, які ўзначальваў 27 год. Адначасова па даручэнні Адукацыйнай камісіі Юндзіл займаецца стварэннем кабінета гісторыі прыроды, экспанаты для якога між іншым паступілі з калекцый і ўзораў, падараваных [[Жан Эмануэль Жылібер|Ж. Жыліберам]], {{нп3|Георг Форстэр|Г. Форстэрам|ru|Форстер, Георг}} і былым вялікім гетманам літоўскім [[Міхал Казімір Агінскі|М. Агінскім]]. Ужо ў 1801 кабінет пачаў працаваць. У ім былі выстаўлены і сістэматызаваны ўсякія дары і набыткі, атрыманыя ў розныя часы ад шматлікіх асоб. Некаторыя з іх трапілі ў кабінет не столькі па шчодрасці ахвярадаўцаў, колькі дзякуючы старанням Юндзіла. Яны і надалі кабінету матэрыяльную і навуковую вартасць. Апошнім і надта рэдкім набыткам для кабінета сталі дзве вялізныя глыбы метэарытнага жалеза, упаўшыя на Валыні. У 1801 годзе, калі нашэсці саранчы сталі сапраўдным бедствам у паўднёвых раёнах краіны, вучоны-практык быў запрошаны для абмеркавання сродкаў ад пагрозы распаўсюджання насякомых. Ім былі распрацаваны метады знішчэння гэтага шкодніка, якія, размножаныя друкам, былі разасланы па ўсіх паветах. Матэрыялы выступлення былі надрукаваны пад назвай «Дысертацыя аб саранчы і спосабах яе знішчэння». [[Выява:Stanisłaŭ Jundził. Станіслаў Юндзіл (F. Romanowski, 1855).jpg|250px|thumb|[[Ян Рустэм]]. Партрэт С. Юндзіла, [[1822]]]] Заслугі С. Б. Юндзіла былі прызнаныя сярод вучоных. У 1798 ён атрымаў ступень доктара філасофскіх навук, у 1800 — ступень доктара тэалогіі, з 1800 выконваў абавязкі цэнзара духоўнай літаратуры і гэтай справай займаўся два гады, у 1799 годзе выдаў кнігу «Прыкладная батаніка, ці звесткі аб уласцівасцях і ўжытку раслін у гандлі, эканоміцы, рукадзеллі, аб іх радзіме, размнажэнні і даглядзе»<ref name="БС"/>. Юндзіл таксама займаўся выкладаннем у Акадэміі курсу мінералогіі. У 41 год (1802) ён атрымаў пасаду прафесара гісторыі прыроды, якую займаў да 1824, узначаліў аднайменную кафедру, заснаваную Жыліберам<ref name="БС"/>. У 1804-05 у Варшаве выходзяць «Асновы батанікі» Юндзіла ў 2-х частках (2-е выд. ў 1818, 3-е — у 1829). А ў 1807 — «Кароткі курс заалогіі»<ref name="БС"/> ў чатырох частках (2-е выд. — 1827). Гэтая праца ўжывалася ў якасці падручніка ўва ўсіх школах, падпарадкаваных Віленскаму ўніверсітэту, а таксама ў Варшаўскім герцагстве. Станіслаў Баніфацы па роду сваіх з’яўляўся сябрам многіх таварыстваў, у тым ліку Варшаўскага таварыства сяброў навукі (з 1801), Маскоўскага таварыства натуралістаў (з 1807), Сельскагаспадарчага таварыства ў Варшаве (з 1811), Пецярбургскага фармацэўтычнага таварыства. У 1805-06 быў сурэдактарам [[Dziennik Wileński|«Дзенніка Віленскага»]], дзе змяшчалася шмат артыкулаў самога Юндзіла. У 1810 дабраахвотна адмовіўся на карысць заняткаў навукай ад абрання і зацверджання віленскім кафедральным канонікам. У 1812 Аляксандр II, будучы ў Вільні, адарыў сваёй ласкай Юндзіла, а граф Румянцаў падараваў вучонаму бронзавы бюст Лінэя, які потым упрыгожыў батанічны сад. === Апошнія гады жыцця === [[Выява:Bonifacy Jundzill (5553233).jpg|250px|left|thumb|{{нп3|Антоній Аляшчынскі||ru|Олещинский, Антоний}}. Партрэт Станіслава Баніфацы Юндзіла, [[1850]]]] [[Выява:Bernardine Cemetery9b.jpg|thumb|250px|Надмагілле С. Юндзіла на Бернардынскіх могілках у Вільні]] У 1824 ў 63-гадовым узросце Станіслаў Баніфацы Юндзіл пакідае працу ва ўніверсітэце ў сувязі з слабым здароўем. Апошнія гады жыцця ён часта друкаваў у перыёдыцы свае лісты, успаміны. Пад псеўданімам Ваўрынец Кастрыца выдаваў сатырычны часопіс «Bibliafobia» («Бібліяфобія»). Пакінуў мемуары — каштоўную крыніцу з гісторыі [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] і культурнага жыцця [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=771|артыкул=Юндзілы|аўтар=[[Валерый Сямёнавіч Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}}</ref>. На схіле дзён Юндзіл цалкам страціў зрок; пражыўшы 86 год, ён скончыў свой жыццёвы шлях. Пахаваны вучоны на [[Бернардынскія могілкі|могілках]] [[Касцёл Святых Францыска і Бернарда (Вільнюс)|Бернардынскага касцёла]] ў [[Вільнюс|Вільні]]{{efn|У шматлікіх беларускіх энцаклапедычных выданнях, у т. л. у 11-м томе «Беларускай энцыклапедыі» (2000) гаворыцца, што ў в. [[Нача (Воранаўскі раён)|Начы]] знаходзіцца магіла С. Б. Юндзіла, аднак мясцовым краязнаўцам яна невядомая. У кнізе «''Wklad pijarow do nauki i kultury w Polsce XVII—XIX w.''» змешчаны фотаздымак помніка на магіле С. Б. Юндзіла на Бернардынскіх могілках у Вільні.}}. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=|старонкі=783}} * Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік / Беларусь, Энцыклапедыя, Мн.; 1995; * Очерки истории науки и культуры Беларуси IX — начала XX в. / П. Т. Петриков, Д. В. Карев, А. А. Гусак и др. — Мн.: Наука и техника, 1996; * ''[[Святлана Валянцінаўна Марозава|Палуцкая С. В.]]'', С. Б. Юндзіл: жыццё і творчасць; Славутыя людзі Воранаўшчыны. / Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі ў в. Нача Воранаўскага раёна, Гродна — Нача, 1994; * ''Папко І. В.'' Педагагічная і навуковая дзейнасць М. Догеля, А. Доўгірда, К. Нарбута і С. Юндзіла ў Шчучыне./ Шчучыншчына: мінулае і сучаснасць: Матэрыялы навукова-практычнай краязнаўчай канферэнцыі, прысвечанай знакамітым людзям, помнікам гісторыі і культуры, гіста-рычным падзеям і мясцінам Шчучыншчыны. — Ліда: 1997; * {{ВТ-РБС|Юндзил, Станислав Бонифаций|А. Г.}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Юндзил, Станислав-Бонифаций}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Stanisław Bonifacy Jundziłł}} * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/02/Станіслаў_Юндзіл.html Савук А. Паслядоўнік Лінэя: 240 год з дня нараджэння С. Б. Юндзіла / Лідскі летапісец № 14;] * Grębecka W. Stanisław Bonifacy Jundziłł — wybitny uczony polskiego oswiecenia (1761—1847) / Wklad pijarow do nauki i kultury w Polsce XVII—XIX w. — Warszawa — Krakow 1993; * Grębecka W. Stanislaw Bonifacy Jundziłł. — Warszawa-Lida 2003. * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/01/Станіслаў_Баніфацый_Юндзіл.html Ванда Грамбецка. Станіслаў Баніфацый Юндзіл;] * [https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/10/pami%C4%99tniki_ks._stanislawa_jundzi%C5%82%C5%82a.html PAMIĘTNIKI Ks. Stanislawa Jundziłła profesora uniw. wilenskiego;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120209171519/http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/scientists/jundzill/10/%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BB%D0%B0.html |date=9 лютага 2012 }} *[https://www.academia.edu/165700443/%D0%97_%D0%BA%D0%BD%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%96%D1%96_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%AE%D0%BD%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BB%D0%B0_%D0%A3%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%BE_%D0%B6%D1%8B%D1%86%D1%86%D1%8F_ З кнігі знакамітага прафесара біялогііі Станіслава Юндзіла "Успаміны майго жыцця"] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юндзіл Станіслаў Баніфацы}} [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Юндзілы (род)|Станіслаў Баніфацы]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Батанікі Літвы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Бернардзінскіх могілках]] 6l6ew0ckok87eqmawsavxi69zzlbkuh 0 41102 5127090 5064652 2026-04-16T07:54:05Z Aliaksei Lastouski 75892 замяніў партрэт на лепшы па якасці Вікенція Сляндзінскага, віленскага перыяду 5127090 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіркор}} {{Навуковец}} '''Адам Ганоры Кіркор''' ([[21 студзеня]] [[1818]], [[Слівіна (Манастыршчынскі раён)|в. Слівіна]] [[Мсціслаўскі павет|Мсціслаўскага павета]], цяпер [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласць]] — [[23 лістапада]] [[1886]], [[Кракаў]]) — гісторык, этнограф, археолаг, публіцыст, выдавец. == Біяграфія == === Паходжанне === Паходзіў са [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Кіркоры (род)|Кіркораў]] [[Кіркор (герб)|уласнага герба]]. Нарадзіўся ў сям’і Караля Кіркора і Тэклі з [[Валадковічы|Валадковічаў]], дачкі Марка і Анэлі Валадковічаў. Бацька, Караль Кіркор, нарадзіўся ў 1784 годзе, за жонкай атрымаў у пасаг двух сялян. У 1842 годзе, ужо як удавец, Караль валодаў маёнткам [[Малая Грынеўшчына|Грынеўшчына]] ў [[Клімавіцкі павет|Клімавіцкім павеце]], які раней належаў ягонаму стрыечнаму брату Базылю Францавічу Кіркору з 10 сялянамі і 13 сялянкамі. У 1845 годзе колькасць падданых павялічылася да 35, але ў 1864 годзе застаўся без гэтага маёнтка. Пры Каралю яго галіна роду Кіркораў была прызнана ў [[дваранства|дваранстве]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з унясеннем у VI частку [[Радаводныя кнігі|радаводных кніг]] (старажытнае (стаўбавое) дваранства) пастановай Магілёўскага дваранскага дэпутацкага сходу 30 ліпеня 1814 года, а затым зацверджана [[Сенат Расійскай імперыі|Сенатам]] 16 верасня 1835 года. Адам меў сястру Тэклю (нар. 1824) і брата Аляксандра (ахрышчаны 5 красавіка 1813)<ref name="niab">[[Зм. Л. Яцкевіч|''Яцкевіч Д. Л.'']] [https://niab.by/arhivarius/Archivaryus_02_web.pdf Радавод Адама Ганорыя Кіркора ў святле новых архіўных дакументаў]{{Недаступная спасылка}} // Архіварыус. Вып. 2. — Мінск, 2004.</ref>. Вучыўся ў [[Магілёўская гімназія|Магілёўскай гімназіі]] (1832—1834), скончыў экстэрнам [[Віленская гімназія (1803—1914)|Віленскую гімназію]] (1838). [[Файл:Wincenty Sleńdziński. Kirkor.jpg|міні|Вікенцій Сляндзінскі. Адам Ганоры Кіркор. 1860. Нацыянальны музей у Кракаве]] === Віленскі перыяд (1838—1864) === Паступіў на службу ў Віленскую казённую палату, дзе працаваў да 1864 года. Адначасова займаўся літаратурнай і навуковай працай. Літаратурную працу распачаў у 1839 годзе артыкулам «Остатки языческих обыкновений в Белоруссии» у зборніку «Опыты в русской словесности воспитанников гимназий белорусского учебного округа». У 1843 годзе выдаваў альманах «Radegast», мэтай якога была падтрымка віленскага тэатра. У «[[Tygodnik Petersburski]]» Кіркор публікаваў у 1844—1845 гадах мастацкія агляды і выдаў у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] пяць сшыткаў «Спеўніка Віктара Кажынскага». У 1845 годзе пры падтрымцы [[Юзаф Крашэўскі|Юзафа Крашэўскага]] спрабаваў заснаваць у [[Адэса|Адэсе]] польскі часопіс, прысвечаны культуры, але праз патрабаванне цэнзурнага камітэта выдаваць гэты часопіс на рускай мове справа не атрымала працягу. Пасля кароткага побыту ў Санкт-Пецярбургу вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]], дзе ў 1845—1846 гадах выдаваў літаратурны альманах «Pamiętnik umysłowy». Супрацоўнічаў з расійскай адміністрацыяй. Паводле даручэння віленскага генерал-губернатара ў 1846 годзе выбраўся ў патаемную місію на Гродзеншчыну, адкуль ён даслаў «Дзённік падарожжа» з аналізам настрояў розных груп насельніцтва. У лютым 1849 года стаў членам [[Віленскі статыстычны камітэт|Віленскага статыстычнага камітэта]], дзе яму было даручана кіраўніцтва канцылярыяй, у 1850—1854 гадах рэдагаваў «Памятные книжки Виленской губернии», дзе да афіцыйнай часткі дадаў гістарычныя, этнаграфічныя і археалагічныя матэрыялы. Праводзіў актыўныя археалагічныя раскопкі на Беларусі і Літве, даследаваў каля 1000 курганоў. У 1855 годзе ў «Варшаўскай бібліятэцы» апублікаваў матэрыялы гэтых даследаванняў пад назвай «Археалагічныя вандроўкі па Віленскай губерні» (на рускай мове былі апублікаваныя ў 1857 годзе ў «Известиях императорского археологического общества»)<ref name=":0">Dawid Fajnhauz i Stefan Nosek. Kirkor Adam Honory // ''Polski słownik biograficzny''. Tom XII, Wrocław — Warszawa — Kraków. 1966—1967. S. 475—478.</ref>. У 1854 годзе быў звольнены з пасады за артыкул «Вялікі князь Вітаўт»<ref>[https://elib.psu.by/bitstream/123456789/8280/3/67-70.pdf]</ref>. З 1855 года — член [[Віленская археалагічная камісія|Віленскай археалагічнай камісіі]], кіраўнік [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскага музея старажытнасцей]], якому ахвяраваў свае калекцыі — некалькі соцень археалагічных артэфактаў з даследаванняў могілак. У 1856 годзе стаў членам-карэспандэнтам [[Імператарскае археалагічнае таварыства|Імператарскага археалагічнага таварыства]]; з 1857 года — член [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]], з 1857 года — ганаровы карэспандэнт Імператарскай публічнай бібліятэкі. [[Файл:Adam Kirkor. Адам Кіркор.jpeg|міні|Адам Кіркор]] У 1856 годзе пад псеўданімам «Ян са Слівіна» выйшла першае выданне «Прагулак па Вільні і ваколіцах», першы гід па гэтым горадзе на польскай мове. У 1857—1858 гадах выдаваў неперыядычны зборнік «[[Teka Wileńska]]» (тут публікаваліся многія вядомыя аўтары, як [[Юзаф Крашэўскі]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Вінцэсь Каратынскі|Вінцэнт Каратынскі]] і іншыя), забаронены пасля публікацыі ліста вядомага гісторыка і палітычнага эмігранта [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]]. Публікаваў «Pismo zbiorowe Wileńskie» (1859, 1862). У спадзяванні на лібералізм расійскага імператара ініцыяваў выданне Віленскай археалагічнай камісіяй альбома «В память пребывания Государя Императора [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Александра II]] в Вильне 6 и 7 сентября 1858 г.», дзе таксама былі творы [[Антон Адынец|Антона Адынца]], [[Ігнат Ходзька|Ігната Ходзькі]], [[Мікалай Маліноўскі|Мікалая Маліноўскага]]. Публікацыя альбома выклікала моцнае абурэнне ў грамадскасці, асабліва ў эміграцыі. У 1859 годзе заснаваў уласную друкарню, якая выдала шмат навуковых і мастацкіх кніг. Супрацоўнічаў з фалькларыстам і этнографам [[Дамінік Ходзька|Дамінікам Ходзькам]]. У 1859—1865 гадах выдаваў і рэдагаваў урадавую газету [[Kurier Wileński (1840)|«Kurier Wileński» («Виленский вестник»)]] (на польскай і рускай мовах). Выявіў арганізацыйныя рэдактарскія здольнасці, заснаваў там навукова-літаратурны аддзел, згуртаваў там найлепшых краёвых пісьменнікаў. Колькасць падпісчыкаў вырасла ад 400 да 3205 у 1861 годзе. Але згодніцкі палітычны характар выдання выклікаў жорсткую крытыку ў эміграцыі. Выступіў як рэдактар супраць збройнага паўстання, браў удзел у падрыхтоўцы вернападданніцкага звароту шляхты [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] да расійскага імператара, за што быў асуджаны паўстанцкім урадам (але супроць іншых ініцыятараў звароту яго прысудзілі не да смяротнага пакарання, а да бясслаўя)<ref name=":0" />. У 1863 годзе прыцягваўся да следства ў сувязі з удзелам у паўстанні яго былой жонкі Гелены Маеўскай, на варшаўскай кватэры якой хаваўся кіраўнік паўстанцкага ўрада [[Рамуальд Траўгут]]. У 1864 годзе быў вымушаны звольніцца з Віленскай казённай палаты. У гэтым годзе апублікаваў прарасійскі «Указатель города Вильны». Вымушаны, згодна з загадам генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мураўёва]], выпускаць «Виленский вестник» на расійскай мове і друкаваць у ім усе афіцыйныя паведамленні і распараджэнні, Кіркор фактычна быў даведзены да банкруцтва. На друкарню наклалі арышт, а кантракт з ім разарвалі ў аднабаковым парадку. Свайму сябру Аляксандру Катлярэўскаму ён пісаў: «''1 снежня [1865 года] мяне, нарэшце, вызваляць ад рэдакцыі; я разораны канчаткова, не ведаю, што і рабіць''»<ref>Валодзіна Таццяна. [http://www.belhistory.eu/taccyana-valodzina-adam-kirkor-i-%E2%80%9Ekrayovaya%E2%80%9C-gistaryyagrafiya-%D1%9E-kanteksce-transfarmacyi-rasijskaj-imperyi-%D1%9E-xix-st/ Адам Кіркор і «краёвая» гістарыяграфія ў кантэксце трансфармацыі Расійскай імперыі ў XIX ст.] // ''Беларускі гістарычны агляд.'' 2005. Т.12 Сш. 1-2.</ref>. === Побыт у Пецярбургу і Кракаве === [[Файл:Współpracownicy "Kłosów" Pisarze Kirkor A.dam H.onory (78178).jpg|міні|злева|Адам Кіркор у познія гады]] У 1867 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург. Там разам з [[М. Юматаў|М. Юматавым]] і ўкраінскім гісторыкам [[Мікалай Кастамараў|Мікалаем Кастамаравым]] у 1868—1871 гадах выдаваў газету «[[Новое время (газета)|Новое время]]», дзе імкнуўся схіліць расійскае грамадства да больш прыхільнага стаўлення да палякаў. Але праз варожае стаўленне расійскіх нацыяналістаў, недахоп падпісчыкаў і фінансавыя цяжкасці вымушаны быў спыніць выданне і пакінуць Пецярбург. Праз вырак пецярбургскага Гандлёвага суда ён ужо не мог вярнуцца ў межы Расійскай імперыі. [[Файл:Kirkor Adam.jpg|міні|Магіла Адама Кіркора на [[Ракавіцкія могілкі|Ракавіцкіх могілках]] у Кракаве]] З 1872 года ў [[Кракаў|Кракаве]] пачаў выдаваць літаратурна-навуковы альманах «Na dziś» (1872), разлічаны на чытачоў з расійскіх тэрыторый, і «Teka Krakowska» (1884). З 1873 года — член Акадэміі ўмеласці ў Кракаве. Праводзіў археалагічныя раскопкі ў [[Галічына|Галіцыі]]. У 1874 годзе прачытаў курс лекцый пад назвай «Пра літаратуру братніх славянскіх народаў», якія потым пабачылі свет асобнай кнігай. Сам Кіркор быў зусім не ўпэўнены ў тым, што гэта добрая задума, але публічныя лекцыі карысталіся вялікай папулярнасцю. У гэтай працы, сярод іншага, у беларускім кантэксце ён разгледзеў творы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і [[Арцём Ігнацьевіч Вярыга-Дарэўскі|Арцёма Вярыгі-Дарэўскага]]. Акрамя гэтага Адам Кіркор пакінуў аб’ёмістую карэспандэнцыю і ўспаміны, дзе зафіксаваны літаратурныя партрэты яго паплечнікаў па даследчыцкай працы ў Вільні<ref name=":1">[https://budzma.org/news/shmatablichny-adam-kirkor.html Шматаблічны Адам Кіркор] // ''Будзьма''. 23.01.2023.</ref>. Агулам у Кракаве матэрыяльнае становішча Кіркора было вельмі складаным. У лісце да Катлярэўскага ён пісаў:<blockquote>Кепска, найдабрэйшы Аляксандр Аляксеевіч! Кепска жывецца. Нічога не зробіш з літоўскай натурай, паўсюль мне будзе кепска, апрача Вільні. І забівае думка, што ніколі ўжо не пабачу маёй Літвы, ды і костачкі давядзецца тут пакласці, а ў мяне там, у Вільні, прызапашана такое добрае месцейка на [[Роса|Росе]].</blockquote>Матэрыялы, сабраныя ў 1840—1850-я гады Адамам Кіркорам, склалі дзве часткі 3-га тома выдання «Маляўнічая Расія» («Літоўскае Палессе» і «Беларускае Палессе», 1882). == Асабістае жыццё == З Геленай Маеўскай, вядомай тэатральнай акцёркай, якая была маладзейшая за Кіркора на 8 гадоў, у Кіркора не склалася сямейнага жыцця. Яны пабраліся шлюбам у 1846 годзе, але праз 10 гадоў яна пайшла ад яго да [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] — блізкага сябра Кіркора ў той час. Быў гучны скандал<ref name=":1" />. == Творы == Карыстаўся псеўданімамі і крыптанімамі: ''A.K.; A.H.K.; J. ze Ś.; J. ze Śliwina; Jacek ze Śliwina; Jan ze Śliwina; K.A.H.; Sobarri; Tułacz Sobarri; Wydawca Albumu Wileńskiego'' * Историко-статистические очерки Виленской губернии. Т. 1—2. Вильна, 1852—1853; * Этнографический взгляд на Виленскую губернию // Этнографический сборник, издаваемый РГО. СПб, 1858. Вып. 3; * Przechadzki po Wilnie i jego okolicach. Wilno, 1862 (2 wyd. 1859; 3 wyd. 1865); * O literaturze pobratymczych narodów słowiańskich. Kraków, 1874; * Живописная Россия. Т. 3. Ч. 1: Литовское Полесье. Ч. 2. Белорусское Полесье. СПб., 1882 (факсімільнае перавыд.: Мн., 1993). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * Янчук Н. А. К. Киркор: Краткий очерк жизни и деятельности. — М., 1888 * ''Зямкевіч Р.'' Адам Ганоры Кіркор. — Вільня, 1911 * Brensztejn Michał. Adam Honory Kirkor. Wilno, 1864 * Stolzman M. Czasopisma wileńskie Adama Honorego Kirkora. Kraków, 1973 * Kirkor S. Przeszłość umiera dwa razy. Kraków, 1978 * ''Цішчанка І. К.'' Да народных вытокаў. — Мн., 1986 * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Кірко́р Адам Ганоры Карлавіч|385—386|Караў Д. У.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіркор Адам}} [[Катэгорыя:Археолагі Літвы]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Літвы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манастыршчынскім раёне]] [[Катэгорыя:Кіркоры (род)|Адам Ганоры]] c3r2v3t7sxeku0dhruu2scznaiau5s3 0 45410 5127192 5018954 2026-04-16T10:27:22Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, стыль, афармленне, вікіфікацыя 5127192 wikitext text/x-wiki {{Філосаф |імя = Ціт Лукрэцый Кар |партрэт = |памер = 200px |подпіс = |імя пры нараджэнні = |арыгінал імя = Titus Lucretius Carus |дата нараджэння = каля [[99 да н.э.]] |месца нараджэння = |дата смерці = -55 |месца смерці = |школа = [[эпікурэйства]] |перыяд = |кірунак = |інтарэсы = [[атамізм]], [[метафізіка]], [[этыка]] |ідэі = |папярэднікі = |паслядоўнікі = |грамадзянства = |сайт = }} '''Лукрэцый''', '''Ціт Лукрэцый Кар''' ({{lang-la|Titus Lucretius Carus}}; ~95 да н.э. — 55 да н.э.) — рымскі паэт і філосаф, паслядоўнік [[Эпікур]]а. Пра жыццё Лукрэцыя вядома толькі ад св. [[Еранім Стрыдонскі|Ераніма]], які, верагодна, цытуючы [[Гай Светоній Транквіл|Светонія]], пісаў: «''Апоены любоўным зеллем, Лукрэцый пазбавіўся розуму, у прагалы прасвятлення ён напісаў некалькі кніг, пазней выдадзеных [[Цыцэрон]]ам, і пазбавіў сябе жыцця''». Цыцэрон у лісце брату Квінту, да лютага 54 да н.э., згадвае паэму Лукрэцыя «Пра прыроду» і прызнае ў ёй «шматлікія пробліскі генія, а таксама і немалое майстэрства». Антычныя каментатары прызнавалі ўплыў Лукрэцыя на [[Вергілій|Вергілія]]. Пазнейшыя паэты антычнасці, напрыклад, [[Авідзій]] (43 да н.э. — 17) і {{нп5|Стацый||en|Statius}} (каля 45 — 96), выказвалі захапленне Лукрэцыем, праўда, за паэтычны ўзор бралі Вергілія. Лукрэцый з’яўляецца адным з заснавальнікаў лацінскага вершаскладання, ён пераняў і развіў лацінскі гекзаметр эпічнага паэта [[Квінт Эній|Энія]] (239—169 да н.э.), запазычаў у яго некаторыя архаічныя звароты мовы і традыцыйную фразеалогію гераічнай паэзіі. Лексіку і тэхніку Лукрэцый збольшага пераняў са «З’яў» {{нп5|Арат|Арата|en|Aratus}} (у перакладзе Цыцэрона). Магчыма, былі і іншыя ўзоры, пра якія даследнікам творчасці Лукрэцыя нічога не вядома. Гісторыя вар’яцтва і самагубства Лукрэцыя пакладзеная ў аснову паэмы {{нп5|Альфрэд Тэнісан|А. Тэнісана|be-tarask|Альфрэд Тэнісан}} «Лукрэцый» (''Lucretius'', 1868). Паэма Лукрэцыя «Пра прыроду» з’яўляецца самым вялізным з дайшоўшых пераказаў філасофіі Эпікура (~340 да н.э. — 270 да н.э.). У 6 кнігах паэмы Лукрэцый паслядоўна асвятляе касмалагічныя ўяўленні, у тым ліку вучэнне пра атамы і пустэчы як пачаткі, пра спантаннае адхіленне атама, канцэпцыю множнасці светаў, аспрэчвае ідэі лёсу ([[Прадвызначэнне|правідэнцыялізм]]) і ўдзелу багоў у стварэнні Сусвету, крытыкуе ўяўленні пра неўміручасць душы і перасяленне душ, называе страх перад смерцю нікчэмным. Лічыць, што душа матэрыяльная, таму гіне разам з целам, і смерць для яе — толькі збаўленне ад пакут. У 5-й кнізе Лукрэцый аддае хвалу Эпікуру як герою-дабрадзею, які вызваліў людзей ад забабонаў, страху перад багамі і смерцю і тым самым паказаў людзям праўдзівы шлях да шчасця. У паэме таксама змешчаная канцэпцыя развіцця прыроды і чалавечай культуры, у аснове якой ляжыць паняцце «патрэбы», што палемічна накіравана супраць ідэй пра правідэнцыйнае кіраўніцтва з боку багоў. Паэма паўплывала на [[Ёган Вольфганг Гётэ|Гётэ]] і [[Вальтэр]]а, яе ўплыў прасочваецца ў сучаснай англійскай літаратуры, ад [[Эдмунд Спенсер|Э. Спенсера]] да {{нп5|А. Э. Хаўсман|А. Э. Хаўсмана|en|A. E. Housman}} і інш., наогул паэма аказала значны ўплыў на развіццё матэрыялістычных філасофскіх вучэнняў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]] і [[Новы час|Новага часу]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Лосев, А. Ф. История античной эстетики. Ранний эллинизм. — М.: 2-е изд., 2000. {{ref-ru}} * Лукреций. О природе вещей / Ред. лат. текста и перевод: Петровский Ф. А. / Т. 1. М.-Л., 1945; Т. 2 (Статьи, комментарии). М.-Л., 1947. {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лукрэцый}} [[Катэгорыя:Лацінамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Лацінамоўныя філосафы]] [[Катэгорыя:Паэты Старажытнага Рыма|Лукрэцый]] [[Катэгорыя:Філосафы Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Філосафы I стагоддзя да н.э.]] [[Катэгорыя:Паэты I стагоддзя да н.э.]] [[Катэгорыя:Эпікурэйцы Старажытнага Рыма|Лукрэцый]] [[Катэгорыя:Філосафы-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Паэты-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Зарэзаліся]] [[Катэгорыя:Эстэтыкі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 99 годзе да н.э.]] kv9jbwut9cgvfseb1fv4rzez3ekdqoe 0 47943 5127191 4673727 2026-04-16T10:13:08Z IP781584110 134977 пунктуацыя, стыль, афармленне 5127191 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:LocationEasternAfrica.png|thumb|Усходняя Афрыка]] '''Усходняя Афрыка''' — усходняя частка [[Афрыка|Афрыкі]] ў экватарыяльным і субэкватарыяльных паясах, паміж [[Эфіопскае нагор’е|Эфіопскім нагор’ем]] на поўначы, [[упадзіна Конга|упадзінай Конга]] на захадзе, ніжнім цячэннем ракі [[Замбезі]] на поўдні і [[Індыйскі акіян|Індыйскім акіянам]] на ўсходзе. Сюды адносяцца наступныя краіны: * [[Бурундзі]] * [[Джыбуці]] * [[Эрытрэя]] * [[Эфіопія]] * [[Кенія]] * [[Каморскія астравы]] * [[Мадагаскар]] * [[Маўрыкій]] * [[Руанда]] * [[Сейшэлы]] * [[Самалі]] * [[Танзанія]] * [[Уганда]] Часам да Усходняй Афрыкі далучаюць [[Мазамбік]] і [[Судан]]. Таксама паняцце часта ўжываецца ў дачыненні да краін, размешчаных выключна вакол возера [[Вікторыя (возера)|Вікторыя]] (Кенія, Танзанія, Уганда, Руанда і Бурундзі). Ва Усходняй Афрыцы жыве каля 200 народнасцяў чатырох моўных груп. Праз значныя культурныя адрозненні ў рэгіёне неаднаразова пачыналіся войны, у тым ліку і [[Грамадзянская вайна|грамадзянскія]]. == Тыпы паселішч == * [[Крааль]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||280}} {{Гісторыка-геаграфічныя вобласці Афрыкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэгіёны Афрыкі]] [[Катэгорыя:Усходняя Афрыка| ]] jlj9skkpxpq0mkwy30tz7f9apgxvxz5 0 48950 5127015 4753767 2026-04-15T23:38:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127015 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Рымашэўскі}} {{Палітык |Імя = Віталь Анатольевіч Рымашэўскі |Арыгінал імя = |Фота = Vital_Rymasheuski.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Імя пры нараджэнні = |Псеўданімы = |Дата нараджэння = 3.3.1975 |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Беларусь}} |Веравызнанне = [[Праваслаўе]] |Партыя = |Асноўныя ідэі = |Род дзейнасці = Сустаршыня [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|партыі БХД]] |Узнагароды = |Сайт = [http://rymasheuski.info] }} '''Віта́ль Анатольевіч Рымашэ́ўскі''' (нар. [[1975]], {{МН|Бабруйск||}}) — беларускі палітык і грамадскі дзеяч, сустаршыня «[[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларускай Хрысціянскай Дэмакратыі]]». [[Палітвязень]]<ref name="Віталь Рымашэўскі">{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/wital-rymaszeuski-2 |title=Віталь Рымашэўскі |access-date=2 мая 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927161755/https://palitviazni.info/viazen/wital-rymaszeuski-2 |archivedate=27 верасня 2020 |url-status=dead }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 сакавіка 1975 года ў Бабруйску Магілёўскай вобласці. Інжынэр-будаўнік, у 1997 г. скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]]<ref>[Верым! Можам! Пераможам!: падзеі Менскай вясны — 2006: Кроніка, дакументы, сьведчаньні /укл. М.Савушкіна, А.Лапцёнак. — Менск, 2006. — 184 стар. С.102. ]</ref>. Працаваў па спэцыяльнасці, пачынаючы ад шараговага супрацоўніка і сканчаючы начальнікам тэхнічнага аддзела. Затым пачаў займацца прыватным бізнэсам. У палітыцы з 1996 года<ref name="Віталь Рымашэўскі"/>. == Грамадская і палітычная дзейнасць == Прафесійна займаецца палітыкай з 1996 года. З 1996 года—член Каардынацыйнай Рады «Беларускага аб'яднання маладых палітыкаў». У 2002—2004 гадах—член Прэзідыума Беларускай нацыянальнай рады моладзевых і дзіцячых грамадскіх арганізацый «Рада». Адзін з распрацоўшчыкаў канцэпцыі новай моладзевай палітыкі Беларусі. У 1999 годзе навучаўся ў Германіі на курсах Вышэйшай школы дзяржаўнага кіравання ў інстытуце «Саюз грамадскага кіравання», вывучаў эканамічнае і палітычнае ўладкаванне ФРГ.<ref>[http://bchd.info/rymasheuski.html Віталь Рымашэўскі — Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100205063937/http://bchd.info/rymasheuski.html |date=5 лютага 2010 }}</ref> == Дзейнасць у БХД == З 2005 года займаецца аднаўленнем партыі «[[Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя]]». Сустаршыня аргкамітэту — з 2005, сустаршыня партыі — з сакавіка 2009. Адзін з кіраўнікоў кампаніі «У абарону свабоды сумлення і веравызнання ў Беларусі», у межах якой было сабрана больш за 50 тыс. подпісаў у абарону хрысціян. У партыі Віталь Рымашэўскі ўзначальвае працу міжнароднага і адукацыйнага адзела, курыруе працу моладзевай арганізацыі [[Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты]], з'ўяўляецца кіраўніком Мінскай арганізацыі БХД. У маі 2009 года быў абраны кандыдатам ад БХД на прэзідэнцкіх выбарах 2010-11 гг. 19 снежня 2010 г. падчас [[Плошча 2010|акцыі пратэсту супраць фальсіфікацыі вынікаў выбараў]] на плошчы Незалежнасці збіты спецназам і затрыманы. Змешчаны ў СІЗА КДБ, абвінавачаны ў арганізацыі і ўдзеле ў масавых беспарадках. (арт. 293 КК РБ)<ref>[http://bchd.info/rymasheuski.html РЫМАШЭЎСКІ Віталь Анатольевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100205063937/http://bchd.info/rymasheuski.html |date=5 лютага 2010 }}</ref>. Выпушчаны ў ноч на 1 студзеня 2011 г. пад падпіску аб нявыездзе, пасля таго як ён напісаў тлумачальную запіску на імя А.Лукашэнкі. 30 сакавіка абвінавачанне перафармуляванае на арганізацыю дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак, ці ўдзел у іх. 20 мая суддзя Фрунзенскага раёна Мінска Жана Жукоўская прысудзіла Рымашэўскаму 2 гады пазбаўлення волі ўмоўна<ref>[http://www.svaboda.org/a/24794588.html Віталь Рымашэўскі пра выбары ў 2010 і 2015]</ref>. 10 сакавіка 2017 года падчас сацыяльных пратэстаў быў затрыманы ў Маладэчна<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=186844 Хапун у Маладзечне: затрыманыя Лябедзька, Губарэвіч, Рымашэўскі РЭЗКІЯ КАДРЫ http://nashaniva.by/?c=ar&i=186844]</ref> і асуджаны на 15 сутак<ref>[http://www.radyjo.net/4/28/Artykul/297416 Рымашэўскі, Губарэвіч і Лябедзька арыштаваныя на 15 сутак]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Асабістае жыццё == Жанаты. Жонка Настасся. У 2009 годзе нарадзілася дачка Ева. {{зноскі}} == Літаратура == Верым! Можам! Пераможам!: падзеі Менскай вясны — 2006: Кроніка, дакументы, сьведчаньні /укл. М.Савушкіна, А.Лапцёнак. — Менск, 2006. — 184 стар. С.102-103. == Спасылкі == * [http://www.bchd.info/ Афіцыйны сайт БХД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071123201535/http://bchd.info/ |date=23 лістапада 2007 }} * [http://telegraf.by/2011/06/karan-belaruskaj-paltik-vtal-rimashesk Карані беларускай палітыкі. Віталь Рымашэўскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210506042045/https://telegraf.by/2011/06/karan-belaruskaj-paltik-vtal-rimashesk |date=6 мая 2021 }} * [https://news.tut.by/politics/516311.html Рымашевский получил штраф за акцию, на которую пришел «пообщаться с активистами».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161220081442/https://news.tut.by/politics/516311.html |date=20 снежня 2016 }} * [http://naviny.by/rubrics/elections/2010/12/19/ic_articles_623_171731 Площадь-2010. Онлайн-репортаж.] * [http://ru.delfi.lt/abroad/belorussia/rymashevskij-vyshel-na-svobodu-napisav-obyasnitelnuyu.d?id=40345121 Рымашевский вышел на свободу, написав объяснительную/] * [http://graniru.org/Politics/World/Europe/Belarus/m.185077.html Бывший кандидат в президенты Белоруссии Виталий Рымашевский отпущен из СИЗО КГБ.] * [http://www.interfax.ru/russia/172093 Экс-кандидат в президенты Белоруссии Рымашевский отменил свою пресс-конференцию.] * [http://www.nv-online.info/by/141/politics/25850/ Виталий Рымашевский намерен лично встретиться с Александром Лукашенко.]{{Недаступная спасылка}} {{Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі на выбарах 2010 года}} {{DEFAULTSORT:Рымашэўскі Віталь Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2010)]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]] sp8fndiamtmphop208khli6crbqwef6 0 49403 5126818 5126808 2026-04-15T12:08:31Z Pabojnia 135280 /* 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records */ афармленне 5126818 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Уэст}} {{Музыкант | Выява = Kanye West at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg | Апісанне выявы = Канье Уэст на кінафестывале «Трайбека», 2009 год | Жанры = {{Hlist|[[Хіп-хоп]]|хіп-хоп Сярэдняга Захаду|поп-рэп|[[Поп-музыка|поп]]|госпел}} | Сайт = {{URL|yeezy.com}} | Псеўданімы = Канье Уэст, Yeezy<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|author=Blistein, Jon|title=Watch Kanye West, Schoolboy Q Go Wild in 'THat Part' Video|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-08-18|lang=en|archive-date=2016-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607070033/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|url-status=live}}</ref>, Yeezus<ref name="god_complex" />, Ye | Жонка = Б'янка Цэнзары | Бацька = Рэй Уэст | Дзеці = Норт Уэст, Сэінт Уэст, Чыкага Уэст і Псалм Уэст | Маці = Донда Уэст }} '''Канье Амары Уэст''' ({{lang-en|Kanye Omari West}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] музычны прадзюсар і рэпер, шматразовы атрымальнік узнагарод «[[Грэмі]]». Таксама гукарэжысёр<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://listen.tidal.com/credits/25022|title=Credits / Kanye West|website=[[Tidal]] (listen.tidal.com)|access-date=2022-04-04}}</ref>, былы мільярдэр<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|title=Kanye West|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212515/https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-14|url-status=live}}</ref> і [[дызайн]]ер. Мае ўласны лэйбл «[[GOOD Music]]». Талісман і гандлёвая марка Уэста — плюшавы мішка, выявы якога была на вокладках трох яго альбомаў. Вырас у [[Чыкага]], з юнасцтва быў звязаны з музыкай. У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў стаў вядомы як прадзюсар, прыняўшы ўдзел у стварэнні хітоў для такіх выканаўцаў, як {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, [[Таліб Квелі]] і [[Аліша Кіз]]. Кінуўшы навучанне ва ўніверсітэце, каб засяродзіцца на музыцы, ён вырашыў стаць рэперам, выпусціў дэбютны альбом ''[[The College Dropout]]'' у 2004 годзе. Канье Уэст вядомы сваімі прамымі выказваннямі на розных цырымоніях і ў [[Сацыяльныя медыя|сацыяльных медыя]], што не раз прыводзіла да скандалаў. У 2020-х гадах шэраг кампаній разарваў з ім свае кантракты, а [[YouTube]], [[Spotify]] і некаторыя краіны падверглі [[Цэнзура|цэнзуры]] яго творчасць з прычыны радыкальна [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] поглядаў Канье: ён адмаўляе [[Халакост]], называе сябе і членаў сваёй музычнай групы «[[Нацысты|нацыстамі]]», рэспектуе [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], выпускае песні з нацысцкім, расісцкім і антысеміцкім зместам і заяўляе, што ў яго праблемах вінаватыя «сіяністы» і «падпольная яўрэйская мафія». Як дызайнер ён працаваў з такімі кампаніямі, як [[Nike]] і [[Louis Vuitton]], а ў 2013 годзе запусціў сумесна з [[Adidas]] лінію адзення Yeezy. Ён таксама заснаваў лэйбл GOOD Music і крэатыўнае агенцтва DONDA. У 2014 годзе ажаніўся з зоркай рэаліці-шоў і мадэллю Кім Кардаш’ян. Канье Уэст атрымаў прызнанне крытыкаў і быў неаднаразова названы адным з найвялікшых артыстаў XXI стагоддзя. Ён увайшоў у лік самых прадаваных артыстаў, сумарны аб’ём продажу яго альбомаў і сінглаў у лічбавым фармаце і на фізічных носьбітах перавысіў 121 мільён асобнікаў. Уэст выйграў 24 прэміі «[[Грэмі]]», такім чынам ён адзін з рэкардсменаў па колькасці выйграных намінацый і рэкардсмен сярод хіп-хоп-музыкаў, а таксама артыстаў свайго ўзросту. Яго альбомы былі ўключаны ў розныя спісы лепшых альбомаў, уключаючы спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''. Ён некалькі разоў быў прадстаўлены ў розных спісах часопіса [[Forbes]] і двойчы — у штогадовым спісе 100 самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса [[Time]]. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў паводле версіі часопіса Forbes. Заробленая сума склала $150 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>, гэта другое месца ў рэйтынгу. У 2020 годзе Forbes паставіў Канье Уэста з прыбыткам $170 млн на другое месца ў рэйтынгу самых высокааплатных знакамітасцяў<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366766|title=Forbes назвал самых высокооплачиваемых звезд мира|date=2020-06-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604180746/https://www.kommersant.ru/doc/4366766|archive-date=2020-06-04|access-date=2020-06-06|url-status=live}}</ref>. Па паведамленні [[Bloomberg]], багацце Канье Уэста на 2021 год ацэньвалася ў $6,6 млрд і вялікая частка капіталу прыпадала на брэнд Yeezy<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|title=Bloomberg оценил состояние Канье Уэста|website=[[Lenta.ru]]|date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426234243/https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|archive-date=2021-04-26|access-date=2021-06-14|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Канье Амары Уэст нарадзіўся 8 чэрвеня 1977 года ў горадзе [[Атланта]], [[Джорджыя|штат Джорджыя]]<ref name="guardian_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацькі развяліся, калі яму было тры гады, пасля чаго Канье са сваёй маці пераехалі ў [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацька, Рэй Уэст ({{lang-en|Ray West}}), складаўся ў партыі «[[Чорныя пантэры (партыя)|Чорных пантэр]]» і быў адным з першых фотажурналістаў-афраамерыканцаў у штодзённай газеце {{Не перакладзена 3|The Atlanta Journal-Constitution}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Маці Канье, Донда Уэст ({{lang-en|Donda C. West}}), была [[прафесар]]ам англійскай мовы ў Універсітэце Кларк-Атланта і дэканам факультэта англійскай мовы ў [[Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт|Дзяржаўным Універсітэце Чыкага]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>, да заканчэння кар’еры, каб стаць мажджэрам сына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст жыў у сям’і сярэдняга класа<ref name="guardian_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref> і вучыўся ў сярэдняй школе Поларыс у Оук-Лон, прыгарадзе Чыкага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. На пытанне журналістаў пра свае ацэнкі ў школе, Уэст адказаў, што ён вучыўся «на чацвёркі-пяцёркі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце дзесяці гадоў Уэст з маці пераехаў у горад [[Нанкін]] ў [[Кітай|Кітаі]], дзе яны жылі, пакуль яна працавала ў [[Нанкінскі ўніверсітэт|Нанкінскім універсітэце]] па праграме абмену<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Паводле яе слоў, Уэст быў адзіным замежным вучнем у сваім класе, але ён хутка ўліўся ў калектыў, вывучыўшы [[Кітайская мова|кітайскую мову]]{{sfn|Raising Kanye|2007|p=87|quote=He was the only foreign kid in his class […] but he adjusted quickly […] He learned math, some science, and especially the language…}}, што ён забыў неўзабаве пасля вяртання ў ЗША{{sfn|Raising Kanye|2007|p=92|quote=I believe Kanye has forgotten all but one or two words of the language now. Languages are not like riding a bicycle: if you don't use it, you'll lose it.}}. З ранніх гадоў Уэст выяўляў цікавасць да творчасці. Ва ўзросце пяці гадоў, вяртаючыся з адпачынку, ён напісаў верш<ref name="chicago_bond">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Па словах яго маці, калі ён быў у трэцім класе, яна пачала заўважаць яго цікавасць да малявання і музыцы{{sfn|Raising Kanye|2007|p=105|quote=Kanye dreamed of doing music from the time he was very young. I first noticed it when he was in third grade. That and drawing were his passions.}}. Сам Уэст сцвярджае, што ён хацеў распрацоўваць камп’ютарныя гульні. Яго маці падарыла яму камп’ютар Amiga, у якім была праграма для стварэння музыкі. З ягоных слоў, ён навучыўся працаваць з ёй каб ствараць музыку для гульняў<ref name="time_100">{{cite web|language=en|url=http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|title=Kanye West: The World’s 100 Most Influential People|author=Musk, Elon|author-link=Маск, Илон|publisher=[[Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908155303/http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|archive-date=2018-09-08|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Жывучы ў Чыкага, Уэст актыўна ўдзельнічаў у гарадскім хіп-хоп-супольнасці. У трэцім класе ён пачаў чытаць рэп, а ў сёмым класе — ствараць інструменталы, якія пазней ён пачне прадаваць іншым музыкам<ref name="kanplicated">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|title=Kanye West: Kanplicated|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archive-date=2009-04-06|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце трынаццаці гадоў Уэст напісаў кампазіцыю «Green Eggs and Ham» і пачаў угаворваць сваю маці заплаціць 25 долараў у гадзіну за запіс на студыі. Студыя была далёкая ад дасканаласці: мікрафон у ёй звісаў са столі на вешалцы. Аднак, як вядома, Уэст быў рады і вельмі хацеў запісацца на гэтую студыю. Бачачы гэта, яго маці не магла адмовіць яму<ref name="chicago_bond2">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.}}, з якім ён хутка пасябраваў. No I.D. стаў настаўнікам Уэста і навучыў яго працаваць з сэмплерам, які Уэсту падарылі ў пятнаццаць гадоў{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=557|quote=…he met the producer-DJ No I.D., with whom he became fast friends, learning to sample and program beats after he got his first sampler at age fifteen.}}. Скончыўшы школу, у 1997 годзе ён атрымаў стыпендыю на навучанне ў Амерыканскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся маляванню. Аднак неўзабаве ён перайшоў у Дзяржаўны Універсітэт Чыкага, дзе пачаў вывучаць англійскую мову<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце 20 гадоў, зразумеўшы, што загружаны графік навучання перашкаджае яму займацца музыкай, ён кінуў навучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Гэта вельмі засмуціла яго маці, якая працавала ў дадзеным універсітэце. Яна пазней скажа: «Мне ўсё жыццё ўбівалі ў галаву, што каледж гэта квіток у добрае жыццё… Але некаторыя кар’еры не патрабуюць навучання ў каледжы. Канье, каб стварыць альбом ''[[The College Dropout|College Dropout]]'', было неабходна мець сілу волі, а не ісці па шляху, прапанаваным грамадствам»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=558|quote=…so against his mother’s wishes he dropped out […] His mother, Donda, told Kot, “It was drummed into my head that college is the ticket to a good life […] but some career goals don’t require college. For Kanye to make an album called College Dropout, it was more about having the guts to embrace who you are, rather than following the path society has carved out for you.”}}. === 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records === Канье Уэст пачаў сваю музычную кар'еру ў сярэдзіне 1990-х, ствараючы інструменталы для мясцовых музыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канчатковым выніку ён сфармаваў свой музычны стыль, асновай для якога сталі паскораныя сэмплы соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Першае афіцыйнае згадванне Уэста сустракаецца ў дэбютным і адзіным альбоме Чыкагскага рэпера Grav, ''Down to Earth'', 1996 года, для якога Уэст спрадзюсаваў восем кампазіцый і сам выканаў куплет у кампазіцыі «Line For Line»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Некаторы час Уэст быў таемным прадзюсарам амерыканскага прадзюсара, менеджара і рэпера {{Не перакладзена 3|D-Dot}}. Працуючы з D-Dot, Уэст не мог весці сольную кар'еру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, таму ў канцы 1990-х ён арганізаваў групу Go-Getters<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у якую акрамя яго ўвайшлі іншыя прадстаўнікі чыкагскай рэп-сцэны і па сумяшчальніцтве яго сябры: {{Не перакладзена 3|GLC}}, Timmy G, {{Не перакладзена 3|Really Doe}} і Arrowstar<ref name="cos_gogetters">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Група запісала некалькі кампазіцый, выступала на радыё і прыняла ўдзел у фотасесіі. У 1999 годзе Go-Getters запісалі свой адзіны альбом, ''World Record Holders'', які, аднак, не быў выпушчаны афіцыйна<ref name="cos_gogetters2">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канец 1990-х Уэст правёў прадзюсуючы альбомы вядомых музыкаў і гуртоў. Ён стаў прадзюсарам кампазіцыі «My Life» у другім альбоме {{Не перакладзена 3|Foxy Brown|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Chyna Doll|3=ru}}'', выпушчаным у 1999 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Chyna Doll'' стаў першым альбомам жанчыны-рэпера, які дэбютаваў на першым радку чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Сярод альбомаў, спрадзюсаваных Уэстам, таксама былі дэбютны і адзіны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Harlem World (група)|Harlem World|4=Harlem World (group)}} ''The Movement'' і ''The Truth'' рэпера {{Не перакладзена 3|Beanie Sigel}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канцы 1990-х ён таксама стаў прадзюсарам дэбютнага альбома D-Dot, ''Tell ' Em Why U Madd'', выпушчанага ім ад асобы The Madd Rapper-персанажа, які ўпершыню з'явіўся ў скіце з альбома {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Life After Death|3=ru}}. ''Tell ’Em Why U Madd'' не меў камерцыйнага поспеху, але уключаў у сябе куплеты, выкананыя малавядомымі на той момант рэперамі [[50 Cent]] і [[Eminem]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|злева|міні|280x280пкс|Уэст атрымаў вядомасць як прадзюсар пасля працы над ''The Blueprint'' рэпера Jay-Z (на фатаграфіі абодва ў 2011 годзе)]] Поспех прыйшоў да Уэста ў 2000 годзе, калі ён пачаў працаваць з музыкамі лэйбла {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records}}. Шырокая вядомасць у якасці прадзюсара прыйшла да Уэста пасля працы над альбомам рэпера {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя крытыкі адзначылі прадакшн Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сам Jay-Z называў Уэста «геніем»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=559|quote=Shawn Carter (aka Jay-Z) called the boy a genius around this time…}}. ''The Blueprint'' называецца класікай хіп-хопа<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і быў уключаны ў шматлікія спісы лепшых альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сярод якіх {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''|3=ru|4=500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і падобны спіс часопіса ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Будучы прадзюсарам Roc-A-Fella Records, Уэст працаваў над альбомамі іншых музыкаў лэйбла, сярод якіх Beanie Sigel, Freeway, {{Не перакладзена 3|Cam’ron}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама працаваў над хітамі для такіх выканаўцаў, як [[Таліб Квелі]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas|Nas|ru|Нас (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|T.I.|3=ru}}, [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]] і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на поспех, Канье Уэст жадаў большага: ён марыў стаць рэперам<ref name="road_to_grammys">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак, хоць многія і лічылі яго таленавітым прадзюсарам, ніхто не лічыў яго рэперам. Са слоў Таліба Квелі, «усе спрабавалі знайсці спосаб атрымаць ад яго інструменталы так, каб ён не пачаў чытаць ім рэп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гуказапісвальныя кампаніі адмаўлялі яму, спасылаючыся на неадпаведнасць вобразу [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]] і на тое, што яго дзяцінства і юнацтва не праходзілі гэтак жа, як у іншых прадстаўнікоў жанру{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Уэст вёў перамовы з [[Capitol Records]] і кантракт быў амаль гатовы, калі хтосьці сказаў прэзідэнту лэйбла, што Уэст «усяго-толькі прадзюсар/рэпер» і што «[яго альбомы] не будуць прадавацца», пасля чаго лэйбл адмовіў Уэсту{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Адным з першых талент рэпера ва Уэсце заўважыў Таліб Квелі. Уэст быў прадзюсарам яго альбома ''{{Не перакладзена 3|Quality|3=ru}}'' і адна з спрадзюсаваных ім кампазіцый «Get By», стала самай паспяховай сольнай кампазіцыяй Квелі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Квелі адправіўся ў канцэртны тур і ўзяў з сабой Уэста, дазволіўшы яму выступаць разам з ім. Гэтыя выступы сталі аднымі з першых публічных выступленняў Уэста. Пазней ён не раз будзе дзякаваць Квелі за гэта<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у тым ліку і ў кампазіцыі «Last Call» у сваім дэбютным альбоме. Неўзабаве кіраўнік лэйбла Roc-A-Fella, {{Не перакладзена 3|Дэйман Дэш|Дэйман Дэш|4=Damon Dash}}, усё ж такі вырашыць падпісаць Уэста на свой лэйбл<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак і яны не адразу паверылі ў Уэста. Як піша часопіс ''[[Time]]'' «Калі Канье Уэст упершыню папрасіў хлопцаў з Roc-A-Fella дазволіць яму чытаць рэп, [у пакоі] запанавала няёмкае маўчанне»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2002|2002 года]] Канье Уэст трапіў у сур'ёзную аўтакатастрофу па шляху дадому з гуказапісвальнай студыі ў Лос-Анджэлесе, заснуўшы за рулём<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У выніку аварыі яго сківіцу апынулася раздробленая і на яе прыйшлося накласці драцяную шыну<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гэта натхніла Уэста на напісанне кампазіцыі «Through the Wire» (даслоўна — «Праз шыну»)<ref name="allmusic_biography">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|title=Kanye West {{!}} Biography & History|first=Jason|last=Birchmeier|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525194138/http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|archive-date=2014-05-25|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, якую ён запісаў праз два тыдні пасля выхаду са шпіталя, яшчэ са зламанай сківіцай{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=560|quote=A few weeks later, out of the hospital and back in the studio but with his jaw still wired shut, he cut “Through the Wire,”}}. «Through the Wire», у якой Уэст распавёў пра свае цяжкасці пасля аварыі, стала асновай яго дэбютнага альбома. Сам Уэст заяўляе што «ўсе лепшыя музыкі ў гісторыі распавядалі [у сваёй творчасці] пра цяжкасці, з якімі ім давялося сутыкнуцца»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама адзначыў, што праца над альбомам была яго "лекамі", якое адцягвала ад болю<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Упершыню «Through the Wire» была выпушчаная Уэстам у складзе мікстэйпа ''Get Well Soon...'' у 2003 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той жа час ён паведаміў пра працу над сваім дэбютным альбомам, ''[[The College Dropout]]'', галоўнай тэмай якога стала «прыняцце сваіх уласных рашэнняў»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2003—2006: ''The College Dropout'' і ''Late Registration'' === {{main|The College Dropout|Late Registration}} [[Файл:Kanye_West_in_Portland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_Portland.jpg|міні|Канье Уэст выступае ў [[Портленд (Арэгон)|Портлендзе]], снежань 2005 года]] Уэст працаваў над ''The College Dropout'', прыносячы ў студыю свой заплечнік [[Louis Vuitton]], запоўнены дыскамі з музыкай. Са слоў GLC, на працу над адным інструменталам у Уэста сыходзіла 15 хвілін. Яго сябар і менеджэр, {{Не перакладзена 3|Джон Манаполія|Джон Манаполія|4=John Monopoly}}, заяўляе, што Уэст працаваў над the College Dropout працяглы час, пачаўшы яшчэ ў Чыкага, гадамі захоўваючы сабе інструменталы на той момант, калі ён нарэшце зможа стаць рэперам. Працу над альбомам Уэст сканчаў ў Лос-Анджэлесе, дзе ён праходзіў рэабілітацыю. Неўзабаве пасля заканчэння працы над альбомам лічбавая версія альбома выцякла ў Інтэрнэт за некалькі месяцаў да выпуску. Тады Уэст вырашыў значна перарабіць альбом, палепшыўшы яго якасць, дадаўшы ў кампазіцыі струнныя інструменты, госпел-хоры і новыя куплеты<ref name="road_to_grammys2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Перфекцыянізм Уэста прывёў да таго, што рэліз альбома пераносіўся тры разы з першапачатковай даты — жніўня 2003 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''The College Dropout'' быў выдадзены на лэйбле Roc-A-Fella Records у лютым 2004 года. Альбом дэбютаваў на другім радку чарта {{Не перакладзена 3|Billboard 200|''Billboard'' 200|ru}}, за першы тыдзень было прададзена амаль паўмільёна асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дэбютны сінгл альбома, «Through the Wire», падняўся на 15-ы радок чарта [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] і пратрымаўся там пяць тыдняў<ref name="billboard_biggest">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл, «Slow Jamz», выкананы сумесна з {{Не перакладзена 3|Twista|3=ru}} і [[Джэймі Фокс|Джэймі Фоксам]], быў яшчэ больш паспяховы, стаўшы яго першым сінглам, які падняўся на першы радок Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак найбольшую папулярнасць атрымаў чацвёрты сінгл, «Jesus Walks», які стаў адной з самых вядомых кампазіцый Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У ёй рэпер падымае пытанні веры і [[хрысціянства]]. Хоць прадстаўнікі музычнай індустрыі сумняваліся ў поспеху падобнай кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, «Jesus Walks» змагла падняцца на 11-ы радок Hot 100, дзе яна пратрымалася два тыдні<ref name="billboard_biggest2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. ''The College Dropout'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і называецца класікай жанру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом тройчы атрымаў статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і прынёс Уэсту 10 намінацый на прэмію [[Грэмі|«Грэмі»]] 2005 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у трох: найлепшы рэп-альбом, найлепшая рэп-песня за «Jesus Walks» і найлепшае супольнае рэп-выкананне за «Slow Jamz»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той час асновай музычнага стылю Уэста былі паскораныя соўл-кампазіцыі. Аднак пасля поспеху ''The College Dropout'' музыкі сталі капіяваць дадзены стыль<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што стала адной з прычын змены музычнага стылю Уэстам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Увосень 2004 года Канье Уэст адкрыў свой уласны лэйбл, {{Не перакладзена 3|G.O.O.D. Music|3=ru}}, на які ён пазней падпіша сваіх знаёмых музыкаў, сярод якіх {{Не перакладзена 3|Common|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru}}<ref name="complete_history_good">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Працу над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', Уэст пачаў у канцы 2004 года, скончыўшы свае выступы ў рамках канцэртнага тура [[Ашэр (спявак)|Ашэра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>[[Ашэр (спявак)|.]] Па непацверджанай інфармацыі, на запіс альбома сышло каля двух мільёнаў даляраў, а сам рэпер сцвярджае, што для працы над альбомам ён узяў у доўг 600 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Вялікі ўплыў на стыль гэтага альбома аказаў канцэртны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|Roseland NYC Live|3=ru}}''. У прыватнасці менавіта дзякуючы яму ён дадаў у кампазіцыі ''Late Registration'' жывы струнны аркестр. Сам Уэст пазней прызнаўся, што ён і раней хацеў зрабіць нешта падобнае, але змог дазволіць толькі пасля поспеху свайго дэбютнага альбома<ref name="rs_genius">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён таксама запрасіў для працы над альбомам амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джона Браяна|3=ru}}, які стаў супрадзюсарам некалькіх кампазіцый альбома. Гэта стала нечаканасцю для многіх фанатаў<ref name="mtv_brion">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што Браян да гэтага не працаваў з хіп-хопам, яны з Уэстам хутка знайшлі агульную мову: сваю першую кампазіцыю «Gold Digger», яны скончылі ў канцы першага працоўнага дня<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Late Registration'' быў выпушчаны ў жніўні 2005 года. За першы тыдзень было прададзена 860 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і пазней атрымаць статус тройчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя аглядальнікі адзначалі, што ''Late Registration'' быў адзіным камерцыйна паспяховым альбомам таго перыяду, калі назіралася падзенне продажаў альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. На прэміі «Грэмі» 2006 года Уэст атрымаў восем намінацый, як за ''Late Registration'' і сінглы з яго, так і за сумесныя працы з Ашэрам і Common<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. З іх ён перамог у трох намінацыях: найлепшае сольнае рэп-выкананне за «Gold Digger», найлепшая рэп-песня за «Diamonds From Sierra Leone» і найлепшы рэп-альбом за ''Late Registration<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Нягледзячы на тое, што раней з Канье Уэстам ужо быў звязаны скандал, калі ён пакінуў цырымонію ўзнагароджання [[American Music Award|American Music Awards]] 2004 года, не атрымаўшы ўзнагароду «Лепшы новы выканаўца», яго першы буйны скандал адбыўся неўзабаве пасля выхаду ''Late Registration'', падчас дабрачыннага канцэрта, У рамках якога праходзіў збор сродкаў ахвярам урагану Катрына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канцэрт трансляваўся ў пачатку верасня 2005 года каналам [[NBC]] і Уэст быў запрошаны выступіць з прамовай. Аднак, знаходзячыся ў прамым эфіры, Ён адышоў ад нарыхтаванай прамовы, выступіўшы са сваім уласным хвілінным маналогам. "Я ненавіджу тое, як яны прадстаўляюць нас у сродках масавай інфармацыі. Калі гэта чорная сям'я, то яны кажуць:“яны рабуюць". Калі гэта беласкурая сям'я, то яны кажуць: “яны шукаюць ежу"", — сказаў ён. Пасля яго прамовы [[Майк Маерс|Майк Майерс]] працягнуў сваю нарыхтаваную гаворка. Пасля таго як ён перадаў слова назад Уэсту, Уэст заявіў: "[[Джордж Уокер Буш|Джорджу Бушу]] пляваць на чарнаскурых людзей"<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дадзеная цытата разышлася па ўсёй краіне, выклікаўшы ў людзей неадназначную рэакцыю<ref name="latimes_blacklives">{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|title=When Kanye West told George Bush that Black Lives Matter|first=Dexter|last=Thomas|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000429/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Буш назваў гэты эпізод "агідным момантам" свайго прэзідэнцкага тэрміну<ref name="bush_disgusting">{{cite web|language=en|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|title=Bush Says West's Attack Was Low Point Of His Presidency|first=Bill|last=Chappell|publisher=[[National Public Radio]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035652/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст папрасіў прабачэння перад ім і Буш дараваў яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У студзені 2006 года Уэст з'явіўся на вокладцы часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў вобразе [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з цярновым вянком на галаве<ref name="god_complex">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|title=The Kanye God complex|first=Lauriel|last=Cleveland|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035737/https://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама выклікала неадназначную рэакцыю ў грамадстве<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2007—2009: ''Graduation'' і ''808s & Heartbreak'' === {{main|[[Graduation (альбом)|Graduation]]|808s & Heartbreak}}Правёўшы 2006 год, выступаючы разам з гуртом [[U2]] на іх канцэртным туры Vertigo Tour, Канье Уэст вырашыў запісаць альбом, кампазіцыі якога падыходзяць для выступаў на вялікіх стадыёнах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён выкарыстаў элементы жанраў, папулярных у 80-х: [[Электра (музыка)|электра]] і {{Не перакладзена 3|Дыска (музыка)|дыска|ru|Диско}}<ref name="graduation_disco">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як U2, [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. Каб зрабіць свой новы альбом, трэці ў запланаванай тэтралогіі альбомаў, прысвечаных навучанню, больш асабістым, а таксама з мэтай развіць навыкі апавядання, Уэст слухаў [[Народная музыка|фолк]] і [[кантры]]-музыкаў, такіх як [[Боб Дылан]] і [[Джоні Кэш]]<ref name="rs_genius2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|270x270пкс|Канье Уэст (у цэнтры) на студыі са сваім настаўнікам No I.D. (злева), 2008 год]] Альбом, названы ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', атрымаў шырокае асвятленне ў прэсе яшчэ да свайго выхаду: яго дата рэлізу супала з датай выхаду альбома ''{{Не перакладзена 3|Curtis (альбом)|Curtis|ru|Curtis (альбом)}}'' рэпера [[50 Cent]], з-за чаго прэса задаволіла супрацьстаянне паміж рэперамі<ref name="mtv_showdown">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Незадоўга да прызначанай даты 50 Cent заявіў, што скончыць сваю кар'еру, калі прайграе. Абодва альбомы выйшлі 11 верасня 2007 года. Graduation перамог, прадаўшыся за першы тыдзень накладам 957 000 асобнікаў, супраць 691 000 у Curtis<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. 50 Cent пазней абвінаваціў лэйбл Уэста, Def Jam, у накручванні колькасці продажаў, паводле яго слоў лэйбл сам скупляў альбом<ref name="mtv_showdown2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''Graduation'' дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200. Для дадзенага чарта продажу альбома сталі рэкорднымі за больш чым два гады<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл альбома, кампазіцыя «Stronger», падняўся на першы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней ''Graduation'' атрымаў статус двойчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Бэн Дэтрык ({{lang-en|Ben Detrick}}) з часопіса XXL лічыць перамогу ''Graduation'' над ''Curtis'' гістарычнай, якая адкрыла дарогу рэперам, не прыдатным пад шаблонны вобраз [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]]. «Калі ў гісторыі хіп-хопа быў момант, які азнаменаваў змену яго кірунку, то гэта, хутчэй за ўсё, было супрацьстаянне паміж 50 Cent і Канье ў 2007 годзе», — піша ён<ref name="xxl_changing">{{статья|автор=Detrick, Ben|заглавие=Reality Check|ссылка=|язык=en|издание=[[XXL (журнал, США)|XXL]]|тип=журнал|год=2010|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=114|doi=|issn=}}: «If there was ever a watershed moment to indicate hip-hop’s changing direction, it may have come when 50 Cent competed with Kanye in 2007 to see whose album would claim superior sales»</ref>. У 2007 годзе Канье Уэст атрымаў восем намінацый на прэмію «Грэмі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у чатырох<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>: лепшы рэп альбом за ''Graduation'', лепшае сольнае рэп выкананне за «Stronger», лепшая рэп песня за «Good Life» і лепшае рэп выкананне дуэтам ці гуртом за «Southside»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_august_2008.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_august_2008.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае падчас тура Glow in the Dark Tour, 2008 год]] Аднак неўзабаве ў жыцці Канье Уэста адбыліся значныя перамены. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу ''Graduation'', у лістападзе 2007 года, ад ускладненняў пасля пластычнай аперацыі памерла яго маці, Донда Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага ён пасварыўся са сваёй каханай, Алексіс Файфер ({{lang-en|Alexis Phifer}}), з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў 2002 годзе і заручыўся ў жніўні 2006 года<ref name="phifer_breakup">{{cite web|language=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=Mcgee|publisher=[[People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Гэтыя падзеі аказалі вялікі ўплыў на рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, які адправіўся ў 2008 годзе ў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|Glow in the Dark Tour}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На цырымоніі ўзнагароджання прэміі MTV VMA 2008 года ён прадставіў свой чацвёрты альбом, ''[[808s & Heartbreak]]'', выканаўшы галоўны сінгл з яго, «Love Lockdown»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом моцна адрозніваўся ад папярэдніх работ Уэста<ref name="spin_is_sampling">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. Музычныя крытыкі аднеслі яго не да хіп-хопу, а да жанраў электрапоп і [[сінці-поп]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Каб перадаць свае пачуцці, Уэст вырашыў звярнуцца да спеваў і выкарыстання {{Не перакладзена 3|Аўтацюн|аўтацюна|ru|Auto-Tune}}<ref name="coldest_story">{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|title=The Coldest Story Ever Told: The Influence of Kanye West’s 808s & Heartbreak|first=Jayson|last=Greene|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923103728/http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|archive-date=2015-09-23|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што выклікала неадназначную рэакцыю ў шэрагу фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага пры стварэнні альбома шырока выкарыстоўвалася драм-машына {{Не перакладзена 3|Roland TR-808|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама адлюстравана ў назве альбома<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных тэм альбома — адзінота, адчужэнне і пачуццё віны<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|title=Can we talk about Kanye West's uncharacteristically endearing '808s' show at the Hollywood Bowl?|first=Lorraine|last=Ali|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000413/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' быў выпушчаны на лэйблах Roc-A-Fella і Island Def Jam 24 лістапада 2008 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, незадоўга да [[Дзень падзякі|Дня падзякі]], з мэтай павелічэння продажаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але ў цэлым ацэнкі былі ніжэй, чым у папярэдніх альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, альбом дэбютаваў на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref name="808s_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>, за першы тыдзень было прададзена 450 000 асобнікаў<ref name="billboard_biz">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Love Lockdown», дэбютаваў на трэцім радку чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл, «Heartless», падняўся на другі радок Hot 100<ref name="808s_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Пазней альбом атрымаў статус плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ''808s & Heartbreak'' быў аб'ектам крытыкі, пасля свайго выхаду ён змяніў хіп-хоп, стаўшы шаблонам для пачаткоўцаў рэпераў і R&B-музыкаў, сярод якіх Дрэйк і Future<ref name="rs_groundbreaking">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|title=40 Most Groundbreaking Albums of All Time|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521051406/http://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|archive-date=2017-05-21|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла ({{lang-en|Matthew Trammell}}) з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе адбыўся адзін з найбольш вядомых скандалаў, звязаных з Канье Уэстам. У верасні, на цырымоніі ўзнагароджання MTV Video Music Awards 2009 года, [[Тэйлар Свіфт]] атрымала ўзнагароду за лепшае жаночае відэа за кліп на кампазіцыю «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». У момант уручэння ўзнагароды Уэст выйшаў на сцэну, адабраў мікрафон у Свіфт і абвясціў, што «у Беёнсе быў адзін з лепшых кліпаў усіх часоў!», маючы на ўвазе кліп на «Single Ladies (Put a Ring on It)»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Дадзеная выхадка была негатыўна ўспрынятая як фанатамі, так і іншымі музыкамі<ref name="cnn_anger">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|title=Anger over West's disruption at MTV awards|first=Lisa Respers|last=France|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828132930/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|archive-date=2018-08-28|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Некаторыя нават адносяць гэтую сітуацыю да адной з [[Тэорыя змовы|тэорый змовы]] ў свеце [[Хіп-хоп|хіп-хопа]]. У доказ дадзенага пункту гледжання прыводзяць тое, што як толькі рэпер выскачыў на сцэну на экране адразу ж з'явілася твар [[Беёнсэ|Beyonce]]. Гэта было зроблена яшчэ да таго, як рэпер што-небудзь сказаў, што і прадаставіла магчымасць тэлегледачам убачыць рэакцыю спявачкі на яго словы. === 2010—2012: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' і сумесныя работы === {{main|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Watch the Throne|Cruel Summer (альбом GOOD Music)}}Пасля інцыдэнту на MTV VMA 2009, які атрымаў шырокае асвятленне ў СМІ<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, Канье Уэст узяў паўзу ў працы над музыкай і зацікавіўся модай<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|title=The 10 phases of Kanye West's fashion evolution|publisher=The New Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005072432/http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|archive-date=2015-10-05|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Аднак неўзабаве ён адправіўся на [[Гаваі]], дзе некалькі месяцаў, практычна кругласутачна, працаваў над сваім пятым альбомам<ref name="project_runaway">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Для працы над альбомам Уэст запрасіў розных музыкаў і сяброў, сярод якіх былі {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}, а таксама досыць незвычайныя госці, накшталт [[Нікі Мінаж]] і Джасціна Вернана з гурта {{Не перакладзена 3|Bon Iver|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ноа Калахан-Бевер ({{lang-en|Noah Callahan-Bever}}), рэдактар часопіса ''Complex'', таксама запрошаны ў студыю, ахарактарызаваў працэс запісу альбома як «калектыўны»: Уэст раіўся з усімі запрошанымі музыкамі і пытаўся ў іх меркаванне<ref name="project_runaway2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|міні|Канье Уэст на фестывалі Lollapalooza, 2011 год]] Альбом, названы ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', выйшаў 22 лістапада 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>: ''[[The New York Times]]'' назваў яго «фенаменальным альбомам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, [[Washington Post|The Washington Post]] — «шэдэўрам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а [[The Independent]] — «найярчэйшым, найбольш грандыёзным альбомам у жанры поп-музыкі за апошнія гады»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом трапіў у шматлікія спісы лепшых альбомаў 2010 года, заняўшы першае месца ў 22 з іх<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' змясціў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' у свой спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў 2012 года на 353-е месца<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''NME'' у такім жа спісе змясціў яго на 21-е месца<ref name="nme500_mbdtf">{{cite web|language=en|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|title=The 500 Greatest Albums Of All Time: 100-1|publisher=[[New Musical Express|NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108130916/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|archive-date=2015-11-08|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, продажы альбома былі горшымі, чым у папярэдніх альбомаў рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень было прададзена 496 000 асобнікаў альбома<ref name="billboard_biz2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля першага тыдня продажу альбома сталі падаць<ref name="billboard_biz3">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што, аднак, не перашкодзіла яму атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінгла: «Power», «Runaway», «Monster» і «All of the Lights». Усе чатыры сінгла, а таксама загалоўная кампазіцыя альбома, «Dark Fantasy», трапілі ў чарт ''Billboard'' Hot 100, але не змаглі падняцца вышэй 12-й радкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на хвалебныя водгукі крытыкаў, ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' не быў намінаваны на лепшы альбом года на 54-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», што шэраг крытыкаў назвалі «грэбаваннем»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У той жа час Уэст таксама правёў промаакцыю {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|3=en}}, падчас якой ён кожную пятніцу выкладваў у інтэрнэт для вольнага праслухоўвання асобныя кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Акцыя праходзіла з 20 жніўня па 17 снежня 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля свайго выступу на фестывалі Коачелла 2011 года, якое часопіс ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў «адным з найвялікшых выступаў у жанры хіп-хоп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, 8 жніўня 2011 года Канье Уэст выпусціў сумесна з Jay-Z альбом ''[[Watch the Throne]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>.'' Альбом дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З яго было выпушчана сем сінглаў, з якіх найбольшага поспеху дамаглася кампазіцыя «Niggas in Paris», якая паднялася на пяты радок ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. 14 верасня 2012 года Канье Уэст выпусціў альбом ''[[Cruel Summer]]'' — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыю]], якая складаецца з кампазіцый, выкананых музыкамі створанага ім лэйбла GOOD Music<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом дэбютаваў на другой пазіцыі чарта ''Billboard'' 200<ref name="cruel_summer_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінглы, з якіх два, «Mercy» і «Clique», трапілі ў першую дваццатку чарта Billboard Hot 100<ref name="cruel_summer_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Уэст таксама стаў рэжысёрам кароткаметражнага фільма {{Не перакладзена 3|Cruel Summer (фільм)|Cruel Summer|4=Cruel Summer (film)}}, упершыню паказанага ў спецыяльным павільёне з сямю экранамі на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі]] 2012 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. === 2013—2015: ''Yeezus'' і супрацоўніцтва з Adidas === {{main|Yeezus}} [[Файл:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|міні|322x322пкс|Канье Уэст выступае ў масцы падчас тура Yeezus Tour, 2013 год]] Працу над сваім шостым альбомам, названым ''[[Yeezus]]'', Уэст пачаў у Парыжы<ref name="behind_the_mask">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Задаўшыся мэтай «разбурыць камерцыйную музыку»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, на ''Yeezus'' ён сумясціў элементы Чыкагскага дрыла, эйсід-хаўса і [[індастрыял|індастрыяла]]<ref name="yeezus_chitrib">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За некалькі тыдняў да рэлізу Уэст запрасіў прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рик Рубин}}, для таго каб ён дапамог надаць альбому мінімалістычнае гучанне. Сам Рубін заяўляе, яны працавалі над ім больш за два тыдні па 15 гадзін у дзень і што дадзеная задача апынулася «неверагодна цяжкай»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома была праведзена рэкламная кампанія, якая ўключала ў сябе відэапраекцыі кампазіцыі «New Slaves» у 66 месцах па ўсім свеце і выступленні на тэлебачанні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Yeezus'' выйшаў 18 ліпеня 2013 года і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён стаў шостым альбомам рэпера, які падняўся да першага радка чарта ''Billboard'' 200. Аднак, нягледзячы на рэкламную кампанію, продажы альбома за першы тыдзень сталі самымі нізкімі за ўсю кар'еру Уэста — 327 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, што не перашкодзіла альбому пазней атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Black Skinhead», быў запушчаны на радыё<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, аднак змог падняцца толькі на 69-ы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref name="yeezus_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а другі сінгл, больш спакойная кампазіцыя «Bound 2»<ref name="yeezus_chitrib2">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, змог падняцца на 12-ы радок<ref name="yeezus_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні 2013 года Уэст анансаваў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|The Yeezus Tour}} — яго першы сольны тур за пяць гадоў, для ўдзелу ў якім ён запрасіў рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2013 года ў Канье Уэста і зоркі тэлевізійных шоу і фотамадэлі Кім Кардаш'ян нарадзілася першае дзіця, Норт. У кастрычніку Уэст і Кардаш'ян абвясцілі аб заручынах, што прыцягнула ўвагу СМІ<ref name="florence">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У лістападзе Уэст абвясціў, што разам з Рыкам Рубінам і {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} працуе над новым альбомам, запланаваным да выхаду летам 2014 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У снежні кампанія [[Adidas]] абвясціла аб выпуску лініі адзення, створанай сумесна з Уэстам — {{Не перакладзена 3|Adidas Yeezy|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У траўні 2014 года Уэст і Кардаш'ян пажаніліся ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], на закрытую цырымонію была запрошаная вялікая колькасць артыстаў і знакамітасцяў<ref name="florence3">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. 31 снежня 2014 года Уэст выпусціў сінгл «Only One», выкананы сумесна з [[Пол Мак-Картні|Полам Макартні]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У студзені 2015 года быў выпушчаны сінгл [[Рыяна|Рыяны]] «FourFiveSeconds», выкананы сумесна з Уэстам і Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У лютым Уэст выступіў на {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}, дзе ён выканаў сумесна з [[Сія (спявачка)|Сіяй]] і рэперам {{Не перакладзена 3|Vic Mensa|3=ru}} сваю новую кампазіцыю «Wolves»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Таксама ў лютым Уэст прадставіў сваю сумесную з Adidas лінію адзення, названую Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Яна была паказана на нью-йоркскай тыдні моды<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У сакавіку Уэст выпусціў сінгл «All Day», выкананы сумесна з Тэафілусам Лонданам, Allan Kingdom і Полам Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён упершыню выканаў дадзеную кампазіцыю на цырымоніі ўручэння прэміі BRIT Awards 2015, сумесна з шэрагам амерыканскіх рэпераў і прадстаўнікоў брытанскай {{Не перакладзена 3|Грайм|грайм|ru}} сцэны<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў сваю другую калекцыю адзення, Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад кампаніі Adidas<ref name="yeezy_season2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. === 2015—2017: ''The Life of Pablo'' === {{main|The Life of Pablo}}Першапачаткова выхад сёмага альбома рэпера, які называўся ў той час ''So Help Me God'', быў запланаваны на 2014 год<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку 2015 Уэст заявіў аб змене назвы на ''SWISH<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>''. У тым жа месяцы Чыкагскі Інстытут мастацтваў прысвоіў Канье Уэсту [[Honoris causa|ганаровую ступень доктара мастацтваў]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку рэпер выступіў на фестывалі Гластанберы, нягледзячы на тое, што больш за 120 000 чалавек падпісалі петыцыю з патрабаваннем забараніць гэты выступ<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пад канец свайго выступу Уэст заявіў, што ён — «найвялікшы рок-музыкант з усіх цяпер якія жывуць на дадзенай планеце»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гэты выступ выклікаў неадназначную рэакцыю СМІ і фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. [[Коры Тэйлар]], вакаліст гурта [[Slipknot]], выпусціў відэа, у якім ён заявіў: «Канье, ты не найвялікшы рок-музыкант ўсіх часоў. Што ты сам гэта заяўляеш, гаворыць сам за сябе»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гурт [[The Who]], які выступіў на фестывалі на наступны дзень, таксама не пагадзіўся з заявай Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года Уэст выпусціў кампазіцыю «Facts»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2016 года Канье Уэст прадставіў дзве кампазіцыі, «Real Friends» і «No More Parties in L.A.»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, пазней якія трапілі ў альбом, а таксама ў чарговы раз змяніў назву свайго сёмага альбома, у гэты раз на ''Waves''. Аднак гэтая назва паслужыла прычынай сваркі з рэперам {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru}}. У выніку Уэст змяніў назву альбома на канчатковы варыянт — ''[[The Life of Pablo]]''. Альбом быў прадстаўлены 11 лютага 2016 года, у Мэдысан-сквер-гардэн, адначасова з паказам яго новай калекцыі адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны 14 лютага 2016 года эксклюзіўна праз сэрвіс струменевага вяшчання [[Tidal]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пасля выпуску альбома рэпер працягнуў ўносіць у яго змены, называючы яго «жывым, дыхаючым, пастаянна змяняюцца творчым самавыяўленнем»<ref name="tlop_updating">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>, а [[Студыйны альбом|студыйныя альбомы]] на [[Кампакт-дыск|дысках]] — паміраючым фарматам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|title=The Life of Pablo Is an Attack on the Very Idea of the Album|first=Jack|last=Hamilton|date=2016-02-19|publisher=[[Slate]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324070257/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|archive-date=2016-03-24|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на заяўленую эксклюзіўнасць, ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны ў красавіку на астатніх лічбавых платформах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але некалькі выданняў паставілі сярэднія ацэнкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом першапачаткова не трапіў у чарты, паколькі Tidal не падаваў дадзеныя аб продажах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, але стала вядома, што за першыя 24 гадзіны альбом быў незаконна запампаваны больш за 500 000 разоў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Аднак у красавіку альбом трапіў у чарт ''Billboard'' 200, дзе ён дэбютаваў на першым радку<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У лютым 2016 года Уэст паведаміў пра тое, што яго новы альбом, названы ''Turbo Grafx 16'' у гонар аднайменнай гульнявой прыстаўкі, павінен выйсці летам 2016 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені Уэст анансаваў другую кампіляцыю лэйбла GOOD Music, названую ''Cruel Winter'', апублікаваўшы першы сінгл з яе, кампазіцыю «Champions»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сярэдзіне 2018 года вярнуўся да напісання музыкі. На працягу пяці тыдняў выходзілі альбомы, да якіх Уэст ён быў датычны ў якасці аўтара музыкі: {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}} ''— Daytona,'' Kanye West ''— [[Ye]],'' Kids See Ghosts ''— [[Kids See Ghosts]]'' (сумесны праект Kanye West і {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}), {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} ''— Nasir'', {{Не перакладзена 3|Тэяна Тэйлар|Тэяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}} ''— K.T.S.E.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>.'' У верасні 2018 года Канье Уэст і іншы вядомы рэпер {{Не перакладзена 3|Lil Pump|3=ru}} выпусцілі сумесны кліп пад назвай «I Love It». Прэм'ера відэа адбылася на цырымоніі ўзнагароджання [[Pornhub]], якую зрэжысаваў Уэст<ref name=":0">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. У роліку музыканты, апранутыя ў гіганцкія касцюмы з квадратнымі плячыма, ідуць па калідоры ўслед за актрысай {{Не перакладзена 3|Адэле Гівенс|4=Adele Givens}}, якая распавядае пра аргазмы. Перыядычна яна абгортваецца, у адказ выканаўцы карчанят грымасы<ref name=":02">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. === 2019—2022: ''Jesus Is King'', ''Donda'', і ''Donda 2'' === {{main|Jesus Is King|Donda|Donda 2}}6 студзеня 2019 года Уэст пачаў сваю штотыднёвую аркестроўку «Sunday Service», якая ўключае ў сябе соул-варыяцыі песень Уэста і іншых выканаўцаў, у якіх прынялі ўдзел мноства знакамітасцяў, уключаючы яго жонку Кардаш'ян, Чарлі Уілсана і Кіда Кудзі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст прадставіў новую песню «Water» на сваёй «Sunday Service», выступ з аркестроўкай на Coachella 2019<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, якое, як пазней стала вядома, увойдзе ў яго будучы альбом ''[[Jesus Is King]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>.'' Альбом выйшаў з прэм'ерай фільма па матывах альбома. Ён стаў першым, хто ўзначаліў Billboard 200, Лепшыя R&B/хіп-хоп альбомы, Лепшыя рэп-альбомы, Лепшыя хрысціянскія альбомы і Лепшыя евангельскія альбомы адначасова<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 25 снежня 2019 года Канье Уэст і царкоўны хор «Sunday Service» выпусцілі госпел-альбом ''Jesus Is Born'', які змяшчае 19 песень, уключаючы некалькі перапрацаваных старых песень Уэста<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Сам рэпер займаўся прадзюсаваннем і аранжыроўкай праекта. 30 чэрвеня 2020 года Уэст выпусціў сінгл пад назвай «Wash Us in the Blood» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru}}, а таксама музычнае відэа, якое павінна было стаць вядучым сінглам з яго дзясятага студыйнага альбома ''[[Donda]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>''. Аднак у верасні 2020 года Уэст заявіў, што не будзе выпускаць больш ніякай музыкі да таго часу, пакуль «не завершыць [свой] кантракт з [[Sony]] і [[Universal Music Group|Universal]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 16 кастрычніка ён выпусціў сінгл «Nah Nah Nah» Уэст правёў некалькі канцэртаў на стадыёне Mercedes-Benz Stadium для праслухоўвання свайго будучага альбома ''Donda'' летам 2021 года, дзе ён часова пасяліўся ў адной з раздзявалак стадыёна, ператварыўшы яе ў студыю гуказапісу, каб скончыць запіс<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пасля шматлікіх затрымак ''Donda'' была выпушчана 29 жніўня 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст сцвярджаў, што альбом быў выпушчаны датэрмінова без яго адабрэння, і сцвярджаў, што Universal змяніла трэк-ліст<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Ён выпусціў палепшанае выданне ''Donda'', якое ўключае пяць новых песень, для стрімінговых сэрвісаў 14 лістапада 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада, праз некалькі дзён пасля спынення іх зацягнулася варожасці<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, Уэст і рэпер Дрэйк пацвердзілі, што яны правядуць дабрачынны канцэрт «Free Larry Hoover» 9 снежня ў Мемарыяльным Калізеі Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 5 студзеня 2022 года Уэст быў абвешчаны адным з хэдлайнераў фестывалю музыкі і мастацтваў Coachella Valley ў 2022 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пазней у тым жа месяцы, 15 студзеня, Уэст выпусціў першы сінгл для свайго будучага альбома ''[[Donda 2]]'', «Eazy» з удзелам рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, выканаўчым прадзюсарам якога выступіць рэпер {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст арганізаваў мерапрыемства па праслухоўванні альбома ў Loandepot Park у [[Маямі-Біч|Маямі]] 22 лютага<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У красавіку, незадоўга да Coachella, Уэст адмовіўся ад удзелу ў якасці хэдлайнера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, затым працягнуў выступаць у якасці хэдлайнера Rolling Loud<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст і The Game выканалі сінгл 22 ліпеня, гэта быў першы выступ Уэста за пяць месяцаў пасля таго, як ён трымаўся ў цені з тых часоў, як ''Donda 2'' засталася незавершанай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Днём пазней, нягледзячы на адмену выступу ў якасці хэдлайнера, ён з'явіўся ў Rolling Loud падчас сэта {{Не перакладзена 3|Lil Durk|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У снежні 2022 года, пасля некалькіх тыдняў супярэчлівых антысеміцкіх заяў, Уэст апублікаваў новую песню «Someday We’ll All Be Free» у сваім Instagram<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, а арганізацыя StopAntisemitism.com назвала Канье Уэста «Антысемітам года»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. === 2023—2024: ''Vultures'' === {{main|Vultures 1|Vultures 2|}}25 жніўня 2023 года паведамлялася, што Уэст знаходзіцца ў працэсе запісу свайго адзінаццатага студыйнага альбома, пры гэтым дзве блізкія да яго крыніцы заявілі, што выпуск новай музыкі «непазбежны». 13 кастрычніка ''Billboard'' паведаміў, што Уэст скончыў запіс сумеснага студыйнага альбома з {{Не перакладзена 3|Ty Dolla $ign|3=ru}} і знаходзіцца ў працэсе продажу альбома дыстрыбутарам, дадаўшы, што першапачаткова альбом быў прызначаны для афіцыйнага выпуску ў той жа дзень, але ў канчатковым выніку быў перанесены на больш позні тэрмін па невядомыя прычынах і чакаецца выпуск у бліжэйшыя тыдні. Аднайменны сінгл з альбома «Vultures» пры ўдзеле Bump J выйшаў 22 лістапада 2023 года. У канцы 2023-пачатку 2024 года Уэст і Ty Dolla $ign правялі некалькі канцэртаў, прысвечаных альбому. У сваім інстаграме Уэст абвясціў, што Vultures будуць выпушчаны як трылогія альбомаў, кожны з трох альбомаў будзе выпушчаны 9 лютага, 6 сакавіка і 5 красавіка 2024 года. У студзені 2024 года Уэст сумесна — падпісаў {{Не перакладзена 3|4Batz|3=ru}} і назваў яго сваім любімым новым артыстам. 8 лютага 2024 года Уэст выпусціў другі сінгл з першага альбома «Talking / Once Again» з удзелам сваёй старэйшай дачкі Норт. Днём пазней прадзюсар Эрык Сермон паведаміў у інтэрв'ю, што будучы адзінаццаты студыйны альбом Уэста будзе называцца ''Y3'', а таксама заявіў, што ён унёс свой уклад у стварэнне альбома ў 2023 годзе. З тых часоў Уэст адмаўляў працу над альбомам ''Y3''. 10 лютага 2024 года, праз некалькі гадзін пасля таго, як Уэст зладзіў вечарыну для праслухоўвання на UBS Arena, быў афіцыйна выпушчаны першы альбом трылогіі ''Vultures'' пад назвай ''[[Vultures 1]]''. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у ''Billboard'' 200, стаўшы адзінаццатым запар альбомам Уэста і першым альбомам нумар адзін Ty Dolla Sign адпаведна. ''[[Vultures 2]]'' павінен быў выйсці 6 сакавіка, аднак выхад не адбыўся. ''Vultures 2'' выйшаў 3 жніўня таго ж года. 28 верасня падчас другога канцэрта ў [[Хайкоу]], [[Кітай]], на стадыёне Wuyuan River Stadium, Уэст анансаваў свой адзінаццаты сольны альбом ''Bully'', які дэбютаваў з трэкам «Beauty and the Beast». 25 кастрычніка на ўласнай старонцы ў Instagram Уэст анансаваў предзаказ альбома ''Bully'' праз свой сайт<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>. === 2025 — {{Н.ч.}}: ''In a Perfect World'' і ''Bully'' === 18 сакавіка 2025 года выпусціў першую версію альбома ''[[Bully]]'', на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] і на [[YouTube]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Апублікаваная першапачаткова канцэптуальная вокладка альбома выкарыстала чырвоную [[Свастыка|свастыку]] на чорным фоне<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Тады ж Уэст заявіў аб падрыхтоўцы выпуску новага альбома ''Cukkk''. Першай жа песняй з яго стала «WW3». Тэкст песні выклікаў усеагульнае асуджэнне з-за сваёй лірычнай складнікам, якая змяшчала вытрымкі з радыкальнага антысемітызму Канье. На працягу трэка ён усхваляў [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і скардзіўся, што шкадуе аб тым, што не ў стане быць сапраўдным нацыстам і сваім сярод іх з-за сваёй чорнай скуры, а таксама прызнаўся, што прагаласаваў за [[Дональд Трамп|Трампа]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|выбарах 2024 года]] і што чытае па дзве главы «[[Мая барацьба|Маёй барацьбы]]» Гітлера перад тым, як легчы спаць<ref name="Complex_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У апублікаваным кліпе на песню Уэст выкарыстаў кадры з ролікаў з міжрасавай парнаграфіяй і паказаў членаў [[Ку-клукс-клан|ку-клукс-клана]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Музычныя крытыкі рэзка крытычна адгукнуліся аб новай песні, заявіўшы, што Канье патрабуецца тэрміновая псіхіятрычная дапамога, і назваўшы тэкст песні «агідным» і «вар'яцкім»<ref name="Complex_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Наступнай песняй з яго, апублікаванай у самвыдаце 8 мая 2025 года, у [[Дзень Перамогі ў Еўропе|дзень святкавання ў Еўропе перамогі над нацысцкай Германіяй]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>, стала «Heil Hitler» («[[Нацысцкае прывітанне|Хайль Гітлер]]»), якая пачынаецца з ваеннага маршу і працягваецца харавым выкананнем, у якім вакальная група на чале з Уэстам скандуе, што ўсе яны «нацысты» і аддае хвалу і прывітанне нацысцкаму фюрэру<ref name="ToI2">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/self-described-nazi-rapper-kanye-west-releases-new-song-titled-heil-hitler/|title=Self-described Nazi rapper Kanye West releases new song titled ‘Heil Hitler’|lang=en|website=[[The Times of Israel]]|date=2025-05-09|url-status=live|subtitle=West reportedly claims song comes in response to having assets frozen, losing custody of children; clip features black men chanting Nazi slogan|access-date=2025-10-31}}</ref>. Трэк заканчваецца сэмплам з выступу Адольфа Гітлера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У песні Канье выкарыстаў цэлую серыю расісцкіх і радыкальна антысеміцкіх эпітэтаў. У той час як СМІ музычнага і агульнага характару ўспрынялі трэк Уэста рэзка крытычна<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>, ультраправы публіцыст Нік Фуэнтес (якога Уэст называў «мой любімы [[Перавага белых|беласупремасіцкі]] браценік»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>) назваў яе «песняй года». Яна была выпушчаная эксклюзіўна ў X, паколькі [[Spotify]] і YouTube падвергнулі песню цэнзуры з-за яе ўтрымання<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Песня была афіцыйна забароненая ў Германіі праз законы аб забароне нацысцкай партыі, аднак стала медыявірусам у Інтэрнэце. Тады ж Уэст афіцыйна адкрыў сваю краму, у якой стаў прадаваць футболкі, на якіх напісана свастыка<ref name="Guardian_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. Пазней урад [[Аўстралія|Аўстраліі]] забараніла Уэсту ўезд у краіну, анулявала яго візу і вымусіла адмяніць канцэрты з-за прапаганды нацызму<ref name="Reuters_censorship">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/australia-says-it-cancelled-kanye-wests-visa-over-heil-hitler-song-2025-07-02/|title=Australia cancels rapper Ye's visa over 'Heil Hitler' song|lang=en|date=2025-07-02|publisher=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2025-10-31}}</ref>. Аднак ужо 22 мая Уэст напісаў, што яго антысемітызму канчаткова наступіў канец. Ён пагутарыў з дзецьмі і «папрасіў Бога дараваць яму за ўсё»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Следам ён падвергнуў самацэнзуры ўласную творчасць, выпусціўшы новыя версіі абедзвюх антысеміцкіх песень, у якіх замяніў радкі з праслаўленнем нацыстаў і Гітлера і прыніжэннем габрэяў на згадванне хрысціянства і малітвы Богу<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref> і памяняў назву альбома на ''In a Perfect World'', адначасова пераназваўшы «Heil Hitler» у «Hallelujah»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Таксама рэпер ахвяраваў грошы [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльнаму музею Халакоста]] і назваў сябе перакананым [[Антыфашызм|антыфашыстам]]<ref name="hiphopdx_antifa">{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/kanye-wests-cuck-album-leaked-by-hackers/|title=Kanye West’s ‘Cuck’ Album Leaked By Hackers|author=Sam Moore|website=[[HipHopDX]]|date=2025-05-19|access-date=2025-11-19|url-status=live}}</ref>. У ліпені ён заявіў, што жадання заявіць нешта антысеміцкае ў яго няма зусім і ён адчувае сябе так нашмат лепш<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У ліпені 2025 года Уэст заявіў, што альбом ''In a Perfect World'' не выйдзе, паколькі ён не хоча мець нічога агульнага з песнямі, якія напісаў падчас свайго заўзятага антысемітызму<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Замест гэтага ён заявіў, што выйдзе толькі яго 13 студыйны альбом Bully, некалькі разоў перанёсшы выхад і канчаткова запланаваўшы яго на 20 сакавіка 2026 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома 26 студзеня 2026 года выйшла яго вялікае інтэрв'ю ў друкаванай версіі ''{{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru}}'', у якім ён патлумачыў свае паводзіны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярным стрэсавым засмучэннем]] з-за траўмы галавы ў 2002 годзе. У чарговы раз Уэст назваў сябе антыфашыстам і заявіў, што падтрымлівае цэнтры па барацьбе з антысемітызмам і глыбока просіць прабачэння за свае паводзіны<ref name="Guardian_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. 29 студзеня 2026 года Уэст перанёс альбом ужо на 20 сакавіка<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Кандыдат у прэзідэнты == Зарэгістраваўся кандыдатам на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|2020 года]] ад Birthday Party. 19 ліпеня 2020 года правёў свой першы перадвыбарчы мітынг у штаце Паўднёвая Караліна. Уэст лічыць, што дзяржава не павінна забараняць аборты і прапанаваў выплачваць сем'ям, дзе нарадзілася дзіця, па 1 000 000 даляраў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Музычныя стылі == За час сваёй кар'еры Уэст перакаштаваў мноства розных музычных стыляў і жанраў. На пытанне аб тым, хто аказаў уплыў на яго ранняе творчасць, Уэст назваў такіх артыстаў, як {{Не перакладзена 3|A Tribe Called Quest|3=ru|4=A Tribe Called Quest}}, [[Сціві Уандэр]], [[Майкл Джэксан]], [[Джордж Майкл]], {{Не перакладзена 3|LL Cool J|3=ru|4=LL Cool J}}, [[Філ Колінз]] і [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|Шон Комбс|Puff Daddy|ru|Комбс, Шон}} «найбольш важным культурным дзеячам» у сваім жыцці<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[Дэвід Боўі]] — «адной з найважнейшых крыніц натхнення»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Будучы падлеткам, Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.|3=ru|4=No I.D.}}, які стаў яго настаўнікам. No I.D. пускаў Уэста да сябе на студыю, дзе ён мог назіраць за ходам працы<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Першым музычным стылем, выкарыстаным Уэстам, стаў так званы «бурундучы соўл» ({{lang-en|chipmunk soul}}){{refn|Гэтая тэхніка атрымала назву з-за свайго гучання, падобнага на выдуманую групу [[Элвин и бурундуки (гурт)|Элвин и бурундуки]]<ref>{{cite web|last=Schiff|first=Mark|title=The Top 10 best Kanye West songs|url=http://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|publisher=AXS|access-date=2016-07-12|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073655/https://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|url-status=live}}</ref>.|group=~|name=}}. Дадзеная тэхніка заснавана на выкарыстанні значна паскораных сэмплаў класічных соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, што робіць гук больш высокім. Па словах рэпера, ён запазычыў дадзены стыль у RZA з групы {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru|4=Wu-Tang Clan}}, які выкарыстоўваў яго ў 1990-х гадах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. RZA станоўча адгукнуўся аб Уэст, заявіўшы што ён «вельмі моцна паважае» яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гэты стыль атрымаў вядомасць пасля выхаду альбома ''The Blueprint'', прадзюсарам якога стаў Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Пазней ён развіў яго ў сваім дэбютным альбоме, ''[[The College Dropout]]''. Пасля таго, як няскончаная версія альбома трапіла ў Інтэрнэт, Уэст вырашыў значна палепшыць альбом, дадаўшы ў кампазіцыі, у ліку іншага, струнныя інструменты і госпел-хоры<ref name="road_to_grammys3">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:West_performing.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:West_performing.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае з аркестрам у 2007 годзе]] Для працы над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', створаным пад уплывам выканаўцаў па-за жанру хіп-хоп, такіх як група {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}<ref name="rs_genius3">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст запрасіў амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джон Браян|Джона Браяна|ru|Брайон, Джон}}<ref name="mtv_brion2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На ''Late Registration'' Уэст аб'яднаў свой хіп-хоп на аснове соўла з жывой аркестравай музыкай Браяна<ref name="rs_late">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама выкарыстаў розныя перкусійныя інструменты, якія звычайна не выкарыстоўваюцца ў папулярнай ці хіп-хоп-музыцы, такія як берымбау, кітайскія званы і [[вібрафон]]<ref name="christgau_late">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Роба Шэфілда з ''[[Rolling Stone]]'', на ''Late Registration'' Уэст «спрабуе ператварыць увесь музычны свет у тэрыторыю хіп-хопа» і «знішчае ўсе клішэ, звязаныя з хіп-хопам»<ref name="rs_late2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Музычны крытык Роберт Крыстгау пісаў, што «яшчэ ніколі хіп-хоп не быў гэтак комплексным і майстэрскім»<ref name="christgau_late2">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Доўгі час Уэст быў адзіным папулярным выканаўцам, які гастраляваў са струнным аркестрам<ref name="rs_genius4">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У сваім трэцім альбоме, ''[[Graduation]]'', Уэст адышоў ад звыклага соўла<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Палічыўшы, што ў ''Late Registration'' была дрэнная структура<ref name="rs_genius5">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст вырашыў зрабіць ''Graduation'' больш шчыльным, прыбраўшы з яго скіты<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом уключаў у сябе элементы разнастайных жанраў, сярод якіх [[Электра (музыка)|электра]], дыска, [[рок-музыка]] і чыкагскі хаўс<ref name="graduation_disco2">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock2">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як [[U2]], [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. [[Файл:Roland_TR-808_(large).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Roland_TR-808_(large).jpg|злева|міні|Roland TR-808 —драм-машына, якая стала асновай альбома ''808s & Heartbreak'']] Выпушчаны пасля шэрагу асабістых узрушэнняў, чацвёрты альбом Уэста, ''[[808s & Heartbreak]]'', ашаламляльна адрозніваўся ад яго папярэдніх работ<ref name="spin_is_sampling2">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. На ім ён вырашыў адысці ад хіп-хопа ў бок электрапопа і [[Сінці-поп|сінці-попа]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні альбом шырока выкарыстоўвалася драм-машына TR-808, аўтатюн і праграмныя сінтэзатары<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гучанне альбома параўноўвалі з [[Пост-панк|пост-панкам]] 1980-х і нью-вейвам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Уэст пазней прызнаўся, што працуючы над альбомам слухаў такіх музыкаў, як [[Joy Division]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюмана|ru|Ньюман, Гэри}}, TJ Swan<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і {{Не перакладзена 3|Бой Джордж|3=ru|4=Бой Джордж}}<ref name="minimal_but_functional2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст назваў гэты альбом «першым чорным нью-вэйв-альбомам»<ref name="behind_the_mask2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Выкарыстоўваючы «мінімалістычны, але функцыянальны» падыход да стварэння музыкі<ref name="minimal_but_functional">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>, Уэст апрацоўваў свой голас аўтацюнам, змяняў вышыню гуку ў TR-808, каб атрымаць скажонае, электроннае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, пасля чаго дадаваў да ўсяго гэтага такія традыцыйныя інструменты, як японскія барабаны тайко<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У сваім пятым альбоме, ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', які сам Уэст назваў «альбомам-выбачэннем» за сваю выхадку на MTV VMA 2009<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, ён вярнуўся да хіп-хопу<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом, адзначаны крытыкамі за яго максімалісцкае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, уключае ў сябе элементы ўсіх папярэдніх альбомаў Уэста. ''[[Entertainment Weekly]]'' адзначае «раскошны соўл з ''The College Dropout'' 2004 года, сімфанічнае пышнасць ''Late Registration'', глянец ''Graduation'' 2007 года і эмацыйна знясіленыя электронныя матывы ''808s & Heartbreak'' 2008 года»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Эндзі Келман з ''[[AllMusic]]'' назваў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' «кульмінацыяй» першых пяці альбомаў рэпера, заўважыўшы, што ён «не проста запазычвае іх характарыстыкі», а аб'ядноўвае іх элементы так, што іх «цяжка аддзяліць адзін ад аднаго і пералічыць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Yeezus_tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yeezus_tour.jpg|злева|міні|270x270пкс|Уэст выступае ў 2013 годзе ў рамках Yeezus Tour]] Шосты альбом, ''[[Yeezus]]'', названы Уэстам «пратэстам супраць музыкі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, быў выкананы ў рэзкім стылі, заснаваным на розных жанрах. Музычны крытык Грег Кот у сваёй рэцэнзіі «''Yeezus'' Канье Уэста — [альбом, які] няпроста слухаць» для газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' піша: «пры першым праслухоўванні, ён варожы, рэзкі (як па гучанні, так і па тэкстах) і з'яўляецца наўмысна адштурхвае, быццам ён спецыяльна створаны з мэтай праверыць самых заўзятых фанатаў [Уэста]». Журналіст адзначыў, што альбом спалучае ў сабе элементы эйсід-хаўса 80-х, чыкагскага дрыла 2013 года ў стылі {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}} і King Louie, [[індастрыял]] 90-х і эксперыментальнага хіп-хопа ў стылі {{Не перакладзена 3|Сол Уільямс|Сола Уільямса|ru|Уильямс, Сол}}, {{Не перакладзена 3|Death Grips|3=ru|4=Death Grips}} і {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. У ліку жанраў, элементы якіх прадстаўлены ў альбоме, таксама называюцца трэп<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[панк-рок]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і [[Электра (музыка)|электра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Натхніўшыся мінімалістычным дызайнам архітэктара [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]]<ref name="behind_the_mask3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>, Уэст выкарыстаў скажоныя гукі драм-машын і «сінтэзатары, якія гучаць быццам яны паламаныя». Кампазіцыі альбома стылізаваныя пад пашкоджаныя гукавыя файлы, а вакальная частка зменена аўтацюнам і эфектамі мадуляцыі настолькі, што словы нярэдка становяцца цяжкаадметнымі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сэмплы, выкарыстаныя Уэстам у альбоме, адрозніваліся адзін ад аднаго паходжаннем: рэпер выкарыстаў як амерыканскія кампазіцыі накшталт «Strange Fruit», выкананую [[Ніна Сімон|Нінай Сымон]], так і замежныя накшталт «Gyöngyhajú lány» венгерскага рок-гурта {{Не перакладзена 3|Omega (група)|Omega|ru|Omega (группа)}} і «Are Zindagi Hai Khel» індыйскага кампазітара Рахула Дэў Бурмана<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сёмы альбом рэпера, ''[[The Life of Pablo]]'', адрозніваўся ад папярэдніх альбомаў тым, што ён не быў выпушчаны на фізічных носьбітах і Уэст працягваў уносіць у яго змены ўжо пасля выхаду<ref name="tlop_updating2">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. ''Entertainment Weekly'' адзначыў «сырую, часам нават спецыяльна пакінутую бязладнай кампазіцыю»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' назваў яго «бязладным альбомам, які выглядае так, быццам яго адмыслова стварылі такім, пасля дакладнага як лазер ''Yeezus''» і які «спраектаваны так, каб гучаць быццам над ім усё яшчэ працуюць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Часопіс ''Slant Magazine'' піша, што «альбом дзіўна звязвае розныя стадыі Канье: энтузіяста соўл-сэмплаў, забітага горам спевака пад аўтацюнам, геданістычнага авант-поп-кампазітара і індастрыял-рэп-балбатуна»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Іншы часопіс ''Slate'' заявіў, што ''The Life of Pablo'' — «вызначана падобны на альбом-барацьбу»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. == Іншая дзейнасць == [[Файл:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|злева|міні|263x263пкс|Канье Уэст у 2010 годзе]] === Індустрыя моды === Ужо стаўшы вядомым як музыка, Канье Уэст зацікавіўся індустрыяй моды і захацеў займацца дызайнам адзення<ref>{{cite web|last=Reed|first=Ryan|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-07-14|date=2015-02-20|language=en|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|url-status=live}}</ref>. У верасні 2005 года ён абвясціў, што рыхтуе сваю лінію адзення Pastelle. "Цяпер, калі я выйграў «Грэмі» і скончыў працу над ''Late Registration'', я гатовы запусціць сваю лінію адзення гэтай вясной", - заяўляў рэпер<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Праца над ёй ішла чатыры гады, асобныя яе элементы дэманстраваліся Уэстам на розных цырымоніях, аднак у 2009 годзе было абвешчана аб закрыцці лініі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У тым жа годзе Уэст, у супрацоўніцтве з [[Nike]], выпусціў снікеры<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, другая версія якіх, Air Yeezy 2, была выпушчаная ў 2012 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Увесну 2009 года былі прадстаўлены створаныя Уэстам сумесна з [[Louis Vuitton]] снікеры. Яны былі запушчаны ў продаж у чэрвені 2009 года<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага Уэст супрацоўнічаў з італьянскім дызайнерам абутку<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref> і японскім брэндам {{Не перакладзена 3|A Bathing Ape|BAPE|ru|A Bathing Ape}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2011 года Уэст прадставіў на {{Не перакладзена 3|Тыдзень моды ў Парыжы|Тыдні моды ў Парыжы|ru|Неделя моды в Париже}} сваю першую жаночую калекцыю, DW Kanye West<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яго падтрымалі такія мадэльеры, як {{Не перакладзена 3|Дын і Дэн Кейтэн|Дын і Дэн Кейтэн|ru|Дин и Ден Кейтен}}, {{Не перакладзена 3|Аліўе Тэйскенс|Аліўе Тэйскенс|4=Olivier Theyskens}} і {{Не перакладзена 3|Джэрэмі Скот|Джэрэмі Скот|ru|Скотт, Джереми}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, калекцыя атрымала прахалодныя і негатыўныя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2012 года Уэст прадставіў сваю другую калекцыю<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, якая атрымала больш станоўчыя водгукі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2013 года стала вядома, што Уэст спыніў супрацоўніцтва з Nike і працуе з [[Adidas]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лютым 2015 года былі прадстаўлены сумесныя з Adidas снікеры Yeezy 750 Boost<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2015 года была прадстаўлена першая сумесная лінія адзення Adidas і Канье Уэста, Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў, часопіс [[Vogue]] адзначыў «мілітарысцкі аспект» — калекцыя была створана пасля таго, як Уэст ўбачыў беспарадкі ў Англіі ў 2011 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2015 года былі прадстаўлены другія створаныя сумесна з Adidas снікёры, Yeezy Boost 350<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У верасні 2015 года, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў калекцыю адзення Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад Adidas<ref name="yeezy_season22">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку ён прадставіў чаравікі Yeezy 950 Boot, створаныя сумесна з Adidas<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. 11 лютага 2016 года, адначасова з прэзентацыяй яго альбома ''The Life of Pablo'', у Мэдысан-сквер-гардэн была прадстаўлена калекцыя адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Бізнес === У 2004 годзе, неўзабаве пасля выпуску дэбютнага альбома ''The College Dropout'', Канье Уэст заснаваў лэйбл GOOD Music, у супрацоўніцтве з [[Sony BMG]]. Першымі музыкамі лэйбла сталі сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Common|3=ru|4=Common}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|Джон Леджэнд|ru|Ледженд, Джон}}<ref name="complete_history_good2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У цяперашні час у ліку артыстаў лэйбла: сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Big Sean}}, Mirza Ragimkhanov, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|Теяна Тэйлар|Теяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}}, {{Не перакладзена 3|Mos Def|Mos Def|ru|Mos Def}}, {{Не перакладзена 3|D’banj|4=D’banj}} і Джон Леджэнд, а таксама прадзюсары, у ліку якіх, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|3=ru|4=Трэвіс Скот}}, {{Не перакладзена 3|No I.D.|4=No I.D.}}, {{Не перакладзена 3|Джэф Баскер|Джэф Баскер|4=Jeff Bhasker}} і {{Не перакладзена 3|S1 (прадюсар)|S1|4=S1 (producer)}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2015 года Уэст прызначыў рэпера Pusha T на пасаду прэзідэнта лэйбла<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2008 годзе рэпер абвясціў, што збіраецца адкрыць дзесяць рэстаранаў сеткі хуткага харчавання {{Не перакладзена 3|Fatburger|4=Fatburger}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Было адкрыта два рэстарана, аднак адзін з іх неўзабаве зачыніўся<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а другі быў выкуплены самой сеткай<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У студзені 2012 года Уэст абвясціў аб стварэнні крэатыўнага агенцтва {{Не перакладзена 3|DONDA|4=DONDA}}, названы ў гонар яго маці<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У анонсе Уэст заявіў, што кампанія «працягне тое, што не паспеў скончыць [[Стыў Джобс]]» і што яна будзе «збіраць найвялікшых мысляроў і змяшчаць іх у крэатыўную прастору, у якой яны змогуць абменьвацца ідэямі». Мэтай кампаніі было заяўлена «стварэнне прадуктаў і ўражанняў, якія людзі захочуць і змогуць набыць»<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Крытыкі адзначалі мінімалістычную стылістыку прадуктаў кампаніі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2015 года было абвешчана, што Уэст стаў саўладальнікам сэрвісу струменевага вяшчання [[Tidal]]. Сэрвіс спецыялізуецца на трансляцыі lossless-аўдыё (cціск аўдыя без страт) і кліпаў высокага дазволу. Усяго сэрвісам кіруюць 16 музыкаў, сярод якіх, акрамя Уэста, [[Беёнсэ|Беёнсе]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, [[Рыяна]], [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]] і [[Нікі Мінаж]]<ref name="tidal_value">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Гэта стала магчымым пасля таго, як Jay-Z выкупіў матчыну кампанію сэрвісу, {{Не перакладзена 3|Aspiro|4=Aspiro}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Ідэяй Tidal стаў сэрвіс, кіраваны артыстамі<ref name="tidal_value2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, паколькі адзін з найбольш вядомых сэрвісаў струменевага вяшчання, [[Spotify]], крытыкаваўся за нізкія выплаты<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. «Асноўная праблема-прымусіць усіх зноў паважаць музыку, разумець яе каштоўнасць», - заявіў Jay-Z У прэс-рэлізе<ref name="tidal_value3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Філантропія === У 2003 годзе Канье Уэст заснаваў у [[Чыкага]] ўласны [[Дабрачыннасць|дабрачынны фонд]] Kanye West Foundation, створаны з мэтай дапамагчы маладым і паменшыць непісьменнасць<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У жніўні 2007 года фонд правёў дабрачынны канцэрт, на якім было сабрана больш за 500 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Пасля смерці маці рэпер пераназваў фонд у The Dr. Donda West Foundation<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а ў 2011 годзе — цалкам закрыў яго<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2013 годзе Уэст, сумесна са сваім сябрам рэперам {{Не перакладзена 3|Rhymefest|4=Rhymefest}} і яго жонка Доні Сміт, адкрыў некамерцыйную арганізацыю Donda's House<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У ёй, у рамках праграмы Got Bars?, праводзіліся ўрокі для падлеткаў 15-24 гадоў, на якіх іх навучалі стварэнню музыкі. Акрамя гэтага былы прафесійны футбаліст праводзіў з імі заняткі па [[Ёга|ёзе]] і [[Фітнес|фітнесу]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст прымаў актыўны ўдзел у многіх дабрачынных акцыях, канцэртах і розных зборах сродкаў: для дапамогі пацярпелым ад урагану «Катрына», фестывалі Жывая Планета Зямля<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, [[Сусветны дзень водных рэсурсаў|Сусветным дні водных рэсурсаў]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, дабрачынных марафонах [[Nike]], а таксама сумеснай з [[MTV]] праграме дапамогі вайскоўцам, якія вярнуліся з [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * [[The College Dropout]] ([[2004]]) * [[Late Registration]] ([[2005]]) * [[Graduation (альбом)|Graduation]] ([[2007]]) * [[808s & Heartbreak]] ([[2008]]) * My Beautiful Dark Twisted Fantasy (2010) * Yeezus (2013) * The Life of Pablo (2016) * Ye (2018) * Jesus Is King (2019) * Donda (2021) * Donda 2 (2022) * [[Bully (альбом)|Bully]] (2026) '''Альбомы ў суаўтарстве''' * Watch the Throne (2011) (разам з [[Jay-Z]]) * Kids See Ghosts (2018) (разам з Kid Cudi, як дуэт Kids See Ghosts) * Vultures 1 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Vultures 2 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Never Stop (2025) (міні-альбом, разам з King Combs) '''Кампіляцыі''' * Cruel Summer (2012) (альбом-кампіляцыя артыстаў заснаванага Уэстам лэйбла GOOD Music) == Крыніцы == <references group="~" /> {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Category:Kanye West}} * [http://www.kanyeyeezy.com/ Fansite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130804143649/http://kanyeyeezy.com/ |date=4 жніўня 2013 }} * [http://www.kanyeuniversecity.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090730091844/http://www.kanyeuniversecity.com/ |date=30 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}{{Канье Уэст}} {{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Уэст Канье}} [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Канье Уэст| ]] rl0i3y8ezq6cmomct7g55t5fgtl626b 0 53171 5127022 4559077 2026-04-16T03:16:52Z Д.Ильин 29689 5127022 wikitext text/x-wiki '''Машына пастаяннага току''' (рухавік пастаяннага току, генератар пастаяннага току, МПТ, РПТ, ГПТ) — гэта электрамеханічны ператваральнік энергіі (механічнай у электрычную). Усе электрычныя машыны МПТ зварачальныя. Машына пастаяннаго току ствараецца з [[Сінхронныя машыны|сінхронна]] звернутай канструкцыі, калі яё якар забяспечыць калектарам, які ў генератарным рэжыме грае ролю выпрамніка, а ў рухавіковым — пераўтваральніка частаты. Дзякуючы наяўнасці калектара па абмотцы якара праходзіць [[пераменны ток]], а ў знешнім контуры, звязанным з якарам, — [[Пастаянны ток|пастаянны]]. == Віды == МПТ можна падзяліць на наступныя віды: '''Па спосабу ўзбуджэння''' [[Выява:Serie Shunt Coumpound.svg|thumb|300px|Прынцыповыя электрасхемы МПТ: A-паралельнага ўзбуджэння, B-паслядоўнага ўзбуджэння, C-смешаннага ўзбуджэння]] * [[Рухавік пастаяннага тока незалежнага ўзбуджэння|МПТ незалежнага ўзбуджэння]] * МПТ паралельнага ўзбуджэння * [[Рухавік пастаяннага тока паслядоўнага ўзбуджэння|МПТ паслядоўнага ўзбуджэння]] * МПТ смешаннага ўзбуджэння '''Па віду камутацыі''' * Камутацыйныя * Без камутацыі == Гл. таксама == * [[Машына пераменнага току]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Электрычныя машыны]] r3q5walfi4dwhwlp57z6ahzudetrf8j 0 53913 5127019 542541 2026-04-16T00:03:13Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Адам Більдзюкевіч]] 5127019 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Адам Більдзюкевіч]] bnv2j1dxs8zkerlndh8khlahp5d7p6k 0 62323 5127165 1685297 2026-04-16T09:34:34Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Галатурыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127165 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Sea cucumber.jpg |image title = |image descr = {{bt-bellat|Марскі агурок{{!}}Марскі агурок (галатурыя)|Trachythyone elongata}} |regnum = Жывёлы |parent = |rang = |latin = Holothuroidea |author = de Brainville, 1834 |syn = |typus = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |children name = Падкласы і атрады |children = * Падклас {{bt-latbel|Apodacea|}} ** {{bt-latbel|Apodida|}} ** {{bt-latbel||Molpadiida}} * Падклас {{bt-latbel|Aspidochirotacea|}} ** {{bt-latbel|Aspidochirotida|}} ** {{bt-latbel|Elasipodida|}} * Падклас {{bt-latbel|Dendrochirotacea|}} ** {{bt-latbel|Dactylochirotida|}} ** {{bt-latbel|Dendrochirotida|}} |wikispecies = Holothuroidea |commons = Category:Holothuroidea | itis = 158140 | ncbi = 7705 |eol = 2012 }} '''Галатурыі''' або '''Марскія кубынкі''', або '''Марскія агуркі''' (''Holothuroidea'') — клас беспазваночных жывёл тыпу [[Ігласкурыя|ігласкурых]]. Віды, што ўжываюць у ежу, маюць агульную назву «'''трэпанг'''». Сучасная фаўна прадстаўлена 1150 відамі, падзеленымі на 6 атрадаў, якія адрозніваюцца адзін ад аднаго формай щупальцаў і вапнавых кольцаў, а таксама наяўнасцю некаторых унутраных органаў. Самае старое скамянелая галатурыя адносяцца да сілурыйскага перыяда. [[Катэгорыя:Ігласкурыя]] [[Катэгорыя:Галатурыі]] kha1zr52sefnoy2c61pqzj2khuikv1r 0 62651 5127159 4965418 2026-04-16T09:32:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Славутасць */ 5127159 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Панізоўе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Лагойскі |сельсавет = Лагойскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017082 }} {{Значэнні|Спасылка=Панізоўе}} '''Панізо́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Panizoŭje}}, {{lang-ru|Понизовье}}) — [[вёска]] ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Гайна (рака)|Гайна]]. Уваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Размешчана за 8 км на ўсход ад [[Лагойск]]а. Панізоўе ўваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Колькасць насельніцтва на 2003 г. склала 87 чалавек. == Гісторыя == У 18 ст. вёска ў складзе фальварка [[Заазер’е (Лагойскі раён)|Заазер'е]], уласнасць віленскага капітула, у другой палавіне ўладанне [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] і [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Паводле рэвізіі [[1795]] г. 16 двароў, 126 жыхароў. У [[1811]] г. вёска, 87 рэвізскіх душ мужчынскага полу, уласнасць графа [[Пій Тышкевіч|П. Тышкевіча]]. У [[1813]] г. на могілках пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква. У [[1833]] г. у складзе маёнтка [[Лагойск]]. З [[1866]] г. вёска адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыход Свята-Мікалаеўскай царквы. == Славутасць == * [[Гарадзішча (Панізоўе)|Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Замак на левым беразе р. [[Гайна (рака)|Гайна]] за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Панізоўе Лагойскага раёна — {{ГККРБ 4|613В000262}}. * Канюшня. Пабудаваная з дрэва ў [[1912]] г. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Міхайлаўская царква (Панізоўе)|Свята-Міхайлаўская царква]]. Пабудавана ў [[1813]] г. Царква — помнік народнага драўлянага [[дойлідства]]. Знаходзілася на могілках. Была пабудавана прамавугольным у плане зрубам (12,5 х 10,5 х 5,5 сажня). Над яго двухсхільным дахам узвышалася 4-слуповая званічка, 2 бакавыя вокны асвятлялі малітоўную залу. Была прыпісана да [[Свята-Мікалаеўская царква ў Лагойску|Свята-Мікалаеўская царквы]] ў [[Лагойск]]у. == Выбітныя асобы == * [[Уладзімір Рудак]] — партызан-разведчык, удзельнік аперацыі па ліквідацыі [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=melapani Панізоўе] на [[Radzima.org]] {{Лагойскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лагойскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]] kvffp4x8ec10cw25uc8iay95k6o4gwy 5127160 5127159 2026-04-16T09:33:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5127160 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Панізоўе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Лагойскі |сельсавет = Лагойскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017082 }} {{Значэнні|Спасылка=Панізоўе}} '''Панізо́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Panizoŭje}}, {{lang-ru|Понизовье}}) — [[вёска]] ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Гайна (рака)|Гайна]]. Уваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Размешчана за 8 км на ўсход ад [[Лагойск]]а. Панізоўе ўваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Колькасць насельніцтва на 2003 г. склала 87 чалавек. == Гісторыя == Паводле сучасных сфрагістычных і археалагічных даследаванняў, у першай палове XII&nbsp;стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Панізоўя, на левым беразе ракі [[Гайна (рака)|Гайна]] каля гарадзішча, знаходзілася паселішча, якое з'яўлялася буйным цэнтрам вытворчасці свінцовых пломб (так званых «малых сфрагісаў»). У гэтым месцы выяўлена найбольшая ў Беларусі канцэнтрацыя старажытнарускіх пломб з кірылічнай слупчатай легендай ''«ноъ|гродъ»'' і паяснай выявай [[святы Барыс|святога Барыса]], якія даследчыкі звязваюць з полацкім князем [[Барыс Усяславіч|Барысам Усяславічам]]. Разам з дзясяткамі пломб на ворным полі былі знойдзены свінцовыя нарыхтоўкі (не менш за 43 адзінкі) і фрагмент [[літнік|літніка]] са слядамі ліцейных швоў, што сведчыць пра поўны цыкл вытворчасці сфрагісаў на гэтым месцы. Верагодна, тут размяшчаўся пагост, адзін з гандлёвых, мытных або фіскальных пунктаў [[Лагойскае княства|Лагойскага княства]] ці загарадная рэзідэнцыя ўладароў горада{{sfn|Барэйша|2024|с=11-15}}. У 18 ст. вёска ў складзе фальварка [[Заазер’е (Лагойскі раён)|Заазер'е]], уласнасць віленскага капітула, у другой палавіне ўладанне [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] і [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Паводле рэвізіі [[1795]] г. 16 двароў, 126 жыхароў. У [[1811]] г. вёска, 87 рэвізскіх душ мужчынскага полу, уласнасць графа [[Пій Тышкевіч|П. Тышкевіча]]. У [[1813]] г. на могілках пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква. У [[1833]] г. у складзе маёнтка [[Лагойск]]. З [[1866]] г. вёска адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыход Свята-Мікалаеўскай царквы. == Славутасць == * [[Гарадзішча (Панізоўе)|Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Замак на левым беразе р. [[Гайна (рака)|Гайна]] за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Панізоўе Лагойскага раёна — {{ГККРБ 4|613В000262}}. * Канюшня. Пабудаваная з дрэва ў [[1912]] г. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Міхайлаўская царква (Панізоўе)|Свята-Міхайлаўская царква]]. Пабудавана ў [[1813]] г. Царква — помнік народнага драўлянага [[дойлідства]]. Знаходзілася на могілках. Была пабудавана прамавугольным у плане зрубам (12,5 х 10,5 х 5,5 сажня). Над яго двухсхільным дахам узвышалася 4-слуповая званічка, 2 бакавыя вокны асвятлялі малітоўную залу. Была прыпісана да [[Свята-Мікалаеўская царква ў Лагойску|Свята-Мікалаеўская царквы]] ў [[Лагойск]]у. == Выбітныя асобы == * [[Уладзімір Рудак]] — партызан-разведчык, удзельнік аперацыі па ліквідацыі [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=melapani Панізоўе] на [[Radzima.org]] {{Лагойскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лагойскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]] ex5dtymtlq2h3k1jnu1f4f0z76s6rsn 5127162 5127160 2026-04-16T09:33:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Славутасць */ 5127162 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Панізоўе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Лагойскі |сельсавет = Лагойскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017082 }} {{Значэнні|Спасылка=Панізоўе}} '''Панізо́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Panizoŭje}}, {{lang-ru|Понизовье}}) — [[вёска]] ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Гайна (рака)|Гайна]]. Уваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Размешчана за 8 км на ўсход ад [[Лагойск]]а. Панізоўе ўваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Колькасць насельніцтва на 2003 г. склала 87 чалавек. == Гісторыя == Паводле сучасных сфрагістычных і археалагічных даследаванняў, у першай палове XII&nbsp;стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Панізоўя, на левым беразе ракі [[Гайна (рака)|Гайна]] каля гарадзішча, знаходзілася паселішча, якое з'яўлялася буйным цэнтрам вытворчасці свінцовых пломб (так званых «малых сфрагісаў»). У гэтым месцы выяўлена найбольшая ў Беларусі канцэнтрацыя старажытнарускіх пломб з кірылічнай слупчатай легендай ''«ноъ|гродъ»'' і паяснай выявай [[святы Барыс|святога Барыса]], якія даследчыкі звязваюць з полацкім князем [[Барыс Усяславіч|Барысам Усяславічам]]. Разам з дзясяткамі пломб на ворным полі былі знойдзены свінцовыя нарыхтоўкі (не менш за 43 адзінкі) і фрагмент [[літнік|літніка]] са слядамі ліцейных швоў, што сведчыць пра поўны цыкл вытворчасці сфрагісаў на гэтым месцы. Верагодна, тут размяшчаўся пагост, адзін з гандлёвых, мытных або фіскальных пунктаў [[Лагойскае княства|Лагойскага княства]] ці загарадная рэзідэнцыя ўладароў горада{{sfn|Барэйша|2024|с=11-15}}. У 18 ст. вёска ў складзе фальварка [[Заазер’е (Лагойскі раён)|Заазер'е]], уласнасць віленскага капітула, у другой палавіне ўладанне [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] і [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Паводле рэвізіі [[1795]] г. 16 двароў, 126 жыхароў. У [[1811]] г. вёска, 87 рэвізскіх душ мужчынскага полу, уласнасць графа [[Пій Тышкевіч|П. Тышкевіча]]. У [[1813]] г. на могілках пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква. У [[1833]] г. у складзе маёнтка [[Лагойск]]. З [[1866]] г. вёска адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыход Свята-Мікалаеўскай царквы. == Славутасць == * [[Гарадзішча (Панізоўе)|Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Замак на левым беразе р. [[Гайна (рака)|Гайна]] за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Панізоўе Лагойскага раёна — {{ГККРБ 4|613В000262}}. Вакол гарадзішча існавала селішча XI—XII&nbsp;стагоддзяў, на тэрыторыі якога ў 2015—2021&nbsp;гадах быў выяўлены буйны комплекс старажытнарускіх свінцовых пломб і нарыхтовак для іх вырабу{{sfn|Барэйша|2024|с=12-14}}. * Канюшня. Пабудаваная з дрэва ў [[1912]] г. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Міхайлаўская царква (Панізоўе)|Свята-Міхайлаўская царква]]. Пабудавана ў [[1813]] г. Царква — помнік народнага драўлянага [[дойлідства]]. Знаходзілася на могілках. Была пабудавана прамавугольным у плане зрубам (12,5 х 10,5 х 5,5 сажня). Над яго двухсхільным дахам узвышалася 4-слуповая званічка, 2 бакавыя вокны асвятлялі малітоўную залу. Была прыпісана да [[Свята-Мікалаеўская царква ў Лагойску|Свята-Мікалаеўская царквы]] ў [[Лагойск]]у. == Выбітныя асобы == * [[Уладзімір Рудак]] — партызан-разведчык, удзельнік аперацыі па ліквідацыі [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=melapani Панізоўе] на [[Radzima.org]] {{Лагойскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лагойскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]] bibl8824jn4mvx2zluojrf8h6fmx4s8 5127164 5127162 2026-04-16T09:34:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Выбітныя асобы */ 5127164 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Панізоўе |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = 90 |шырыня сцяга = 160 |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 12|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 57|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Лагойскі |сельсавет = Лагойскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243017082 }} {{Значэнні|Спасылка=Панізоўе}} '''Панізо́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Panizoŭje}}, {{lang-ru|Понизовье}}) — [[вёска]] ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Гайна (рака)|Гайна]]. Уваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Размешчана за 8 км на ўсход ад [[Лагойск]]а. Панізоўе ўваходзіць у склад [[Лагойскі сельсавет|Лагойскага сельсавета]]. Колькасць насельніцтва на 2003 г. склала 87 чалавек. == Гісторыя == Паводле сучасных сфрагістычных і археалагічных даследаванняў, у першай палове XII&nbsp;стагоддзя на тэрыторыі сучаснага Панізоўя, на левым беразе ракі [[Гайна (рака)|Гайна]] каля гарадзішча, знаходзілася паселішча, якое з'яўлялася буйным цэнтрам вытворчасці свінцовых пломб (так званых «малых сфрагісаў»). У гэтым месцы выяўлена найбольшая ў Беларусі канцэнтрацыя старажытнарускіх пломб з кірылічнай слупчатай легендай ''«ноъ|гродъ»'' і паяснай выявай [[святы Барыс|святога Барыса]], якія даследчыкі звязваюць з полацкім князем [[Барыс Усяславіч|Барысам Усяславічам]]. Разам з дзясяткамі пломб на ворным полі былі знойдзены свінцовыя нарыхтоўкі (не менш за 43 адзінкі) і фрагмент [[літнік|літніка]] са слядамі ліцейных швоў, што сведчыць пра поўны цыкл вытворчасці сфрагісаў на гэтым месцы. Верагодна, тут размяшчаўся пагост, адзін з гандлёвых, мытных або фіскальных пунктаў [[Лагойскае княства|Лагойскага княства]] ці загарадная рэзідэнцыя ўладароў горада{{sfn|Барэйша|2024|с=11-15}}. У 18 ст. вёска ў складзе фальварка [[Заазер’е (Лагойскі раён)|Заазер'е]], уласнасць віленскага капітула, у другой палавіне ўладанне [[Тызенгаўзы|Тызенгаўзаў]] і [[Тышкевічы|Тышкевічаў]]. Паводле рэвізіі [[1795]] г. 16 двароў, 126 жыхароў. У [[1811]] г. вёска, 87 рэвізскіх душ мужчынскага полу, уласнасць графа [[Пій Тышкевіч|П. Тышкевіча]]. У [[1813]] г. на могілках пабудавана драўляная Свята-Міхайлаўская царква. У [[1833]] г. у складзе маёнтка [[Лагойск]]. З [[1866]] г. вёска адносілася да Лагойскага праваслаўнага прыход Свята-Мікалаеўскай царквы. == Славутасць == * [[Гарадзішча (Панізоўе)|Гарадзішча]] перыяду ранняга жалезнага веку, ва ўрочышчы Замак на левым беразе р. [[Гайна (рака)|Гайна]] за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Панізоўе Лагойскага раёна — {{ГККРБ 4|613В000262}}. Вакол гарадзішча існавала селішча XI—XII&nbsp;стагоддзяў, на тэрыторыі якога ў 2015—2021&nbsp;гадах быў выяўлены буйны комплекс старажытнарускіх свінцовых пломб і нарыхтовак для іх вырабу{{sfn|Барэйша|2024|с=12-14}}. * Канюшня. Пабудаваная з дрэва ў [[1912]] г. === Страчаная спадчына === * [[Свята-Міхайлаўская царква (Панізоўе)|Свята-Міхайлаўская царква]]. Пабудавана ў [[1813]] г. Царква — помнік народнага драўлянага [[дойлідства]]. Знаходзілася на могілках. Была пабудавана прамавугольным у плане зрубам (12,5 х 10,5 х 5,5 сажня). Над яго двухсхільным дахам узвышалася 4-слуповая званічка, 2 бакавыя вокны асвятлялі малітоўную залу. Была прыпісана да [[Свята-Мікалаеўская царква ў Лагойску|Свята-Мікалаеўская царквы]] ў [[Лагойск]]у. == Выбітныя асобы == * [[Уладзімір Рудак]] — партызан-разведчык, удзельнік аперацыі па ліквідацыі [[Вільгельм Кубэ|В. Кубэ]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/pub/miesta.php?lang=by&miesta_id1=melapani Панізоўе] на [[Radzima.org]] {{Лагойскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Лагойскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]] 7ba96k166glndbouh2xhyxnpj9qbii2 0 68721 5127152 4733004 2026-04-16T09:24:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127152 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Барысаглебская царква}} {{Храм |Тып храма = Сабор |Беларуская назва =Сабор святых мучанікаў-страстацерпцаў благаверных князёў Барыса і Глеба |Арыгінальная назва = |Выява = Church of Saints Boris and Gleb, Navahrudak 2018.jpg |Подпіс выявы = Барысаглебская царква ў Навагрудку |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Навагрудак |Каардынаты = |Канфесія = праваслаўе |Епархія = Наваградская і Лідская |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = [[Сабор (храм)|Сабор]] |Архітэктурны стыль = [[готыка]], <br />[[сармацкае барока]], <br />[[Псеўдарускі стыль|псеўдарускі]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = гетман [[Канстанцін Астрожскі]], <br />мітрапаліт [[Іосіф Солтан]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1517 |Заканчэнне будаўніцтва = 1519 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзеючы |Сайт = |Commons = Church of Saints Boris and Gleb, Navahrudak }} '''Навагрудская Барысаглебская царква''' — помнік архітэктуры XII—XVII стст. у горадзе [[Навагрудак|Навагрудку]]. == Гісторыя == Мураваны саборны храм існаваў у Навагрудку ўжо ў XII&nbsp;стагоддзі (у дакуменце 1480&nbsp;года ён згадваецца як пабудаваны «з даўніх вякоў»){{sfn|Барэйша|2024|с=26}}. Сучасная царква ўзведзена на месцы гэтага старажытнага храма, пабудаванага, паводле археалагічнай стратыграфіі, у другой чвэрці XII&nbsp;стагоддзя (1120—1130-я гады). Даследаванні архітэктурных дэталей паказалі, што першапачатковая царква была ўзведзена [[полацкая школа дойлідства|полацка-віцебскімі будаўнічымі арцелямі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=27}}. Сцены храма першай паловы XII&nbsp;стагоддзя былі складзены з вапняковых [[туф]]авых блокаў і нязначных уставак [[плінфа|плінфы]] як [[Крыжова-купальны храм|крыжовакупальны храм]]. Пазней вакол храма ўзведзена [[галерэя]], зробленая з плінфы ў тэхніцы [[муроўка са схаваным радам|муроўкі «са схаваным радам»]] (так званага «ўтопленага раду»). Гэтая тэхніка, у адрозненне ад роўнаслойнай муроўкі, якую ў гэты час пачалі [[Гродзенская школа дойлідства|выкарыстоўваць у Гродне і Ваўкавыску]], з'яўляецца характэрнай асаблівасцю менавіта [[Полацкая школа дойлідства|полацкай школы дойлідства]] [[XII стагоддзе|XII ст.]] і сведчыць пра шчыльныя сувязі Навагрудка з Полацкай зямлёй у першай палове XII&nbsp;стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=28}}. Мяркуецца, што будаўніцтва храма, прысвечанага [[святыя Барыс і Глеб|святым Барысу і Глебу]] (храм выконваў ролю патранальнага свяцілішча), непасрэдна звязана з дзейнасцю полацкага князя [[Барыс Усяславіч|Барыса Усяславіча]], духоўным патронам якога быў святы Барыс, і з'яўлялася праявай яго ўлады ці ўплыву ў Верхнім Панямонні ў той час{{sfn|Барэйша|2024|с=29-30, 37}}. Храм быў размаляваны фрэскамі, меў прыгожую маёлікавую падлогу з разнастайных паліваных керамічных плітак: квадратных, прамавугольных і трохвугольных. Дах быў накрыты свінцовымі лістамі. Падчас яго будаўніцтва выкарыстаны [[галаснікі]]. З [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] пры храме існаваў мужчынскі праваслаўны манастыр (з [[1624]]&nbsp;г.&nbsp;— жаночы, з [[1628]]&nbsp;г.&nbsp;— мужчынскі манастыр [[Ордэн базыльян святога Ісафата|базыльян]] (гл. [[Навагрудскі Барысаглебскі манастыр]]), з [[1839]]&nbsp;г. праваслаўная царква). === Перабудовы XVI—XVII стагоддзяў === У пачатку [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] і асабліва ў першай чвэрці [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] храм цалкам перабудаваны: знікла галерэя, значна павялічыліся яго памеры. Узведзены 3-нефавы зальны будынак з 5-граннай апсідай, зорчатымі скляпеннямі ў стылі позняй готыкі. Фасады падзелены шматлікімі радамі тонкіх вертыкальных калон-лапатак, якія ў верхняй частцы пераходзяць у пояс са спічастых арак. Вуглы будынка ўмацаваны 6-граннымі контрфорсамі. Падлога з квадратных і фігурных паліваных і непаліваных плітак (таўшчыня 4—5 см.). У [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] храм быў накрыты паліванай зялёнай і светла-карычневай дахоўкай. === Перабудова XIX стагоддзя === У [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] фасады храма цалкам перабудаваны. Архітэктурнае рашэнне было заснавана на традыцыйным для [[Псеўдарускі стыль|рэтраспектыўна-рускага стылю]] выкарыстанні формаў маскоўска-яраслаўскага дойлідства [[XVII ст.]] Праектам рэканструкцыі прадугледжвалася змяненне сілуэту [[атык]]а (трохчастковае завяршэнне з трохдольных [[Какошнік (архітэктура)|какошнікаў]]), ліштвы на праёмах вежаў, а таксама ў цэнтральным акне заходняга фасада, раскрыццё праёму [[званіца|званіцы]], пластычная раскрапоўка заходняй сцяны, стварэнне над асноўным аб’ёмам вялікага «глухога» драўлянага [[Барабан (архітэктура)|барабана]], «[[васьмярык]] на [[Чацвярык (збудаванне)|чацвярыку]]» з шатровым завяршэннем з какошнікамі на развітых карнізах і цыбульнай глаўкай. Падобнае завяршэнне мелі і вежы, якія фланкіравалі заходні фасад<ref name="naviny"/>. [[Файл:Church of St. Barys And St. Hlieb in Navahradak, N. Orda.jpg|thumb|left|На малюнку Н. Орды (ХІХ ст.)]] Адначасова быў створаны драўляны чатырохярусны [[іканастас]] у 30 [[абраз]]оў. У верасні [[1876]] г. ў прысутнасці 10 тыс. вернікаў уладыка [[Аляксандр (Дабрынін)]] асвяціў перабудаваны храм. === Найноўшы час === У 1923—24 гг. храм зноў рэканструяваны: замест драўлянага барабана з галоўкай адноўлена першапачатковае скляпенне, умацаваны падмурак. Пасля Другой сусветнай вайны будынак царквы выкарыстоўваўся як архівасховішча. Адноўлена і адкрыта для набажэнстваў у 1990-х гг<ref name="radzima"/>. === Рэстаўрацыйныя працы === У 1989 годзе падчас рэканструкцыі былі разабраны вежы, была зроблена так званая рэстаўрацыя на прамежкавы этап<ref name="naviny"/>. У чэрвені [[2010]] года [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхата]] пачаў рэстаўрацыю царквы (навуковы кіраўнік [[Генадзь Лаўрэцкі|Г. Лаўрэцкі]]), у выніку якой у лістападзе таго ж года на вежы царквы паставілі какошнікі з шатрамі, завершанымі пазалочанымі [[купал-цыбуліна|купаламі-цыбулінамі]]. У сувязі з гэтым старшыня [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Таварыства аховы помнікаў]] [[Антон Астаповіч]] звярнуўся з лістом у [[Міністэрства культуры Беларусі|Міністэрства культуры]] з просьбай спыніць працы і прыцягнуць да адказнасці тых, хто ініцыяваў і дазволіў парушэнне закона (рэканструкцыя праводзілася без дазволу Міністэрства культуры і пратакола паседжання навукова-метадычнага савета ад [[3 лістапада]], які павінен быў гэтаму дазволу папярэднічаць)<ref>Печанко С. [http://nn.by/?c=ar&i=45974 Дык хто ж дазволіў перарабляць царкву ў Наваградку?] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[15 лістапада]] [[2011]].</ref>. Ён просіць распачаць у адносінах да прыходу царквы і адказных супрацоўнікаў Навагрудскага райвыканкама адміністрацыйную справу (за парушэннем пунктаў 2 і 4 артыкулу 10 «Закона аб ахове гістарычна-культурнай спадчыны»). Апроч таго, А. Астаповіч звярнуўся ў наваградскую пракуратуру<ref>Печанко С. [http://nn.by/?c=arprint&i=45950 На навагрудскай царкве Барыса і Глеба ўсталёўваюць «цыбуліны»]{{Недаступная спасылка}} // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[14 лістапада]] [[2010]].</ref>. Г. Лаўрэцкі ў адказ заявіў, што «тыя, хто падняў шум», асабліва не разабраліся ў сітуацыі і зрабілі паспешныя высновы і спаслаўся на [[Венецыянская хартыя|Венецыянскую хартыю]], якая гаворыць, што мэтай рэстаўрацыі з’яўляецца не вяртанне першапачатковага аблічча аб’екту, і ўжо тым больш не прамежкавага, а аднаўленне помніка ва ўсёй яго гісторыі — захаванне ўсіх яго стылістычных напластаванняў<ref name="naviny">[http://naviny.by/rubrics/society/2010/07/09/ic_articles_116_168524/ О стены Борисоглебской церкви ломают копья]</ref>. Рэстаўрацыя прадугледжвае таксама расчыстку фасада для адкрыцця аўтэнтычнага муру [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] і адкрыццё галерэі і сцен у стылі готыкі XII стагоддзя<ref name="naviny"/>. == Архітэктура == Храм уяўляе сабой прамавугольны пад [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] карабель, які пераходзіць у больш нізкую 5-гранную [[Апсіда|апсіду]] пад асобным вальмавым дахам. Першапачаткова высокі двухсхільны дах над асноўным аб’ёмам з усходу і захаду завяршаўся мураванымі шчытамі. У плане няправільны (крыху звужаны з заходняга боку) прамавугольнік шырынёю 16 м. Галоўны фасад фланкіраваны дзвюма [[Шацёр (архітэктура)|шатровымі]] [[вежа]]мі (васьмярык на чацверыку), паміж якімі выступае нізкі [[прытвор]]. Рысы [[рэтраспектыўна-рускі стыль|рэтраспектыўна-рускага стылю]] прыўнеслі ў архітэктуру храма завяршэнні вежаў у выглядзе невысокіх граненых шатроў з [[макаўка]]мі і каронай [[Какошнік (архітэктура)|какошнікаў]] у аснаванні. Бакавыя фасады члянёны гранёнымі [[контрфорс]]амі, плоскімі [[пілон]]амі, высока ўзнятымі стральчатымі аконнымі праёмамі, дэкарыраваны спляценнем [[аркатура|аркатур]]. Струмень вертыкалей нервюр, граняў контрфорсаў, вялікіх стральчатых вокнаў стварае непаўторнае аблічча гэтай святыні<ref name="radzima">{{radzima|1657}}</ref>. === Інтэр’ер === Чатыры слупы пасярэдзіне падзяляюць [[інтэр'ер]] храма на дзевяць частак ([[травея|травей]]). 3 іх тры сярэднія блізкія да квадрата, а астатнія прамавугольныя. Травеі паміж сабою падзелены [[падпружная арка|падпружнымі аркамі]] і перакрыты крыжовымі [[нервюры|нервюрнымі скляпеннямі]]. Пры гэтым рэбры нервюр не аддзяляюцца ад апор гарызантальнымі цягамі, што надае інтер’еру гатычную ўзнёсласць. Асабліва прыгожым [[зоркавае скляпенне|зоркавым]] малюнкам нервюр вылучаецца перадалтарнае скляпенне<ref name="radzima"/>. Цэнтральны [[неф]] завершаны мураваным [[іканастасам]] [[XVIII ст.]], першы ярус якога складаецца з масіўных слупоў; па цэнтры другога яруса — паўцыркульны праём для алтарнага абраза; трэці ярус аддзелены ад папярэдняга магутным [[антаблемент]]ам<ref name="radzima"/>. == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" caption="Старыя выявы царквы Святых Барыса і Глеба"> Выява:Church of St. Barys and St. Hleb in Navahradak.jpg|На здымку 2-й пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Выява:Navahradak, carkva (1867).jpg|З «Памятнай кніжкі Мінскай губерні», [[1867]] Выява:Navahradak, carkva (1916).jpg|Пасля перабудовы, [[1916]] Выява:Церква Святих Бориса і Гліба в Новогрудку.jpg|Інтэр'ер, [[1930-я]] </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Пацір з Навагрудка]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Трусов, О. А.'' Борисоглебская церковь XII в. из Новогрудка // Памятники старины: Концепции. Открытия. Версии. Том 2. — СПб. — Псков, 1997. * ''Варавва А. Г.'' Новогрудский район. Край замков, рыцарей и поэтов / ред. Н. А. Плыткевич — Мн.: РИФТУР, 2008. — С. 10. — 40 с. — (Жемчужины Беларуси). — 3000 экз. — ISBN 978-985-6700-73-9. * {{Крыніцы/Мураваныя харалы}} * {{Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} == Спасылкі == {{гісторыка-культурная каштоўнасць РБ|411Г000436}} {{Commons|Category:Church of Saints Boris and Gleb, Navahrudak}} * [http://www.eparhia.by/index.php?id=103 Барысаглебскі сабор на сайце Навагрудскай епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111221082950/http://www.eparhia.by/index.php?id=103 |date=21 снежня 2011 }} * {{radzima|1657}} * {{Спасылка | url = http://community.livejournal.com/biel_interjer/4935.html | загаловак = Інтэр'ер Барысаглебскай царквы ў Навагрудку ў 1930-я гг. | дата = 19 сакавіка 2011 }} * {{Архіварта|barysaglebskaja-carkva}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Славутасці Навагрудка}} {{Абарончыя храмы Беларусі}} [[Катэгорыя:Храмы Навагрудка]] [[Катэгорыя:Саборы Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Святых Барыса і Глеба|Наваградак]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў гатычным стылі]] 24xkusftg1apndukelwhvvkfv0f6oom 0 69920 5127013 5017370 2026-04-15T23:04:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127013 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бялінскі}} {{Пісьменнік | Імя = Вісарыён Бялінскі | Арыгінал імя = | Фота = Vissarion Belinsky by K Gorbunov 1843.jpg | Подпіс = Бялінскі ў [[1843]] годзе.<br />Мастак [[Гарбатых, Кірыла Антонавіч|Кірыла Гарбатых]] | Шырыня = 250px | Псеўданімы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Нацыянальнасць = Рускі | Грамадзянства = {{Расійская імперыя}} | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = [[1830]]—[[1848]] | Кірунак = | Жанр = | Мова твораў = [[руская мова|Руская]] | Magnum opus = | Прэміі = | Lib = | Сайт = | Дэбют = «Дзмітрый Калінін» (1830) | Вікітэка = }} '''Вісарыён Рыгоравіч Бялінскі''' ({{ДН|11|6|1811|30|5}}, крэпасць [[Крэпасць Суаменліна|Свеаборг]], [[Хельсінкі]] — {{ДС|7|6|1848|26|5}}, [[Санкт-Пецярбург]]) — расійскі [[пісьменнік]], {{літаратурны крытык|Расіі}}, публіцыст, філосаф, [[філосаф]]-заходнік. Супрацоўнічаў з часопісамі «Айчынныя запіскі» (1839—1846) і «Сучаснік» (з 1846). == Біяграфія == Дзед будучага крытыка — святар у сяле Бялыні Ніжняломаўскага павета [[Пензенская губерня|Пензенскай губерні]]. Вісарыён нарадзіўся 11 чэрвеня 1811 года, у сям’і флоцкага лекара Рыгора Нікіфаравіча Бялынскага ([[1784]]—[[1835]]) у [[Свеаборг]]у (Суаменліна, крэпасць цяпер у межах [[Хельсінкі]], [[Фінляндыя]]), дзе ў той час служыў ягоны бацька.<ref>[http://www.kauppatie.com/06-2011/rus-15.shtml «Неистовый Виссарион» из Суоменлинны]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Ранняе дзяцінства Вісарыёна супала з першымі гадамі [[Вялікае княства Фінляндскае|Вялікага княства Фінляндскага]]. У далейшым ([[1816]]) бацька перасяліўся на службу ў родны край і атрымаў месца павятовага лекара ў горадзе [[Чамбар]]ы. Навучыўшыся чытаць і пісаць у настаўніцы, Вісарыён быў аддадзены ў нядаўна адчыненую ў Чамбары павятовую вучэльню, адкуль у 1825 годзе перайшоў у губернскую гімназію, дзе правучыўся тры з паловаю гады, але курсу (на той час чатырохгадовага) не скончыў, бо гімназія яго не задавальняла, і задумаў паступіць у [[Маскоўскі універсітэт]]. Выкананне задумы было вельмі нялёгкім, бо бацька, праз абмежаванасць сродкаў, не мог забяспечваць Вісарыёна ў [[Масква|Маскве]]; але юнак вырашыў бедаваць, каб толькі быць студэнтам. У жніўні 1829 года ён быў залічаны ў студэнты па славесным факультэце, пад канец таго ж году прыняты на казённы рахунак. Паступаючы, будучы крытык «ашляхеціў» прозвішча, змякчыўшы яго як «Бялінскі». === Універсітэцкі перыяд === З 1829 да 1832 года вучыўся на славесным аддзяленні філасофскага факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Паступленне ва ўніверсітэт, апроч іспытаў, было звязана з цэлым шэрагам фармальнасцяў. У прыватнасці, патрабавалася парука «аб непрыналежнасці да таемных таварыстваў», якую забяспечыў генерал Дурасаў — знаёмы родзічаў Бялінскага. У Маскоўскім універсітэце тады ўжо з’явіліся маладыя прафесары — прадвеснікі бліскучага ўніверсітэцкага жыцця 40-х гадоў. Лекцыі Мікалая Надзеждзіна і Міхаіла Паўлава ўводзілі слухачоў у кола ідэяў германскай [[філасофія|філасофіі]] ([[Фрыдрых Шэлінг|Шэлінга]] і Окена). Гэтае захапленне злучала студэнтаў у гурткі, з якіх у далейшым выйшлі дужа ўплывовыя дзеячы расійскай літаратуры і грамадскага жыцця. У гэтых гуртках Бялінскі і знайшоў сваіх сяброў і аднадумцаў ([[Аляксандр Герцэн|Герцэна]], [[Мікалай Агароў|Агарова]], [[Мікалай Станкевіч|Станкевіча]]…). Пад уплывам тагачаснай філасофіі і рамантычнай літаратуры Бялінскі стварыў трагедыю «Дзмітры Калінін», якая вылучалася рэзкімі [[Прыгоннае права|антыпрыгонніцкімі]] настроямі. Трапіўшы ў [[Цэнзура|цэнзуру]] (якая складалася тады з універсітэцкіх прафесараў), трагедыя не толькі не была дапушчана да друку, але і падштурхнула Вісарыёна да адлічэння з універсітэта «праз няздатнасць»<ref name="autogenerated1">[http://www.directmedia.ru/biblioclub/utils/feb/istoriya_russkoy_literaturi_v_10_tomah._%97_1941%971956/tom_sedmoy_literatura_1840-h_godov/300.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130721103533/http://www.directmedia.ru/biblioclub/utils/feb/istoriya_russkoy_literaturi_v_10_tomah._%97_1941%971956/tom_sedmoy_literatura_1840-h_godov/300.htm|date=21 ліпеня 2013}}</ref>. Застаўшыся без усякіх сродкаў, Вісарыён зарабляў урокамі і перакладамі французскіх раманаў. Бліжэй пазнаёміўшыся з прафесарам Надзеждзіным, ён пачынае перакладаць артыкулы для заснаванага ў 1831 часопіса «Тэлескоп» і ў верасні 1834 стварае свой першы сур’ёзны крытычны артыкул. === Літаратурная дзейнасць === Гэты крытычны артыкул «Літаратурныя летуценні. [[Элегія]] ў прозе (''Литературные мечтания. Элегия в прозе'')», ёсць бліскучым аглядам гісторыі расійскай літаратуры і вылучаецца высноваю Бялінскага, што ў сучасных яму расіян «няма літаратуры» ў ягоным разуменні, а ёсць невялікая колькасць пісьменнікаў. Але «прыйдзе час, — асвета разальецца ў Расіі шырокаю плынню, разумовае аблічча народу высветліцца… Але цяпер нам трэба вучэнне!…» Другі літаратурны агляд Бялінскага ([[1836]]) прасякнуты тым жа духам адмаўлення: дастаткова назвы — «Нішто аб нічым, альбо справаздача сп. выдаўцу „Тэлескопа“ за апошняе паўгоддзе расійскай літаратуры». Але з’яўленне аповесцяў [[Мікалай Гогаль|Гогаля]] і вершаў [[Аляксей Васілевіч Кальцоў|Кальцова]] ўжо дае крытыку надзею на лепшую будучыню. У тыя гады Бялінскі знаходзіўся пад уплывам гуртка Станкевіча, дзе ў той час ў бясконцых каментарах і спрэчках вывучалася філасофская сістэма [[Гегель|Гегеля]] і дзе галоўным аратарам быў [[Міхаіл Аляксандравіч Бакунін]]. Пад канец 1839 года Бялінскі пераязджае ў Пецярбург, згадзіўшыся ўзяць на сябе крытычны аддзел у «Айчынных Запісках». З таго часу рэчаіснасць, на якую раней Бялінскі глядзеў праз ідэалістычную прызму, прымушае яго змяніць характар крытыкі — яна становіцца больш грамадскай. «Свабода творчасці лёгка ўзгадняецца са служэннем сучаснасці; для гэтага не трэба сябе прымушаць пісаць на тэмы… трэба толькі быць грамадзянінам, сынам свайго грамадства і сваёй эпохі…» Апроч штогадовых аглядаў расійскай літаратуры, Бялінскі публікаваў артыкулы пра Дзяржавіна, Лермантава, Майкова, шэраг артыкулаў пра Пушкіна. Здароўе ж ягонае пагаршалася — развіваліся [[сухоты]]. Восенню 1845 года ён вытрымаў моцную хваробу, што пагражала жыццю, а напачатку 1846 года пакінуў «Айчынныя Запіскі». Пасля ён стаў супрацоўнікам новага часопіса «Сучаснік» («''Современник''»). У 1845 годзе ім быў адасланы знакаміты ліст да Гогаля<ref>http://az.lib.ru/b/belinskij_w_g/text_0040.shtml</ref>, дзе Бялінскі абураецца адыходам раней ухваленага ім Гогаля ад ранейшых пазіцый. Паездка за мяжу ў 1847 не дала ніякага выніку, і Бялінскі, ціха згасаючы, памёр 26 мая (7 ліпеня) 1848 года ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Пахаваны на Літаратарскіх мастках Воўкаўскіх могілак. == Значэнне == Стаўшы, паводле Вароўскага, «першым разначынцам»<ref>http://dugward.ru/library/belinsky/vorovskiy_vissarion.html</ref>, Бялінскі, як прадвеснік новага этапу ў расійскім рэвалюцыйна-вызваленчым руху, рыхтаваў для будучыні гэтага руху глебу і надалей быў неаднаразова названы «бацькам расійскай інтэлігенцыі». {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.belinskiy.net.ru/lib/ar/author/791 В. В. Зянькоўскі. Бялінскі (Гісторыя расійскай філасофіі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091001064337/http://www.belinskiy.net.ru/lib/ar/author/791 |date=1 кастрычніка 2009 }} * [http://runivers.ru/philosophy/lib/book6210/ В. Р. Бялінскі. Абраныя філасофскія сачыненні]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.vgbelinsky.ru/ Электроннае навуковае выданне] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бялінскі}} [[Катэгорыя:Філосафы Расіі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]] f5pwbob1srzw2t6zw4abj3kz9yzcorn 0 70588 5127061 3701317 2026-04-16T05:58:16Z Rymchonak 22863 5127061 wikitext text/x-wiki {{філосаф}} '''Томас Гобс''' ({{lang-en|Thomas Hobbes}}; {{ДН|5|4|1588}}, Малмсберы — {{ДС|4|12|1679}}, Хардуік) — англійскі [[філосаф]]-матэрыяліст, аўтар тэорыі грамадскай дамовы. == Біяграфія == Нарадзіўся ў графстве Глостэршыр, у сям'і, якая не адрознівалася глыбокай адукаванасцю, запальчывага парафіяльнага святара, з-за сваркі з суседнім вікарыем каля дзьвярэй храма страціў працу. Выхоўваўся заможным дзядзькам. Добра ведаў антычную літаратуру і класічныя мовы. У пятнаццаць гадоў ён паступіў у [[Оксфардскі ўніверсітэт]], які скончыў у 1608 годзе. У 1610 годзе стаў настаўнікам лорда Гардвіка з арыстакратычнай сям'і Уільяма Кавендыша (пасля графа Дэваншырскага). Да канца жыцця заставаўся звязаных са сваім вучнем, які стаў яго заступнікам. Дзякуючы яму пазнаёміўся з Бэнам Джонсанам, Фрэнсісам Бэканам, Гербертам Чарберсі і іншымі выдатнымі людзьмі. Пасля смерці графа Деваншырскага быў настаўнікам яго сына, падарожнічаў з ім па Італіі (дзе ў 1636 годзе наведаў Галілеа Галілея) і ў 1637 годзе вярнуўся ў Англію. == Светапогляд == На фарміраванне поглядаў Т.Гобса значны ўплыў аказалі [[Ф. Бэкан]], [[Г. Галілей]], П. Гасендзі, [[Р. Дэкарт]], [[І. Кеплер]], з якімі ён быў асабіста знаёмы. Прырода ў вучэнні Т.Гобса — сукупнасць аб'етгыўна існуючых фізічных цел, што розняцца велічынёй, фігурай, размяшчэннем у прасторы і рухам, які ўяўляецца як чыста механічнае перамяшчэнне матэрыяльнага аб'екта і атаясамліваецца з усімі іншымі формамі руху. Пачуццёвыя якасці ён разглядаў не як уласцівасці саміх рэчаў, а як формы іх успрымання. У сацыяльнай філасофіі зыходзіў з пастулата аб антыграмадскай, ці эгаістычнай, агрэсіўнай прыродзе чалавека. Таму ў грамадстве і дзяржаве Т.Гобс бачыў перш за ўсё сродак пазнання прычын грамадзянскіх войнаў і іх пераадолення, забеспячэння ўсеагульнага міру і бяспекі. Т.Гобс абгрунтоўваў дагаворную тэорыю ўзнікнення дзяржавы з дадзяржаўных формаў існавання людзей, калі індывіды жылі раз'яднана ў стане пастаяннай «вайны ўсіх супраць усіх». У сваім этычным вучэнні развіваў ідэі пра супадзенне грамадзянскіх абавязкаў і маральнага доўгу, прыродных законаў маралі і грамадзянскіх дабрачыннасцей. Асноўныя працы: філасофская трылогія «Асновы філасофіі» — «Пра грамадзяніна» (1642), «Пра цела» (1655), «Пра чалавека» (1658); «Левіяфан, або Матэрыя, форма і ўлада дзяржавы царкоўнай і грамадзянскай» (1651). {{зноскі}} {{Эпоха Асветніцтва}} {{Палітыка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гобс}} [[Катэгорыя:Філосафы Вялікабрытаніі]] oz5hi6w2phhcoi5x0h22rsu5mdhv0kx 0 72536 5127185 5083581 2026-04-16T10:04:19Z IP781584110 134977 пунктуацыя, афармленне, замена спасылкі 5127185 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Luxembourg-Livre d'Or-5.JPG|міні|250пкс|Фаянсавае пано з роспісам, [[Люксембургскі палац]], [[Парыж]]]] [[Файл:Bridge from dental porcelain.jpg|thumb|right|250пкс|Зубны металакерамічны пратэз]] [[Файл:Viktar Smataŭ 1987 Belarusian Ceramics.JPG|міні|250пкс|[[Віктар Фёдаравіч Шматаў|Віктар Шматаў]]. Беларуская кераміка, 1987]] '''Кераміка''' ({{lang-grc|κέραμος}} — гліна) — вырабы з неарганічных, неметалічных матэрыялаў (напрыклад, [[гліна|гліны]]) і іх сумесяў з мінеральнымі дабаўкамі, вырабляецца пад уздзеяннем высокай тэмпературы з наступным астуджэннем. == Віды керамікі == У залежнасці ад будовы адрозніваюць тонкую кераміку (чарапок шклопадобны або дробназярністы) і грубую (чарапок буйназярністы). Асноўныя віды тонкай керамікі — [[фарфор]], паўфарфор, [[фаянс]], [[маёліка]]. Асноўны від грубай керамікі — ганчарная кераміка. Акрамя таго, адрозніваюць кераміку карбідавую, барыдную, сіліцыдную і інш. [[Фарфор]] мае шчыльны запечаны чарапок белага колеру (часам з блакітнаватым адценнем) з нізкім водапаглынаннем (да 0,2 %), пры паляпванні выдае высокі меладычны гук, у тонкіх слаях можа прасвечваць. Сыравіна для фарфору — каалін, пясок, палявы шпат і іншыя дадаткі. [[Фаянс]] мае кіпры белы чарапок з жаўтаватым адценнем, сітаватасць чарапка 9-12 %. З-за высокай сітаватасці вырабы з фаянсу цалкам пакрываюцца бясколернай глазурай невысокай тэрмастойкасці. Фаянс ужываецца для вытворчасці сталовага посуду штодзённага выкарыстання. Сыравіна для вытворчасці фаянсу — белыя гліны з даданнем [[крэйда|крэйды]] і кварцавага пяску. == Абпальванне керамікі == Адзін з галоўных спосабаў апрацоўкі ганчарных вырабаў — абпальванне. На Беларусі спосаб вядомы з [[неаліт]]у, найбольш старажытны — на адкрытым агні (на паверхні зямлі ці ў ямах рознай глыбіні). Старажытны посуд абпальвалі ў акісляльным і аднаўленчым газавым асяроддзі. Бурая афарбоўка чарапка сведчыць пра абпальванне ў акісляльным (з доступам кіслароду) асяроддзі, цёмна-шэрая і чорная — у аднаўленчым (без доступу кіслароду; найбольш старажытны спосаб). Аднаўленчы абпал патрабуе больш нізкіх тэмператур, патрабаванні да якасці паліва таксама менш строгія. Пры такім спосабе абпальвання маглі выкарыстоўваць аднакамерныя закрытыя прыстасаванні (простыя печы ў паглыбленнях і іншыя), якія нельга зафіксаваць археалагічным метадам. Для атрымання цёмнага чарапка таксама ўжываліся розныя тэхналагічныя прыёмы (задымленне і іншыя). Даволі часта чарапок мае двухколерную афарбоўку, якая ўзнікае ў нявытрыманым газавым асяроддзі, часта пры абпальванні на вогнішчах. Тэмпературы абпалу глінянага посуду пры гэтым знаходзіліся ў дыяпазоне 500—800 °C. У апошняй чвэрці [[1 тысячагоддзе да н.э.|1-га тысячагоддзя н.э.]] на тэрыторыі Беларусі стаў распаўсюджвацца пячны абпал глінянага посуду. Тэмпературы абпальвання ў печах таксама не перавышалі 850 °C. Толькі з XVI—XVII стст. посуд сталі абпальваць у спецыяльных горнах пры тэмпературы да 1000 °C.<ref>{{Крыніцы/Археалогія Беларусі|1|Абпальванне|Дубіцкая, Н. М.|13}}</ref> == Беларуская кераміка == На Беларусі ганчарнае майстэрства вядома з даўнейшых часоў, розныя археалагічныя культуры адрозніваюць паводле характэрных для іх асаблівасцяў керамікі. З XV стагоддзя вядомыя многія рэгіянальныя цэнтры керамікі, якія праіснавалі некалькі стагоддзяў, са сваімі мастацкімі і ўтылітарнымі асаблівасцямі, у прыватнасці: * [[Бабінавіцкая кераміка]] * [[Гараднянская кераміка]] * [[Івянецкая кераміка]] * [[Магілёўская кераміка]] * [[Мірская кераміка]] * [[Мсціслаўская кафля]] * [[Радашковіцкая кераміка]] * [[Ракаўская кераміка]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ceramics}} * [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/KERAMIKA.html Керамика] // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * {{з ВСЭ|https://bse.sci-lib.com/article060714.html|title=Керамика}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кераміка| ]] [[Катэгорыя:Ізаляцыйныя матэрыялы]] [[Катэгорыя:Хобі]] [[Катэгорыя:Народныя промыслы]] [[Катэгорыя:Віды керамікі]] [[Катэгорыя:Кераміка Беларусі]] p03bjry76rozuaq7ws282wco0q55xgv 0 72675 5127189 4550013 2026-04-16T10:08:08Z IP781584110 134977 афармленне 5127189 wikitext text/x-wiki [[Файл:Brachiopoda-limestone hg.jpg|thumb|Вапняк]] '''Вапня́к''' — [[асадкавыя горныя пароды|асадкавая горная парода]] арганічнага, радзей хемагеннага паходжання, якая складаецца амаль на 100 % з [[Ca]][[Вуглярод|C]][[Кісларод|O]]₃ (карбанату кальцыю) у форме крышталёў [[кальцыт]]у рознага памеру. Вапняк, які складаецца пераважна з [[Ракавіна малюскаў|ракавін]] марскіх жывёл і іх абломкаў, завецца ракушнікам ([[ракушачнік]]ам). Рэчывы, якія ўваходзяць у склад вапняку, здольныя хоць і ў малой колькасці, але растварацца ў [[Вада|вадзе]], а таксама павольна раскладацца на [[вуглякіслы газ]] і адпаведныя [[асновы]]. Першы працэс — найважнейшы фактар утварэння [[карст]]авых [[Пячора|пячор]], другі праходзіць на вялікіх глыбінях пад дзеяннем глыбіннага цяпла [[Зямля (планета)|Зямлі]], дае крыніцу газу для [[Мінеральная вада|мінеральных водаў]]. == Выкарыстанне == Вапняк выкарыстоўваецца ў [[Будаўніцтва|будаўніцтве]], [[Металургія|металургіі]], [[Хімічная прамысловасць|хімічнай]] і шкляной прамысловасці, мастацтве, [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]] (вапнаванне глебы, мінеральная падкормка жывёле). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Вапняк||507}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Вапняк|старонкі=151}} * {{кніга|частка=Известняк|загаловак=Сельскохозяйственный энциклопедический словарь|адказны=Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др.|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1989|старонкі=174|старонак=656|тыраж=100&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://www.krugosvet.ru/enc/Earth_sciences/geologiya/IZVESTNYAK.html Известняк]{{ref-ru}} // Універсальная навукова-папулярная энцыклапедыя «[[Кругасвет]]» {{Commonscat|Limestones}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды]] [[Катэгорыя:Скульптурныя матэрыялы]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы]] j5ii74ohu1ntu5dll4b8m0ml10vswxm 0 73542 5126935 5124158 2026-04-15T19:55:39Z Ілля Касакоў 21245 5126935 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Татур}} {{Навуковец}} '''Ге́нрык Франц Та́тур''' ({{ДН|17|09|1846}}, [[Слонім]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/130330|title=Татур Генрых Хрыстафоравіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-03-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yasynvash.by/ru/articles/5/|title=Татуры герба «Дамброва»|author=Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|website=yasynvash.by|access-date=2026-03-06}}</ref> — [[Май|травень]] {{ДС|||1907}}, [[Мінск]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://fbc.pionier.net.pl/publication/99e05eb207b66bdb4995|title=Gazeta Lwowska. 1907, nr 108 - Federacja Bibliotek Cyfrowych|website=fbc.pionier.net.pl|access-date=2026-03-06}}</ref>) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер. == Біяграфія == [[Файл:Henryk Tatur. Генрык Татур (2).jpg|міні|злева|Фотаздымак Г. Татура з даспехамі рыцара. Прадметы з калекцыі яго музея.]] Нарадзіўся ў сям’і дзяржаўнага служачага [[Хрызастом Татур|Хрызастома Татура]] (1811—1876) і Антаніны з Ярашэўскіх. Дробны чыноўнік [[Мінскі губернскі статыстычны камітэт|Мінскага губернскага статыстычнага камітэта]]. Ён жа ўпарадкаваў археалагічна-этнаграфічны музей пры гэтым камітэце{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. З 1874 года вёў археалагічныя [[Археалагічныя раскопкі|раскопкі]] ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. Быў арганізатарам прыватнага музея ў [[Беразіно|Бярэзіне]] (у 1884—1885 гадах), а потым у [[Мінск]]у{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. У 1890 годзе правёў раскопкі 120 [[курган]]оў каля вёсак [[Дулебы (Бярэзінскі раён)|Дулебы]] і [[Няюнішчы]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], 1892 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Станькава]], у 1893 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]. Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарыса археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак Міншчынай падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей аб гісторыі матэрыяльнай культуры Беларусі і ўнікальную бібліятэку. Ва ўладанні Генрыка Татура былі кніжныя зборы зачыненага ўладамі [[Мінскі кляштар бенедыкцінак|кляштара мінскіх бенедыкцінак]], у тым ліку [[Біблія Францыска Скарыны]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 года]], а таксама кнігі з [[Нясвіжская бібліятэка Радзівілаў|нясвіжскай бібліятэкі Радзівілаў]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Музей і бібліятэка знаходзіліся ў старых драўляных будынках на [[Лагойскі завулак (Мінск)|Лагойскім завулку]], 8{{sfn|Іванова|2022|с=193}} (паводле іншых звестак, бібліятэка была па адрасе [[Даўгабродскі завулак (Мінск)|Даўгабродскі завулак]], 6<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Spravochnai%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_kniga_dli%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_russ/Wc0d6qBlJ5kC?hl=be&gbpv=1&dq=%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8A&pg=PA108&printsec=frontcover|аўтар=Е. А. Шуманский|загаловак=Справочная книга для русских библиофилов и коллекционеров|год=1905|выдавецтва=|старонак=238}}</ref>). Сярод экспанатаў яго музея фігураваў «аграмадны рыцар на кані, закаваны ў панцыр з гербам Радзівілаў на грудзёх», так званы «Хлеб Бога» (прыгожа шліфаваны чорны камень у форме акрайчыка хлеба), гравёрская медная бляха з выявай [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] з надпісам, зробленым рукой самога Генрыка Татура, [[плашчаніца]], [[пакравец]] і іншыя рэчы XVI — пачатку XVIII стагоддзя з жаночага манастыра пад [[Віцебск]]ам, не менш за 10 [[Слуцкі пояс|слуцкіх паясоў]] і іх фрагментаў, а таксама вядомы партрэт мітрапаліта [[Іосіф Вельямін Руцкі|Веніяміна Руцкага]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Падтрымліваў сувязі з мінскімі гімназістамі. Паводле сведчання [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], Генрык Татур аказаў моцны ўплыў на станаўленне асобы і планы [[Іван Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]: ''«Мы хлопцамі разам з [[Карусь Каганец|Кастравіцкім [Карусём Каганцом]]] сядзелі ў музеі Татура, сотні разоў расказвалі яму свае „беларускія“ пляны... Седзячы кружком у сумеркі ў яго музеі, заваленым кольчугамі, мечамі, старымі кнігамі, дакументамі, мэбэлью, абразамі, ён выслухіваў нашы „даклады“... Ад Татура веяла на нас духам [[Гедзімін|Гедыміна]], [[Ягайла|Ягайлы]], [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]], [[Князі менскія|князёў Менскіх]], [[Князі слуцкія|Слуцкіх]] і ўсіх фундатараў і страіцеляў Беларускай мінуўшчыны»''{{sfn|Уласаў|1918|с=1}}{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Уласаў таксама ўспамінаў яго так: ''«Сядзелі мы гадзінамі ў кватэры-музеі старога дзівака, падобнага да [[Елісей (прарок)|прарока Елісея]], — лысага, з рудой барадой»''{{sfn|Уласаў|1924|с=1}}{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Некалькі прац захавалася ў рукапісах, сярод іх «Гістарычны нарыс мястэчка Турава, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя», падрыхтаваў праект адкрыцця публічнай бібліятэкі ў Мінску. Пераклаў на беларускую мову верш «[[Праснічка|Прадкі]]» Яна Чачота. Памёр у Мінску ў пачатку траўня 1907 года<ref name=":0" />. Пасля смерці навукоўца яго зборы былі часткова прададзеныя за мяжу. Адна частка збораў трапіла да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] у маёнтак [[Чырвоны Двор (Вільня)|Чырвоны Бор]] пад [[Вільня|Вільняй]], а другая — да мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шэптыцкага]] ў Львоўскі музей. Перадачай калекцый Генрыка Татура ў [[Львоў]] на працягу 1907—1912 гадоў займаўся Іван Луцкевіч, мэтай якога было максімальна захаваць цэласнасць калекцыі, хаця ніякага дачынення ні да Львова, ні да [[Уніяцтва|ўніяцтва]] яна не мела{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Фотаздымкі экспанатаў яго музея і фатаграфічны партрэт самога Генрыка Татура захоўваліся ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], куды былі перададзены ксяндзом [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіславам Талочкам]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=БДАМЛМ|фонд=3|вопіс=3|справа=90|ref=БДАМЛМ}}</ref>, а цяпер захоўваюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] і [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]]{{sfn|Іванова|2022|с=192, 194}}. Архівы зберагаюцца ў [[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы|Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|457}} * {{Літаратура/Памяць/Мінск|1}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г.]]|512}} * ''[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]]''[http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/45/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80.html Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні] // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Віктар Хурсік]], 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс [[pawet.net]] * {{кніга|аўтар = [[Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|Статкевіч-Чабаганаў А.]]|частка = |загаловак = Я — сын Ваш : Статкевічы, Сацкевічы-Статкевічы герба «Касцеша». Карафа-Корбуты герба «Корчак»|арыгінал = |спасылка = http://rod-slova.by/image/catalog/biblijateka/Ja%20sin%20vash_Tom%201_BEL.pdf|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Роднае слова|год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 592|серыя = |isbn = 978-985-90254-1-9|тыраж = |ref = }} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—204 |ref=Іванова}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=К. Кастравіцкі і Г. Татур |выданне=Беларускі шлях |год=1918 |нумар=51 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=Успаміны |выданне=Сын беларуса |год=1924 |нумар=29 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Татур Генрык}} [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Татуры|Генрых Хрыстафоравіч]] iat3tvaytf5jknrla6n2u081qhg5a8q 5126936 5126935 2026-04-15T19:58:35Z Ілля Касакоў 21245 дададзена [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5126936 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Татур}} {{Навуковец}} '''Ге́нрык Франц Та́тур''' ({{ДН|17|09|1846}}, [[Слонім]]<ref>{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/by/documents/130330|title=Татур Генрых Хрыстафоравіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2026-03-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://yasynvash.by/ru/articles/5/|title=Татуры герба «Дамброва»|author=Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|website=yasynvash.by|access-date=2026-03-06}}</ref> — [[Май|травень]] {{ДС|||1907}}, [[Мінск]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=https://fbc.pionier.net.pl/publication/99e05eb207b66bdb4995|title=Gazeta Lwowska. 1907, nr 108 - Federacja Bibliotek Cyfrowych|website=fbc.pionier.net.pl|access-date=2026-03-06}}</ref>) — беларускі гісторык, археолаг, краязнавец, калекцыянер. == Біяграфія == [[Файл:Henryk Tatur. Генрык Татур (2).jpg|міні|злева|Фотаздымак Г. Татура з даспехамі рыцара. Прадметы з калекцыі яго музея.]] Нарадзіўся ў сям’і дзяржаўнага служачага [[Хрызастом Татур|Хрызастома Татура]] (1811—1876) і Антаніны з Ярашэўскіх. Дробны чыноўнік [[Мінскі губернскі статыстычны камітэт|Мінскага губернскага статыстычнага камітэта]]. Ён жа ўпарадкаваў археалагічна-этнаграфічны музей пры гэтым камітэце{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. З 1874 года вёў археалагічныя [[Археалагічныя раскопкі|раскопкі]] ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], склаў яе археалагічную карту з апісаннем помнікаў. Быў арганізатарам прыватнага музея ў [[Беразіно|Бярэзіне]] (у 1884—1885 гадах), а потым у [[Мінск]]у{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. У 1890 годзе правёў раскопкі 120 [[курган]]оў каля вёсак [[Дулебы (Бярэзінскі раён)|Дулебы]] і [[Няюнішчы]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]], 1892 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Станькава]], у 1893 годзе — 40 курганоў каля вёскі [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]. Аўтар кнігі «Археалагічнае значэнне Мінскай губерні» (1878), «Нарыса археалагічных помнікаў на прасторы Мінскай губерні і яе археалагічнага значэння» (1892). У выніку паездак Міншчынай падрыхтаваў вялікі альбом археалагічных помнікаў (1893). Стварыў у Мінску багаты прыватны музей аб гісторыі матэрыяльнай культуры Беларусі і ўнікальную бібліятэку. Ва ўладанні Генрыка Татура былі кніжныя зборы зачыненага ўладамі [[Мінскі кляштар бенедыкцінак|кляштара мінскіх бенедыкцінак]], у тым ліку [[Біблія Францыска Скарыны]] і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588 года]], а таксама кнігі з [[Нясвіжская бібліятэка Радзівілаў|нясвіжскай бібліятэкі Радзівілаў]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Музей і бібліятэка знаходзіліся ў старых драўляных будынках на [[Лагойскі завулак (Мінск)|Лагойскім завулку]], 8{{sfn|Іванова|2022|с=193}} (паводле іншых звестак, бібліятэка была па адрасе [[Даўгабродскі завулак (Мінск)|Даўгабродскі завулак]], 6<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/Spravochnai%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_kniga_dli%EF%B8%A0a%EF%B8%A1_russ/Wc0d6qBlJ5kC?hl=be&gbpv=1&dq=%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8A&pg=PA108&printsec=frontcover|аўтар=Е. А. Шуманский|загаловак=Справочная книга для русских библиофилов и коллекционеров|год=1905|выдавецтва=|старонак=238}}</ref>). Сярод экспанатаў яго музея фігураваў «аграмадны рыцар на кані, закаваны ў панцыр з гербам Радзівілаў на грудзёх», так званы «Хлеб Бога» (прыгожа шліфаваны чорны камень у форме акрайчыка хлеба), гравёрская медная бляха з выявай [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] з надпісам, зробленым рукой самога Генрыка Татура, [[плашчаніца]], [[пакравец]] і іншыя рэчы XVI — пачатку XVIII стагоддзя з жаночага манастыра пад [[Віцебск]]ам, не менш за 10 [[Слуцкі пояс|слуцкіх паясоў]] і іх фрагментаў, а таксама вядомы партрэт мітрапаліта [[Іосіф Вельямін Руцкі|Веніяміна Руцкага]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Падтрымліваў сувязі з мінскімі гімназістамі. Паводле сведчання [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], Генрык Татур аказаў моцны ўплыў на станаўленне асобы і планы [[Іван Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]: ''«Мы хлопцамі разам з [[Карусь Каганец|Кастравіцкім [Карусём Каганцом]]] сядзелі ў музеі Татура, сотні разоў расказвалі яму свае „беларускія“ пляны... Седзячы кружком у сумеркі ў яго музеі, заваленым кольчугамі, мечамі, старымі кнігамі, дакументамі, мэбэлью, абразамі, ён выслухіваў нашы „даклады“... Ад Татура веяла на нас духам [[Гедзімін|Гедыміна]], [[Ягайла|Ягайлы]], [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]], [[Князі менскія|князёў Менскіх]], [[Князі слуцкія|Слуцкіх]] і ўсіх фундатараў і страіцеляў Беларускай мінуўшчыны»''{{sfn|Уласаў|1918|с=1}}{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Уласаў таксама ўспамінаў яго так: ''«Сядзелі мы гадзінамі ў кватэры-музеі старога дзівака, падобнага да [[Елісей (прарок)|прарока Елісея]], — лысага, з рудой барадой»''{{sfn|Уласаў|1924|с=1}}{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Некалькі прац захавалася ў рукапісах, сярод іх «Гістарычны нарыс мястэчка Турава, ранейшай сталіцы ўдзельнага Тураўскага княства», «Гісторыя Станькава», «Гісторыя Заслаўя», падрыхтаваў праект адкрыцця публічнай бібліятэкі ў Мінску. Пераклаў на беларускую мову верш «[[Праснічка|Прадкі]]» Яна Чачота. Памёр у Мінску ў пачатку траўня 1907 года<ref name=":0" />. Пасля смерці навукоўца яго зборы былі часткова прададзеныя за мяжу. Адна частка збораў трапіла да [[Тышкевічы|Тышкевічаў]] у маёнтак [[Чырвоны Двор (Вільня)|Чырвоны Бор]] пад [[Вільня|Вільняй]], а другая — да мітрапаліта [[Андрэй Шаптыцкі|Андрэя Шэптыцкага]] ў Львоўскі музей. Перадачай калекцый Генрыка Татура ў [[Львоў]] на працягу 1907—1912 гадоў займаўся Іван Луцкевіч, мэтай якога было максімальна захаваць цэласнасць калекцыі, хаця ніякага дачынення ні да Львова, ні да [[Уніяцтва|ўніяцтва]] яна не мела{{sfn|Іванова|2022|с=193}}. Фотаздымкі экспанатаў яго музея і фатаграфічны партрэт самога Генрыка Татура захоўваліся ў [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя Івана Луцкевіча ў Вільні]], куды былі перададзены ксяндзом [[Уладзіслаў Талочка|Уладзіславам Талочкам]]{{sfn|Іванова|2022|с=193}}<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=БДАМЛМ|фонд=3|вопіс=3|справа=90|ref=БДАМЛМ}}</ref>, а цяпер захоўваюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|БДАМЛМ]] і [[Літоўскі нацыянальны музей|Літоўскім нацыянальным музеі]]{{sfn|Іванова|2022|с=192, 194}}. Архівы зберагаюцца ў [[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы|Дзяржаўным гістарычным архіве Літвы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|457}} * {{Літаратура/Памяць/Мінск|1}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|Тату́р Генрык Хрыстафоравіч|[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г.]]|512}} * ''[[Алег Дзярновіч|Дзярновіч А.]]''[http://pawet.net/library/history/bel_history/dziarnovich/45/%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%96_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3_%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D1%8B%D1%85_%D0%A2%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80.html Мінскі антыквар і археолаг Генрых Татур ва ўспамінах і ліставанні] // Знакамітыя мінчане ХІХ—ХХ стст. Вып. 6: Мінск і мінчане ў літаратурных творах на рубяжы ХІХ—ХХ стст. / Інстытут Польскі ў Мінску. — Мн.: Выдавец [[Віктар Уладзіміравіч Хурсік|Віктар Хурсік]], 2011. — С. 178—183. — Эл.рэсурс [[pawet.net]] * {{кніга|аўтар = [[Анатоль Статкевіч-Чабаганаў|Статкевіч-Чабаганаў А.]]|частка = |загаловак = Я — сын Ваш : Статкевічы, Сацкевічы-Статкевічы герба «Касцеша». Карафа-Корбуты герба «Корчак»|арыгінал = |спасылка = http://rod-slova.by/image/catalog/biblijateka/Ja%20sin%20vash_Tom%201_BEL.pdf|адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Роднае слова|год = 2011|том = |старонкі = |старонак = 592|серыя = |isbn = 978-985-90254-1-9|тыраж = |ref = }} * {{артыкул |аўтар=Іванова В. |загаловак=Фотаархіў Беларускага музея імя І. Луцкевіча ў Вільні |выданне=Аўтограф. Альманах |месца=Мінск |год=2022 |выпуск=6 |старонкі=187—204 |ref=Іванова}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=К. Кастравіцкі і Г. Татур |выданне=Беларускі шлях |год=1918 |нумар=51 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} * {{артыкул |аўтар=Уласаў А. |загаловак=Успаміны |выданне=Сын беларуса |год=1924 |нумар=29 |старонкі=1 |ref=Уласаў}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Татур Генрык}} [[Катэгорыя:Археолагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Татуры|Генрых Хрыстафоравіч]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 2frkb8f8ddamyu0fx4143nkcizz38y9 0 107374 5126860 5079664 2026-04-15T15:07:49Z DzBar 156353 дапаўненне 5126860 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Evanescence | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = Група ў 2006 годзе | Краіна = ЗША | Горад = [[Літл-Рок]], штат [[Арканзас]] | Гады = З [[1996]] — па наш час | Жанр = [[альтэрнатыўны рок]] | Склад = [[Эмі Лі]]<br /> [[Тэры Бальзама]]<br />[[Цім МакКорд]]<br />[[Уіл Хант]]<br /> [[Трой Маклоўхарн]] | Былыя_удзельнікі = [[Бен Мудзі]]<br />[[Рокі Грэй]]<br /> [[Джон ЛеКомпт]]<br />[[Дэвід Ходжэс]]<br />[[Уіл Бойд]] | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Soul Embraced]], [[We Are The Fallen]] | Лэйбл = [[Wind-Up Records]] | Сайт = [http://www.evanescence.com www.evanescence.com] }} '''Evanescence''' ({{lang-be|Знікненне}}) — [[ЗША|амерыканскі]] рок-гурт з [[Літл-Рок]]а ([[Арканзас|штат Арканзас]]), заснаваны ў [[1995]] годзе вакалісткай [[Эмі Лі]] і гітарыстам [[Бэн Мудзі|Бэнам Мудзі]]. Гурт атрымаў шырокую вядомасць пасля выхаду першага альбома [[Fallen]] ([[2003]]). == Гісторыя == === 2024–цяперашні час: ''Sanctuary'' === У верасні 2024 года гурт абвясціў, што ў лістападзе 2024 года яны адправяцца ў студыю, каб запісаць новую музыку для свайго шостага студыйнага альбома.<ref>{{Cite web|url=https://chaoszine.net/evanescence-will-return-to-the-studio-to-work-on-new-material-this-autumn/|title=Evanescence will return to the studio to work on new material this autumn|publisher=Chaoszine|author=Baldin|first=Benedetta|date=September 19, 2024|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theprp.com/2024/09/18/news/evanescence-to-hit-the-studio-this-fall/|title=Evanescence To Hit The Studio This Fall|publisher=ThePRP|author=wookubus|date=September 18, 2024|access-date=June 5, 2025}}</ref> 27 сакавіка 2025 года яны выпусцілі песню «Afterlife» для анімэ [[Netflix]] ''«Devil May Cry''».<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/listen-to-evanescences-dramatic-new-single-afterlife-from-netflixs-devil-may-cry-3849788|title=Listen to Evanescence's dramatic new single 'Afterlife' from Netflix's 'Devil May Cry'|website=[[NME]]|author=Skinner|first=Tom|date=March 27, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/evanescence-afterlife-devil-may-cry-netflix-soundtrack-1235931411/|title=Evanescence's Amy Lee Inspired by 'Horrific & Beautiful' Netflix Series 'Devil May Cry' for New Song 'Afterlife': Animated Video Premiere|author=Aniftos|first=Rania|date=March 27, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kerrang.com/amy-lee-says-afterlife-is-the-first-of-many-new-evanescence-songs|title=Amy Lee says Afterlife is "the first of many" new Evanescence songs|website=[[Kerrang!]]|author=Garner|first=Emily|date=March 25, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> 9 мая Лі аб'ядналася са спявачкай [[Halsey|Холзі]] для запіса песні «Hand That Feeds» у рамках рэкламы фільма 2025 года ''«Балерына», спін-офа'' да ''«Джона Уіка»''.<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/halsey-evanescence-amy-lee-new-song-hand-that-feeds-1235964117/|title=Halsey Is 'Freaking Out' After Announcing New Song 'Hand That Feeds' With Amy Lee of Evanescence|first=Hannah|last=Dailey|date=May 6, 2025|access-date=June 5, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/halsey-evanescences-amy-lee-hand-that-feeds-single-1235335244/|title=Halsey, Evanescence's Amy Lee Join Forces for 'Hand That Feeds'|magazine=[[Rolling Stone]]|last=Zemler|first=Emily|date=May 9, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2308185/watch-evanescences-amy-lee-join-halsey-for-live-debut-of-hand-that-feeds/news/|title=Watch Evanescence's Amy Lee Join Halsey For Live Debut Of "Hand That Feeds"|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=May 15, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> Акрамя таго, гурт выпусціў песню «Fight Like a Girl» з удзелам амерыканскай спявачкі [[K. Flay]], якая гучыць у фінальных тытрах фільма.<ref>{{Cite web|url=https://uk.news.yahoo.com/evanescence-k-flay-announce-ballerina-090000816.html|title=Evanescence and K.Flay announce Ballerina end-title song Fight Like A Girl|website=[[Yahoo]]|date=June 3, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kerrang.com/evanescence-new-single-collab-collaboration-k-flay-fight-like-a-girl-ballerina-john-wick-soundtrack-ana-de-armas-hero-villain|title=Evanescence announce new single, Fight Like A Girl, featuring K.Flay|website=[[Kerrang!]]|author=Garner|first=Emily|date=June 2, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> У снежні 2025 года Evanescence абвясцілі аб сусветным турнэ, якое пачнецца ў чэрвені 2026 года, з удзелам [[Spiritbox]], Poppy, Nova Twins і K. Flay на разагрэве ў пэўныя даты. Гэта адбылося пасля супрацоўніцтва Лі з вакалісткай Spiritbox Кортні ЛаПлантэ і Poppy над песняй "End of You" у верасні 2025 года.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.loudersound.com/news/evanescence-announce-2026-european-tour-dates|title="Collaborating with K. Flay, Poppy and Courtney LaPlante made me want to create a world where we could share stages together": Evanescence announce extensive world tour for 2026, with support from Spiritbox, Poppy and others|first=Matt|last=Millspublished|website=Louder|date=2025-12-01|access-date=2025-12-07}}</ref> 10 красавіка 2026 года выйшаў галоўны сінгл да будучага шостага альбома гурта пад назвай «Who Will You Follow». Адначасова з рэлізам была абвешчана назва альбома — ''«Sanctuary''», а таксама вокладка альбома і дата выхаду — 5 чэрвеня.<ref>{{cite magazine|url=https://heavymag.com.au/evanescence-reveal-new-album-by-showcasing-the-lead-single-who-will-you-follow/|title=Evanescence Reveal New Album By Showcasing The Lead Single 'Who Will You Follow'|magazine=Heavy Mag|date=April 10, 2026|access-date=April 10, 2026}}</ref> == Дыскаграфія == {{main|Дыскаграфія Evanescence}} * [[Origin (альбом)|Origin]] (4 лістапада, 2000) ([[Bigwig Enterprises]]) ''(дэма-альбом)''<ref name="EvRef-music">{{cite web|url=http://evanescencereference.info/music/|title=Evanescence EPs and pre-Fallen Material|work=EvanescenceReference.info|accessdate=2008-08-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/65K26bOlU?url=http://evanescencereference.info/music/|archivedate=9 лютага 2012|url-status=live}}</ref> * [[Fallen]] (4 сакавіка, 2003) (Wind-up Records) * [[The Open Door]] (3 кастрычніка, 2006) (Wind-up Records) * [[Evanescence (альбом)|Evanescence]] (11 кастрычніка, 2011) (Wind-up Records) * Synthesis (2017) * The Bitter Truth (2021) * Sanctuary (2026) {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Evanescence}} * [http://evanescence.com/ Афіцыйны сайт Evanescence] {{ref-en}} * [http://www.myspace.com/evanescence Блог Evanescence] * [http://www.evthreads.com/ Форум Эмі Лі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303133641/http://www.evthreads.com/ |date=3 сакавіка 2016 }} * {{twitter|evanescence|Evanescence}} [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] [[Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]{{Вонкавыя спасылкі}} 9v4mel4614so4ivjbyena30gq836m22 5126873 5126860 2026-04-15T15:24:24Z DzBar 156353 афармленне 5126873 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Evanescence | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = Група ў 2006 годзе | Краіна = ЗША | Горад = [[Літл-Рок]], штат [[Арканзас]] | Гады = З [[1996]] — па наш час | Жанр = [[альтэрнатыўны рок]] | Склад = [[Эмі Лі]]<br /> [[Тэры Бальзама]]<br />[[Цім МакКорд]]<br />[[Уіл Хант]]<br /> [[Трой Маклоўхарн]] | Былыя_удзельнікі = [[Бен Мудзі]]<br />[[Рокі Грэй]]<br /> [[Джон ЛеКомпт]]<br />[[Дэвід Ходжэс]]<br />[[Уіл Бойд]] | Іншыя праекты ўдзельнікаў = [[Soul Embraced]], [[We Are The Fallen]] | Лэйбл = [[Wind-Up Records]] | Сайт = [http://www.evanescence.com www.evanescence.com] }} '''Evanescence''' ({{lang-be|Знікненне}}) — [[ЗША|амерыканскі]] рок-гурт з [[Літл-Рок]]а ([[Арканзас|штат Арканзас]]), заснаваны ў [[1995]] годзе вакалісткай [[Эмі Лі]] і гітарыстам [[Бэн Мудзі|Бэнам Мудзі]]. Гурт атрымаў шырокую вядомасць пасля выхаду першага альбома [[Fallen]] ([[2003]]). == Гісторыя == === 2024-цяперашні час: ''Sanctuary'' === У верасні 2024 года гурт абвясціў, што ў лістападзе 2024 года яны адправяцца ў студыю, каб запісаць новую музыку для свайго шостага студыйнага альбома.<ref>{{Cite web|url=https://chaoszine.net/evanescence-will-return-to-the-studio-to-work-on-new-material-this-autumn/|title=Evanescence will return to the studio to work on new material this autumn|publisher=Chaoszine|author=Baldin|first=Benedetta|date=September 19, 2024|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theprp.com/2024/09/18/news/evanescence-to-hit-the-studio-this-fall/|title=Evanescence To Hit The Studio This Fall|publisher=ThePRP|author=wookubus|date=September 18, 2024|access-date=June 5, 2025}}</ref> 27 сакавіка 2025 года яны выпусцілі песню «Afterlife» для анімэ [[Netflix]] ''«Devil May Cry''».<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/listen-to-evanescences-dramatic-new-single-afterlife-from-netflixs-devil-may-cry-3849788|title=Listen to Evanescence's dramatic new single 'Afterlife' from Netflix's 'Devil May Cry'|website=[[NME]]|author=Skinner|first=Tom|date=March 27, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/evanescence-afterlife-devil-may-cry-netflix-soundtrack-1235931411/|title=Evanescence's Amy Lee Inspired by 'Horrific & Beautiful' Netflix Series 'Devil May Cry' for New Song 'Afterlife': Animated Video Premiere|author=Aniftos|first=Rania|date=March 27, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kerrang.com/amy-lee-says-afterlife-is-the-first-of-many-new-evanescence-songs|title=Amy Lee says Afterlife is "the first of many" new Evanescence songs|website=[[Kerrang!]]|author=Garner|first=Emily|date=March 25, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> 9 мая Лі аб’ядналася са спявачкай [[Halsey|Холзі]] для запіса песні «Hand That Feeds» у рамках рэкламы фільма 2025 года ''«Балерына», спін-офа'' да ''«Джона Уіка»''.<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/halsey-evanescence-amy-lee-new-song-hand-that-feeds-1235964117/|title=Halsey Is 'Freaking Out' After Announcing New Song 'Hand That Feeds' With Amy Lee of Evanescence|first=Hannah|last=Dailey|date=May 6, 2025|access-date=June 5, 2025|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/halsey-evanescences-amy-lee-hand-that-feeds-single-1235335244/|title=Halsey, Evanescence's Amy Lee Join Forces for 'Hand That Feeds'|magazine=[[Rolling Stone]]|last=Zemler|first=Emily|date=May 9, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2308185/watch-evanescences-amy-lee-join-halsey-for-live-debut-of-hand-that-feeds/news/|title=Watch Evanescence's Amy Lee Join Halsey For Live Debut Of "Hand That Feeds"|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=May 15, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> Акрамя таго, гурт выпусціў песню «Fight Like a Girl» з удзелам амерыканскай спявачкі [[K. Flay]], якая гучыць у фінальных тытрах фільма.<ref>{{Cite web|url=https://uk.news.yahoo.com/evanescence-k-flay-announce-ballerina-090000816.html|title=Evanescence and K.Flay announce Ballerina end-title song Fight Like A Girl|website=[[Yahoo]]|date=June 3, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kerrang.com/evanescence-new-single-collab-collaboration-k-flay-fight-like-a-girl-ballerina-john-wick-soundtrack-ana-de-armas-hero-villain|title=Evanescence announce new single, Fight Like A Girl, featuring K.Flay|website=[[Kerrang!]]|author=Garner|first=Emily|date=June 2, 2025|access-date=June 5, 2025}}</ref> У снежні 2025 года Evanescence абвясцілі аб сусветным турнэ, якое пачнецца ў чэрвені 2026 года, з удзелам [[Spiritbox]], Poppy, Nova Twins і K. Flay на разагрэве ў пэўныя даты. Гэта адбылося пасля супрацоўніцтва Лі з вакалісткай Spiritbox Кортні ЛаПлантэ і Poppy над песняй «End of You» у верасні 2025 года.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.loudersound.com/news/evanescence-announce-2026-european-tour-dates|title="Collaborating with K. Flay, Poppy and Courtney LaPlante made me want to create a world where we could share stages together": Evanescence announce extensive world tour for 2026, with support from Spiritbox, Poppy and others|first=Matt|last=Millspublished|website=Louder|date=2025-12-01|access-date=2025-12-07}}</ref> 10 красавіка 2026 года выйшаў галоўны сінгл да будучага шостага альбома гурта пад назвай «Who Will You Follow». Адначасова з рэлізам была абвешчана назва альбома — ''«Sanctuary''», а таксама вокладка альбома і дата выхаду — 5 чэрвеня.<ref>{{cite magazine|url=https://heavymag.com.au/evanescence-reveal-new-album-by-showcasing-the-lead-single-who-will-you-follow/|title=Evanescence Reveal New Album By Showcasing The Lead Single 'Who Will You Follow'|magazine=Heavy Mag|date=April 10, 2026|access-date=April 10, 2026}}</ref> == Дыскаграфія == {{main|Дыскаграфія Evanescence}} * [[Origin (альбом)|Origin]] (4 лістапада, 2000) ([[Bigwig Enterprises]]) ''(дэма-альбом)''<ref name="EvRef-music">{{cite web|url=http://evanescencereference.info/music/|title=Evanescence EPs and pre-Fallen Material|work=EvanescenceReference.info|accessdate=2008-08-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/65K26bOlU?url=http://evanescencereference.info/music/|archivedate=9 лютага 2012|url-status=live}}</ref> * [[Fallen]] (4 сакавіка, 2003) (Wind-up Records) * [[The Open Door]] (3 кастрычніка, 2006) (Wind-up Records) * [[Evanescence (альбом)|Evanescence]] (11 кастрычніка, 2011) (Wind-up Records) * Synthesis (2017) * The Bitter Truth (2021) * Sanctuary (2026) {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons|Evanescence}} * [http://evanescence.com/ Афіцыйны сайт Evanescence] {{ref-en}} * [http://www.myspace.com/evanescence Блог Evanescence] * [http://www.evthreads.com/ Форум Эмі Лі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303133641/http://www.evthreads.com/ |date=3 сакавіка 2016 }} * {{twitter|evanescence|Evanescence}} [[Катэгорыя:Рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] [[Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 1990-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]{{Вонкавыя спасылкі}} nm6rqoe8bjq4diy4mmm0dglorreiga7 0 115527 5127012 5053648 2026-04-15T22:59:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127012 wikitext text/x-wiki : ''Гэты артыкул пра [[патаген]] — вірус імунадэфіцыту чалавека. Пра захворванне — артыкул [[ВІЧ-інфекцыя]]. Пра тэрмінальную стадыю хваробы — артыкул [[Сіндром набытага імуннага дэфіцыту|СНІД]].'' {{Таксон | regnum = Вірусы | name = Вірус імунадэфіцыту чалавека | image file = Human_Immunodeficency_Virus_-_stylized_rendering.jpg | image descr = Стылізаваная выява сячэння ВІЧ<ref>{{cite web|url=http://www.lanl.gov/orgs/pa/newsbulletin/2003/07/14/text02.shtml|title=Human genes may predict AIDS progression rate|author=James E. Rickman|date=July 14, 2003|publisher=Los Alamos National Laboratory News Bulletin|archive-url=https://web.archive.org/web/20040323001238/http://www.lanl.gov/orgs/pa/newsbulletin/2003/07/14/text02.shtml|archive-date=2004-03-23}}</ref> | rang = Група | latin = Primate lentivirus group | children name = Віды | children = * ''Human immunodeficiency virus 1'' (HIV-1) — Вірус імунадэфіцыту чалавека 1 (ВІЧ-1) * ''Human immunodeficiency virus 2'' (HIV-2) — Вірус імунадэфіцыту чалавека 2 (ВІЧ-2) | Baltimore group = VI | wikispecies = Human immunodeficiency virus | commons = Category:HIV }} '''Ві́рус іму́надэфіцы́ту чалаве́ка''' — [[Рэтравірусы|рэтравірус]] з роду [[Ленцівірусы|ленцівірусаў]], які выклікае захворванне, якое павольна прагрэсіруе<ref>[http://medportal.ru/enc/venerology/aids/ Медпортал. ВИЧ-инфекция и СПИД]</ref> — '''[[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыю]]'''<ref name="pmid8493571">{{cite journal | author = Weiss RA | title = How does HIV cause AIDS? | url = https://archive.org/details/sim_science_1993-05-28_260_5112/page/1272 | journal = Science | volume = 260 | issue = 5112 | pages = 1273–9 | date = May 1993 | pmid = 8493571 | doi = 10.1126/science.8493571 | bibcode = 1993Sci...260.1273W | issn = 0036-8075 }}</ref><ref name="pmid18947296">{{cite journal | author = Douek DC, Roederer M, Koup RA | title = Emerging Concepts in the Immunopathogenesis of AIDS | journal = Annu. Rev. Med. | volume = 60 | pages = 471–84 | year = 2009 | pmid = 18947296 | pmc = 2716400 | doi = 10.1146/annurev.med.60.041807.123549 }}</ref>. Вірус паражае клеткі [[імунная сістэма|імуннай сістэмы]], якія маюць на сваёй паверхні [[Клетачны рэцэптар|рэцэптары]] [[CD4]]: [[Т-хелперы]], [[манацыт]]ы, [[макрафагі]], [[клеткі Лангерганса]]<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Kawamura T.}}, {{nobr|Kurtz S. E.}}, {{nobr|Blauvelt A.}}, {{nobr|Shimada S.}}|загаловак=The role of Langerhans cells in the sexual transmission of HIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16226431|мова=en|выданне=Journal of dermatological science|год=2005|volume=40|нумар=3|pages=147—155|pmid=16226431|doi=10.1016/j.jdermsci.2005.08.009}}</ref>, [[дэндрытныя клеткі]], клеткі [[мікраглія|мікрагліі]]<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Kramer-Hämmerle S.}}, {{nobr|Rothenaigner I.}}, {{nobr|Wolff H.}}, {{nobr|Bell J. E.}}, {{nobr|Brack-Werner R.}}|загаловак=Cells of the central nervous system as targets and reservoirs of the human immunodeficiency virus.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15885841|мова=en|выданне=Virus research|год=2005|volume=111|нумар=2|pages=194—213|pmid=15885841|doi=10.1016/j.virusres.2005.04.009}}</ref>. У выніку праца імуннай сістэмы прыгнятаецца і развіваецца '''[[сіндром набытага імуннага дэфіцыту]]''' (СНІД), арганізм хворага страчвае магчымасць абараняцца ад інфекцый і пухлін, узнікаюць другасныя [[апартуністычныя захворванні]], якія не характэрныя для людзей са звычайным імунным статусам<ref name="NIAID">[http://www.niaid.nih.gov/topics/HIVAIDS/Understanding/howHIVCausesAIDS/Pages/relationshipHIVAIDS.aspx NIAID/NIH: The Relationship Between the Human Immunodeficiency Virus and the Acquired Immunodeficiency Syndrome]</ref><ref name=Alimonti>{{ cite journal | author=Alimonti JB, Ball TB, Fowke KR | title=Mechanisms of CD4+ T lymphocyte cell death in human immunodeficiency virus infection and AIDS. | journal=J. Gen. Virol. | year=2003 | pages=1649–1661 | volume=84 | issue=7 | pmid=12810858 | doi=10.1099/vir.0.19110-0 }}</ref><ref name=UNAIDS2007>{{cite web| author =[[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|UNAIDS]], [[World Health Organization|WHO]]|date=December 2007| title = 2007 AIDS epidemic update| url= http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf| page=10 | access-date = 2008-03-12| format= PDF}}</ref><ref name=Holmes>{{ cite journal | author=Holmes CB, Losina E, Walensky RP, Yazdanpanah Y, Freedberg KA | title=Review of human immunodeficiency virus type 1-related opportunistic infections in sub-Saharan Africa | url=https://archive.org/details/sim_clinical-infectious-diseases_2003-03-01_36_5/page/656 | journal=Clin. Infect. Dis. | year=2003 | pages=656&dash;662 | volume=36 | issue=5 | pmid=12594648 | doi=10.1086/367655 }}</ref><ref name=Guss>{{ cite journal | author=Guss DA | title=The acquired immune deficiency syndrome: an overview for the emergency physician, Part 1 | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-emergency-medicine_1994-05_12_3/page/375 | journal=J. Emerg. Med. | year=1994 | pages=375–384 | volume=12 | issue=3 | pmid=8040596 | doi=10.1016/0736-4679(94)90281-X }}</ref><ref name=Guss2>{{ cite journal | author=Guss DA | title=The acquired immune deficiency syndrome: an overview for the emergency physician, Part 2 | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-emergency-medicine_1994-07_12_4/page/491 | journal=J. Emerg. Med. | year=1994 | pages=491–497 | volume=12 | issue=4 | pmid=7963396 | doi=10.1016/0736-4679(94)90346-8 }}</ref>. Без доктарскага ўмяшання апартуністычныя захворванні выклікаюць смерць пацыента ў сярэднім праз 9—11 гадоў пасля заражэння (у залежнасці ад падтыпу віруса)<ref name=UNAIDS2007/>. Пры правядзенні [[Высокаактыўная антырэтравірусная тэрапія|антырэтравіруснай тэрапіі]] працягласць жыцця пацыента можа быць падоўжана да 70—80 гадоў<ref name=autogenerated14>[http://www.aidsmap.com/page/2816991/ aidsmap. Чаканая працягласць жыцця для некаторых груп ВІЧ-інфікаваных асоб у ЗША зараз значна пераўзыходзіць яе сярэдні паказчык]</ref><ref name=autogenerated15>[http://arvt.ru/news/2014-01-29-life-expectancy.html Антырэтравірусная тэрапія online. Працягласць жыцця людзей з ВІЧ, якія атрымліваюць АРВТ у развітых краінах]</ref><ref name=autogenerated16>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3867319/ US National Library of Medicine National Institutes of Health. Closing the Gap: Increases in Life Expectancy among Treated HIV-Positive Individuals in the United States and Canada]</ref>. == Адкрыццё ВІЧ == [[Выява:HIV released from lymphocyte.jpg|right|thumbnail|300px|Выява, зробленая [[Растравы электронны мікраскоп|растравым электронным мікраскопам]]. У цэнтры кадра знаходзіцца заражаны [[T-лімфацыт]]. Шматлікія светлыя круглыя выпукласці на яго паверхні — месцы зборкі і адпачкавання [[вірыён]]аў віруса імунадэфіцыту чалавека<ref>[http://phil.cdc.gov/phil/details.asp?pid=1197 Public Health Image Library] Scanning electron micrograph of HIV-1 virions budding from a cultured lymphocyte. See PHIL 10000 for a colorized view of this image, and PHIL 14270, for a black and white version, both viewed at a lower magnigication</ref>]] [[Выява:HIV-1 Transmission electron micrograph AIDS02bbb lores.jpg|thumb|300px|right|Выява вірыёнаў, атрыманая пры дапамозе [[трансмісійны электронны мікраскоп|трансмісійнага электроннага мікраскопа]]. Бачная будова вірыёнаў, унутры якіх знаходзіцца конусападобнае ядро<ref>''Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention’s'' Public Health Image Library (PHIL), image #948.Праверана 27 ліпеня 2012.</ref>]] У [[1981]] годзе з'явіліся першыя тры навуковыя артыкулы пра незвычайныя выпадкі развіцця [[пнеўмацыстная пнеўманія|пнеўмацыстнай пнеўманіі]] і [[саркома Капашы|саркомы Капашы]] ў [[гомасексуальнасць|гомасексуальных]] мужчын<ref>{{артыкул|загаловак=Pneumocystis pneumonia--Los Angeles.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6265753|мова=en|выданне=MMWR. Morbidity and mortality weekly report|год=1981|volume=30|нумар=21|pages=250—252|pmid=6265753}}</ref><ref name="av1986">{{cite web|url=http://www.avert.org/history-aids-1986.htm|title=History of AIDS Up to 1986|publisher=AVERT |access-date=2014-07-21}}</ref>. Да гэтага абодва захворванні сустракаліся рэдка і былі характэрныя для зусім розных груп [[пацыент]]аў: на саркому Капашы галоўным чынам хварэлі пажылыя мужчыны міжземнаморскага паходжання, а на пнеўмацыстную пнеўманію — пацыенты з [[лейкоз]]ам пасля інтэнсіўнай [[хіміятэрапія|хіміятэрапіі]]. З'яўленне гэтых захворванняў, якія сведчылі пра цяжкі імунадэфіцытны стан, у маладых людзей, якія не ўваходзілі ў адпаведныя групы рызыкі, назіралася ўпершыню<ref name="av1986" />. Затым выявілі такія ж сімптомы сярод [[наркаманія|наркаспажыўцоў]], хворых на [[гемафілія|гемафілію A]]<ref>{{cite journal | title = ''Pneumocystis carinii'' pneumonia among persons with hemophilia A | journal = MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. | volume = 31 | issue = 27 | pages = 365–7 | date = July 1982 | pmid = 6815443 | url = http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001126.htm }}</ref> і [[Рэспубліка Гаіці|гаіцян]]<ref>{{cite journal | title = Opportunistic infections and Kaposi's sarcoma among Haitians in the United States | journal = MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. | volume = 31 | issue = 26 | pages = 353–4, 360–1 | date = July 1982 | pmid = 6811853 | url = http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001123.htm }}</ref><ref name="pmid16873641">{{cite journal | author = Cohen J | title = HIV/AIDS: Latin America & Caribbean. HAITI: making headway under hellacious circumstances | url = https://archive.org/details/sim_science_2006-07-28_313_5786/page/470 | journal = Science | volume = 313 | issue = 5786 | pages = 470–3 | year = 2006 | pmid = 16873641 | doi = 10.1126/science.313.5786.470b }}</ref>. Найбольш значным было выяўленне зніжэння суадносін [[CD4|CD4⁺]]/[[CD8|CD8⁺]]-клетак у выніку адноснага і/ці абсалютнага памяншэння колькасці CD4⁺-лімфацытаў у спалучэнні з павелічэннем колькасці CD8⁺-лімфацытаў<ref name="av1986" /><ref name=MMWR1982a>{{cite journal | author = Centers for Disease Control (CDC) | title = Persistent, generalized lymphadenopathy among homosexual males | journal = MMWR Morb Mortal Wkly Rep. | volume = 31 | issue = 19 | pages = 249–251 | year = 1982 | pmid = 6808340 | url = http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00001096.htm | access-date = August 31, 2011 }}</ref><ref name=Barre>{{cite journal | author = Barré-Sinoussi F, Chermann JC, Rey F, Nugeyre MT, Chamaret S, Gruest J, Dauguet C, Axler-Blin C, Vézinet-Brun F, Rouzioux C, Rozenbaum W, Montagnier L | title = Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS) | url = https://archive.org/details/sim_science_1983-05-20_220_4599/page/868 | journal = Science | volume = 220 | issue = 4599 | pages = 868–871 | year = 1983 | pmid = 6189183 | doi = 10.1126/science.6189183 | last5 = Chamaret | last4 = Nugeyre | last7 = Dauguet | last6 = Gruest | last9 = Vezinet-Brun | last8 = Axler-Blin | bibcode = 1983Sci...220..868B }}</ref>. У ліпені [[1982]] года для абазначэння гэтага стану быў прапанаваны тэрмін [[сіндром набытага імуннага дэфіцыту]] (СНІД, AIDS)<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/his81_86.htm|title=The history of AIDS 1981—1986|publisher=AVERT|access-date=2014-07-21}}</ref>. У верасні 1982 года СНІДу было дадзена паўнавартаснае вызначэнне як [[назалогія|назалагічнай]] форме на падставе назірання шэрагу апартуністычных інфекцый у чатырох груп пацыентаў, названых вышэй<ref name="av1986" /><ref>{{артыкул|загаловак=Update on acquired immune deficiency syndrome (AIDS)--United States.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6815471|мова=en|выданне=MMWR. Morbidity and mortality weekly report|год=1982|volume=31|нумар=37|pages=507—508|pmid=6815471}}</ref>. У перыяд з 1981 па 1984 гады выйшлі некалькі прац, якія звязвалі імавернасць развіцця СНІДу з [[анальны секс|анальным сексам]] ці з уплывам [[наркотык]]аў<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Gottlieb M. S.}}, {{nobr|Schroff R.}}, {{nobr|Schanker H. M.}}, {{nobr|Weisman J. D.}}, {{nobr|Fan P. T.}}, {{nobr|Wolf R. A.}}, {{nobr|Saxon A.}}|загаловак=Pneumocystis carinii pneumonia and mucosal candidiasis in previously healthy homosexual men: evidence of a new acquired cellular immunodeficiency.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6272109|мова=en|выданне=The New England journal of medicine|год=1981|volume=305|нумар=24|pages=1425—1431|pmid=6272109|doi=10.1056/NEJM198112103052401}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Durack D. T.}}|загаловак=Opportunistic infections and Kaposi's sarcoma in homosexual men.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6272112|мова=en|выданне=The New England journal of medicine|год=1981|volume=305|нумар=24|pages=1465—1467|pmid=6272112|doi=10.1056/NEJM198112103052408}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Goedert J. J.}}, {{nobr|Neuland C. Y.}}, {{nobr|Wallen W. C.}}, {{nobr|Greene M. H.}}, {{nobr|Mann D. L.}}, {{nobr|Murray C.}}, {{nobr|Strong D. M.}}, {{nobr|Fraumeni J. F. Jr.}}, {{nobr|Blattner W. A.}}|загаловак=Amyl nitrite may alter T lymphocytes in homosexual men.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6121088|мова=en|выданне=Lancet|год=1982|volume=1|нумар=8269|pages=412—416|pmid=6121088}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Jaffe H. W.}}, {{nobr|Choi K.}}, {{nobr|Thomas P. A.}}, {{nobr|Haverkos H. W.}}, {{nobr|Auerbach D. M.}}, {{nobr|Guinan M. E.}}, {{nobr|Rogers M. F.}}, {{nobr|Spira T. J.}}, {{nobr|Darrow W. W.}}, {{nobr|Kramer M. A.}}, {{nobr|Friedman S. M.}}, {{nobr|Monroe J. M.}}, {{nobr|Friedman-Kien A. E.}}, {{nobr|Laubenstein L. J.}}, {{nobr|Marmor M.}}, {{nobr|Safai B.}}, {{nobr|Dritz S. K.}}, {{nobr|Crispi S. J.}}, {{nobr|Fannin S. L.}}, {{nobr|Orkwis J. P.}}, {{nobr|Kelter A.}}, {{nobr|Rushing W. R.}}, {{nobr|Thacker S. B.}}, {{nobr|Curran J. W.}}|загаловак=National case-control study of Kaposi's sarcoma and Pneumocystis carinii pneumonia in homosexual men: Part 1. Epidemiologic results.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6603806|мова=en|выданне=Annals of internal medicine|год=1983|volume=99|нумар=2|pages=145—151|pmid=6603806}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Mathur-Wagh U.}}, {{nobr|Enlow R. W.}}, {{nobr|Spigland I.}}, {{nobr|Winchester R. J.}}, {{nobr|Sacks H. S.}}, {{nobr|Rorat E.}}, {{nobr|Yancovitz S. R.}}, {{nobr|Klein M. J.}}, {{nobr|William D. C.}}, {{nobr|Mildvan D.}}|загаловак=Longitudinal study of persistent generalised lymphadenopathy in homosexual men: relation to acquired immunodeficiency syndrome.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6143974|мова=en|выданне=Lancet|год=1984|volume=1|нумар=8385|pages=1033—1038|pmid=6143974}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Newell G. R.}}, {{nobr|Adams S. C.}}, {{nobr|Mansell P. W.}}, {{nobr|Hersh E. M.}}|загаловак=Toxicity, immunosuppressive effects and carcinogenic potential of volatile nitrites: possible relationship to Kaposi's sarcoma.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6150466|мова=en|выданне=Pharmacotherapy|год=1984|volume=4|нумар=5|pages=284—291|pmid=6150466}}</ref>. Паралельна вяліся працы над [[гіпотэза]]й аб магчымай інфекцыйнай прыродзе СНІДу. Вірус імунадэфіцыту чалавека незалежна адкрылі ў [[1983]] годзе ў дзвюх лабараторыях: [[Інстытут Пастэра|Інстытуце Пастэра]] ў [[Францыя|Францыі]] пад кіраўніцтвам [[Люк Мантанье|Люка Мантанье]] і [[Нацыянальны інстытут раку, ЗША|Нацыянальным інстытуце раку]] ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] пад кіраўніцтвам [[Роберт Гала|Роберта Гала]]. Вынікі даследаванняў, у якіх з тканак пацыентаў з сімптомамі СНІДу ўпершыню ўдалося вылучыць новы [[Рэтравірусы|рэтравірус]], былі апублікаваныя 20 мая 1983 года ў часопісе [[Science, часопіс|«Science»]]<ref name="Barre-Sinoussi et al">{{артыкул|аўтар={{nobr|Barré-Sinoussi F.}}, {{nobr|Chermann J. C.}}, {{nobr|Rey F.}}, {{nobr|Nugeyre M. T.}}, {{nobr|Chamaret S.}}, {{nobr|Gruest J.}}, {{nobr|Dauguet C.}}, {{nobr|Axler-Blin C.}}, {{nobr|Vézinet-Brun F.}}, {{nobr|Rouzioux C.}}, {{nobr|Rozenbaum W.}}, {{nobr|Montagnier L.}}|загаловак=Isolation of a T-lymphotropic retrovirus from a patient at risk for acquired immune deficiency syndrome (AIDS).|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6189183|мова=en|выданне=Science (New York, N.Y.)|год=1983|volume=220|нумар=4599|pages=868—871|pmid=6189183}}</ref><ref name=Gallo>{{артыкул|аўтар={{nobr|Gallo R. C.}}, {{nobr|Sarin P. S.}}, {{nobr|Gelmann E. P.}}, {{nobr|Robert-Guroff M.}}, {{nobr|Richardson E.}}, {{nobr|Kalyanaraman V. S.}}, {{nobr|Mann D.}}, {{nobr|Sidhu G. D.}}, {{nobr|Stahl R. E.}}, {{nobr|Zolla-Pazner S.}}, {{nobr|Leibowitch J.}}, {{nobr|Popovic M.}}|загаловак=Isolation of human T-cell leukemia virus in acquired immune deficiency syndrome (AIDS).|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6601823|мова=en|выданне=Science (New York, N.Y.)|год=1983|volume=220|нумар=4599|pages=865—867|pmid=6601823}}</ref>. У гэтых жа працах вылучаны з хворых на СНІД вірус быў упершыню паспяхова размножаны ў культываваных Т-лімфацытах. Французская група даследчыкаў паказала, што сералагічна гэты вірус адрозніваецца ад HTLV-I, і назвала яго LAV («вірус, асацыяваны з [[лімфаадэнапатыя]]й»)<!-- узята з артыкула «Мантанье, Люк» -->, а амерыканская група назвала яго HTLV-III, бо памылкова аднесла да групы [[Т-лімфатропны вірус чалавека|HTLV-вірусаў]]. Даследчыкі высунулі здагадку, што вірус можа выклікаць сіндром набытага імуннага дэфіцыту<ref name="av1986"/>. У [[1986]] годзе было выяўлена, што вірусы, адкрытыя ў 1983 французскімі і амерыканскімі даследчыкамі, генетычна ідэнтычныя. Першапачатковыя назвы вірусаў былі скасаваныя і была прапанавана адна агульная назва — вірус імунадэфіцыту чалавека<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Coffin J.}}, {{nobr|Haase A.}}, {{nobr|Levy J. A.}}, {{nobr|Montagnier L.}}, {{nobr|Oroszlan S.}}, {{nobr|Teich N.}}, {{nobr|Temin H.}}, {{nobr|Toyoshima K.}}, {{nobr|Varmus H.}}, {{nobr|Vogt P.}}|загаловак=What to call the AIDS virus?|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3010128|мова=en|выданне=Nature|год=1986|volume=321|нумар=6065|pages=10|pmid=3010128}}</ref>. У 2008 годзе [[Люк Мантанье]] і [[Франсуаза Бар-Сінусі]] былі ганараваны [[Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміяй у вобласці фізіялогіі і медыцыны]] «за адкрыццё віруса імунадэфіцыту чалавека»<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2008/press.html|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2008 Press Release|quote=Harald zur Hausen, Françoise Barré-Sinoussi, Luc Montagnier|access-date=2014-07-21}}</ref>. == ВІЧ-інфекцыя == === Інфіцыраванне === {{main|Інфіцыраванне вірусам імунадэфіцыту чалавека}} Вірус можа перадавацца праз прамы кантакт пашкоджанай [[Слізістая абалонка|слізістай абалонкі]] ці пашкоджанай [[скура|скуры]] здаровага чалавека з біялагічнымі вадкасцямі заражанага чалавека: [[кроў]]ю, [[перадэякулят|перадсемявай вадкасцю]] (якая вылучаецца на працягу ўсяго палавога акту), [[сперма]]й, сакрэтам [[похва|похвы]] і [[Жаночае малако|грудным малаком]]. Перадача віруса можа адбывацца пры неабароненым [[анальны секс|анальным]], [[вагінальны секс|вагінальным]] ці [[аральны секс|аральным]] сексе<ref name="Levy">{{кніга|аўтар=Levy J.A.|загаловак=HIV and the pathogenesis of AIDS|выдавецтва=USA: American Society for Microbiology|год=2007|isbn=978-1-55581-393-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Rothenberg R. B.}}, {{nobr|Scarlett M.}}, {{nobr|del Rio C.}}, {{nobr|Reznik D.}}, {{nobr|O'Daniels C.}}|загаловак=Oral transmission of HIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9833850|мова=en|выданне=AIDS (London, England)|год=1998|volume=12|нумар=16|pages=2095—2105|pmid=9833850}}</ref>. Інтактная, непашкоджаная скура — з'яўляецца эфектыўным бар'ерам для інфекцыі, бо ў ёй адсутнічаюць клеткі, якія могуць быць заражаны ВІЧ. Для паспяховай інфекцыі патрабуецца прамы кантакт з крывяноснай сістэмай ці з мембранамі клетак слізістых абалонак. Слізістыя абалонкі палавых органаў і прамой кішкі часта атрымліваюць нязначныя пашкоджанні пры палавым акце, праз якія вірус можа трапляць у кроў. Такія пашкоджанні часцей узнікаюць пры наяўнасці захворванняў, якія перадаюцца палавых шляхам, напрыклад, у выпадку [[Герпесвірусы|герпесу]]. З іншага боку, заражэнне магчыма і ў выпадку непашкоджанай слізістай абалонкі, таму што апошнія змяшчаюць значную колькасць дэндрытных клетак (у тым ліку, клетак Лангерганса), якія могуць адыгрываць ролю «пераносчыкаў» вірусных часціц у [[лімфатычныя вузлы]]. Таму асабліва небяспечнай формай палавога акту для прымаючага партнёра з'яўляецца неабаронены анальны секс, таму што пры гэтай форме ўзнікае найбольшая колькасць дробных і буйных пашкоджанняў, бо слізістая абалонка прамой кішкі высцілаецца аднаслойным цыліндрычным эпітэліем, а похвы — мнагаслойным плоскім неарагавеваючым<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Begay O.}}, {{nobr|Jean-Pierre N.}}, {{nobr|Abraham C. J.}}, {{nobr|Chudolij A.}}, {{nobr|Seidor S.}}, {{nobr|Rodriguez A.}}, {{nobr|Ford B. E.}}, {{nobr|Henderson M.}}, {{nobr|Katz D.}}, {{nobr|Zydowsky T.}}, {{nobr|Robbiani M.}}, {{nobr|Fernández-Romero J. A.}}|загаловак=Identification of personal lubricants that can cause rectal epithelial cell damage and enhance HIV type 1 replication in vitro.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21309617|мова=en|выданне=AIDS research and human retroviruses|год=2011|volume=27|нумар=9|pages=1019—1024|pmid=21309617|doi=10.1089/AID.2010.0252}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aidsmap.com/Route-and-susceptibility-mucous-membranes-and-target-cells/page/1324028/|title=From exposure to infection: The biology of HIV transmission|author=James Wilton|access-date=2014-09-10}}</ref>. Перадача віруса адбываецца з большай імавернасцю пры выкарыстанні заражаных іголак і шпрыцаў (асабліва спажыўцамі ін'екцыйных наркотыкаў), а таксама пры [[пераліванне крыві|пераліванні крыві]] (у выпадку парушэння медыцынскім персаналам усталяваных працэдур праверкі донарскай крыві)<ref name=bartlett2008>{{кніга|аўтар=Jpnh G Bartlett.|загаловак=Кішэнны даведнік. Лячэнне ВІЧ-інфекцыі і Сніду ў сталых|спасылка=hopkons-hivguide.org|выдавецтва=Медыцынская школа Універсітэта Джона Хопкінса|год=2008|старонак=138}}</ref>. Таксама перадача віруса можа адбыцца паміж маці і дзіцём падчас [[цяжарнасць|цяжарнасці]], [[роды|родаў]] (заражэнне праз кроў маці)<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Cooper E. R.}}, {{nobr|Charurat M.}}, {{nobr|Mofenson L.}}, {{nobr|Hanson I. C.}}, {{nobr|Pitt J.}}, {{nobr|Diaz C.}}, {{nobr|Hayani K.}}, {{nobr|Handelsman E.}}, {{nobr|Smeriglio V.}}, {{nobr|Hoff R.}}, {{nobr|Blattner W.}}|загаловак=Combination antiretroviral strategies for the treatment of pregnant HIV-1-infected women and prevention of perinatal HIV-1 transmission.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11981365|мова=en|выданне=Journal of acquired immune deficiency syndromes (1999)|год=2002|volume=29|нумар=5|pages=484—494|pmid=11981365}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aidsinfo.nih.gov/ContentFiles/PerinatalGL.pdf|title=Recommendations for Use of Antiretroviral Drugs in Pregnant HIV-1-Infected Women for Maternal Health and Interventions to Reduce Perinatal HIV-1 Transmission in the United States|date=October 12, 2006|publisher=AIDSinfo.nih.gov|access-date=2014-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20060422113223/http://aidsinfo.nih.gov/ContentFiles/PerinatalGL.pdf|archive-date=22 красавіка 2006|url-status=dead}}</ref> і пры [[грудное выкормліванне|грудным выкормліванні]] (прычым як ад заражанай маці да здаровага дзіцяці праз грудное малако, так і ад заражанага дзіцяці да здаровай маці праз пакусванне грудзі падчас кармлення)<ref>{{кніга|аўтар=Сусветная арганізацыя аховы здароўя |загаловак=HIV transmission through breastfeeding. A review of available evidence|спасылка=http://www.who.int/maternal_child_adolescent/documents/9789241596596/en/ |год=2007 |isbn=9789241596596}}</ref>. Вірус не перадаецца паветрана-кропельным шляхам, бытавым шляхам, пры судотыку з непашкоджанай скурай, праз укусы [[Насякомыя|насякомых]]<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Kerr C.}}|загаловак=Bloodsucking fly blamed for transmitting HIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12062985|мова=en|выданне=The Lancet infectious diseases|год=2002|volume=2|нумар=5|pages=265|pmid=12062985}}Цытата: «<u>Most bloodsucking insects are not capable of transmitting HIV</u> because they inject saliva and ingest blood through different routes»</ref>, [[сляза|слёзы]]<ref name="Saliva" /> і [[сліна|сліну]] (з-за таго, што канцэнтрацыя [[вірыён]]аў ВІЧ у гэтых вадкасцях ніжэйшая за [[інфіцыруючая доза|інфіцыруючую дозу]], а таксама з-за таго, што сліна — агрэсіўнае асяроддзе, якое разбурае сваімі [[фермент]]амі [[вірыён]]ы ВІЧ)<!-- Патрэбна спасылка на АК! Узята адгэтуль: http://arvt.ru/forum/misc/common-hiv-qna/2151 --><ref name="Saliva">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/HIV/pubs/facts/transmission.htm|title=HIV Transmission|author=CDC|access-date=2014-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20050204141148/http://www.cdc.gov/HIV/pubs/facts/transmission.htm|archive-date=4 лютага 2005}} {{cite web|url=http://www.hivlawandpolicy.org/sites/www.hivlawandpolicy.org/files/CDC%2C%20HIV%20and%20its%20transmission.pdf|title=HIV and Its Transmission|author=Centers for Disease Control and Prevention|publisher=The Center for HIV Law and Policy|description=Выкрыццё міфаў пра перадачу ВІЧ бытавым шляхам, пры пацалунках, укусах, праз сліну, слёзы і інш.|access-date=2014-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304094547/http://www.hivlawandpolicy.org/sites/www.hivlawandpolicy.org/files/CDC,%20HIV%20and%20its%20transmission.pdf|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}} {{cite web|url=http://aids.gov/hiv-aids-basics/hiv-aids-101/how-you-get-hiv-aids/|title=HOW DO YOU GET HIV OR AIDS?|author=aids.gov|publisher=U.S. Department of Health & Human Services|access-date=2014-07-21}} {{артыкул|аўтар={{nobr|Baron S.}}, {{nobr|Poast J.}}, {{nobr|Cloyd M. W.}}|загаловак=Why is HIV rarely transmitted by oral secretions? Saliva can disrupt orally shed, infected leukocytes.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9989543|мова=en|выданне=Archives of internal medicine|год=1999|volume=159|нумар=3|pages=303—310|pmid=9989543}}</ref>. === Хвароба === {{main|ВІЧ-інфекцыя}} [[Выява:Hiv-timecourse_copy_be.svg|thumb|400px|Дынаміка колькасці CD4⁺-лімфацытаў і копій РНК віруса за перыяд ад моманту інфіцыравання да тэрмінальнай стадыі<ref>Прыведзена паводле Figure 1, апублікаванай у {{cite journal | title=New concepts in the immunopathogenesis of human immunodeficiency virus infection | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1993-02-04_328_5/page/327 | last=Pantaleo | first=G | journal=New England Journal of Medicine | volume=328 | issue=5 | page=327-335 |date=4 February 1993 | pmid=8093551|display-authors=etal}}, таксама даступная Figure 4 у {{cite web|title=The relationship between the human immunodeficiency virus and the acquired immunodeficiency syndrome|publisher=US National Institute of Allergy and Infectious Diseases|url=http://www3.niaid.nih.gov/topics/HIVAIDS/Understanding/howHIVCausesAIDS/relationshipHIVAIDS.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130070900/http://www3.niaid.nih.gov/topics/HIVAIDS/Understanding/howHIVCausesAIDS/relationshipHIVAIDS.htm|archive-date=30 лістапада 2009|access-date=1 снежня 2016|url-status=dead}} Дадатковая інфармацыя апублікавана ў {{cite journal | title=High levels of HIV-1 in plasma during all stages of infection determined by competitive PCR | journal=Science | last=Piutak | first=M |date=19 March 1993 | volume=259 | issue=510 | pages=1749-54 | pmid=8096089|display-authors=etal}}</ref> {{legend-line|#3000ff solid|колькасць CD4⁺лімфацытаў у 1 мкл крыві}} {{legend-line|#ff0000 solid|колькасць копій РНК віруса ў 1 мл плазмы крыві}}]] У часе хваробы вылучаюць тры стадыі: вострую інфекцыю, латэнтны перыяд і тэрмінальную стадыю ([[СНІД]]) (гл. ілюстрацыю). Падчас развіцця [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыі]] ў аднаго і таго ж чалавека ў выніку [[мутацыя|мутацый]] узнікаюць новыя [[штам]]ы віруса, якія адрозніваюцца па хуткасці рэпрадукцыі і здольнасці інфіцыраваць<ref name="NIAID" /><ref name=Alimonti />. Размножыўшыся, вірусныя часціцы вызваляюцца з паражоных клетак і ўкараняюцца ў новыя — цыкл развіцця паўтараецца. Інфіцыраваныя вірусам [[Т-хелперы]] паступова гінуць з-за разбурэння вірусам, [[апаптоз]]у ці знішчэння [[Цытатаксічныя Т-лімфацыты|Т-кілерамі]]. Падчас развіцця ВІЧ-інфекцыі колькасць Т-хелпераў (CD4⁺-клетак) змяншаецца настолькі, што арганізм ужо не можа супрацьстаяць узбуджальнікам [[апартуністычныя інфекцыі|апартуністычных інфекцый]], якія бяспечныя ці мала небяспечныя для здаровых людзей з нармальнай [[імунная сістэма|імуннай сістэмай]]. На тэрмінальнай стадыі (СНІД), саслаблены арганізм паражаюць [[бактэрыяльныя інфекцыі|бактэрыяльныя]], [[мікозы|грыбковыя]], [[вірусныя захворванні|вірусныя]] і [[пратазойныя інфекцыі]], а таксама [[пухліны]]<ref name=Holmes /><ref name=Guss /><ref name=Guss2 />. У адсутнасці антырэтравіруснай тэрапіі смерць пацыента настае не ў выніку размнажэння віруса ў CD4⁺-клетках, а з прычыны развіцця апартуністычных захворванняў (другасных у адносінах да ВІЧ-інфекцыі). === Эпідэміялогія === {{main|Эпідэміялогія ВІЧ-інфекцыі}} Паводле звестак на 2011 год, у свеце за ўвесь час на [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыю]] захварэлі 60 мільёнаў чалавек, з іх: 25 мільёнаў памерлі, а 35 мільёнаў жывуць з ВІЧ-інфекцыяй<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/press_video/20111130/502694336.html|title=Борьба со СПИД в России: как остановить болезнь?|date=2011-11-30|publisher=РИА Новости|access-date=2013-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714140509/http://ria.ru/press_video/20111130/502694336.html|archive-date=14 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Больш за дзве траціны з іх пражываюць у [[Афрыка на поўдзень ад Сахары|Афрыцы на поўдзень ад пустыні Сахара]]<ref name=autogenerated4>{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|title=UNAIDS World AIDS Day Report 2011|date=2011|publisher=UNAIDS World AIDS|access-date=2013-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|archive-date=1 чэрвеня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[Эпідэмія]] пачалася тут у канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў. Затым эпідэмія перакінулася ў [[ЗША]], [[Заходняя Еўропа|Заходнюю Еўропу]] і краіны [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыкі]]. Сёння, за выключэннем краін Афрыкі, хутчэй усяго вірус распаўсюджваецца ў [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] (у тым ліку ў [[Расія|Расіі]]<ref>[https://novayagazeta.ru/articles/2021/10/14/seks-bez-prosveta Секс без просвета. Россия догнала Африку по ВИЧ, и дело не в наркотиках. «Тихая эпидемия» — в пяти графиках] // 14 кастрычніка 2021</ref>). Эпідэмічная сітуацыя ў гэтых рэгіёнах стрымлівалася да канца 1990-х, затым з [[1999]] па [[2002]] гады колькасць інфіцыраваных амаль патроілася — галоўным чынам за кошт ін'екцыйных наркаманаў. Значна ніжэй за сярэдні ўзровень ВІЧ-інфекцыя распаўсюджана ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] і на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. У маштабе планеты эпідэмічная сітуацыя стабілізавалася, колькасць новых выпадкаў ВІЧ-інфекцыі зменшылася з 3,5 мільёнаў у 1997 годзе да 2,7 мільёнаў у 2007 годзе<ref name=autogenerated4 />. Паводле звестак на красавік [[2024]] года, у [[Беларусь|Беларусі]] каля 35,4 тысяч чалавек жывуць з ВІЧ-інфекцыяй<ref name=pinskijpream>{{cite web |url = http://www.pncge.rcge.by/e/1119-epidemicheskaya-situatsiya-po-vich-infektsii?1575 |title = Эпидемическая ситуация по ВИЧ-инфекции в г.Пинске на 01.03.2023 года |date = 2023-03-01 |publisher = ”Пинский зональный центр гигиены и эпидемиологии” |access-date = 2022-11-27 |archive-date = 2022-10-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221006124903/http://www.pncge.rcge.by/e/1119-epidemicheskaya-situatsiya-po-vich-infektsii?1575 |url-status = live }}</ref>, за перыяд з 1987 па 2015 год памерлі ад розных прычын 4449 ВІЧ-інфіцыраваных грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url=http://minzdrav.gov.by/dadvfiles/000032_703012_sbornik2015.rar|title=Здравоохранение в Республике Беларусь. Официальный статистический сборник за 2015 г.|date=2015|access-date=2017-03-03|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170105092340/http://minzdrav.gov.by/dadvfiles/000032_703012_sbornik2015.rar|archive-date=5 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref><!-- (падрабязней гл. [[Эпідэміялогія ВІЧ-інфекцыі#Статыстыка захворвання і смяротнасці па Беларусі|Статыстыка захворвання і смяротнасці па Беларусі]])-->. === Дыягностыка === {{main|Тэст на ВІЧ}} Аналіз крыві дазваляе выявіць [[антыцелы]] да [[бялкі|бялкоў]] віруса ([[Імунаферментны аналіз|ІФА]]), рэакцыю антыцелаў на бялкі віруса ([[вестэрн-блот]]), [[РНК]] віруса ([[ЗТ-ПЛР]])<ref>{{cite web|url=http://hivtest.cdc.gov/faq.aspx#tests|title=National HIV and STD Testing Resources|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2014-07-21|archive-date=11 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711211818/http://hivtest.cdc.gov/faq.aspx#tests|url-status=dead}}</ref>. Вызначэнне [[вірусная нагрузка|віруснай нагрузкі]] (падлік колькасці копій РНК віруса ў мілілітры [[Плазма крыві|плазмы крыві]]) дазваляе меркаваць пра стадыю захворвання і эфектыўнасць лячэння<ref>{{cite web|url=http://www.aids.gov/hiv-aids-basics/just-diagnosed-with-hiv-aids/understand-your-test-results/viral-load/|title=Just Diagnosed with HIV AIDS: Understand Your Test Results: Viral Load|author=aids.gov|publisher=U.S. Department of Health & Human Services|access-date=2014-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513023733/https://www.aids.gov/hiv-aids-basics/just-diagnosed-with-hiv-aids/understand-your-test-results/viral-load/|archive-date=13 мая 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/hiv-aids/human-immunodeficiency-virus-hiv-test|title=Human Immunodeficiency Virus (HIV) Test|author=WebMD Medical Reference from Healthwise|publisher=Healthwise|access-date=2014-07-21}}</ref>. Абавязковая праверка [[Донарства крыві|донарскай крыві]] ў развітых краінах у значнай ступені скараціла магчымасць перадачы віруса пры яе выкарыстанні. Тэсціраванне на ВІЧ цяжарных жанчын дазваляе своечасова пачаць прыём лекаў і нарадзіць здаровае дзіця. Існуе меркаванне, што прымусовае тэсціраванне насельніцтва бесперспектыўнае з пункту гледжання стрымлівання эпідэміі<ref>{{cite web|url=http://xn--b1am9b.xn--p1ai/test_na_vich.html|title=ВИЧ.рф тест на ВИЧ|access-date=2014-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812235052/https://xn--b1am9b.xn--p1ai/test_na_vich.html|archive-date=12 жніўня 2020|url-status=dead}}</ref> і парушае [[правы чалавека]]<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs360/ru/|title=ВИЧ/СПИД: Тестирование и консультирование|access-date=2014-09-12}}</ref>. У Беларусі да асоб, у дачыненні да якіх ёсць дастатковыя падставы меркаваць, што яны маюць вірус імунадэфіцыту чалавека, у выпадку іх ухілення ад абавязковага медыцынскага агляду па заключэнні ўрачэбна-кансультацыйнай камісіі (УКК) дзяржаўнай арганізацыі аховы здароўя і з санкцыі пракурора можа ажыццяўляцца прымусовы медыцынскі агляд у дзяржаўных арганізацыях аховы здароўя<ref>{{cite web|url=http://www.pravo.by/document/?guid=3871&p0=v19302435|title=Закон Республики Беларусь от 3 мая 1996 г. № 440-XІІІ "О здравоохранении" |publisher=Нацыянальны прававы Інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|access-date=2017-03-03}}</ref>. === Лячэнне === {{main|Высокаактыўная антырэтравірусная тэрапія}} З 35 мільёнаў чалавек, якія жывуць з ВІЧ-інфекцыяй, частка застаецца ў жывых дзякуючы антырэтравіруснай тэрапіі. У выпадку адсутнасці [[высокаактыўная антырэтравірусная тэрапія|антырэтравіруснай тэрапіі]] ВІЧ-інфекцыі, смерць настае ў сярэднім праз 9—11 гадоў пасля заражэння<ref name="NIAID" /><ref name=autogenerated9>{{cite web| author =[[Joint United Nations Programme on HIV/AIDS|UNAIDS]], [[World Health Organization|WHO]]|date=December 2007| title = 2007 AIDS epidemic update| url= http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf | page=10 | access-date = 2008-03-12| format= PDF}}</ref>. Пры правядзенні [[Высокаактыўная антырэтравірусная тэрапія|антырэтравіруснай тэрапіі]] працягласць жыцця пацыента складае 70—80 гадоў<ref name=autogenerated14 /><ref name=autogenerated15 /><ref name=autogenerated16 />. Антырэтравірусныя прэпараты перашкаджаюць ВІЧ размнажацца ў клетках імуннай сістэмы чалавека, блакіруючы ўкараненне [[вірыён]]аў у клеткі і парушаючы на розных этапах працэс зборкі новых вірыёнаў. Своечасова распачатае лячэнне антырэтравіруснымі прэпаратамі ў сотні разоў змяншае рызыку развіцця СНІДу і наступнай смерці<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Emery S.}}, {{nobr|Neuhaus J. A.}}, {{nobr|Phillips A. N.}}, {{nobr|Babiker A.}}, {{nobr|Cohen C. J.}}, {{nobr|Gatell J. M.}}, {{nobr|Girard P. M.}}, {{nobr|Grund B.}}, {{nobr|Law M.}}, {{nobr|Losso M. H.}}, {{nobr|Palfreeman A.}}, {{nobr|Wood R.}}|загаловак=Major clinical outcomes in antiretroviral therapy (ART)-naive participants and in those not receiving ART at baseline in the SMART study.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18476292|мова=en|выданне=The Journal of infectious diseases|год=2008|volume=197|нумар=8|pages=1133—1144|pmid=18476292|doi=10.1086/586713}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Katzenstein D. A.}}, {{nobr|Hammer S. M.}}, {{nobr|Hughes M. D.}}, {{nobr|Gundacker H.}}, {{nobr|Jackson J. B.}}, {{nobr|Fiscus S.}}, {{nobr|Rasheed S.}}, {{nobr|Elbeik T.}}, {{nobr|Reichman R.}}, {{nobr|Japour A.}}, {{nobr|Merigan T. C.}}, {{nobr|Hirsch M. S.}}|загаловак=The relation of virologic and immunologic markers to clinical outcomes after nucleoside therapy in HIV-infected adults with 200 to 500 CD4 cells per cubic millimeter. AIDS Clinical Trials Group Study 175 Virology Study Team.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8813039|мова=en|выданне=The New England journal of medicine|год=1996|volume=335|нумар=15|pages=1091—1098|pmid=8813039|doi=10.1056/NEJM199610103351502}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Sterne J. A.}}, {{nobr|Hernán M. A.}}, {{nobr|Ledergerber B.}}, {{nobr|Tilling K.}}, {{nobr|Weber R.}}, {{nobr|Sendi P.}}, {{nobr|Rickenbach M.}}, {{nobr|Robins J. M.}}, {{nobr|Egger M.}}|загаловак=Long-term effectiveness of potent antiretroviral therapy in preventing AIDS and death: a prospective cohort study.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16054937|мова=en|выданне=Lancet|год=2005|volume=366|нумар=9483|pages=378—384|pmid=16054937|doi=10.1016/S0140-6736(05)67022-5}}</ref>. Антырэтравірусныя прэпараты ў часткі пацыентаў выклікаюць пабочныя эфекты, якія ў некаторых выпадках нават патрабуюць змяніць схему лячэння (набор лекаў). Тэрапію прызначаюць пры зніжэнні імунітэту і/ці высокай [[вірусная нагрузка|віруснай нагрузцы]]. У выпадку, калі колькасць CD4⁺-лімфацытаў вялікая і вірусная нагрузка нізкая, тэрапію не прызначаюць. Пасля прызначэння тэрапіі лекі трэба прымаць штодня ў адзін і той жа час і пажыццёва, што стварае нязручнасці для пацыентаў. Таксама варта ўлічваць высокі кошт месячнага курсу лекаў. У 2014 годзе неабходныя лекі атрымлівалі менш за палову з 9,5 млн чалавек, якім патрэбна супрацьвірусная тэрапія<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/starting-monitoring-switching-hiv-treatment.htm|title=Starting, Monitoring & Switching HIV Treatment|publisher=AVERT|access-date=2014-07-21}}</ref>. Таксама ''ўсе цяжарныя жанчыны'' з вострай фазай ВІЧ-інфекцыі, павінны пачынаць неадкладную высокаактыўную антырэтравірусную тэрапію (ВААРТ) для прадухілення перадачы ВІЧ плоду<ref name="guidelines_ART">{{cite web|url=http://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/adultandadolescentgl.pdf|title=Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in HIV-1-Infected Adults and Adolescents|author=AIDSinfo|publisher=NIH|access-date=2014-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101202407/https://aidsinfo.nih.gov/contentfiles/lvguidelines/adultandadolescentgl.pdf|archive-date=1 лістапада 2016|url-status=dead}}</ref>. Паводле рэкамендацый [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]], ВААРТ варта неадкладна пачынаць усім ВІЧ-інфіцыраваным ''дзецям да паўтара гадоў''<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/hiv/pub/guidelines/arv2013/download/en/|title=Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating and preventing HIV infection|author=World Health Organization|access-date=2014-08-13}}</ref>. Пачатак тэрапіі ў дзяцей, якія атрымалі ВІЧ ад маці, на працягу 3 месяцаў пасля родаў, змяншае смяротнасць на 75 %<ref name=gapreport>{{cite web|url=http://www.unaids.org/en/resources/campaigns/2014/2014gapreport/gapreport/|title=Gap report|author=UNAIDS|access-date=2014-08-13}}</ref>. Пры адсутнасці лячэння, траціна ВІЧ-інфіцыраваных дзяцей памірае на працягу першага года жыцця і 50 % на працягу другога года. У выпадку, калі дыягностыка ВІЧ немагчымая, лячэнне варта пачынаць ва ўзросце 9 месяцаў або раней, у выпадку з'яўлення сімптомаў<ref name=hivtreatchilden>{{cite web|url=http://www.avert.org/hiv-treatment-children.htm|title=HIV treatment children|author=AVERT|access-date=2014-08-13}}</ref>. Станам на люты 2016 года было абвешчана, што групе нямецкіх навукоўцаў удалося цалкам выдаліць тып ВІЧ-1 з жывых клетак. Выпрабаванні праводзіліся на клетках чалавека, ужыўленых паддоследным мышам. Выпрабаванні на людзях павінны адбыцца ў хуткім часам<ref>{{cite journal | author=Janet Karpinski, Ilona Hauber, Jan Chemnitz |title=Directed evolution of a recombinase that excises the provirus of most HIV-1 primary isolates with high specificity |journal=Nature Biotechnology |year= 2016 |doi=10.1038/nbt.34|display-authors=etal}}</ref><ref>[http://hi-news.ru/research-development/nemeckim-uchyonym-udalos-pobedit-virus-immunodeficita-cheloveka.html Нямецкім навукоўцам удалося перамагчы вірус імунадэфіцыту чалавека]. Новости высоких технологий {{праверана|01|03|2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nature.com/nbt/journal/vaop/ncurrent/full/nbt.3467.html |title=Directed evolution of a recombinase that excises the provirus of most HIV-1 primary isolates with high specificity |author=Janet Karpinski, Ilona Hauber, Jan Chemnitz |date=22.02.2016 |publisher=Nature Biotechnology |access-date=2016-03-01 |lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224021813/http://www.nature.com/nbt/journal/vaop/ncurrent/full/nbt.3467.html|archive-date=24.02.2016|display-authors=etal}}</ref>. == Класіфікацыя == {{main|Ленцівірусы}} Вірус імунадэфіцыту чалавека адносяць да сямейства [[рэтравірусы|рэтравірусаў]] (''Retroviridae''), роду [[Ленцівірусы|ленцівірусаў]] (''Lentivirus''). Назва ''Lentivirus'' паходзіць ад лацінскага слова ''lente'' — павольны. Такая назва адлюстроўвае адну з асаблівасцей вірусаў гэтай групы, а менавіта — павольную і неаднолькавую хуткасць развіцця інфекцыйнага працэсу ў макраарганізме. Для ленцівірусаў таксама характэрны працяглы [[інкубацыйны перыяд]]<ref name= KurthBannert>{{Кніга |аўтар=Kurth, R; Bannert, N |год=2010 |загаловак=Retroviruses: Molecular Biology, Genomics and Pathogenesis |выдавецтва=Caister Academic Press |isbn=978-1-904455-55-4}}</ref>. Для віруса імунадэфіцыту чалавека характэрна высокая частата [[Мутацыя|генетычных змен]], якія ўзнікаюць падчас [[самарэпрадукцыя|самарэпрадукцыі]]. Частата ўзнікнення памылак у ВІЧ складае 10⁻³ — 10⁻⁴ памылак на [[геном]] на цыкл рэплікацыі, што на некалькі парадкаў больш за аналагічную велічыню ў [[Эўкарыёты|эўкарыётаў]]. Памер геному ВІЧ складае прыкладна 10⁴ [[Нуклеатыды|нуклеатыдаў]]. З гэтага вынікае, што практычна кожны даччыны геном хоць бы на адзін нуклеатыд адрозніваецца ад свайго папярэдніка. У сучаснай класіфікацыі адрозніваюць два асноўныя віды ВІЧ — ВІЧ-1 і ВІЧ-2. Гэтыя вірусы меркавана ўзніклі ў выніку незалежнай перадачы людзям SIV (віруса імунадэфіцыту малпаў) [[шымпанзэ]] і [[Мангабеі|мангабеяў]] адпаведна<ref name=Nyamweya>{{артыкул|аўтар={{nobr|Nyamweya S.}}, {{nobr|Hegedus A.}}, {{nobr|Jaye A.}}, {{nobr|Rowland-Jones S.}}, {{nobr|Flanagan K. L.}}, {{nobr|Macallan D. C.}}|загаловак=Comparing HIV-1 and HIV-2 infection: Lessons for viral immunopathogenesis.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23444290|мова=en|выданне=Reviews in medical virology|год=2013|volume=23|нумар=4|pages=221—240|pmid=23444290|doi=10.1002/rmv.1739}}</ref>. І ВІЧ-1, і ВІЧ-2 здольныя выклікаць сур'ёзны імунадэфіцыт, аднак клінічнае цячэнне хваробы некалькі адрозніваецца. Вядома, што ВІЧ-2 менш [[патагеннасць|патагенны]] і перадаецца з меншай імавернасцю, чым ВІЧ-1. Магчыма, гэта звязана з тым, што ВІЧ-2-інфекцыя характарызуецца ніжэйшай [[Вірусная нагрузка|колькасцю вірусных часціц на мілілітр крыві]]. Адзначана, што інфекцыя ВІЧ-2 забяспечвае носьбіту невялікую абарону ад заражэння ВІЧ-1. Аднак апісаныя выпадкі падвойнай інфекцыі, прычым заражэнне можа адбывацца ў любым парадку. Інфекцыя ВІЧ-2 радзей заканчваецца развіццём СНІДу. Існуюць звесткі пра некалькі большую частату развіцця [[Саркома Капашы|саркомы Капашы]], [[кандыдоз]]у ротавай поласці і хранічнай [[Ліхаманка|ліхаманкі]] пры ВІЧ-1/СНІДзе. Пры ВІЧ-2/СНІДзе часцей развіваецца [[энцэфаліт]], хранічная ці вострая бактэрыяльная [[дыярэя]], сур'ёзныя [[цытамегалавірус]]ныя інфекцыі і [[халангіт]]<ref name=Nyamweya />. Да роду ''[[Lentivirus]]'' таксама адносяць віды, якія выклікаюць падобныя захворванні ў малпаў, кошак, коней, авечак і г. д.<ref name="NIAID" /><ref>{{cite journal | title = Morphogenesis and morphology of HIV. Structure relations | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-virology_1989_106_1-2/page/1 | author = Gelderblom H.R., Ozel M., Pauli G. | journal = Arch. Virol. | volume = 106 | year = 1989 | pages = 1–13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://ictvonline.org/virusTaxonomy.asp?taxnode_id=20133261 |title=Lentivirus |publisher=International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) |description=Virus Taxonomy: 2013 Release|access-date=2014-07-21}}</ref>. === ВІЧ-1 === ВІЧ-1 апісаны ў 1983 годзе і з'яўляецца найбольш распаўсюджаным і патагенным відам ВІЧ<ref name=bartlett>{{кніга |аўтар=Джон Бартлетт |частка=Типы и подтипы ВИЧ |загаловак=Клинические аспекты ВИЧ-инфекции |спасылка частка=http://www.eurasiahealth.org/attaches/82168/MMHIV10_2.pdf |год=2009}} [https://web.archive.org/web/20110818234109/http://www.eurasiahealth.org/attaches/82168/MMHIV10_2.pdf Архіў]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170425015648/http://www.webcitation.org/6A3qODrr7 |date=25 красавіка 2017 }}</ref>. Глабальная эпідэмія [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфекцыі]] галоўным чынам абумоўлена распаўсюджваннем ВІЧ-1. У пераважнай большасці выпадкаў пад ВІЧ маюць на ўвазе менавіта ВІЧ-1<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/hiv-types.htm|title=HIV Strains: Types, Groups and Subtypes|publisher=AVERT |access-date=2014-07-21}}</ref>. Від ВІЧ-1 класіфікуюць на галоўную групу М і некалькі пабочных груп. Лічыцца, што групы M, N, O, P утварыліся ў выніку незалежных выпадкаў перадачы SIV ад малпы да чалавека, і наступнай мутацыі віруса да ВІЧ<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Sharp P. M.}}, {{nobr|Hahn B. H.}}|загаловак=Origins of HIV and the AIDS pandemic.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22229120|мова=en|выданне=Cold Spring Harbor perspectives in medicine|год=2011|volume=1|нумар=1|pages=006841|pmid=22229120|doi=10.1101/cshperspect.a006841}}</ref>. * Вірусы '''групы М''' ({{lang-en|Main}} — асноўная) з'яўляюцца прычынай больш чым 90 % выпадкаў ВІЧ-інфекцыі. Групу М класіфікуюць на некалькі [[клада|клад]], якія называюцца падтыпамі і таксама пазначаюцца літарамі: ** Падтып A шырока распаўсюджаны, напрыклад, у [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыцы]] і Расіі<ref name="pmid15332265">{{cite journal |author1=Bobkov AF|author2= Kazennova EV| author3=Selimova LM|display-authors = etal | title = Temporal trends in the HIV-1 epidemic in Russia: predominance of subtype A | journal = J. Med. Virol. | volume = 74 | issue = 2 | pages = 191–6 |date=October 2004 | pmid = 15332265 | doi = 10.1002/jmv.20177}}</ref>; ** Падтып B дамінуе ў [[Еўропа|Еўропе]], [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]], [[Японія|Японіі]], [[Тайланд]]зе, [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="Goudsmit">Goudsmit, Jaap. Viral Sex; The Nature of AIDS. Oxford University Press. New York, New York, 1997. Pg. 51-58. Retrieved May 25, 2008.</ref>; ** Падтып C пераважае ў [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай]] і [[Усходняя Афрыка|Усходняй Афрыцы]], [[Індыя|Індыі]], [[Непал]]е, некаторых частках [[Кітайцы|Кітая]]<ref name="Goudsmit" />; ** Падтып D выяўлены толькі ва [[Усходняя Афрыка|Усходняй]] і [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]]<ref name="Goudsmit" />; ** Падтып E не быў выяўлены ў нерэкамбінантным выглядзе, толькі разам з падтыпам А як CRF01_AE у [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]<ref name="Goudsmit" />; ** Падтып F выяўлены ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]], [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]<ref name="Avert">[http://www.avert.org/hivtypes.htm] Introduction to HIV types, groups and subtypes. March 3, 2008. Retrieved May 25, 2008.</ref>; ** Падтып G і рэкамбінантная форма CRF02_AG выяўлены ў [[Афрыка|Афрыцы]] і [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропе]]<ref name="Avert" />; ** Падтып H выяўлены толькі ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]]<ref name="Avert" />; ** Падтып I быў прапанаваны для апісання штама-прадукта множнай рэкамбінацыі CRF04_cpx некалькіх падтыпаў<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Paraskevis D.}}, {{nobr|Magiorkinis M.}}, {{nobr|Vandamme A. M.}}, {{nobr|Kostrikis L. G.}}, {{nobr|Hatzakis A.}}|загаловак=Re-analysis of human immunodeficiency virus type 1 isolates from Cyprus and Greece, initially designated 'subtype I', reveals a unique complex A/G/H/K/? mosaic pattern.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11172098|мова=en|выданне=The Journal of general virology|год=2001|volume=82|нумар=Pt 3|pages=575—580|pmid=11172098}}</ref>; ** Падтып J распаўсюджаны ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай]], [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай]] і [[Заходняя Афрыка|Заходняй]] Афрыцы і [[Спіс краін Карыбскага басейна|краінах Карыбскага басейна]]<ref name="pmid717053344">{{cite journal | author = Hemelaar J, Gouws E, Ghys PD, Osmanov S. | title = Global and regional distribution of HIV-1 genetic subtypes and recombinants in 2004.| journal = AIDS | volume = 20 | issue = 16 | pages = W13–23 |date=March 2006 | pmid = 17053344 | doi = 10.1097/01.aids.0000247564.73009.bc }}</ref>; ** Падтып K выяўлены толькі ў [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Конга]] і [[Камерун]]е<ref name="Avert" />; ** Падтып L выяўлены толькі ў [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Конга]]<ref>{{cite web|url= https://news.tut.by/world/660476.html|title= СМИ: в США ученые выявили новый штамм ВИЧ|publisher= tut.by|access-date= 07.11.2019|lang= ru|archive-url= https://web.archive.org/web/20191107151653/https://news.tut.by/world/660476.html|archive-date= 7 лістапада 2019|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.scientificamerican.com/article/first-new-hiv-strain-in-19-years-identified/ | title = First New HIV Strain in 19 Years Identified}}</ref>. * Група O ({{lang-en|Outlier}} — непадобны) выяўлена ў [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]] і [[Заходняя Афрыка|Заходняй]] Афрыцы. Найбольш распаўсюджана ў Камеруне, дзе ў 1997 годзе больш за 2 % пацыентаў былі заражаныя вірусам групы О<ref name="pmid9084797">{{cite journal | author = Peeters M, Gueye A, Mboup S, Bibollet-Ruche F, Ekaza E, Mulanga C, Ouedrago R, Gandji R, Mpele P, Dibanga G, Koumare B, Saidou M, Esu-Williams E, Lombart JP, Badombena W, Luo N, Vanden Haesevelde M, Delaporte E | title = Geographical distribution of HIV-1 group O viruses in Africa | journal = AIDS | volume = 11 | issue = 4 | pages = 493–8 |date=March 1997 | pmid = 9084797 | doi = 10.1097/00002030-199704000-00013 }}</ref> (каля 100 000 чалавек, паводле звестак на 2013 год)<ref>Mourez T, Simon F, Plantier JC. Non-M variants of human immunodeficiency virus type 1. Clin Microbiol Rev. 2013 Jul;26(3):448-61</ref>. Вірусы гэтай групы не вызначаліся раннімі версіямі тэст-сістэм на ВІЧ-1, сучасныя тэсты вызначаюць вірусы і групы О, і групы N<ref>{{cite web|url=http://www.avert.org/hiv-types.htm|title=HIV Strains: Types, Groups and Subtypes|author=AVERT.org|access-date=2014-07-24}}</ref>. * Група N ({{lang-en|Non-M, non-O}} — ані M, ані O) пазначае штамы не М і не О, апісана ў 1998 годзе і выяўлена толькі ў Камеруне. З 2006 года выяўленыя толькі 10 заражэнняў вірусамі групы N<ref name="doi10.1089/aid.2006.22.83">{{cite journal | author = Julie Yamaguchi, Ruthie Coffey, Ana Vallari, Charlotte Ngansop, Dora Mbanya, Nicaise Ndembi, Lazare Kaptué, Lutz G. Gürtler, Pierre Bodelle, Gerald Schochetman, Sushil G. Devare, Catherine A. Brennan | title = Identification of HIV Type 1 Group N Infections in a Husband and Wife in Cameroon: Viral Genome Sequences Provide Evidence for Horizontal Transmission | journal = AIDS Research and Human Retroviruses | volume = 22 | issue = 1 | pages = 83–92 |date=January 2006 | doi = 10.1089/aid.2006.22.83 | pmid = 16438650 }}</ref>. * Група P — у 2009 годзе была вызначана нуклеатыдная паслядоўнасць РНК ВІЧ значна падобная да віруса імунадэфіцыту малпаў, апісанага ў [[Гарылы|гарыл]] (SIVgor), але не з SIV, характэрным для шымпанзэ (SIVcpz). Вірус быў вылучаны з матэрыялу, атрыманага ад жанчыны камерунскага паходжання, якая пражывае ў [[Францыя|Францыі]]<ref name="pmid19648927">{{cite journal | author = Plantier JC, Leoz M, Dickerson JE, De Oliveira F, Cordonnier F, Lemée V, Damond F, Robertson DL, Simon F | title = A new human immunodeficiency virus derived from gorillas | journal = Nature Medicine | volume = 15 | issue = 8 | pages = 871–2 |date=August 2009 | pmid = 19648927 | doi = 10.1038/nm.2016 }}</ref><ref name="CBC news HIV P">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/health/story/2009/08/03/hiv-africa.html|date=2009-08-03|access-date=2009-08-03|title=New HIV strain discovered|work=[[Associated Press]]|publisher=[[CBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090805173954/http://www.cbc.ca/health/story/2009/08/03/hiv-africa.html|archive-date=5 жніўня 2009|url-status=dead}}</ref><ref name=millennia>{{cite news |author=[[Donald G. McNeil, Jr.]] |title=Precursor to H.I.V. Was in Monkeys for Millennia |url= http://www.nytimes.com/2010/09/17/health/17aids.html?_r=1&src=me&ref=general |quote=But P appears to have crossed over from a gorilla; it was discovered only last year, and in only one woman, who was from Cameroon, where lowland gorillas are hunted for meat.|work=[[New York Times]] |date=September 16, 2010 |access-date=2010-09-17 }}</ref>. === ВІЧ-2 === ВІЧ-2 ідэнтыфікаваны ў 1986 годзе<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Clavel F.}}, {{nobr|Guétard D.}}, {{nobr|Brun-Vézinet F.}}, {{nobr|Chamaret S.}}, {{nobr|Rey M. A.}}, {{nobr|Santos-Ferreira M. O.}}, {{nobr|Laurent A. G.}}, {{nobr|Dauguet C.}}, {{nobr|Katlama C.}}, {{nobr|Rouzioux C.}}|загаловак=Isolation of a new human retrovirus from West African patients with AIDS.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2425430|мова=en|выданне=Science (New York, N.Y.)|год=1986|volume=233|нумар=4761|pages=343—346|pmid=2425430}}</ref>, генетычна вельмі блізкі да T-лімфатропнага віруса SIVsmm мангабеяў, і, у меншай ступені, да віруса ВІЧ-1. Геномы ВІЧ-1 і ВІЧ-2 маюць [[Гамалогія, біялогія|гамалогію]] кансерватыўных генаў gag і pol каля 60 %, і да 45 % генаў бялкоў абалонкі<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Guyader M.}}, {{nobr|Emerman M.}}, {{nobr|Sonigo P.}}, {{nobr|Clavel F.}}, {{nobr|Montagnier L.}}, {{nobr|Alizon M.}}|загаловак=Genome organization and transactivation of the human immunodeficiency virus type 2.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3031510|мова=en|выданне=Nature|год=1987|volume=326|нумар=6114|pages=662—669|pmid=3031510|doi=10.1038/326662a0}}</ref>. Станам на 2010 год, апісаныя 8 груп ВІЧ-2, толькі групы A і B з'яўляюцца эпідэмічнымі. Вірусы групы А распаўсюджаныя ў [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыцы]], [[Ангола|Анголе]], [[Мазамбік]]у, [[Бразілія|Бразіліі]], [[Індыя|Індыі]] і мала распаўсюджаныя ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{артыкул|загаловак=HIV-2 Infection Surveillance--United States, 1987-2009.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21796096|мова=en|выданне=MMWR. Morbidity and mortality weekly report|год=2011|volume=60|нумар=29|pages=985—988|pmid=21796096}} За 12 гадоў з 1988 па 2010 у ЗША зарэгістраваны толькі 242 злучваючы ВІЧ-інфекцыі</ref><ref>{{cite web|url=http://aidsinfo.nih.gov/guidelines/html/1/adult-and-adolescent-arv-guidelines/24/hiv-2-infection|title=Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in HIV-1-Infected Adults and Adolescents|publisher=U.S. Department of Health and Human Services|access-date=2014-07-21|quote=Інфекцыя ВІЧ-2 эндэмічная ў Заходняй Афрыцы і мае толькі абмежаванае распаўсюджванне за межамі гэтай зоны.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201185005/https://aidsinfo.nih.gov/guidelines/html/1/adult-and-adolescent-arv-guidelines/24/hiv-2-infection|archive-date=1 снежня 2019|url-status=dead}}</ref>. Вірусы групы В распаўсюджаныя ў [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыцы]]<ref name=Santiago2005>{{cite journal |last1=Santiago |first1=M. L. |last2=Range |first2=F. |last3=Keele |first3=B. F. |last4=Li |first4=Y. |last5=Bailes |first5=E. |last6=Bibollet-Ruche |first6=F. |last7=Fruteau |first7=C. |last8=Noe |first8=R. |last9=Peeters |first9=M. |title=Simian Immunodeficiency Virus Infection in Free-Ranging Sooty Mangabeys (Cercocebus atys atys) from the Taï Forest, Côte d'Ivoire: Implications for the Origin of Epidemic Human Immunodeficiency Virus Type 2 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2005-10_79_19/page/12515 |journal=Journal of Virology |volume=79 |issue=19 |pages=12515–27 |year=2005 |pmid=16160179 |pmc=1211554 |doi= 10.1128/JVI.79.19.12515-12527.2005}}</ref><ref name=Marx2001>{{cite journal |title=Serial human passage of simian immunodeficiency virus by unsterile injections and the emergence of epidemic human immunodeficiency virus in Africa |volume=356 |pages=911–20 |year=2001 |journal=Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |pmc=1088484 |pmid=11405938 |doi=10.1098/rstb.2001.0867 |url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/356/1410/911.abstract |author=Marx PA, Alcabes PG, Drucker E |issue=1410 |access-date=1 снежня 2016 |archive-date=29 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329213317/http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/356/1410/911.abstract |url-status=dead }}</ref>. == Будова вірыёна == [[Выява:HI-virion-structure be.svg|thumb|500px|Будова віруса імунадэфіцыту чалавека]] [[Вірыён]]ы ВІЧ маюць выгляд [[сфера|сферычных]] часціц, дыяметр якіх складае каля 100—120 [[нанаметр]]аў<ref name=McGovern>{{cite journal | author = McGovern SL, Caselli E, Grigorieff N, Shoichet BK | title = A common mechanism underlying promiscuous inhibitors from virtual and high-throughput screening | journal = [[Journal of Medical Chemistry]] | volume = 45 | issue = 8 | pages = 1712–22 | year = 2002 | pmid = 11931626 | doi = 10.1021/jm010533y }}</ref>. Гэта прыблізна ў 60 разоў менш за дыяметр [[эрытрацыт]]а<ref name=Microbiology3>Compared with overview in: {{Кніга |аўтар=Fisher, Bruce; Harvey, Richard P.; Champe, Pamela C. |загаловак=Lippincott's Illustrated Reviews: Microbiology (Lippincott's Illustrated Reviews Series) |выдавецтва=Lippincott Williams & Wilkins |месца=Hagerstown, MD |год= 2007|isbn=0-7817-8215-5 }} Page 3</ref>. У склад спелых вірыёнаў уваходзяць некалькі тысяч бялковых малекул розных тыпаў. [[Капсід]] спелага вірыёна, які складаецца з прыкладна 2000 малекул бялку р24, мае форму ўсечанага [[конус]]а<ref name=compendia>{{Кніга | аўтар = Los Alamos National Laboratory | год = 2008 | загаловак = HIV Sequence Compendium 2008 | спасылка = http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf | archive-date = 24 лістапада 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171124115738/https://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2008/frontmatter.pdf }}</ref>. Унутры капсіду знаходзіцца бялкова-нуклеінавы комплекс: дзве ніткі віруснай [[РНК]], трывала звязаныя з бялком нуклеакапсіду '''p7''', [[ферменты]] ([[зваротная транскрыптаза]], [[пратэаза]], [[інтэграза]])<ref name=compendia/>. З капсідам таксама асацыяваныя бялкі '''Nef''' і '''Vif''' (7—20 малекул Vif на вірыён). Унутры вірыёна (і, хутчэй за ўсё, па-за межамі капсіду) выяўлены бялок '''Vpr'''<ref name="Levy" />{{rp|8-11}}. Акрамя таго, з капсідам ВІЧ-1 (але не ВІЧ-2) звязаныя каля 200 копій клетачнага ферменту {{нп5|Цыклафілін А|пептыдылпралілізамеразы A|en|Peptidylprolyl isomerase A}} (цыклафілін А), неабходнага для зборкі вірыёна<ref name="Structural_biology">{{артыкул|аўтар={{nobr|Turner B. G.}}, {{nobr|Summers M. F.}}|загаловак=Structural biology of HIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9878383|мова=en|выданне=Journal of molecular biology|год=1999|volume=285|нумар=1|pages=1—32|pmid=9878383|doi=10.1006/jmbi.1998.2354}}</ref>. Капсід атачае абалонка, утвораная прыкладна 2000 малекул матрыкснага бялку '''p17'''<ref name=compendia />. Матрыксную абалонку, у сваю чаргу, атачае двухслойная [[ліпід]]ная мембрана, якая з'яўляецца [[Вірусная абалонка|вонкавай абалонкай віруса]]. Яна ўтворана малекуламі [[Фосфаліпіды|фосфаліпідаў]], захопленымі вірусам падчас яго адпачкавання ад клеткі, у якой ён сфарміраваўся<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Pudney J.}}, {{nobr|Song M. J.}}|загаловак=Electron microscopic analysis of HIV-host cell interactions.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8091422|мова=en|выданне=Tissue &amp; cell|год=1994|volume=26|нумар=4|pages=539—550|pmid=8091422}}</ref>. У ліпідную мембрану ўбудаваныя 72 [[глікапратэін]]авыя комплексы Env, кожны з якіх утвораны трыма малекуламі трансмембраннага глікапратэіну '''gp41''' <nowiki>(TM)</nowiki>, які служыць «якарам» комплексу, і трыма малекуламі паверхневага глікапратэіну '''gp120''' (SU)<ref name="Structural_biology" />. З дапамогай бялку gp120 вірус далучаецца да рэцэптараў CD4 і карэцэптараў, якія размешчаныя на паверхні [[Т-лімфацыт]]аў чалавека. [[Стэхіяметрычнае ўраўненне|Стэхіяметрычныя суадносіны]] p24:gp120 у вірыёне складаюць 60—100:1<ref name="Levy" />{{rp|11}}. Пры фарміраванні вонкавай абалонкі віруса таксама адбываецца захоп некаторай колькасці мембранных бялкоў клеткі, у тым ліку [[Чалавечы лейкацытарны антыген|чалавечых лейкацытарных антыгенаў]] (HLA) класаў I і II і малекул [[адгезія|адгезіі]]<ref name=compendia /><ref name=rhv1993>{{артыкул|аўтар={{nobr|Orentas R. J.}}, {{nobr|Hildreth J. E.}}|загаловак=Association of host cell surface adhesion receptors and other membrane proteins with HIV and SIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8312057|мова=en|выданне=AIDS research and human retroviruses|год=1993|volume=9|нумар=11|pages=1157—1165|pmid=8312057}}</ref>. Бялкі вірыёна інтэнсіўна вывучаюцца, паколькі з'яўляюцца мішэнямі лекаў і [[Вакцына|вакцыны]] супраць ВІЧ, якія распрацоўваюцца. '''Функцыі важных структурных бялкоў ВІЧ-1'''<ref name=compendia /><ref name=rhv1993 /> {| class="wikitable" |- ! Скарачэнне ! Апісанне ! Функцыі |- | '''gp41 (TM, transmembrane)''' | Трансмембранны глікапратэін масай 41 кДа | Размяшчаецца ў вонкавым слоі ліпіднай мембраны, мае ролю «якара», які змяшчае малекулы бялку gp120 |- | '''gp120 (SU, surface)''' | Глікапратэін масай 120 кДа | Вонкавы бялок вірыёна. Некавалентна звязаны з трансмембранным бялком gp41. З адной малекулай gp41 звязаныя 3—5 малекул gp120. Здольны звязваць рэцэптары CD4. Адыгрывае важную ролю падчас пранікнення віруса ў клетку. |- |'''p24 (CA, capsid)''' | Бялок масай 24 кДа | Утварае капсід віруса |- |'''p17 (MA, matrix)''' | Матрыксны бялок масай 17 кДа | Каля дзвюх тысяч малекул гэтага бялку ўтвараюць слой таўшчынёй 5—7 нм, які размяшчаецца паміж вонкавай абалонкай і капсідам віруса. |- |'''p7 (NC, nucleocapsid)''' | Нуклеакапсідны бялок масай 7 кДа | Уваходзіць у склад капсіда віруса. Утварае комплекс з віруснай РНК. |} == Геном і бялкі, што ён кадзіруе == [[Файл:Геном-ВИЧ.png|thumb|450px|Геном ВІЧ-1<ref name=compendia />]] Генетычны матэрыял ВІЧ прадстаўлены дзвюма копіямі дадатна-сэнсавай (+)[[РНК]]<ref name="Structural_biology" />. [[Геном]] ВІЧ-1 мае даўжыню 9000 [[нуклеатыд]]аў. Канцы геному прадстаўленыя [[Доўгія канцавыя паўторы|доўгімі канцавымі паўторамі]] ({{lang-en|long terminal repeat}}, LTR), якія кіруюць прадукцыяй новых вірусаў і могуць актывавацца і бялкамі віруса, і бялкамі інфіцыраванай клеткі. 9 [[ген]]аў ВІЧ-1 кадзіруюць, прынамсі, 15 бялкоў<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Fauci A. S.}}|загаловак=HIV and AIDS: 20 years of science.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12835701|мова=en|выданне=Nature medicine|год=2003|volume=9|нумар=7|pages=839—843|pmid=12835701|doi=10.1038/nm0703-839}}</ref>. Ген ''pol'' кадзіруе ферменты: [[зваротная транскрыптаза|зваротную транскрыптазу]] (RT), [[інтэграза|інтэгразу]] (IN) і [[Пратэаза ВІЧ-1|пратэазу]] (PR). Ген ''gag'' кадзіруе поліпратэін Gag/p55, які расшчапляецца віруснай пратэазай да структурных бялкоў '''p6''', '''p7''', '''p17''', '''p24'''. Ген ''env'' кадзіруе бялок '''gp160''', які расшчапляецца клетачнай эндапратэазай [[Фурын, фермент|фурынам]] на структурныя бялкі '''gp41''' і '''gp120'''<ref name="Levy" />{{rp|8-12}}. Іншыя шэсць генаў — ''tat'', ''rev'', ''nef'', ''vif'', ''vpr'', ''vpu'' (''vpx'' у ВІЧ-2) — кадзіруюць бялкі, якія адказваюць за здольнасць ВІЧ-1 інфіцыраваць клеткі і ствараць новыя копіі віруса. Рэплікацыя ВІЧ-1 ''[[in vitro]]'' магчымая без генаў ''nef'', ''vif'', ''vpr'', ''vpu'', аднак іх прадукты неабходныя для паўнавартаснай інфекцыі ''[[in vivo]]''<ref name="guatelli">{{артыкул|аўтар={{nobr|Guatelli J. C.}}|загаловак=Interactions of viral protein U (Vpu) with cellular factors.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20012522|мова=en|выданне=Current topics in microbiology and immunology|год=2009|volume=339|pages=27—45|pmid=20012522|doi=10.1007/978-3-642-02175-6_2}}</ref><ref name="Nomaguchi M. 2008">{{артыкул|аўтар={{nobr|Nomaguchi M.}}, {{nobr|Fujita M.}}, {{nobr|Adachi A.}}|загаловак=Role of HIV-1 Vpu protein for virus spread and pathogenesis.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18672082|мова=en|выданне=Microbes and infection / Institut Pasteur|год=2008|volume=10|нумар=9|pages=960—967|pmid=18672082|doi=10.1016/j.micinf.2008.07.006}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Malim M. H.}}, {{nobr|Emerman M.}}|загаловак=HIV-1 accessory proteins--ensuring viral survival in a hostile environment.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18541215|мова=en|выданне=Cell host &amp; microbe|год=2008|volume=3|нумар=6|pages=388—398|pmid=18541215|doi=10.1016/j.chom.2008.04.008}}</ref>. ==== Gag ==== Поліпратэін-папярэднік Gag/p55 сінтэзуецца з поўнапамернай геномнай РНК (якая ў гэтым выпадку служыць у якасці [[мРНК]]) падчас стандартнай [[5'-кэп|кэп]]-залежнай [[Трансляцыя (біялогія)|трансляцыі]], але магчымая і [[IRES]]-залежная трансляцыя. Папярэднікі функцыянальных бялкоў размяшчаюцца ў складзе поліпратэіну Gag/p55 у наступным парадку: p17…p24…p2…p7…p1…p6<ref name="Levy" />{{rp|8}} (р1 і р2 — злучальныя [[пептыды]]; іншыя прадукты расшчаплення Gag/p55 апісаныя вышэй). Нерасшчэплены пратэазай Gag/p55 змяшчае тры асноўныя [[Дамен бялку|дамены]]: дамен мембраннай лакалізацыі (М, membrane targeting), дамен узаемадзеяння (I, interaction) і «позні» дамен (L, late). Дамен М, размешчаны ўнутры вобласці p17/МА, мірысцілізуецца (далучаюцца рэшткі [[Мірысцінавая кіслата|мірысцінавай кіслаты]]) і накіроўвае Gag/p55 да плазматычнай мембраны. Дамен I, размешчаны ўнутры вобласці p7^NC (NC, nucleocapsid), адказвае за міжмалекулярныя ўзаемадзеянні асобных манамераў Gag/p55. Дамен L, таксама лакалізаваны ў вобласці p7^NC, апасродкуе адпачкаванне вірыёнаў ад плазматычнай мембраны; у гэтым працэсе ўдзельнічае таксама р6 вобласць поліпратэіну Gag/p55<ref name="Levy" />{{rp|8}}<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Ho S. K.}}, {{nobr|Coman R. M.}}, {{nobr|Bunger J. C.}}, {{nobr|Rose S. L.}}, {{nobr|O'Brien P.}}, {{nobr|Munoz I.}}, {{nobr|Dunn B. M.}}, {{nobr|Sleasman J. W.}}, {{nobr|Goodenow M. M.}}|загаловак=Drug-associated changes in amino acid residues in Gag p2, p7(NC), and p6(Gag)/p6(Pol) in human immunodeficiency virus type 1 (HIV-1) display a dominant effect on replicative fitness and drug response.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18599104|мова=en|выданне=Virology|год=2008|volume=378|нумар=2|pages=272—281|pmid=18599104|doi=10.1016/j.virol.2008.05.029}}</ref>. ==== Vpu ==== Дзвюма важнымі функцыямі бялку Vpu з'яўляюцца: 1) [[Пратэоліз|разбурэнне]] клетачнага рэцэптара CD4 у [[эндаплазматычны рэтыкулум|эндаплазматычным рэтыкулуме]] шляхам прыцягнення [[Убіквіцінлігаза|ўбіквіцінлігазных]] комплексаў і 2) стымуляцыя вылучэння даччыных вірыёнаў з клеткі шляхам інактывацыі [[інтэрферон]]-індуцыраванага трансмембраннага бялку [[CD317]]/BST-2, што атрымаў таксама назву «tetherin» за яго здольнасць прыгнятаць вылучэнне зноў утвораных даччыных вірыёнаў пасродкам іх утрымання на паверхні клеткі<ref name="guatelli" /><ref name="Nomaguchi M. 2008"/><ref name="Neil S.J. 2008">{{артыкул|аўтар={{nobr|Neil S. J.}}, {{nobr|Zang T.}}, {{nobr|Bieniasz P. D.}}|загаловак=Tetherin inhibits retrovirus release and is antagonized by HIV-1 Vpu.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18200009|мова=en|выданне=Nature|год=2008|volume=451|нумар=7177|pages=425—430|pmid=18200009|doi=10.1038/nature06553}}</ref><ref name="Van Damme N. 2008">{{артыкул|аўтар={{nobr|Van Damme N.}}, {{nobr|Goff D.}}, {{nobr|Katsura C.}}, {{nobr|Jorgenson R. L.}}, {{nobr|Mitchell R.}}, {{nobr|Johnson M. C.}}, {{nobr|Stephens E. B.}}, {{nobr|Guatelli J.}}|загаловак=The interferon-induced protein BST-2 restricts HIV-1 release and is downregulated from the cell surface by the viral Vpu protein.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18342597|мова=en|выданне=Cell host &amp; microbe|год=2008|volume=3|нумар=4|pages=245—252|pmid=18342597|doi=10.1016/j.chom.2008.03.001}}</ref><ref name=autogenerated1>{{артыкул|аўтар={{nobr|Dubé M.}}, {{nobr|Bego M. G.}}, {{nobr|Paquay C.}}, {{nobr|Cohen A.}}|загаловак=Modulation of HIV-1-host interaction: role of the Vpu accessory protein.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21176220|мова=en|выданне=Retrovirology|год=2010|volume=7|pages=114|pmid=21176220|doi=10.1186/1742-4690-7-114}}</ref><ref name=autogenerated2>{{артыкул|аўтар={{nobr|Ruiz A.}}, {{nobr|Guatelli J. C.}}, {{nobr|Stephens E. B.}}|загаловак=The Vpu protein: new concepts in virus release and CD4 down-modulation.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20201792|мова=en|выданне=Current HIV research|год=2010|volume=8|нумар=3|pages=240—252|pmid=20201792}}</ref>. ==== Vpr ==== Бялок Vpr неабходны для рэплікацыі віруса ў клетках, якія не дзеляцца, у тым ліку [[макрафаг]]ах. Гэты бялок, нароўні з іншымі клетачнымі і віруснымі бялкамі, актывуе транскрыпцыю з выкарыстаннем доўгіх канцавых паўтораў геному ВІЧ у якасці прамотараў. Бялок Vpr адыгрывае важную ролю ў пераносе віруснай ДНК у [[Клетачнае ядро|ядро]] і выклікае затрымку [[мітоз|дзялення]] клеткі ў [[G2-фаза|перыядзе G2]]<ref name="Votteler, J 2008">Votteler, J. and Schubert, U. (2008) Human Immunodeficiency Viruses: Molecular Biology. Encyclopedia of Virology. (3rd ed.) 517—525</ref>. ==== Vif ==== Бялок Vif адыгрывае важную ролю ў падтрымцы рэплікацыі віруса. Vif індуцыруе ўбіквіцінілаванне і дэградацыю клетачнага антывіруснага бялку APOBEC3G, які выклікае дэамінаванне ДНК, якое прыводзіць да мутацыйных замен G на A у віруснай ДНК, сінтэзаванай падчас зваротнай транскрыпцыі. Штамы, пазбаўленыя Vif, не рэпліцыруюцца ў [[Т-хелперы|CD4⁺-лімфацытах]], некаторых лініях T-лімфацытаў і макрафагах. Гэтыя штамы здольныя пранікаць у клеткі-мішэні і пачынаць [[Зваротная транскрыпцыя|зваротную транскрыпцыю]], аднак сінтэз віруснай ДНК застаецца незавершаным<ref name="Votteler, J 2008" />. ==== Nef ==== Бялок Nef выконвае некалькі функцый. Ён прыгнятае экспрэсію малекул CD4 і HLA класаў I і II на паверхні інфіцыраваных клетак, і тым самым дазваляе вірусу ўвільваць ад нападу [[Цытатаксічныя Т-лімфацыты|цытатаксічных T-лімфацытаў]] і ад распазнання CD4⁺-лімфацытамі. Бялок Nef можа таксама прыгнятаць актывацыю T-лімфацытаў, звязваючы розныя бялкі-кампаненты сістэм [[Перадача сігналу, біялогія|унутрыклетачнай перадачы сігналу]]<ref name="Votteler, J 2008" />. У інфіцыраваных вірусам імунадэфіцыту [[макак-рэзус]]аў актыўная рэплікацыя віруса і прагрэсіраванне хваробы магчымыя толькі пры інтактным гене ''nef''. [[дэлецыя|Дэлецыі]] гена ''nef'' былі выяўленыя ў штамах ВІЧ, вылучаных у групы аўстралійцаў з працяглым непрагрэсіруючым цячэннем інфекцыі<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Rhodes D. I.}}, {{nobr|Ashton L.}}, {{nobr|Solomon A.}}, {{nobr|Carr A.}}, {{nobr|Cooper D.}}, {{nobr|Kaldor J.}}, {{nobr|Deacon N.}}|загаловак=Characterization of three nef-defective human immunodeficiency virus type 1 strains associated with long-term nonprogression. Australian Long-Term Nonprogressor Study Group.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11044102|мова=en|выданне=Journal of virology|год=2000|volume=74|нумар=22|pages=10581—10588|pmid=11044102}}</ref>. Аднак у часткі іх з часам з'явіліся прыкметы прагрэсіравання інфекцыі, у тым ліку зніжэнне колькасці CD4⁺-лімфацытаў. Такім чынам, хоць дэлецыі гена ''nef'' і могуць запавольваць рэплікацыю віруса, гэта не гарантуе поўнай немагчымасці прагрэсіравання захворвання<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Gorry P. R.}}, {{nobr|McPhee D. A.}}, {{nobr|Verity E.}}, {{nobr|Dyer W. B.}}, {{nobr|Wesselingh S. L.}}, {{nobr|Learmont J.}}, {{nobr|Sullivan J. S.}}, {{nobr|Roche M.}}, {{nobr|Zaunders J. J.}}, {{nobr|Gabuzda D.}}, {{nobr|Crowe S. M.}}, {{nobr|Mills J.}}, {{nobr|Lewin S. R.}}, {{nobr|Brew B. J.}}, {{nobr|Cunningham A. L.}}, {{nobr|Churchill M. J.}}|загаловак=Pathogenicity and immunogenicity of attenuated, nef-deleted HIV-1 strains in vivo.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17888184|мова=en|выданне=Retrovirology|год=2007|volume=4|pages=66|pmid=17888184|doi=10.1186/1742-4690-4-66}}</ref>. ==== Tat і Rev ==== Рэгулятарныя бялкі Tat (''т''ранс-''а''к''т''ыватар) і Rev накопліваюцца ў ядры клеткі і звязваюць пэўныя ўчасткі віруснай РНК. Бялок Tat мае малекулярную масу каля 14-15 кДа, звязвае другасную структуру геномнай РНК каля [[5'-нетрансліраваная вобласць|5'-нетрансліраванай вобласці]]<ref name="Votteler, J 2008"/><ref name="Montagnier, Luc 1999">Montagnier, Luc. (1999) Human Immunodeficiency Viruses (Retroviridae). Encyclopedia of Virology (2nd Ed.) 763—774</ref>., актывуе зваротную транскрыпцыю геномнай РНК ВІЧ, сінтэз вірусных мРНК, неабходны для рэплікацыі віруса амаль ва ўсіх [[Культура клетак|культурах клетак]], рэгулюе выхад вірыёнаў з заражаных клетак<ref name="Votteler, J 2008"/><ref name="Montagnier, Luc 1999"/>, мае патрэбу ў клетачным [[кафактар]]ы — [[цыклін]]е T1. Бялок Rev рэгулюе экспрэсію бялкоў вірыёна, звязвае мРНК гена ''env'' у вобласці RRE ({{lang-en|Rev response element}}) [[інтрон]]у, які падзяляе [[экзон]]ы генаў Tat і Rev<ref name="Votteler, J 2008"/><ref name="Montagnier, Luc 1999"/> Бялкі Tat і Rev стымулююць транскрыпцыю правіруснай ДНК і [[транспарт РНК]] з ядра ў цытаплазму, а таксама неабходныя для [[Трансляцыя (біялогія)|трансляцыі]]. Бялок Rev забяспечвае таксама [[Ядзерныя поры#Механізм экспарту бялкоў з ядра|транспарт кампанентаў віруса]] з ядра і пераключэнне сінтэзу рэгулятарных бялкоў віруса на сінтэз структурных<ref name="Votteler, J 2008" />. == Жыццёвы цыкл == === Да пранікнення ў клетку-мішэнь === Пасля траплення [[вірыён]]аў ВІЧ на паверхню і ўнутр [[арганізм]]а, вірусныя часціцы апыняюцца ў розных па сваёй агрэсіўнасці біялагічных вадкасцях. [[Сліна]] і [[страўнікавы сок]] змяшчаюць [[фермент]]ы, якія ў большай ступені разбураюць [[вірыён]]ы ВІЧ, чым іншыя біялагічныя вадкасці (гэта не адносіцца да немаўлят першых месяцаў жыцця, у якіх яшчэ не выпрацоўваюцца адпаведныя [[ферменты стрававання]], з-за чаго немаўляты могуць быць заражаныя праз грудное малако). Вірыёны ВІЧ пранікаюць у [[крывяносная сістэма|крывяносную]] і [[лімфатычная сістэма|лімфатычную сістэмы]] арганізма і перамяшчаюцца па арганізме ў патоку [[кроў|крыві]] і [[лімфа|лімфы]]. Апынуўшыся побач з [[CD4]]-клеткай, вірыёны ВІЧ звязваюць рэцэптар [[CD4]] на яе плазматычнай мембране<ref name="ncbi.hiv">{{cite web|url=http://www.math.umt.edu/bardsley/courses/495/Projects/HIV/PerelsonEtAl1996.pdf|title=HIV-1 dynamics in vivo: virion clearance rate, infected cell life-span, and viral generation time|publisher=Science. 1996 Mar 15;271(5255):1582-6.|access-date=2014-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014116/http://www.math.umt.edu/bardsley/courses/495/Projects/HIV/PerelsonEtAl1996.pdf|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8599114 PMID 8599114]</ref>. === Пранікненне ў клетку і зваротная транскрыпцыя === {| class="tiles" align="right" style="text-align:center" cellpadding="5" |- | '''Механізм зліцця вірыёна ВІЧ <br />і плазматычнай мембраны <br /> Т-лімфацыта чалавека'''<br /> [[Выява:HIV Membrane fusion panel rus 1.png|220px|center|thumb|1. Узаемадзеянне віруснага бялку gp120 з клетачным рэцэптарам CD4 (паказана чырвонай стрэлкай)]] [[Выява:HIV Membrane fusion panel rus 2.png|220px|center|thumb|2. [[Канфармацыя|Канфармацыйныя]] змены віруснага бялку gp120 забяспечваюць злучэнне з клетачным рэцэптарам [[CCR5]] (паказана чырвонай стрэлкай)]] [[Выява:HIV Membrane fusion panel rus 3.png|220px|center|thumb|3. Канцавыя ўчасткі віруснага бялку gp41 пранікаюць у [[клетачная мембрана|плазматычную мембрану]] клеткі (паказана чырвонай стрэлкай)]] [[Выява:HIV Membrane fusion panel rus 4.png|220px|center|thumb|4. Вірусны бялок gp41 падвяргаецца значным [[канфармацыя|канфармацыйным]] зменам (паказана чырвонай стрэлкай), што прыводзіць да збліжэння і зліцця мембран вірыёна і клеткі]] |} Вірусны глікапратэін gp120 трывала звязвае рэцэптар CD4. У выніку такога ўзаемадзеяння gp120 перажывае [[канфармацыя|канфармацыйныя]] змены, якія дазваляюць яму таксама звязаць малекулу [[карэцэптар]]а [[CXCR4]] ці [[CCR5]] (якія экспрэсіруюцца на паверхні Т-лімфацытаў, макрафагаў, дэндрытных клетак і мікрагліі)<ref name=autogenerated5>{{артыкул|аўтар={{nobr|Coakley E.}}, {{nobr|Petropoulos C. J.}}, {{nobr|Whitcomb J. M.}}|загаловак=Assessing chemokine co-receptor usage in HIV.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15647694|мова=en|выданне=Current opinion in infectious diseases|год=2005|volume=18|нумар=1|pages=9—15|pmid=15647694}}</ref><ref name=autogenerated11>{{артыкул|аўтар={{nobr|Myszka D. G.}}, {{nobr|Sweet R. W.}}, {{nobr|Hensley P.}}, {{nobr|Brigham-Burke M.}}, {{nobr|Kwong P. D.}}, {{nobr|Hendrickson W. A.}}, {{nobr|Wyatt R.}}, {{nobr|Sodroski J.}}, {{nobr|Doyle M. L.}}|загаловак=Energetics of the HIV gp120-CD4 binding reaction.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10922058|мова=en|выданне=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|год=2000|volume=97|нумар=16|pages=9026—9031|pmid=10922058}}</ref>. У залежнасці ад здольнасці звязваць гэтыя [[карэцэптар]]ы, ВІЧ класіфікуюць на R5-тропныя (звязваюць толькі карэцэптар CCR5), X4-тропныя (звязваюць толькі карэцэптар CXCR4) і R5X4-тропныя (могуць узаемадзейнічаць з абодвума карэцэптарамі) варыянты<ref name="autogenerated5" />. Пры заражэнні, галоўным чынам, перадаюцца R5-тропныя і R5X4-тропныя варыянты<ref>Wilen CB, Tilton JC, Doms RW. HIV: cell binding and entry. Cold Spring Harb Perspect Med. 2012 Aug 1;2(8)</ref>. Прэпараты, якія блакуюць [[карэцэптар]]ы, могуць быць эфектыўнымі супраць ВІЧ<ref name=autogenerated8>{{cite web|url=http://www.niaid.nih.gov/topics/HIVAIDS/Understanding/howHIVCausesAIDS/Pages/howhiv.aspx|title=Інфармацыя пра ВІЧ на сайце NIAID|access-date=2014-08-07}}</ref>. Пасля апісаных падзей вірусны бялок gp41 пранікае ў [[клетачная мембрана|мембрану клеткі]] і падвяргаецца значным [[канфармацыя|канфармацыйным]] зменам, з прычыны якіх [[клетачная мембрана|мембрана клеткі]] і мембрана [[вірыён]]а ВІЧ збліжаюцца адна з адной і затым зліваюцца. Вірусны бялок gp41 вельмі важны для зліцця мембран, таму яго разглядаюць у якасці мішэні для распрацоўкі супрацьвірусных прэпаратаў. Пасля зліцця мембран змесціва вірыёна пранікае ўнутр клеткі. Унутры клеткі вірусная РНК вызваляецца з капсіду. Затым пад дзеяннем [[зваротная транскрыптаза|зваротнай транскрыптазы]] адбываецца [[зваротная транскрыпцыя]] — працэс сінтэзу ДНК на аснове інфармацыі ў адналанцужковай геномнай РНК віруса<ref name=autogenerated10>[http://obi.img.ras.ru/Humbio/immunology/imm-gal/0005fba9.htm Размнажэнне віруса імунадэфіцыту чалавека ў клетцы]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Большая частка лекавых прэпаратаў, ухваленых для ўжывання пры ВІЧ-інфекцыі, накіравана на парушэнне працы [[зваротная транскрыптаза|зваротнай транскрыптазы]]<ref name="NIAID" />. === Транспарт віруснай ДНК у ядро і інтэграцыя ў геном === Пасля завяршэння зваротнай транскрыпцыі ў CD4⁺-лімфацыце вірусны геном прадстаўлены неўбудаванай ДНК. Для ўбудавання віруснай ДНК у геном клеткі-гаспадара і для ўтварэння новых вірусаў '''неабходна''' [[T-лімфацыт#Актывацыя|актывацыя T-лімфацытаў]]. Актывацыя CD4⁺-лімфацытаў адбываецца пры іх кантакце з [[Антыгенраспазнавальныя клеткі|антыгенраспазнавальнымі клеткамі]] ў лімфоіднай тканцы. Наяўнасць вірусаў на паверхні фалікулярных дэндрытных клетак і прысутнасць празапаленчых [[цытакіны|цытакінаў]] ([[Інтэрлейкін-1|ІЛ-1]], [[Інтэрлейкін-6|ІЛ-6]] і [[Фактар некрозу пухліны|ФНПα]]) спрыяюць размнажэнню ВІЧ у інфіцыраваных клетках. Менавіта таму лімфоідная тканка служыць самым спрыяльным асяроддзем для рэплікацыі ВІЧ<ref name="eurhiv1" />. Сінтэзаваная вірусная ДНК транспартуецца ўнутр ядра клеткі ў складзе прэ-інтэграцыйнага комплексу, у які таксама ўваходзяць бялкі ВІЧ p17/MA, Nef і інтэграза<ref>Levy J.A. HIV and the pathogenesis of AIDS. — p. 110, 111, 160, 161 — USA: American Society for Microbiology, 2007. — ISBN 978-1-55581-393-2</ref>. Далей вірусная ДНК убудоўваецца ў [[храмасомы|храмасому]] актываванага T-лімфацыта пад дзеяннем [[інтэграза|інтэгразы]]. Некалькі прэпаратаў, якія інгібіруюць інтэгразу, шырока выкарыстоўваюцца ў сучаснай комплекснай антырэтравіруснай тэрапіі. Вірусная ДНК, якая ўбудавалася ў храмасому клеткі, называецца [[Правірус|'''''правірусам''''']]<ref name="NIAID" />. === Транскрыпцыя, сплайсінг, транспарт РНК з ядра ў цытаплазму і трансляцыя === У ядры клетачная [[РНК-палімераза]] сінтэзуе папярэднік вірусных [[мРНК|інфармацыйных РНК]] (мРНК), даўжыня якога роўная даўжыні геномнай РНК ВІЧ-1. Гэты папярэднік мРНК падвяргаецца [[кэп|5'-канцавому кэпаванню]] і [[Поліадэнілаванне|3'-канцавому поліадэнілаванню]]. Акрамя таго, папярэднік мРНК падвяргаецца [[сплайсінг]]у, у выніку якога ўтвараюцца больш за 40 розных мРНК, якія можна падзяліць на 3 класы<ref name=pmid22355797>{{артыкул|аўтар={{nobr|Karn J.}}, {{nobr|Stoltzfus C. M.}}|загаловак=Transcriptional and posttranscriptional regulation of HIV-1 gene expression.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22355797|мова=en|выданне=Cold Spring Harbor perspectives in medicine|год=2012|volume=2|нумар=2|pages=006916|pmid=22355797|doi=10.1101/cshperspect.a006916}}</ref>:<br /> 1) несплайсаваная РНК даўжынёй каля 9.3 kb — далей выкарыстоўваецца ў якасці мРНК для сінтэзу бялкоў Gag і Gag-Pol, а таксама ў якасці геномнай РНК; <br /> 2) няцалкам сплайсаваныя РНК памерам каля 4 kb — выкарыстоўваюцца як мРНК для сінтэзу бялкоў Vif, Vpr, Tat, Vpu і Env; <br /> 3) цалкам сплайсаваныя РНК памерам каля 2 kb — выкарыстоўваюцца як мРНК для сінтэзу бялкоў Vpr, Tat, Rev і Nef. На ранняй стадыі экспрэсіі генаў, у адсутнасць бялку Rev, несплайсаваная і няцалкам сплайсаваныя РНК ВІЧ-1 нестабільныя і хутка разбураюцца ў ядры. У той жа час, цалкам сплайсаваныя мРНК ВІЧ-1 з'яўляюцца стабільнымі і транспартуюцца з ядра ў цытаплазму<ref name=pmid22355797/>. У цытаплазме з дапамогай [[рыбасома|рыбасом]] адбываецца працэс [[Трансляцыя (біялогія)|трансляцыі]] — [[біясінтэз бялку]] з [[амінакіслоты|амінакіслот]] па зададзенай матрыцы на аснове [[генетычная інфармацыя|генетычнай інфармацыі]], якая змяшчаецца ў мРНК. Сінтэзаваны ў цытаплазме бялок Rev транспартуецца ў ядро, дзе звязваецца з вобласцю RRE несплайсаванай і няцалкам сплайсаваных РНК, што стабілізуе гэтыя РНК. Акрамя таго, Rev узаемадзейнічае з клетачным бялком CRM1 (экспарцін 1), і гэта ўзаемадзеянне стымулюе транспарт несплайсаванай і няцалкам сплайсаваных РНК з ядра ў цытаплазму, дзе адбываецца сінтэз закадзіраваных у іх бялкоў<ref name=pmid22355797/>. === Зборка і адпачкаванне вірыёнаў === Геномная РНК віруса, а таксама вірусныя бялкі транспартуюцца да месцаў зборкі вірыёнаў — да мембраны. Вірыёны першапачаткова фарміруюцца з поліпратэінаў-папярэднікаў структурных бялкоў і ферментаў і на гэтай стадыі не з'яўляюцца інфекцыйнымі. Падчас паспявання віруснай часціцы вірусная пратэаза расшчапляе бялкі-папярэднікі да функцыянальных кампанентаў<ref name="NIAID" />. Некалькі ўхваленых супрацьвірусных прэпаратаў інгібіруюць працу пратэазы і перашкаджаюць фарміраванню спелых вірыёнаў<ref name="NIAID" />. Новыя вірусныя часціцы адпачкоўваюцца ад паверхні клеткі, захопліваючы частку яе мембраны, і выходзяць у крывянае рэчышча, а клетка гаспадара, якая нясе рэцэптар CD4, гіне<ref name=autogenerated7>Johns Hopkins AIDS Servise [http://www.hopkins-aids.edu/hiv_lifecycle/hivcycle_txt.html Жыццёвы цыкл ВІЧ-інфекцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070708083901/http://www.hopkins-aids.edu/hiv_lifecycle/hivcycle_txt.html |date=8 ліпеня 2007 }}</ref><ref name=autogenerated12>{{артыкул|аўтар={{nobr|Perelson A. S.}}, {{nobr|Neumann A. U.}}, {{nobr|Markowitz M.}}, {{nobr|Leonard J. M.}}, {{nobr|Ho D. D.}}|загаловак=HIV-1 dynamics in vivo: virion clearance rate, infected cell life-span, and viral generation time.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8599114|мова=en|выданне=Science (New York, N.Y.)|год=1996|volume=271|нумар=5255|pages=1582—1586|pmid=8599114}}</ref>. Нядаўнія даследаванні паказалі, што працэс адпачкавання вірыёнаў можа быць больш складаным, чым лічылася раней. Так было выяўлена, што, дзякуючы ўзаемадзеянню бялку Gag з кампанентамі клеткі, вірыёны накопліваюцца ў адмысловых унутрыклетачных [[везікула|мультывезікулярных]] цельцах, якія звычайна служаць для экспарту бялкоў. Такім чынам вірусныя часціцы вызваляюцца з клеткі, эксплуатуючы яе ўласную сістэму транспарту макрамалекул<ref name="NIAID" />. === Распаўсюджванне па арганізме === [[Вірыён]] ВІЧ, які толькі што вылучыўся з заражанага лімфацыта, у [[плазма крыві|плазме крыві]] жыве ў сярэднім каля 8 гадзін<ref name="ncbi.hiv" />. Працягласць паўжыцця (час, за які гіне 50 % вірыёнаў ВІЧ) у [[плазма крыві|плазме крыві]] складае прыкладна 6 гадзін<ref name="ncbi.hiv" />. У астатніх асяроддзях працягласць паўжыцця вірыёнаў ВІЧ на парадкі менш<ref>[http://www.aidsmap.com/Survival-outside-the-body/page/1321278/ Survival outside the body] / HIV transmission & testing, NAM Publications {{ref-en}}</ref>. У перыяд вострай фазы ВІЧ-інфекцыі адсутнасць спецыфічнага [[Імунітэт|імуннага]] адказу дазваляе вірусу актыўна рэплікавацца і дасягаць высокіх канцэнтрацый у крыві. Вірус засяляе органы [[лімфатычная сістэма|лімфатычнай сістэмы]], CD4⁺-лімфацыты, макрафагі, а таксама іншыя клеткі: [[альвеалярны макрафаг|альвеалярныя макрафагі]] лёгкіх, [[клетка Лангерганса|клеткі Лангерганса]], [[фалікулярныя дэндрытныя клеткі]] [[лімфатычны вузел|лімфатычных вузлоў]], клеткі [[Алігадэндрацыты|алігадэндрагліі]] і [[астрацыты]] мозга і эпітэліяльныя клеткі кішкі<ref name=autogenerated17>{{Cite web |url=http://uhrn.civicua.org/library/art_ru/hiv.htm |title=ВИЧ-инфекция Под ред. Ю. В. Лобзина, С. С. Козлова, А. Н. Ускова, 2000 год. |access-date=20 снежня 2016 |archive-date=17 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417143117/http://uhrn.civicua.org/library/art_ru/hiv.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Meng G.}}, {{nobr|Wei X.}}, {{nobr|Wu X.}}, {{nobr|Sellers M. T.}}, {{nobr|Decker J. M.}}, {{nobr|Moldoveanu Z.}}, {{nobr|Orenstein J. M.}}, {{nobr|Graham M. F.}}, {{nobr|Kappes J. C.}}, {{nobr|Mestecky J.}}, {{nobr|Shaw G. M.}}, {{nobr|Smith P. D.}}|загаловак=Primary intestinal epithelial cells selectively transfer R5 HIV-1 to CCR5+ cells.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11821899|мова=en|выданне=Nature medicine|год=2002|volume=8|нумар=2|pages=150—156|pmid=11821899|doi=10.1038/nm0202-150}}</ref>. У лімфоіднай тканцы ВІЧ размнажаецца на працягу ўсяго захворвання, паражаючы макрафагі, актываваныя і неактываваныя CD4⁺-лімфацыты і фалікулярныя дэндрытныя клеткі<ref name=autogenerated6>{{артыкул|аўтар={{nobr|Burton G. F.}}, {{nobr|Keele B. F.}}, {{nobr|Estes J. D.}}, {{nobr|Thacker T. C.}}, {{nobr|Gartner S.}}|загаловак=Follicular dendritic cell contributions to HIV pathogenesis.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12163303|мова=en|выданне=Seminars in immunology|год=2002|volume=14|нумар=4|pages=275—284|pmid=12163303}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Blauvelt A.}}, {{nobr|Asada H.}}, {{nobr|Saville M. W.}}, {{nobr|Klaus-Kovtun V.}}, {{nobr|Altman D. J.}}, {{nobr|Yarchoan R.}}, {{nobr|Katz S. I.}}|загаловак=Productive infection of dendritic cells by HIV-1 and their ability to capture virus are mediated through separate pathways.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9329969|мова=en|выданне=The Journal of clinical investigation|год=1997|volume=100|нумар=8|pages=2043—2053|pmid=9329969|doi=10.1172/JCI119737}}</ref>. Колькасць клетак, якія змяшчаюць правірусную ДНК, у лімфоіднай тканцы ў 5—10 разоў вышэйшая, за іх колькасць у клетках крыві, а рэплікацыя ВІЧ у лімфоіднай тканцы на 1—2 парадкі вышэйшая за рэплікацыю ў крыві. Асноўным клетачным рэзервуарам ВІЧ з'яўляюцца CD4⁺-Т-лімфацыты імуналагічнай памяці<ref>Siliciano RF, Greene WC. «HIV latency». Cold Spring Harb Perspect Med. 2011 Sep;1(1): a007096. doi: 10.1101/cshperspect.a007096</ref>. Для актывацыі CD8⁺-лімфацытаў і ўтварэння антыген-спецыфічных цытатаксічных T-лімфацытаў неабходна [[прэзентацыя антыгена|прэзентацыя]] пептыднага антыгена ў комплексе з [[чалавечы лейкацытарны антыген|чалавечым лейкацытарным антыгенам]] класа I. Дэндрытныя клеткі, неабходныя для пачатку першасных антыген-спецыфічных рэакцый, захопліваюць антыгены, перапрацоўваюць і пераносяць іх на сваю паверхню, дзе гэтыя антыгены ў комплексе з дадатковымі стымулюючымі малекуламі актывуюць T-лімфацыты. Заражаныя клеткі часта не вылучаюць ''дадатковых'' стымулюючых малекул і таму не здольныя выклікаць актывацыю дастатковай колькасці B- і T-лімфацытаў, функцыя якіх залежыць ад дэндрытных клетак<ref name="eurhiv1">[http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/04_Pathogenesis_of_HIV-1_Infection.pdf Патагенез ВІЧ-інфекцыі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924003028/http://www.eurasiahealth.org/attaches/82169/04_Pathogenesis_of_HIV-1_Infection.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>. На 2015 год ВІЧ-інфекцыя застаецца невылечным захворваннем, таму што геном віруса інтэгруецца ў храмасомы клетак і можа рэактывавацца нават пасля курсу антырэтравіруснай тэрапіі. У наш час ідзе пошук бяспечных спосабаў рэдагавання геному чалавека і выключэння з яго правіруснай ДНК<ref>{{cite web|url=http://arvt.ru/news/2014-06-22-CRISPR-Cas9-CCR5-delta32.html|title=Генетычная гумка для ВІЧ|publisher=Фонд развіцця міжсектарнага сацыяльнага партнёрства|access-date=2014-07-21}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Ye L.}}, {{nobr|Wang J.}}, {{nobr|Beyer A. I.}}, {{nobr|Teque F.}}, {{nobr|Cradick T. J.}}, {{nobr|Qi Z.}}, {{nobr|Chang J. C.}}, {{nobr|Bao G.}}, {{nobr|Muench M. O.}}, {{nobr|Yu J.}}, {{nobr|Levy J. A.}}, {{nobr|Kan Y. W.}}|загаловак=Seamless modification of wild-type induced pluripotent stem cells to the natural CCR5Δ32 mutation confers resistance to HIV infection.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24927590|мова=en|выданне=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|год=2014|volume=111|нумар=26|pages=9591—9596|pmid=24927590|doi=10.1073/pnas.1407473111}}</ref>. У 2014 годзе быў прапанаваны метад выдалення геному ВІЧ-1 з заражаных клетак пры дапамозе [[Cas9|сістэмы CRISPR/Cas9]]. З дапамогай гэтага метаду даследчыкам удалося выразаць фрагмент правіруснай ДНК, які знаходзіўся паміж 5'- і 3'-канцавымі LTR-абласцямі з храмасом заражаных клетак у культуры. Акрамя таго, гэты метад апынуўся таксама эфектыўным для прафілактыкі заражэння неінфіцыраваных клетак. Апісаны падыход можа прывесці да распрацоўкі спосабу поўнага пазбаўлення ВІЧ-інфекцыі<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Hu W.}}, {{nobr|Kaminski R.}}, {{nobr|Yang F.}}, {{nobr|Zhang Y.}}, {{nobr|Cosentino L.}}, {{nobr|Li F.}}, {{nobr|Luo B.}}, {{nobr|Alvarez-Carbonell D.}}, {{nobr|Garcia-Mesa Y.}}, {{nobr|Karn J.}}, {{nobr|Mo X.}}, {{nobr|Khalili K.}}|загаловак=RNA-directed gene editing specifically eradicates latent and prevents new HIV-1 infection.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25049410|мова=en|выданне=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|год=2014|volume=111|нумар=31|pages=11461—11466|pmid=25049410|doi=10.1073/pnas.1405186111}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nkj.ru/news/24712/|title=Клетки человека избавили от ВИЧ|date=2014-07-25|author=Кирилл Стасевич|work=[[Наука и жизнь]]|publisher=nkj.ru|access-date=2014-07-27|lang=ru}}</ref>. == Паходжанне == [[Выява:HIV-SIV-phylogenetic-tree.svg|right|thumbnail|300px|[[малекулярная філагенія|Філагенетычнае]] дрэва вірусаў: <br />HIV — вірус імунадэфіцыту чалавека<br />SIV — вірус імунадэфіцыту малпаў]] Метадам [[малекулярная філагенія|малекулярнай філагеніі]] паказана, што вірус імунадэфіцыту чалавека ўтварыўся ў канцы [[XIX]] ці ў пачатку [[XX]] стагоддзя<ref name=Gao>{{ cite journal |vauthors=Gao F, Bailes E, Robertson DL, etal | title=Origin of HIV-1 in the Chimpanzee Pan troglodytes troglodytes |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-02-04_397_6718/page/436 | journal=Nature | year=1999 | pages=436–441 | volume=397 | issue=6718 | pmid=9989410 |doi=10.1038/17130 }}</ref><ref name=Worobey>{{cite journal |vauthors=Worobey M, Gemmel M, Teuwen DE, etal |title=Direct evidence of extensive diversity of HIV-1 in Kinshasa by 1960 |journal=Nature |volume=455 |issue=7213 |pages=661–4 |date=October 2008 |pmid=18833279 |doi=10.1038/nature07390 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v455/n7213/full/nature07390.html |access-date=2009-03-31}}</ref><ref name=Salemi>{{cite journal|last1=Salemi|first1=M.|title=Dating the common ancestor of SIVcpz and HIV-1 group M and the origin of HIV-1 subtypes by using a new method to uncover clock-like molecular evolution |journal=The FASEB Journal |pages=276–78 |year=2000|doi=10.1096/fj.00-0449fje|pmid=11156935 |volume=15 |issue=2 |last2=Strimmer |first2=K |last3=Hall |first3=WW |last4=Duffy |first4=M |last5=Delaporte |first5=E |last6=Mboup |first6=S |last7=Peeters |first7=M |last8=Vandamme |first8=AM}}</ref><ref name=Korber>{{cite journal|last1=Korber |first1=B. |last2=Muldoon |first2=M |last3=Theiler |first3=J |last4=Gao |first4=F |last5=Gupta |first5=R |last6=Lapedes |first6=A |last7=Hahn |first7=BH |last8=Wolinsky |first8=S |last9=Bhattacharya |first9=T |title=Timing the Ancestor of the HIV-1 Pandemic Strains |url=https://archive.org/details/sim_science_2000-06-09_288_5472/page/1788 |journal=Science |volume=288 |issue=5472 |pages=1789–96|year=2000 |pmid=10846155 |doi=10.1126/science.288.5472.1789 |bibcode = 2000Sci...288.1789K}}</ref><ref name="pmid18833279">{{cite journal |vauthors=Worobey M, Gemmel M, Teuwen DE, etal |title=Direct evidence of extensive diversity of HIV-1 in Kinshasa by 1960|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-10-02_455_7213/page/660 |journal=Nature |volume=455 |issue=7213 |pages=661–4 |date=October 2008 |pmid=18833279 |doi=10.1038/nature07390 |bibcode = 2008Natur.455..661W }}</ref>, хутчэй за ўсё ў [[1920-я]] гг<ref>[http://lenta.ru/news/2014/10/02/hiv/ Lenta.ru: Наука и техника: Наука: Учёные определили место и время рождения ВИЧ]</ref>. Абодва тыпы віруса імунадэфіцыту чалавека ВІЧ-1 і ВІЧ-2 узніклі ў [[Заходняя Афрыка|Заходняй]] і [[Цэнтральная Афрыка|Цэнтральнай Афрыцы]] на поўдзень ад Сахары і перадаліся ад [[малпы|малпаў]] да людзей у выніку [[заанозы|заанозісу]]. ВІЧ-1 узнік на поўдні [[Камерун]]а ў выніку эвалюцыі [[Эндэмічныя захворванні|эндэмічнага]] віруса імунадэфіцыту малпаў SIV-cpz, які заражае чарнамордых шымпанзэ (''[[Звычайны шымпанзэ|Pan troglodytes troglodytes]]'')<ref name="pmid9989410">{{cite journal |vauthors=Gao F, Bailes E, Robertson DL, etal |title=Origin of HIV-1 in the chimpanzee Pan troglodytes troglodytes |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-02-04_397_6718/page/436 |journal=Nature |volume=397 |issue=6718|pages=436–41 |date=February 1999 |pmid=9989410 |doi=10.1038/17130 |bibcode = 1999Natur.397..436G }}</ref><ref name=Keele>{{cite journal | author=Keele, B. F., van Heuverswyn, F., Li, Y. Y., Bailes, E., Takehisa, J., Santiago, M. L., Bibollet-Ruche, F., Chen, Y., Wain, L. V., Liegois, F., Loul, S., Mpoudi Ngole, E., Bienvenue, Y., Delaporte, E., Brookfield, J. F. Y., Sharp, P. M., Shaw, G. M., Peeters, M., and Hahn, B. H. | title=Chimpanzee Reservoirs of Pandemic and Nonpandemic HIV-1 | url=https://archive.org/details/sim_science_2006-07-28_313_5786/page/523 | journal=Science | date=28 July 2006| volume=313 | issue=5786 | pages=523–6 | doi = 10.1126/science.1126531 | pmc=2442710 | pmid=16728595|bibcode = 2006Sci...313..523K }}</ref>. ВІЧ-1, як мяркуюць, перайшоў відавы бар'ер прынамсі тройчы і спарадзіў тры групы вірусаў: M, N і О<ref name=Sharp2001>{{cite journal |last1=Sharp |first1=P. M. |last2=Bailes |first2=E. |last3=Chaudhuri |first3=R. R. |last4=Rodenburg |first4=C. M. |last5=Santiago |first5=M. O. |last6=Hahn |first6=B. H. |title=The origins of acquired immune deficiency syndrome viruses: where and when? |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=356 |pages=867–76 |year=2001 |doi=10.1098/rstb.2001.0863 |pmid=11405934 |pmc=1088480 |url=http://www.aidsorigins.com/pdfs/rs/sharp.pdf |issue=1410 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025023136/http://www.aidsorigins.com/pdfs/rs/sharp.pdf |archive-date=25 кастрычніка 2007 |access-date=20 снежня 2016 |url-status=dead }}</ref>. ВІЧ-2 узнік на тэрыторыі [[Заходняя Афрыка|Заходняй Афрыкі]] (ад паўднёвага [[Сенегал]]а да захаду [[Кот-д’Івуар|Берага Слановай Косці]]) у выніку эвалюцыі віруса імунадэфіцыту малпаў SIV-smm, які заражае цёмна-карычневых мангабеяў (''[[Cercocebus atys]]'') і [[вузканосыя малпы|вузканосых малпаў]]<ref name=Reeves>{{cite journal | author=Reeves, J. D. and Doms, R. W | title=Human Immunodeficiency Virus Type 2 | journal=J. Gen. Virol. | year=2002 | pages=1253–1265 | volume=83 | issue=Pt 6 | pmid= 12029140 | doi=10.1099/vir.0.18253-0}}</ref>. Існуе доказ таго, што паляўнічыя на дзікіх жывёл (малпаў) ці пастаўшчыкі мяса ў Заходняй і Цэнтральнай Афрыцы падвяргаюцца заражэнню вірусам імунадэфіцыту малпаў, прычым імавернасць заражэння [[карэляцыя|карэлюе]] з частатой узаемадзеяння з малпамі і іх мясам<ref name=Kalish2005>{{cite journal |vauthors=Kalish ML, Wolfe ND, Ndongmo CD, McNicholl J, Robbins KE, etal |title=Central African hunters exposed to simian immunodeficiency virus |journal=Emerg Infect Dis |volume=11 |issue=12 |pages=1928–30 |year=2005 |pmid=16485481}}</ref>. Аднак вірус імунадэфіцыту малпаў — слабы вірус, і, як правіла, прыгнятаецца імуннай сістэмай чалавека на працягу тыдня пасля заражэння. Лічыцца, што неабходна некалькі перадач віруса ад чалавека да чалавека ў хуткай паслядоўнасці, каб вірусу хапіла часу мутаваць у ВІЧ<ref name=autogenerated3>{{cite journal |author=Marx PA, Alcabes PG, Drucker E |title=Serial human passage of simian immunodeficiency virus by unsterile injections and the emergence of epidemic human immunodeficiency virus in Africa |volume=356 |issue=1410 |pages=911–20 |year=2001 |pmid=11405938 |journal=Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci |pmc=1088484 |doi=10.1098/rstb.2001.0867 |url=http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/356/1410/911.full.pdf}}</ref>. Хоць перадача віруса імунадэфіцыту малпаў ад чалавека да чалавека адбываецца рэдка, пэўныя сацыяльныя фактары могуць істотна ўплываць на частату заражэнняў. Мяркуюць, што ўмовы для распаўсюджвання віруса былі неспрыяльныя ў Афрыцы да XX стагоддзя. Супастаўленне перыядаў паскоранай эвалюцыі ВІЧ з сацыя-эканамічнымі зменамі дазваляе выказаць здагадкі пра прыроду фактараў, якія паскорылі распаўсюджванне ВІМ і ВІЧ. <!-- Меркаваныя высокарызыкоўныя каналы перадачы, якія дазволілі вірусу прыстасавацца да людзей і распаўсюдзіцца па ўсім грамадстве, залежаць ад меркаваных тэрмінаў пераходу ад жывёлы да чалавека.--> Генетычныя даследаванні паказваюць, што апошні агульны продак ВІЧ-1 групы М існаваў каля 1910 года<ref name=Worobey2008>{{cite journal |last1=Worobey |first1=Michael |last2=Gemmel |first2=Marlea |last3=Teuwen |first3=Dirk E. |last4=Haselkorn |first4=Tamara |last5=Kunstman |first5=Kevin |last6=Bunce |first6=Michael |last7=Muyembe |first7=Jean-Jacques |last8=Kabongo |first8=Jean-Marie M. |last9=Kalengayi |first9=Raphaël M. |title=Direct evidence of extensive diversity of HIV-1 in Kinshasa by 1960 |journal=Nature |volume=455 |issue=7213 |pages=661–4 |year=2008 |pmid=18833279 |doi=10.1038/nature07390 |url=http://nsm1.nsm.iup.edu/luciano/VWS%20STUFF/Unit%206%202010/VWS%202010%20DRC60.pdf |bibcode=2008Natur.455..661W |access-date=20 снежня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113060138/http://nsm1.nsm.iup.edu/luciano/VWS%20STUFF/Unit%206%202010/VWS%202010%20DRC60.pdf |archive-date=13 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. Прыхільнікі гэтай даты звязваюць распаўсюджванне ВІЧ з развіццём [[каланіялізм]]у ў Афрыцы і ростам вялікіх гарадоў. Гэтыя фактары прывялі да такіх сацыяльных змен у грамадстве, як павелічэнне частаты беспарадкавых палавых сувязей, распаўсюджванне [[прастытуцыя|прастытуцыі]] і [[Захворванні, якія перадаюцца палавым шляхам|захворванняў, якія перадаюцца палавым шляхам]] (ЗППШ)<ref name=Sousa2010>{{cite journal |last1=Sousa |first1=João Dinis de |last2=Müller |first2=Viktor |last3=Lemey |first3=Philippe |last4=Vandamme |first4=Anne-Mieke |last5=Vandamme |first5=Anne-Mieke |title=High GUD Incidence in the Early 20th Century Created a Particularly Permissive Time Window for the Origin and Initial Spread of Epidemic HIV Strains |journal=PLoS ONE |volume=5 |issue=4 |pages=e9936 |year=2010 |pmid=20376191 |pmc=2848574 |doi=10.1371/journal.pone.0009936|url=http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0009936 |editor1-last=Martin |editor1-first=Darren P.}}</ref>. ЗППШ, такія як [[сіфіліс]], могуць суправаджацца генітальнымі язвамі. Даследаванні паказваюць, што імавернасць перадачы ВІЧ падчас вагінальнага палавога акту, досыць нізкая пры звычайных умовах, можа быць павялічана ў дзясяткі, калі не ў сотні разоў, калі адзін з партнёраў мае генітальныя язвы. Пра ступень распаўсюджанасці ЗППШ у каланіяльных гарадах у пачатку 1900-х можна судзіць па наступных лічбах: у 1928 годзе прынамсі 45 % жыхарак усходняга Леапольдвіля (цяпер — [[Кіншаса]], ранні цэнтр распаўсюджання ВІЧ групы М) былі прастытуткамі, а ў 1933 годзе каля 15 % усіх жыхароў гэтага ж горада былі заражаныя адной з формаў сіфілісу. Рэтраспектыўны аналіз паказаў, што пачатак эпідэміі ВІЧ-інфекцыі ў Кіншасе супаў з пікам эпідэміі генітальных язваў у сярэдзіне 1930-х гадоў<ref name=Sousa2010 />. Паводле альтэрнатыўнага пункту гледжання, асноўным фактарам, якія спрыяў адаптацыі ВІЧ да людзей і яго распаўсюджванню, была небяспечная медыцынская практыка ў Афрыцы ў гады пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], такая як выкарыстанне нестэрыльных шматразовых шпрыцаў пры масавых [[вакцына]]цыях, ін'екцыях [[Антыбіётыкі|антыбіётыкаў]] і супрацьмалярыйных сродкаў<ref name=Marx2001 /><ref name=Chitnis2000>{{cite journal |last1=Chitnis |first1=Amit |last2=Rawls |first2=Diana |last3=Moore |first3=Jim |title=Origin of HIV Type 1 in Colonial French Equatorial Africa? |journal=AIDS Research and Human Retroviruses |volume=16 |issue=1 |pages=5–8 |year=2000 |pmid=10628811 |doi=10.1089/088922200309548}}</ref><ref name=McNeil>{{cite news |author=[[Donald G. McNeil, Jr.]] |title=Precursor to H.I.V. Was in Monkeys for Millennia |url=http://www.nytimes.com/2010/09/17/health/17aids.html?_r=1&src=me&ref=general |quote=Dr. Marx believes that the crucial event was the introduction into Africa of millions of inexpensive, mass-produced syringes in the 1950s. ... suspect that the growth of colonial cities is to blame. Before 1910, no Central African town had more than 10,000 people. But urban migration rose, increasing sexual contacts and leading to red-light districts.|work=[[New York Times]] |date=September 16, 2010 |access-date=2010-09-17 }}</ref>. У выніку рэтрааналізу ўзораў крыві, узятых пасля Другой сусветнай вайны, зафіксаваны самы ранні дакументальны выпадак наяўнасці ВІЧ у арганізме чалавека, кроў у якога ўзялі ў 1959 годзе<ref name=Zhu>{{cite journal|author=Zhu, T., Korber, B. T., Nahmias, A. J., Hooper, E., Sharp, P. M. and Ho, D. D.|title=An African HIV-1 Sequence from 1959 and Implications for the Origin of the epidemic|journal=Nature|year=1998|pages=594–7|volume=391|issue=6667|pmid=9468138|doi=10.1038/35400 |url=http://www.nature.com/nature/journal/v391/n6667/full/391594a0.html|bibcode = 1998Natur.391..594Z }}</ref>. Вірус, магчыма, прысутнічаў у Злучаных Штатах ужо ў 1966 годзе<ref>{{cite news | last = Kolata | first = Gina | title = Boy's 1969 Death Suggests AIDS Invaded U.S. Several Times | publisher = [[The New York Times]] | date = 28 October 1987 | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DEFD6173AF93BA15753C1A961948260&sec=health&pagewanted=all | access-date = 11 February 2009}}</ref>, але пераважная большасць выпадкаў заражэння ВІЧ, ідэнтыфікаваных па-за межамі трапічнай Афрыкі, можна прасачыць да аднаго неўсталяванага чалавека, які заразіўся ВІЧ на [[Рэспубліка Гаіці|Гаіці]], а затым перанёс інфекцыю ў ЗША каля 1969 года<ref name="Thomas_Gilbert">{{cite web|url=http://statistics.arizona.edu/courses/EEB320-2007/honors/HIV.pdf|title=The emergence of HIV/AIDS in the Americas and beyond|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328094817/http://statistics.arizona.edu/courses/EEB320-2007/honors/HIV.pdf|archive-date=28 сакавіка 2012|access-date=20 снежня 2016|url-status=dead}}</ref>. == Натуральная ўстойлівасць да ВІЧ == : ''Глядзі таксама: '''[[CCR5#Мутацыя CCR5-Δ32|Мутацыя CCR5-Δ32]]''''' Апісаныя выпадкі ўстойлівасці людзей да ВІЧ. Пранікненне віруса ў клетку імуннай сістэмы звязана з яго ўзаемадзеяннем з паверхневым [[Клетачны рэцэптар|рэцэптарам]], бялком [[CCR5]]. [[Дэлецыя]] (страта ўчастку гена) CCR5-дэльта32 прыводзіць да неўспрымальнасці яе носьбіта да ВІЧ. Мяркуецца, што гэта мутацыя ўзнікла прыкладна дзве з паловай тысячы гадоў таму і з часам распаўсюдзілася ў [[Еўропа|Еўропе]]. Цяпер да ВІЧ фактычна ўстойлівы ў сярэднім 1 % жыхароў Еўропы, 10—15 % еўрапейцаў маюць частковую супраціўляльнасць да ВІЧ<ref>{{cite web|url=http://archive.wired.com/medtech/health/news/2005/01/66198?currentPage=all|title=Genetic HIV Resistance Deciphered|author=Randy Dotinga|publisher=WIRED.com // Conde Nast|access-date=2014-07-21}}</ref>. Навукоўцы [[Ліверпульскі ўніверсітэт|Ліверпульскага ўніверсітэта]] тлумачаць распаўсюджанне мутацыі гена ''CCR5'' тым, што яна ўзмацняе супраціўляльнасць да бубоннай [[чума|чумы]]. Эпідэмія «[[чорная смерць|чорнай смерці]]» [[1347]] года (а ў Скандынавіі яшчэ і [[1711]] года) спрыяла павелічэнню частаты гэтага генатыпа ў Еўропе. : ''Глядзі таксама: '''[[Нонпрагрэсар]]''''' Мутацыя ў гене [[CCR2]] таксама змяншае шанец пранікнення ВІЧ у клетку і прыводзіць да затрымкі развіцця СНІДу. Існуе невялікі працэнт ВІЧ-станоўчых людзей (каля 10 %), у якіх СНІД не развіваецца на працягу доўгага часу. Іх называюць [[нонпрагрэсар]]амі<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Kaur G.}}, {{nobr|Mehra N.}}|загаловак=Genetic determinants of HIV-1 infection and progression to AIDS: susceptibility to HIV infection.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19317737|мова=en|выданне=Tissue antigens|год=2009|volume=73|нумар=4|pages=289—301|pmid=19317737|doi=10.1111/j.1399-0039.2009.01220.x}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Chinen J.}}, {{nobr|Shearer W. T.}}|загаловак=Molecular virology and immunology of HIV infection.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12170257|мова=en|выданне=The Journal of allergy and clinical immunology|год=2002|volume=110|нумар=2|pages=189—198|pmid=12170257}}</ref>. Важны клетачны кампанент абароны супраць ВІЧ — антывірусны бялок APOBEC3G, які выклікае дэамінаванне ДНК, якое прыводзіць да мутацыйных замен G на A у віруснай ДНК, сінтэзаванай падчас зваротнай транскрыпцыі. APOBEC3G інактывуецца бялком Vif ВІЧ-1, які выклікае яго ўбіквіцінілаванне і дэградацыю<ref>Sheehy AM, Gaddis NC, Choi JD, Malim MH (2002) Isolation of a human gene that inhibits HIV-1 infection and is suppressed by the viral Vif protein. Nature. 2002 Aug 8;418 (6898):646-650.</ref>. Выяўлена, што адным з галоўных элементаў антывіруснай абароны чалавека і іншых [[прыматы|прыматаў]] з'яўляецца бялок [[TRIM5a]], здольны распазнаваць [[капсід]] вірусных часціц і перашкаджаць размнажэнню віруса ў клетцы. TRIM5a чалавека і шымпанзэ некалькі адрозніваюцца адзін ад аднаго і эфектыўныя супраць розных вірусаў: гэты бялок абараняе шымпанзэ ад ВІЧ і роднасных яму вірусаў, а чалавека — ад віруса [[PtERV1]]<ref>{{cite journal|last=Kaiser|first=Shariser|title=Restriction of an Extinct Retrovirus by the Human TRIM5? Antiviral Protein |journal=Science |volume=316 |issue=5832 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5832/1756 |date=22 June 2007|pages=1756–1758}}</ref>. Малпы [[Новы Свет|Новага Свету]], за выключэннем [[мірыкіна|мірыкіны]], якая мае [[Гібрыдны бялок|хімерны ген]] ''TRIM5-CypA'', устойлівасцю да ВІЧ не валодаюць<ref name="Sayah2004">{{артыкул|аўтар={{nobr|Sayah D. M.}}, {{nobr|Sokolskaja E.}}, {{nobr|Berthoux L.}}, {{nobr|Luban J.}}|загаловак=Cyclophilin A retrotransposition into TRIM5 explains owl monkey resistance to HIV-1.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15243629|мова=en|выданне=Nature|год=2004|volume=430|нумар=6999|pages=569—573|pmid=15243629|doi=10.1038/nature02777}}</ref>. Іншы важны элемент антывіруснай абароны — інтэрферон-індуцыраваны трансмембранны бялок [[Цяцерын, бялок|CD317]]/BST-2 ({{lang-en|bone marrow stromal antigen 2}})<ref name="Neil S.J. 2008"/><ref name="Van Damme N. 2008"/><ref name="Tokarev A. 2009">{{артыкул|аўтар={{nobr|Tokarev A.}}, {{nobr|Skasko M.}}, {{nobr|Fitzpatrick K.}}, {{nobr|Guatelli J.}}|загаловак=Antiviral activity of the interferon-induced cellular protein BST-2/tetherin.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19929170|мова=en|выданне=AIDS research and human retroviruses|год=2009|volume=25|нумар=12|pages=1197—1210|pmid=19929170|doi=10.1089/aid.2009.0253}}</ref>. CD317 — трансмембранны бялок 2-га тыпу з незвычайнай тапалогіяй: ён мае трансмембранны дамен побач з N-канцом і гліказілфасфатыдыліназітол (GPI) на С-канцы, паміж якімі размешчаны пазаклетачны дамен<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Kupzig S.}}, {{nobr|Korolchuk V.}}, {{nobr|Rollason R.}}, {{nobr|Sugden A.}}, {{nobr|Wilde A.}}, {{nobr|Banting G.}}|загаловак=Bst-2/HM1.24 is a raft-associated apical membrane protein with an unusual topology.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12956872|мова=en|выданне=Traffic (Copenhagen, Denmark)|год=2003|volume=4|нумар=10|pages=694—709|pmid=12956872}}</ref>. Адзначана, што CD317 непасрэдна ўзаемадзейнічае са спелымі даччынымі вірыёнамі, «прывязваючы» іх да паверхні клеткі<ref name="Perez-Caballero D. 2009">{{артыкул|аўтар={{nobr|Perez-Caballero D.}}, {{nobr|Zang T.}}, {{nobr|Ebrahimi A.}}, {{nobr|McNatt M. W.}}, {{nobr|Gregory D. A.}}, {{nobr|Johnson M. C.}}, {{nobr|Bieniasz P. D.}}|загаловак=Tetherin inhibits HIV-1 release by directly tethering virions to cells.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19879838|мова=en|выданне=Cell|год=2009|volume=139|нумар=3|pages=499—511|pmid=19879838|doi=10.1016/j.cell.2009.08.039}}</ref>. Для тлумачэння механізму такога «прывязвання» прапанавана некалькі альтэрнатыўных мадэлей, якія, тым не менш, сыходзяцца ў наступным. Малекулы CD317 фарміруюць паралельны гомадымер; адзін ці два гомадымеры звязваюцца адначасова з адным вірыёнам і клетачнай мембранай. Пры гэтым з мембранай вірыёна ўзаемадзейнічаюць або абодва мембранныя «якары» (трансмембранны дамен і GPI) адной з малекул CD317, або адзін з іх<ref name="Perez-Caballero D. 2009"/>. Спектр актыўнасці CD317 уключае, прынамсі, чатыры сямействы вірусаў: рэтравірусы, філавірусы, арэнавірусы і герпесвірусы<ref name="Tokarev A. 2009"/>. Актыўнасць гэтага клетачнага фактару інгібіруецца бялкамі Vpu ВІЧ-1, Env ВІЧ-2 і SIV, Nef SIV, глікапратэінам абалонкі віруса Эбола і бялком К5 герпесвіруса саркомы Капашы<ref name="guatelli" /><ref name="Nomaguchi M. 2008"/><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated2 /><ref name="Tokarev A. 2009"/><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Douglas J. L.}}, {{nobr|Gustin J. K.}}, {{nobr|Viswanathan K.}}, {{nobr|Mansouri M.}}, {{nobr|Moses A. V.}}, {{nobr|Früh K.}}|загаловак=The great escape: viral strategies to counter BST-2/tetherin.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20485522|мова=en|выданне=PLoS pathogens|год=2010|volume=6|нумар=5|pages=e1000913|pmid=20485522|doi=10.1371/journal.ppat.1000913}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Evans D. T.}}, {{nobr|Serra-Moreno R.}}, {{nobr|Singh R. K.}}, {{nobr|Guatelli J. C.}}|загаловак=BST-2/tetherin: a new component of the innate immune response to enveloped viruses.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20688520|мова=en|выданне=Trends in microbiology|год=2010|volume=18|нумар=9|pages=388—396|pmid=20688520|doi=10.1016/j.tim.2010.06.010}}</ref>. Выяўлены кафактар бялку CD317 — клетачны бялок ВСА2 (Breast cancer-associated gene 2; Rabring7, ZNF364, RNF115) — [[Убіквіцінлігаза#Убіквіцінлігазы, якія змяшчаюць RING-дамен|Е3-убіквіцінлігаза класа RING]]. BCA2 узмацняе інтэрналізацыю вірыёнаў ВІЧ-1, «прывязаных» бялком CD317 да паверхні клеткі, у CD63⁺ унутрыклеткавыя везікулы з іх наступным разбурэннем у [[лізасома]]х<ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Miyakawa K.}}, {{nobr|Ryo A.}}, {{nobr|Murakami T.}}, {{nobr|Ohba K.}}, {{nobr|Yamaoka S.}}, {{nobr|Fukuda M.}}, {{nobr|Guatelli J.}}, {{nobr|Yamamoto N.}}|загаловак=BCA2/Rabring7 promotes tetherin-dependent HIV-1 restriction.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20019814|мова=en|выданне=PLoS pathogens|год=2009|volume=5|нумар=12|pages=e1000700|pmid=20019814|doi=10.1371/journal.ppat.1000700}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * HIV-вірус // Слоўнік па агульнай і медыцынскай вірусалогіі / Уклад.: А. Красільнікаў, Л. Цітоў, Н. Казак. — Мн.: Вышэйшая школа, 1995. ISBN 985-06-0048-9 * Санитарные правила СП 3.1.5.2826-10 Профилактика ВИЧ-инфекции * Методические рекомендации МР 3.1.0087-14 Профилактика заражения ВИЧ * {{кніга |аўтар=Леви Д. Э. |загаловак= ВИЧ и патогенез СПИДа |выданне=Перевод 3-го издания |месца={{М.}} |выдавецтва=Научный Мир |год=2010 |старонак=736 |isbn=978-5-91522-198-6 |ref=Леви Д. Э. }} * {{кніга |аўтар=Малый В. П. |загаловак= ВИЧ. СПИД. Новейший медицинский справочник |месца={{М.}} |выдавецтва=Эксмо |год=2009 |старонак=672 |isbn=978-5-699-31017-3 |ref=Малый В. П. }} * {{кніга |аўтар = Покровский В.В. (редактор) |загаловак = ВИЧ-инфекция и СПИД: Национальное руководство |месца = М. |выдавецтва = ГЭОТАР-Медиа |год = 2013 |старонак = 608 |isbn = 978-5-9704-2442-1 }} * {{кніга |аўтар = Bushman F.D., Nabel G.J., Swanstrom R. (Editors) |загаловак = HIV: From biology to prevention and treatment |месца = Cold Spring Harbor, New York, USA |выдавецтва = Cold Spring Harbor Laboratory Press |год = 2012 |старонак = 572 |isbn = 978-193611340-8 }} * {{кніга |аўтар=Levy J.A. |загаловак= HIV and the pathogenesis of AIDS |выданне=Third edition |выдавецтва=ASM Press |год=2007 |старонак=644 |isbn=978-1-55581-393-2 |ref=Levy J.A. }} * {{кніга |аўтар = Pancino G., Silvestri G., Fowke K. (Editors) |загаловак = Models of protection against HIV/SIV: Avoiding AIDS in humans and monkeys |месца = UK-USA-Canada |выдавецтва = Academic Press |год = 2012 |старонак = 345 |isbn = 978-0-12-387715-4 }} * {{кніга |аўтар = Pepin J. |загаловак = The origins of AIDS |месца = New York, USA |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 2011 |старонак = 293 |isbn = 978-0-52118637-7 }} * {{кніга |аўтар = Prasad V.R., Kalpana G.V. (Editors) |загаловак = HIV protocols |выдавецтва = Humana Press |год = 2009 |старонак = 457 |isbn = 978-1-58829-859-1 }} * {{кніга |аўтар = Sax P.E., Cohen C.J., Kuritzkes D.R. (Editors) |загаловак = HIV essentials |выдавецтва = Jones and Bartlett Learning |год = 2012 |старонак = 248 |isbn = 978-1-4496-5092-6 }} * {{кніга |аўтар = Spearman P., Freed E.O. (Editors) |загаловак = HIV interactions with host cell proteins |выдавецтва = Springer |год = 2009 |старонак = 204 |isbn = 978-3-642-02174-9 }} * {{кніга |аўтар = Weeks B.B., Alcamo I.E. |загаловак = AIDS: The biological basis |месца = USA - Canada - UK |выдавецтва = Jones and Bartlett Publishers |год = 2010 |старонак = 360 |isbn = 978-0-7637-6324-4 }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ВІЧ-інфекцыя}} {{ЗППШ}} {{Добры артыкул|Біялогія}} [[Катэгорыя:Рэтравірусы]] 7qxjio24zndbke9a6mg7ovx1lk00x67 0 118174 5126971 5116401 2026-04-15T20:46:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126971 wikitext text/x-wiki {{Каталіцкая епархія | беларуская назва = Віленская архідыяцэзія | арыгінальная назва = {{lang-lt|Vilniaus arkivyskupija}} | абрад = [[Лацінскі абрад]] | выява = [[Выява:Vilnius (Wilno) - cathedral.jpg|250px]] | подпіс = [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Кафедральны сабор Святога Станіслава]] | галоўны горад = [[Вільня]] | краіна = [[Літва]] | дата заснавання = [[1925]] год | кафедральны сабор = [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|Святога Станіслава]] | мітраполія = [[Віленская мітраполія|Вільнюса]] | прыходаў = 95 | іерарх = | плошча епархіі = {{nts|9644}} | насельніцтва епархіі = (2005)<br />{{nts|833000}} | лік каталікоў = (2005)<br />{{nts|580000}} | доля каталікоў = (2005)<br />70,4 | сайт = [http://vilnius.lcn.lt/ vilnius.lcn.lt] <tr><th colspan="2" style="text-align:center; font-weight:normal;">{{дыяцэзіі Літвы (карта выяў)|Lituania - Arcidiocesi di Vilnius.png|250px|center|||bottom-right}}</th></tr> }} '''Віленская архідыяцэзія''', або '''Вільнюская архідыяцэзія''' ({{lang-lt|Vilniaus arkivyskupija}}) — адна з дзвюх [[Каталіцызм у Літве|каталіцкіх]] [[архідыяцэзія|архідыяцэзій]][[Лацінскі абрад|лацінскага абраду]] ў [[Літва|Літве]] з [[Кафедра (хрысціянства)|кафедрай]] у горадзе [[Вільня]] ([[Віленскі павет]]). Уваходзіць у склад [[Віленская мітраполія|Віленскай мітраполіі]]. [[Суфраган]]нымі дыяцэзіямі для яе з'яўляюцца: [[дыяцэзія Паневежыса]] і [[дыяцэзія Кайшадорыса]]. [[Лацінская мова|Лацінская]] назва архідыяцэзіі — ''«Archidioecesis Vilnensis»''. Кафедральным [[Сабор (храм)|саборам]] Віленскай архідыяцэзіі з'яўляецца [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільня)|сабор Святога Станіслава]]. Архідыяцэзія заснавана 28 кастрычніка [[1925]] года. == Дэканаты == Віленская архідыяцэзія падзелена на 9 [[Дэканат (каталіцтва)|дэканатаў]]: * [[Варэнскі дэканат]] ({{lang-lt|Varėnos dekanatas}}); * [[Віленскі дэканат I]] ({{lang-lt|Vilniaus I dekanatas}}); * [[Віленскі дэканат II]] ({{lang-lt|Vilniaus II dekanatas}}); * [[Ігналінскі дэканат]] ({{lang-lt|Ignalinos dekanatas}}); * [[Кальварыйскі дэканат]] ({{lang-lt|Kalvarijų dekanatas}}); * [[Нававіленскі дэканат]] ({{lang-lt|Naujosios Vilnios dekanatas}}); * [[Тракайскі дэканат]] ({{lang-lt|Trakų dekanatas}}); * [[Шальчынікайскі дэканат]] ({{lang-lt|Šalčininkų dekanatas}}); * [[Швянчонскі дэканат]] ({{lang-lt|Švenčionių dekanatas}}). == Гл. таксама == * [[Віленскае біскупства]] == Літаратура == * Misius K., Šinkūnas R. Lietuvos katalikų bažnyčios: Žinynas. — V.: Pradai, 1993. * Butautas - Kudirka R. Sūduvos dvasininkai (I-II d.): žinynas. - Vilnius, 2010. * Butautas - Kudirka R. Sūduvos dvasininkai (III-IV d.): žinynas. - Vilnius. 2012. == Спасылкі == * [http://vilnius.lcn.lt/ Афіцыйны сайт Віленскай архідыяцэзіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225214742/http://vilnius.lcn.lt/ |date=25 снежня 2014 }} {{ref-lt}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dviln.html Інфармацыя пра Віленскую архідыяцэзію] на сайце [http://www.catholic-hierarchy.org catholic-hierarchy.org] {{ref-en}} * [http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/viln0.htm Інфармацыя пра Віленскую архідыяцэзію] на сайце [http://www.gcatholic.com gcatholic.com] {{ref-en}} * [http://www.petergen.com/bovkalo/sp/wilno1872.html Духавенства Віленскай каталіцкай епархіі на 1872 год.] {{Дэканаты Віленскай архідыяцэзіі}} {{Дыяцэзіі Літвы}} [[Катэгорыя:Віленская архідыяцэзія| ]] [[Катэгорыя:1925 год у Вільні]] 3fp56zppgwxre95cdjwbtlod4pgrh3i 0 119403 5126940 4994579 2026-04-15T20:12:09Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, пунктуацыя 5126940 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Мажэйка}} {{Навуковец |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Навуковая сфера = [[этнамузыкалогія]], [[фалькларыстыка]], аўдыёвізуальная [[антрапалогія]] |Месца працы = [[ІМЭФ НАНБ]] |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = этнамузыколаг |Прэміі = {{Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} '''Зінаіда Якаўлеўна Мажэйка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[этнамузыкалогія|этнамузыказнаўца]]. [[Доктар навук|Доктар мастацтвазнаўства]] ([[1992]]). == Біяграфія == Нарадзілася 6 снежня 1933 года ў [[Орша|Оршы]]. Маці, Сцепаніда Іванаўна, спявала ў царкоўным хоры<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sR0vyzVOlWQ Святло далёкай зоркі. Мастацтвазнаўца Зінаіда Мажэйка | Искусствовед Зинаида Можейко]</ref>. Скончыла [[Халопенічы|Халопеніцкую]] сярэднюю школу<ref>[https://edu.vasminoh.school/courses/%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%87%D1%8B%D1%8F-%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96/lesson/%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%96%D0%B4%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF/ Зінаіда Мажэйка — першая беларуская прадзюсарка этнічнай музыкі]</ref>. У 1961 годзе скончыла [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|Беларускую кансерваторыю]]. Вучаніца [[Л. С. Мухарынская|Л. С. Мухарынскай]], [[Яўген Уладзіміравіч Гіпіус|А. У. Гіпіуса]]. 3 1962 года — у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі]]. Працавала ў галіне тэарэтычнай этнамузыкалогіі і практычнай [[фалькларыстыка|фалькларыстыкі]]. Асноўныя даследаванні прысвечаны сістэмнай тыпалогіі беларускага песеннага [[фальклор]]у, яго арэальным і сацыялагічным аспектах. Арганізатар музычна-этнаграфічных канцэртаў, падрыхтавала [[грампласцінка|грампласцінкі]], у т.л. «Музычны фальклор [[Беларускае Палессе|Беларускага Палесся]]» (Гран-пры [[ЮНЕСКА]] 1988 г.), распрацоўвала праграмы аўдыёвізуальнай [[антрапалогія|антрапалогіі]] (сцэнарыі 6 музычна-этнаграфічных фільмаў). Памерла 8 сакавіка 2014 года. == Дакументальныя кінафільмы == Дакументальныя музычна-антрапалагічныя кінафільмы па сцэнарыях і палявой рэжысуры Зінаіды Мажэйка: * «[[Палескія калядкі]]» ([[Беларусьфільм]], «Летапіс», 1972) * «[[Галасы стагоддзяў|Голоса веков]]» (Беларусьфільм, «Летапіс», 1979) * «[[Памяць стагоддзяў|Память столетий]]» (Беларусьфільм, «Летапіс», 1982) * «[[Крывыя вечары]]» (Беларусьфільм, «Летапіс», 1993) * «[[Рух зямлі]]» (Беларусьфільм, «Летапіс», 1999) == Асноўныя працы == * [[Песня|Песенная]] культура Беларускага Палесся ([[1971]]) * Песні [[Беларускае Паазер’е|беларускага Паазер’я]] ([[1981]]) * Каляндарна-песенная культура Беларусі: Вопыт сістэмна-тыпалагічнага даследавання ([[1985]]) * Вяселле: Мелодыі (у сааўт., [[1990]]) * Народна-песенная культура Беларусі ў агульнаславянскім кантэксце: Да пытання параўнальных даследаванняў на ўзроўні песенных сістэм ([[1998]]) * Песні [[Беларускае Падняпроўе|Беларускага Падняпроўя]] (у сааўт., 1999) * Экология традиционной народно-музыкальной культуры ([[2011]]) == Узнагароды і прэміі == * Ганаровае званне «[[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]]» (1987). * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994, у аўтарскім калектыве) — ''за стварэнне цыкла музычна-этнаграфічных кінафільмаў (кінастудыя «Беларусьфільм») «Палескiя калядкi», «Галасы вякоў», «Памяць стагоддзяў», «Палескiя вяселлi», «Пранясi, Божа, хмару», «Крывыя вечары»''. == Літаратура == * Мажэйка Зінаіда Якаўлеўна // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 435. * [http://imef.basnet.by/pubkik.html Филиал «Институт искусствоведения, этнографии и фольклора имени Кондрата Крапивы» — Список публикаций сотрудников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150704223725/http://www.imef.basnet.by/pubkik.html |date=4 ліпеня 2015 }} * Мажэйка Зінаіда Якаўлеўна. Да 50-годдзя навуковай і творчай дзейнасці. — Мінск: [[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]], 2013. — 141 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мажэ́йка Зінаіда Якаўлеўна|453—454}} == Спасылкі == * [http://mvastracons.ru/?p=16063#more-16063 Ушла из жизни МАЖЭЙКА Зінаіда Якаўлеўна] * [http://www.svaboda.org/content/transcript/25293260.html Вянок памяці: Зінаіда Мажэйка] * [http://www.sb.by/kultura/article/autentichnaya-lichnost--.html Ирина Завадская. Аутентичная личность // Беларусь сегодня. 2014. № 175] {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Зінаіды Мажэйка}} {{DEFAULTSORT:Мажэйка Зінаіда Якаўлеўна}} [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Дактары мастацтвазнаўства]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі ІМЭФ НАНБ]] 48x75n7np53t98n674urizf6w9q1zea 0 120850 5126841 4697699 2026-04-15T13:29:22Z Jaŭhien 59102 Афармленне, прычыны, класіфікацыя, прыметы, асваенне, калькі, інтэрнацыяналізмы, у беларускай мове 5126841 wikitext text/x-wiki '''Запазы́чанне''' — [[лексіка|лексічны]], [[Марфалогія мовы|марфалагічны]], [[фанетыка|фанетычны]] і іншы сродак пэўнай [[мова|мовы]], што перайшоў з іншых моў у выніку моўнага ўзаемадзеяння<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Запазычанні|том=6|старонкі=529}}</ref>. Запазычанні абумоўлены сацыяльна-эканамічнымі, дзяржаўна-палітычнымі і культурнымі зносінамі паміж народамі. Яны пранікаюць непасрэдна з моў-крыніц і праз пасрэдніцтва іншых моў вусным (размоўныя кантакты) і пісьмовым (кнігі, афіцыйныя дакументы, перапіска) шляхам. Найбольш актыўна праяўляюцца ў галіне слоўнікавага складу. Запазычынні падпарадкоўваюцца законам фанетыкі, граматыкі, правілам словаўтварэння і [[Семантыка|семантычнай]] сістэмы мовы-рэцэптара<ref name="БелЭн" />. == Прычыны запазычанняў == Прычыны запазычаных слоў могуць быць знешнія (пазамоўныя) і ўласна моўныя. === Знешнія прычыны === Да знешніх адносіцца палітычны, гандлёва-эканамічны, прамысловы ўплыў аднаго народа на другі<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанне|том=4|старонкі=37—38}}</ref>. === Уласна моўныя прычыны === Уласна моўныя прычыны запазычанняў<ref name="Культура Беларусі" />: * патрэба ў называнні новых паняццяў, з’яў, прадметаў (''лагістыка'' ад {{Lang-en|logistics}} ‘комплексная сістэма арганізацыі працэсу руху тавару ад вытворцы да пакупніка’; ''спам'' ад {{Lang-en|spam}} ‘масавая рассылка рэкламных аб’яў па электроннай пошце’); * неабходнасць удакладніць, дэталізаваць пэўнае паняцце (''саміт'' ад {{Lang-en|summit}} ‘тып афіцыйнай сустрэчы або нарады кіраўнікоў дзяржаў’; ''снукер'' ад {{Lang-en|snooker}} ‘від більярда, у якім выкарыстоўваюцца 15 чырвоных шароў і 6 іншых колераў, якія трэба забіць у лузы більярднага стала ў пэўным парадку’); * тэндэнцыя ў мове да замены неаднаслоўных, апісальных або складаных найменняў аднаслоўнымі (''аўтарскае права'' — ''капірайт'' ад {{Lang-en|copyright}}; ''велічыня пастаянная'' — ''канстанта'' ад {{Lang-la|constan, -ntis}} ‘нязменны, пастаянны’); * адсутнасць дакладнага наймення ў роднай мове (''віртуальны, дайджэст, інвестар, спічрайтар, спонсар, спрэй'' і іншыя); * патрэба ў адпаведным стылістычным эфекце (''сек’юрыці'' замест ''ахоўнік''; ''бойфрэнд'' замест ''хлопец-сябар''; ''прэзент'' замест ''падарунак''); * неабходнасць выражэння пазітыўных або негатыўных адценняў (параўнаем: ''піўная'' і ''паб'', ''пракат машын'' і ''фірма аўта-рэнтал'' і іншыя). == Класіфікацыя == === Паводле ступені асіміляцыі === Паводле ступені асіміляцыі падзяляюцца на: * цалкам асвоеныя — словы, у фанетыка-марфалагічным афармленні і семантыцы якіх не застаецца нічога, што паказвала б на іх іншамоўнае паходжанне: [[Беларуская мова|бел.]] ''блакітны, булка, дзірван, салата, школа'' і інш.<ref name="БелЭн" />; * часткова асвоеныя ([[экзатызм]]ы) — словы і выразы, якія запазычаны з іншых моў, адлюстроўваюць паняцці з жыцця іншых народаў і ўжываюцца з мэтай надаць маўленню своеасаблівы мясцовы каларыт: ''лаваш, меджліс, пані, франк, хурал, чалма, янычар''<ref name="Культура Беларусі" />. Асобны разрад запазычанняў складаюць [[варварызм]]ы, якія ў адрозненне ад экзатызмаў амаль заўсёды знаходзяцца па-за [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і не адлюстроўваюцца ў [[слоўнік]]ах. Звычайна варварызмы выкарыстоўваюцца пры апісанні чужаземных звычаяў, побыту, нораваў, для стварэння мясцовага каларыту. Яны могуць надаваць гумарыстычнае, іранічнае, сатырычнае або ўзвышанае гучанне тэксту<ref name="Культура Беларусі" />: {{Цытата |Дзякую, дзякую, вашэці. Проша са мною клопату не рабіць |аўтар=[[Янка Купала|Я. Купала]]}} {{Цытата |На Шчары, |Нарачы, |На Свіцязі |Схаўрусіць хай |з салам алей кум. |Татары! |Множцеся й пладзіцеся, |Вы нашыя. |Салям алейкум! |аўтар=[[Рыгор Барадулін|Р. Барадулін]]}} === Паводле крыніцы === Лексічныя запазычанні бываюць<ref name="БМ:ЭД">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=118—120|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: * прамыя (непасрэдныя), калі слова прыйшло да нас непасрэдна з мовы-крыніцы (''ваенрук, глушыцель'' — з [[Руская мова|рускай]]; ''здрада, моц'' — з [[Польская мова|польскай]]); * ускосныя (апасродкаваныя), калі слова пранікла ў мову праз мову-пасрэдніцу (''бавоўна'' — праз польскую з [[Чэшская мова|чэшскай]], ''табар'' — праз [[Венгерская мова|венгерскую]], польскую з [[Цюркскія мовы|цюркскай]]). === Паводле паходжання === Іншамоўныя словы звычайна захоўваюць характэрныя рысы тых моў, з якіх яны запазычаны, таму іх можна адрозніць ад беларускіх паводле паходжання. У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] прадстаўлены: * [[грэцызм]]ы: ''арыфметыка, афарызм, граматыка, метафара, філасофія<ref name="Культура Беларусі" />, гіпотэза, акіян, дэльфін, электрон, тэарэма, палітыка, тэрмас<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[лацінізм]]ы: ''акцыя, ангіна, дырэктар, калега, камедыя<ref name="Культура Беларусі" />, абарыген, асіміляцыя, дэфіс, легенда, глобус, экватар, экзамен, лекцыя, сінус<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[англіцызм]]ы: ''біфштэкс, блок, гольф, клуб, лорд, трамвай<ref name="Культура Беларусі" />, бокс, футбол, мітынг, бізнес, дызайн, джынсы, джэм, джунглі, супермен, дэфолт, офіс, холдынг, інтэрнэт, слэнг, хот-дог<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[германізм]]ы: ''гандаль, друк, кафля, кошт, фальш, цэнтнер<ref name="Культура Беларусі" />, ланцуг, ліхтар, шпіль, штурм, штаб, дах, бутэрброд, паштэт, вага<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[галіцызм]]ы: ''авангард, афіша, балет, вадэвіль, кіно, салон<ref name="Культура Беларусі" />, адэкалон, кулон, парасон, вуаль, вернісаж, ваяж, батальён, авеню, альянс<ref name="БМ:ЭД" />''; * італьянізмы: ''аперэта, маэстра, опера, саната, макарона, карнавал<ref name="БМ:ЭД" />''; * запазычанні з [[Іспанская мова|іспанскай мовы]]: ''какава, кавалькада, эмбарга, эстрада''<ref name="БМ:Э">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанні|старонкі=215—217}}</ref>; * запазычанні з [[Нідэрландская мова|нідэрландскай мовы]]: ''боцман, гавань, матрос, рэйд, трум, шторм, штурман''<ref name="БМ:Э" />; * [[цюркізм]]ы: ''алмаз, аршын, атаман, курган, тавар<ref name="Культура Беларусі" />, аркан, таракан, бархан, балык, халва, халат, сарафан, шашлык, парча<ref name="БМ:ЭД" />''; * япанізмы: ''васабі, сушы, дайкон, кімано, самурай, гейша, ікебана, арыгамі, цунамі, хоку, гадзіла''<ref name="БМ:ЭД" />; * кітаізмы: ''чай, жэньшэнь, байхавы''<ref name="БМ:ЭД" />; * [[літуанізм]]ы: ''венцер, дойлід, клуня, крупеня, твань<ref name="Культура Беларусі" />, пуня, мянташка, гірса, ёўня<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[стараславянізм]]ы: ''акаянны, уладыка, чало<ref name="Культура Беларусі" />, абраз, благаславенне, вобраз, дзяржава, лік (твар), неба, скрыжалі, улада<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[русізм]]ы: ''ачаг, вопыт, вучоны, упраўленне<ref name="Культура Беларусі" />, балалайка, распашонка, балванка, загатоўка, агнямёт, савет, бальшавік, ваенрук, прараб, прафарг<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[украінізм]]ы: ''бандура, боршч, бублік, шкаляр<ref name="Культура Беларусі" />, варэнікі, гапак, забабоны, плюгавы, чубаты<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[паланізм]]ы: ''вантробы, дашчэнту, змрок, кавадла, хлопец<ref name="Культура Беларусі" />, вяндліна, клёцкі, ксёндз, касцёл, літасць, цнота, апантаны, парэнчы, рахунак, утрапёны, енчыць<ref name="БМ:ЭД" />''. == Прыметы запазычаных слоў == Запазычаныя словы маюць свае прыметы<ref name="БМ:ЭД" />: * граматычная нязменнасць некаторых слоў: ''паліто, кашнэ, кіно, метро''; * наяўнасць спалучэнняў зычных ''дл, тл, шп, шт, хт, кс, пс, мв, мп'': ''вяндліна, тлусты, шпіль, штам, шыхта, лексіка, псіхіка, сімвал, сімптом''; * наяўнасць спалучэнняў ''бю, вю, кю, мю, пю, фю'' ў [[Корань (мовазнаўства)|корані]]: ''бюджэт, гравюра, кювет, пюрэ, фюзеляж''; * наяўнасць заднеязычных гукаў [γ], [к], [х] перад [[Галосныя|галоснымі]]: ''агент, келіх, схема, Гюго, Хельсінкі''; * наяўнасць спалучэнняў ''аж, яж, ён, ёр, эт, ус, ум, іс, ос, ас, оз, ёз, ак, ал, ык'' у канцы слова: ''віраж, ваяж, медальён, сапёр, сілуэт, косінус, акварыум, тэзіс, хаос, тэрмас, гіпноз, кур’ёз, кішлак, аксакал, шашлык''; * наяўнасць спалучэнняў галосных гукаў паміж [[Зычныя|зычнымі]] ў розных частках слова: ''ідэал, сеанс, дуэт, гуаш, мініяцюра, дыяспара, кансіліум''; * наяўнасць спалучэнняў ''лье, лья'' ў сярэдзіне слова: ''альянс, барэльеф''; * наяўнасць спалучэнняў ''ант, анп, анс, онс, ент, энт, янт, унак'': ''авантура, аванпост, аванс, анонс, абанемент, інцыдэнт, брыльянт, рахунак''; * наяўнасць канцавых [[націск]]ных галосных: ''філе, дражэ, журы, пано, кафэ''; * наяўнасць у слове гука [ф]: ''фактар, факт, фунт, фізіка''; * наяўнасць спалучэнняў пачатковых галосных ''аа, ау, аэ'': ''аазіс, аул, аульны, аэрадынаміка''; * наяўнасць [[Этымалогія|этымалагічна]] пачатковых гукаў [а], [э], [о]: ''армяк, атам, эра, эпоха, опера''; * наяўнасць спалучэнняў ''дэ, ды, тэ, ты'': ''дэтэктыў, дыверсія, тэарэма, тыгр''; * наяўнасць гука [ц] на месцы [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскага]] [ч]: ''моц, цуд''; * наяўнасць [[сінгарманізм]]у галосных гукаў (паўтор аднаго і таго ж галоснага): ''саранча, барабан, кішміш, урук''; * наяўнасць [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] ''архі-, контр-, рэ-, дэ-, дэз-, дыс-'': ''архіепіскап, контратака, рэканструкцыя, дэмабілізацыя, дыслакацыя, дэзынфармацыя''; * наяўнасць [[суфікс]]аў ''-ізм-(-ызм-), -іст-(-ыст-), -ір-(-ыр-), -ізн-(-ызн-)'' і інш.: ''сацыялізм, дэмакратызм, анархіст, манціраваць''; * цвёрдасць зычных перад [э]: ''сэнс, мэбля, пэндзаль''; * наяўнасць спалучэнняў ''ен (эн), ён (он), ян (ан)'' на месцы насавых гукаў: ''енчыць, парэнчы, ксёндз, наконт, паляндвіца, апантаны'' і інш. == Асваенне лексічных запазычанняў == Пры лексічным запазычванні адбываецца не механічны пераход слова з адной мовы ў другую, а, па сутнасці, узнікненне новага слова на аснове чужога матэрыялу ў выніку яго графічнага, фанетычнага, граматычнага і семантычнага асваення. === Графічнае асваенне === Графічнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае перадачу запазычанага слова сродкамі [[беларуская графіка|беларускай графікі]]: {{Lang-ru|щёлочь}} — {{Lang-be|шчолач}}, {{Lang-pl|moc}} — {{Lang-be|моц}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Фанетычнае асваенне === Фанетычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае асваенне гукавога складу слова згодна з нормамі [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]]: {{Lang-ru|декабрист}} — {{Lang-be|дзекабрыст}}, {{Lang-pl|kochać}} — {{Lang-be|кахаць}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Граматычнае асваенне === Граматычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае адаптацыю запазычанага слова да граматычнай сістэмы беларускай мовы: {{Lang-de|das Dach}} (ніякі род) — {{Lang-be|дах}} (мужчынскі род), {{Lang-en|beefsteaks}} (множны лік) — {{Lang-be|біфштэкс}} (адзіначны лік), {{Lang-la|biceps}} (прыметнік ‘двухгаловы’) — {{Lang-be|біцэпс}} (назоўнік ‘цягліца пляча’), {{Lang-fr|à jour}} — {{Lang-be|ажур}} (з’ява лексікалізацыі)<ref name="БМ:ЭД" />. === Семантычнае асваенне === Семантычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае захаванне або змяненне (звужэнне або пашырэнне) значэння слова: {{Lang-pl|dratwa}} — {{Lang-be|дратва}} ‘нітка для шыцця абутку’, {{Lang-de|der Maler}} ‘жывапісец’ — {{Lang-be|маляр}} ‘рабочы па афарбоўцы памяшканняў, будынкаў’, {{Lang-de|die Börse}} ‘кашалёк; установа для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ — {{Lang-be|біржа}} ‘ўстанова для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ і інш.<ref name="БМ:ЭД" />. == Калькаванне == Асаблівым выпадкам запазычанняў з’яўляецца [[Калька (лексіка)|калькаванне]] — утварэнне новых слоў на базе беларускіх каранёў і афіксаў, але паводле структурных схем, уласцівых іншым мовам ({{Lang-en|skyscraper}} — {{Lang-ru|небоскрёб}} — {{Lang-be|хмарачос}}). У сучаснай беларускай літаратурнай мове прадстаўлены калькі са слоў грэчаскай (''alphobetos — азбука; biographia — жыццеапісанне; orthographia — правапіс''), лацінскай (''agricultura — земляробства, declinatio — схільнасць; hidrogenium — вадарод''), французскай (''circonstance — абставіны; impression — уражанне; journal — дзённік''), нямецкай (''augenscheinlich — відавочны; aussehen — выглядаць; Einheit — адзінства''), рускай (''воспитатель — выхавацель; единоличник — аднаасобнік; противоположный — процілеглы'') і іншых моў. Калькавацца могуць не толькі асобныя словы, але і цэлыя выразы ({{Lang-en|public relations}} — ''сувязі з грамадскасцю'', {{Lang-en|root segment}} — ''каранёвы каталог'' і інш.)<ref name="Культура Беларусі" />. == Інтэрнацыяналізмы == [[Інтэрнацыяналізмы]] — словы, якія паходзяць з адной першакрыніцы і ўжываюцца ў трох і больш роднасных і няроднасных мовах з аднолькавым або блізкім значэннем ({{Lang-en|molecule}}, {{Lang-de|das Molekül}}, {{Lang-fr|molécule}}, {{Lang-be|малекула}}). Такія словы, як правіла, яны не маюць дакладных адпаведнікаў у нацыянальных мовах. Інтэрнацыяналізмы — гэта пераважна тэрміны з вобласці навукі і тэхнікі (''логіка, космас, тэлескоп, геаметрыя''), грамадска-палітычнага жыцця (''канстытуцыя, рэвалюцыя, дыктатура, адміністрацыя''), эканомікі (''банк, імпарт, крэдыт, працэнт''), літаратуры і мастацтва (''анапест, навела, драма, опера'') і інш<ref name="БМ:ЭД" />. == У беларускай мове == У XIV—XVIII стагоддзях у беларускую мову трапілі многія паланізмы (''відэлец, маёнтак'') і пераважна праз польскае пасрэдніцтва — германізмы (''дах, ланцуг'') і лацінізмы (''градус, апарат''). Ад старажытнасці беларускай мове вядомы літуанізмы (''клуня, свіран''), цюркізмы (''аркан, торба''), грэцызмы (''астраномія, эпіграма''), [[Багемізм|чэшскія]] (''праца, мешчанін''), французскія (''марш, тарыф''), італьянскія (''канцэрт, лютня'') і іншыя запазычанні<ref name="БелЭн" />. У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускую ў асноўным праз рускую мову. Значную частку слоўнікавага складу беларускай мовы ўтвараюць інтэрнацыяналізмы. У сваю чаргу беларуская мова таксама паўплывала на суседнія: польскую (''krynica'' — крыніца), літоўскую (''kroupa'' — крупы) і інш. У меншай ступені запазычанні характэрны для граматыкі і фанетыкі. Асаблівая інтэнсіфікацыя запазычанняў назіраецца пры [[Двухмоўе|двухмоўі]]<ref name="БелЭн" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская лексіка]] * [[Моўны пурызм]] * [[Памылковыя сябры перакладчыка]] * [[Пераклад]] {{зноскі}} {{Запазычанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Запазычанні]] [[Катэгорыя:Лексікалогія]] r65xy5icyqad8w7edyir3xtj49oi81m 5126842 5126841 2026-04-15T13:30:35Z Jaŭhien 59102 Jaŭhien перайменаваў старонку [[Запазычаныя словы]] у [[Запазычанне]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў: Назва ў адзіночным ліку. Фіксуецца ў "Культуры Беларусі". 5126841 wikitext text/x-wiki '''Запазы́чанне''' — [[лексіка|лексічны]], [[Марфалогія мовы|марфалагічны]], [[фанетыка|фанетычны]] і іншы сродак пэўнай [[мова|мовы]], што перайшоў з іншых моў у выніку моўнага ўзаемадзеяння<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Запазычанні|том=6|старонкі=529}}</ref>. Запазычанні абумоўлены сацыяльна-эканамічнымі, дзяржаўна-палітычнымі і культурнымі зносінамі паміж народамі. Яны пранікаюць непасрэдна з моў-крыніц і праз пасрэдніцтва іншых моў вусным (размоўныя кантакты) і пісьмовым (кнігі, афіцыйныя дакументы, перапіска) шляхам. Найбольш актыўна праяўляюцца ў галіне слоўнікавага складу. Запазычынні падпарадкоўваюцца законам фанетыкі, граматыкі, правілам словаўтварэння і [[Семантыка|семантычнай]] сістэмы мовы-рэцэптара<ref name="БелЭн" />. == Прычыны запазычанняў == Прычыны запазычаных слоў могуць быць знешнія (пазамоўныя) і ўласна моўныя. === Знешнія прычыны === Да знешніх адносіцца палітычны, гандлёва-эканамічны, прамысловы ўплыў аднаго народа на другі<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанне|том=4|старонкі=37—38}}</ref>. === Уласна моўныя прычыны === Уласна моўныя прычыны запазычанняў<ref name="Культура Беларусі" />: * патрэба ў называнні новых паняццяў, з’яў, прадметаў (''лагістыка'' ад {{Lang-en|logistics}} ‘комплексная сістэма арганізацыі працэсу руху тавару ад вытворцы да пакупніка’; ''спам'' ад {{Lang-en|spam}} ‘масавая рассылка рэкламных аб’яў па электроннай пошце’); * неабходнасць удакладніць, дэталізаваць пэўнае паняцце (''саміт'' ад {{Lang-en|summit}} ‘тып афіцыйнай сустрэчы або нарады кіраўнікоў дзяржаў’; ''снукер'' ад {{Lang-en|snooker}} ‘від більярда, у якім выкарыстоўваюцца 15 чырвоных шароў і 6 іншых колераў, якія трэба забіць у лузы більярднага стала ў пэўным парадку’); * тэндэнцыя ў мове да замены неаднаслоўных, апісальных або складаных найменняў аднаслоўнымі (''аўтарскае права'' — ''капірайт'' ад {{Lang-en|copyright}}; ''велічыня пастаянная'' — ''канстанта'' ад {{Lang-la|constan, -ntis}} ‘нязменны, пастаянны’); * адсутнасць дакладнага наймення ў роднай мове (''віртуальны, дайджэст, інвестар, спічрайтар, спонсар, спрэй'' і іншыя); * патрэба ў адпаведным стылістычным эфекце (''сек’юрыці'' замест ''ахоўнік''; ''бойфрэнд'' замест ''хлопец-сябар''; ''прэзент'' замест ''падарунак''); * неабходнасць выражэння пазітыўных або негатыўных адценняў (параўнаем: ''піўная'' і ''паб'', ''пракат машын'' і ''фірма аўта-рэнтал'' і іншыя). == Класіфікацыя == === Паводле ступені асіміляцыі === Паводле ступені асіміляцыі падзяляюцца на: * цалкам асвоеныя — словы, у фанетыка-марфалагічным афармленні і семантыцы якіх не застаецца нічога, што паказвала б на іх іншамоўнае паходжанне: [[Беларуская мова|бел.]] ''блакітны, булка, дзірван, салата, школа'' і інш.<ref name="БелЭн" />; * часткова асвоеныя ([[экзатызм]]ы) — словы і выразы, якія запазычаны з іншых моў, адлюстроўваюць паняцці з жыцця іншых народаў і ўжываюцца з мэтай надаць маўленню своеасаблівы мясцовы каларыт: ''лаваш, меджліс, пані, франк, хурал, чалма, янычар''<ref name="Культура Беларусі" />. Асобны разрад запазычанняў складаюць [[варварызм]]ы, якія ў адрозненне ад экзатызмаў амаль заўсёды знаходзяцца па-за [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і не адлюстроўваюцца ў [[слоўнік]]ах. Звычайна варварызмы выкарыстоўваюцца пры апісанні чужаземных звычаяў, побыту, нораваў, для стварэння мясцовага каларыту. Яны могуць надаваць гумарыстычнае, іранічнае, сатырычнае або ўзвышанае гучанне тэксту<ref name="Культура Беларусі" />: {{Цытата |Дзякую, дзякую, вашэці. Проша са мною клопату не рабіць |аўтар=[[Янка Купала|Я. Купала]]}} {{Цытата |На Шчары, |Нарачы, |На Свіцязі |Схаўрусіць хай |з салам алей кум. |Татары! |Множцеся й пладзіцеся, |Вы нашыя. |Салям алейкум! |аўтар=[[Рыгор Барадулін|Р. Барадулін]]}} === Паводле крыніцы === Лексічныя запазычанні бываюць<ref name="БМ:ЭД">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=118—120|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: * прамыя (непасрэдныя), калі слова прыйшло да нас непасрэдна з мовы-крыніцы (''ваенрук, глушыцель'' — з [[Руская мова|рускай]]; ''здрада, моц'' — з [[Польская мова|польскай]]); * ускосныя (апасродкаваныя), калі слова пранікла ў мову праз мову-пасрэдніцу (''бавоўна'' — праз польскую з [[Чэшская мова|чэшскай]], ''табар'' — праз [[Венгерская мова|венгерскую]], польскую з [[Цюркскія мовы|цюркскай]]). === Паводле паходжання === Іншамоўныя словы звычайна захоўваюць характэрныя рысы тых моў, з якіх яны запазычаны, таму іх можна адрозніць ад беларускіх паводле паходжання. У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] прадстаўлены: * [[грэцызм]]ы: ''арыфметыка, афарызм, граматыка, метафара, філасофія<ref name="Культура Беларусі" />, гіпотэза, акіян, дэльфін, электрон, тэарэма, палітыка, тэрмас<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[лацінізм]]ы: ''акцыя, ангіна, дырэктар, калега, камедыя<ref name="Культура Беларусі" />, абарыген, асіміляцыя, дэфіс, легенда, глобус, экватар, экзамен, лекцыя, сінус<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[англіцызм]]ы: ''біфштэкс, блок, гольф, клуб, лорд, трамвай<ref name="Культура Беларусі" />, бокс, футбол, мітынг, бізнес, дызайн, джынсы, джэм, джунглі, супермен, дэфолт, офіс, холдынг, інтэрнэт, слэнг, хот-дог<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[германізм]]ы: ''гандаль, друк, кафля, кошт, фальш, цэнтнер<ref name="Культура Беларусі" />, ланцуг, ліхтар, шпіль, штурм, штаб, дах, бутэрброд, паштэт, вага<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[галіцызм]]ы: ''авангард, афіша, балет, вадэвіль, кіно, салон<ref name="Культура Беларусі" />, адэкалон, кулон, парасон, вуаль, вернісаж, ваяж, батальён, авеню, альянс<ref name="БМ:ЭД" />''; * італьянізмы: ''аперэта, маэстра, опера, саната, макарона, карнавал<ref name="БМ:ЭД" />''; * запазычанні з [[Іспанская мова|іспанскай мовы]]: ''какава, кавалькада, эмбарга, эстрада''<ref name="БМ:Э">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанні|старонкі=215—217}}</ref>; * запазычанні з [[Нідэрландская мова|нідэрландскай мовы]]: ''боцман, гавань, матрос, рэйд, трум, шторм, штурман''<ref name="БМ:Э" />; * [[цюркізм]]ы: ''алмаз, аршын, атаман, курган, тавар<ref name="Культура Беларусі" />, аркан, таракан, бархан, балык, халва, халат, сарафан, шашлык, парча<ref name="БМ:ЭД" />''; * япанізмы: ''васабі, сушы, дайкон, кімано, самурай, гейша, ікебана, арыгамі, цунамі, хоку, гадзіла''<ref name="БМ:ЭД" />; * кітаізмы: ''чай, жэньшэнь, байхавы''<ref name="БМ:ЭД" />; * [[літуанізм]]ы: ''венцер, дойлід, клуня, крупеня, твань<ref name="Культура Беларусі" />, пуня, мянташка, гірса, ёўня<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[стараславянізм]]ы: ''акаянны, уладыка, чало<ref name="Культура Беларусі" />, абраз, благаславенне, вобраз, дзяржава, лік (твар), неба, скрыжалі, улада<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[русізм]]ы: ''ачаг, вопыт, вучоны, упраўленне<ref name="Культура Беларусі" />, балалайка, распашонка, балванка, загатоўка, агнямёт, савет, бальшавік, ваенрук, прараб, прафарг<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[украінізм]]ы: ''бандура, боршч, бублік, шкаляр<ref name="Культура Беларусі" />, варэнікі, гапак, забабоны, плюгавы, чубаты<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[паланізм]]ы: ''вантробы, дашчэнту, змрок, кавадла, хлопец<ref name="Культура Беларусі" />, вяндліна, клёцкі, ксёндз, касцёл, літасць, цнота, апантаны, парэнчы, рахунак, утрапёны, енчыць<ref name="БМ:ЭД" />''. == Прыметы запазычаных слоў == Запазычаныя словы маюць свае прыметы<ref name="БМ:ЭД" />: * граматычная нязменнасць некаторых слоў: ''паліто, кашнэ, кіно, метро''; * наяўнасць спалучэнняў зычных ''дл, тл, шп, шт, хт, кс, пс, мв, мп'': ''вяндліна, тлусты, шпіль, штам, шыхта, лексіка, псіхіка, сімвал, сімптом''; * наяўнасць спалучэнняў ''бю, вю, кю, мю, пю, фю'' ў [[Корань (мовазнаўства)|корані]]: ''бюджэт, гравюра, кювет, пюрэ, фюзеляж''; * наяўнасць заднеязычных гукаў [γ], [к], [х] перад [[Галосныя|галоснымі]]: ''агент, келіх, схема, Гюго, Хельсінкі''; * наяўнасць спалучэнняў ''аж, яж, ён, ёр, эт, ус, ум, іс, ос, ас, оз, ёз, ак, ал, ык'' у канцы слова: ''віраж, ваяж, медальён, сапёр, сілуэт, косінус, акварыум, тэзіс, хаос, тэрмас, гіпноз, кур’ёз, кішлак, аксакал, шашлык''; * наяўнасць спалучэнняў галосных гукаў паміж [[Зычныя|зычнымі]] ў розных частках слова: ''ідэал, сеанс, дуэт, гуаш, мініяцюра, дыяспара, кансіліум''; * наяўнасць спалучэнняў ''лье, лья'' ў сярэдзіне слова: ''альянс, барэльеф''; * наяўнасць спалучэнняў ''ант, анп, анс, онс, ент, энт, янт, унак'': ''авантура, аванпост, аванс, анонс, абанемент, інцыдэнт, брыльянт, рахунак''; * наяўнасць канцавых [[націск]]ных галосных: ''філе, дражэ, журы, пано, кафэ''; * наяўнасць у слове гука [ф]: ''фактар, факт, фунт, фізіка''; * наяўнасць спалучэнняў пачатковых галосных ''аа, ау, аэ'': ''аазіс, аул, аульны, аэрадынаміка''; * наяўнасць [[Этымалогія|этымалагічна]] пачатковых гукаў [а], [э], [о]: ''армяк, атам, эра, эпоха, опера''; * наяўнасць спалучэнняў ''дэ, ды, тэ, ты'': ''дэтэктыў, дыверсія, тэарэма, тыгр''; * наяўнасць гука [ц] на месцы [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскага]] [ч]: ''моц, цуд''; * наяўнасць [[сінгарманізм]]у галосных гукаў (паўтор аднаго і таго ж галоснага): ''саранча, барабан, кішміш, урук''; * наяўнасць [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] ''архі-, контр-, рэ-, дэ-, дэз-, дыс-'': ''архіепіскап, контратака, рэканструкцыя, дэмабілізацыя, дыслакацыя, дэзынфармацыя''; * наяўнасць [[суфікс]]аў ''-ізм-(-ызм-), -іст-(-ыст-), -ір-(-ыр-), -ізн-(-ызн-)'' і інш.: ''сацыялізм, дэмакратызм, анархіст, манціраваць''; * цвёрдасць зычных перад [э]: ''сэнс, мэбля, пэндзаль''; * наяўнасць спалучэнняў ''ен (эн), ён (он), ян (ан)'' на месцы насавых гукаў: ''енчыць, парэнчы, ксёндз, наконт, паляндвіца, апантаны'' і інш. == Асваенне лексічных запазычанняў == Пры лексічным запазычванні адбываецца не механічны пераход слова з адной мовы ў другую, а, па сутнасці, узнікненне новага слова на аснове чужога матэрыялу ў выніку яго графічнага, фанетычнага, граматычнага і семантычнага асваення. === Графічнае асваенне === Графічнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае перадачу запазычанага слова сродкамі [[беларуская графіка|беларускай графікі]]: {{Lang-ru|щёлочь}} — {{Lang-be|шчолач}}, {{Lang-pl|moc}} — {{Lang-be|моц}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Фанетычнае асваенне === Фанетычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае асваенне гукавога складу слова згодна з нормамі [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]]: {{Lang-ru|декабрист}} — {{Lang-be|дзекабрыст}}, {{Lang-pl|kochać}} — {{Lang-be|кахаць}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Граматычнае асваенне === Граматычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае адаптацыю запазычанага слова да граматычнай сістэмы беларускай мовы: {{Lang-de|das Dach}} (ніякі род) — {{Lang-be|дах}} (мужчынскі род), {{Lang-en|beefsteaks}} (множны лік) — {{Lang-be|біфштэкс}} (адзіначны лік), {{Lang-la|biceps}} (прыметнік ‘двухгаловы’) — {{Lang-be|біцэпс}} (назоўнік ‘цягліца пляча’), {{Lang-fr|à jour}} — {{Lang-be|ажур}} (з’ява лексікалізацыі)<ref name="БМ:ЭД" />. === Семантычнае асваенне === Семантычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае захаванне або змяненне (звужэнне або пашырэнне) значэння слова: {{Lang-pl|dratwa}} — {{Lang-be|дратва}} ‘нітка для шыцця абутку’, {{Lang-de|der Maler}} ‘жывапісец’ — {{Lang-be|маляр}} ‘рабочы па афарбоўцы памяшканняў, будынкаў’, {{Lang-de|die Börse}} ‘кашалёк; установа для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ — {{Lang-be|біржа}} ‘ўстанова для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ і інш.<ref name="БМ:ЭД" />. == Калькаванне == Асаблівым выпадкам запазычанняў з’яўляецца [[Калька (лексіка)|калькаванне]] — утварэнне новых слоў на базе беларускіх каранёў і афіксаў, але паводле структурных схем, уласцівых іншым мовам ({{Lang-en|skyscraper}} — {{Lang-ru|небоскрёб}} — {{Lang-be|хмарачос}}). У сучаснай беларускай літаратурнай мове прадстаўлены калькі са слоў грэчаскай (''alphobetos — азбука; biographia — жыццеапісанне; orthographia — правапіс''), лацінскай (''agricultura — земляробства, declinatio — схільнасць; hidrogenium — вадарод''), французскай (''circonstance — абставіны; impression — уражанне; journal — дзённік''), нямецкай (''augenscheinlich — відавочны; aussehen — выглядаць; Einheit — адзінства''), рускай (''воспитатель — выхавацель; единоличник — аднаасобнік; противоположный — процілеглы'') і іншых моў. Калькавацца могуць не толькі асобныя словы, але і цэлыя выразы ({{Lang-en|public relations}} — ''сувязі з грамадскасцю'', {{Lang-en|root segment}} — ''каранёвы каталог'' і інш.)<ref name="Культура Беларусі" />. == Інтэрнацыяналізмы == [[Інтэрнацыяналізмы]] — словы, якія паходзяць з адной першакрыніцы і ўжываюцца ў трох і больш роднасных і няроднасных мовах з аднолькавым або блізкім значэннем ({{Lang-en|molecule}}, {{Lang-de|das Molekül}}, {{Lang-fr|molécule}}, {{Lang-be|малекула}}). Такія словы, як правіла, яны не маюць дакладных адпаведнікаў у нацыянальных мовах. Інтэрнацыяналізмы — гэта пераважна тэрміны з вобласці навукі і тэхнікі (''логіка, космас, тэлескоп, геаметрыя''), грамадска-палітычнага жыцця (''канстытуцыя, рэвалюцыя, дыктатура, адміністрацыя''), эканомікі (''банк, імпарт, крэдыт, працэнт''), літаратуры і мастацтва (''анапест, навела, драма, опера'') і інш<ref name="БМ:ЭД" />. == У беларускай мове == У XIV—XVIII стагоддзях у беларускую мову трапілі многія паланізмы (''відэлец, маёнтак'') і пераважна праз польскае пасрэдніцтва — германізмы (''дах, ланцуг'') і лацінізмы (''градус, апарат''). Ад старажытнасці беларускай мове вядомы літуанізмы (''клуня, свіран''), цюркізмы (''аркан, торба''), грэцызмы (''астраномія, эпіграма''), [[Багемізм|чэшскія]] (''праца, мешчанін''), французскія (''марш, тарыф''), італьянскія (''канцэрт, лютня'') і іншыя запазычанні<ref name="БелЭн" />. У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускую ў асноўным праз рускую мову. Значную частку слоўнікавага складу беларускай мовы ўтвараюць інтэрнацыяналізмы. У сваю чаргу беларуская мова таксама паўплывала на суседнія: польскую (''krynica'' — крыніца), літоўскую (''kroupa'' — крупы) і інш. У меншай ступені запазычанні характэрны для граматыкі і фанетыкі. Асаблівая інтэнсіфікацыя запазычанняў назіраецца пры [[Двухмоўе|двухмоўі]]<ref name="БелЭн" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская лексіка]] * [[Моўны пурызм]] * [[Памылковыя сябры перакладчыка]] * [[Пераклад]] {{зноскі}} {{Запазычанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Запазычанні]] [[Катэгорыя:Лексікалогія]] r65xy5icyqad8w7edyir3xtj49oi81m 0 121470 5126995 4733103 2026-04-15T21:03:24Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126995 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Свята-Раства-Багародзіцкая царква}} {{Храм |Тып храма = Праваслаўная царква |Беларуская назва = Царква Раства Багародзіцы |Арыгінальная назва = |Выява = Царква Нараджэньня Божай Маці (Лыскава). Агульны выгляд..JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = ахоўваецца дзяржавай |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]] |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min =51 |lat_sec =13 |lon_dir = |lon_deg = 24|lon_min =36 |lon_sec = 55 |region = by |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Брэсцкая вобласць |Канфесія = праваслаўе |епархія = [[Брэсцкая і Кобрынская епархія|Брэсцкая]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = царква |Архітэктурны стыль = «[[закапанскі стыль|закапанскі]]» |Аўтар праекту = Станіслаў Пятроўскі |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = 1933 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1930 |Заканчэнне будаўніцтва = 1933 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = Аляксандр Багдановіч<ref>{{Спасылка|url = http://old.pravoslavie.by/podpod.asp?id=167&Session=20|загаловак = «Брестская епархия». Пружанское благочиние|назва праекту = Православие.By|дата = 12 ліпеня 2012|мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |Стан = дзейная |Сайт = |Commons = }} '''Царква́ Раства́ Багародзіцы''' — [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква ў [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскаве]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], збудаваная ў 1933 годзе. Помнік [[Народнае дойлідства Беларусі|народнага дойлідства]] ў «закапанскім» стылі. == Гісторыя == [[Выява:Łyskaŭ. Лыскаў (1899).jpg|thumb|left|250px|Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы, разабраная расійскімі ўладамі ў [[1892]]—[[1893]]]] Пад 1859 годам згадваецца лыскаўская праваслаўная царква, збудаваная ў 1725 годзе. У 1892—1893 гадах яна была разабрана з прычыны састарэласці і адсутнасці сродкаў для рамонту, а царкоўны рыштунак перанесены ў былы рымска-каталіцкі касцёл, які ў 1880 годзе выгарэў пасля ўдару маланкі. Гэты касцёл быў адноўлены ў 80-я, аднак ужо як праваслаўная царква. 11 снежня 1886 года яна была асвечана ў імя Раства Найсвяцейшай Багародзіцы. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] немцы выкарыстоўвалі царкву спярша як шпіталь, а пасля — як склад збожжа. У 1921, пры паляках, царква была разабрана. Да 1933 года богаслужэнні праводзіліся ў капліцы на могілках. У 1925 годзе ў Лыскаў быў прызначаны новы праваслаўны святар Пётр Радкевіч, які дабіўся ад ўлад дазволу на пабудову новай царквы на старым месцы. Узвядзенне адбывалася ў 1930—1933 гадах праваслаўнымі жыхарамі паводле праекта Станіслава Пятроўскага з [[Беласток]]а. Пабудова каштавала 40 тысяч [[злоты]]х, стыль характарызуецца як «[[закапанскі стыль|закапанскі]]»<ref>{{Спасылка|дата публікацыі = 2 красавіка 2011|url = http://pomniki.budzma.org/vandrowki/pa-pawdnyovay-vawkavyshchynye|загаловак = Па паўднёвай Ваўкавышчыне|назва праекту = Вандроўкі|выдавец = ГА «[[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]]»|дата = 12 ліпеня 2012}}{{Недаступная спасылка}}</ref> або «[[Бяшчады|бяшчадскі]]»<ref>{{Кніга|аўтар = Witold Karpyza.|частка = [http://sources.ruzhany.info/052_lyskow_pol.html Łysków]|загаловак = Ziemia Wołkowyska|спасылка = http://sources.ruzhany.info/052_karpyza_pol.html|месца = Lębork|год = 2005|том = 2}}</ref><ref>У дадзеным выпадку вядзецца пра невялічкія драўляныя цэрквы, пакрытыя драўлянымі цёсанымі пліткамі.</ref>. [[8 кастрычніка]] [[1933]] года царква была асвечана [[архіепіскап]]ам Гродзенскім і Навагрудскім Алексіем (Грамадскім). На цырымоніі прысутнічалі намеснік ваўкавыскага старосты, уладальнік маёнтка Адамкова Быхавец, мясцовыя грамадскія дзеячы. Іканастас быў узяты са старога каменнага храма, разабранага ў 1921 годзе палякамі. == Архітэктура == Царква — помнік народнага [[Драўлянае дойлідства Беларусі|драўлянага дойлідства]], пабудаваная пад уплывам [[Драўляныя цэрквы Карпатаў|храмавай архітэктуры]] [[Закарпацце|Закарпацця]] і стылю [[мадэрн]]. Даўжыня будынка — 21 метр, шырыня — 12 м, вышыня — 22 м. Царква пабудавана з сасновага брусу. Кампазіцыя [[Крыжова-купальны храм|крыжова-купальная]]. На захадзе да асноўнага кубападобнага аб’ёму прымыкае трохярусная [[званіца]], на ўсходзе — прамавугольная [[апсіда]] з бакавымі [[рызніца]]мі. Асноўны зруб накрыты чатырохскатным дахам, на якім васьмігранны [[светлавы барабан]] з [[Купал-цыбуліна|купалам-цыбулінай]], завершаным ліхтаром з макаўкай. Пірамідальная чацвярыковая званіца таксама завершана купалам-цыбулінай. Асноўныя праёмы ромбападобныя ў барабане і спічастыя ў асноўным аб’ёме. == Інтэр’ер == У інтэр’ер залы адкрыты барабан на 4 слупах з ветразевай канструкцыяй аснавання і хоры. Апсіда адмежавана драўляным іканастасам. Абраз 18 ст. «Маці Божая Адзігітрыя». {{Зноскі}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|70—71}} == Спасылкі == {{ГККРБ|113Г000623}} {{Commonscat|Church of the Nativity of the Virgin Mary, Łyskaŭ}} * {{radzima|997}} * {{ГБ|http://globustut.by/lyskovo/index.htm#church}} * [http://www.pravoslavie.by/hram/d-lyskovo-hram-v-chest-rozhdestva-presvjatoj-bogorodicy-1933 pravoslavie.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130121215727/http://www.pravoslavie.by/hram/d-lyskovo-hram-v-chest-rozhdestva-presvjatoj-bogorodicy-1933 |date=21 студзеня 2013 }} {{ref-ru}} * {{Архіварта|carkva-rastva-bagarodzicy-lyskava}} [[Катэгорыя:Храмы Найсвяцейшай Дзевы Марыі|Лыскава]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Лыскава (Пружанскі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] kcm1mhcp6mwt9ppuekvsd5g69xog50e 100 121975 5126875 5126090 2026-04-15T15:50:54Z NirvanaBot 40832 +16 новых 5126875 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ян Аўгуст Гільцэн|2026-04-15T13:48:15Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|808s & Heartbreak|2026-04-15T11:21:59Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Адам Біспінг|2026-04-15T10:44:03Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Біспінгі (род)|2026-04-15T10:30:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах|2026-04-15T10:25:39Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Бернар Жырадо|2026-04-15T09:08:10Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў|2026-04-15T08:29:03Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Насмешка (фільм)|2026-04-15T07:21:59Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер|2026-04-15T06:57:32Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Graduation (альбом)|2026-04-15T06:38:53Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Таліб Квелі|2026-04-15T06:28:48Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Андрэй Шыпенка|2026-04-15T05:14:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Doddodo|2026-04-15T04:52:51Z|Biruzavik}} {{Новы артыкул|Aлякcaндp Грот-Спасоўскі|2026-04-14T17:23:53Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Крысцін Лях-Шырма|2026-04-14T16:37:58Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Тамара Аляксандраўна Сакалова|2026-04-14T13:45:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Late Registration|2026-04-14T13:28:47Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Андрэй Віктаравіч Крайноў|2026-04-14T11:28:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Франка Нера|2026-04-14T09:33:48Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ezgz6scnfynngw2waxufhfwep6ilchv 0 126890 5126987 4419025 2026-04-15T20:55:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126987 wikitext text/x-wiki '''Віленская камісія для разбору і выдання старажытных актаў''' (таксама вядомая як '''Віленская археаграфічная камісія''') — афіцыйная [[навука|навуковая]] ўстанова з цэнтрам у [[Вільня|Вільні]] ў [[1864]]—[[1915]] гг. == Гісторыя == Створана па ініцыятыве [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. Мураўёва]] пасля [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] з мэтай абгрунтавання русіфікацыі [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літвы]]. Адной з найважнейшых задач была публікацыя дакументаў аб [[праваслаўе|праваслаўнай]] гістарычнай спадчыне [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]. Першым старшынёй камісіі ў [[1864]]—[[1865]] гг. быў [[Расійская імперыя|расійскі]] гісторык [[палякі|польскага]] паходжання [[Павел Васільевіч Кукальнік]] ([[1795]]—[[1884]] гг.), пад кіраўніцтвам якога быў выдадзены першы том [[Акты Віленскай археаграфічнай камісіі|Актаў]]. У далейшым камісію ўзначальвалі [[Пётр Аляксеевіч Бяссонаў]], [[Іван Акімавіч Нікоцін]], [[Якаў Фёдаравіч Галавацкі]], [[Флавіян Мікалаевіч Дабранскі]]. Членамі і супрацоўнікамі камісіі ў розныя гады былі [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі]], [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла]], [[Іван Якаўлевіч Спрогіс]], [[Арсен Восіпавіч Турцэвіч]]<ref>[http://www.elib.grsu.by/katalog/113151-187466.pdf ''Белазаровіч В. А.'' Гістарыяграфія Беларусі: дапаможнік / В. А. Белазаровіч; пад агульн. рэдў. І. П. Крэня, А. М. Нечухрына. — Гродна: ГрДУ, 2006. — С. 153. — 346 с. — ISBN 985-417-858-7]</ref> і інш. Камісія спыніла сваю дзейнасць у сувязі з падзеямі [[Першая сусветная вайна|I Сусветнай вайны]]. == Публікацыі == Усяго было выдадзена 39 тамоў [[Акты Віленскай археаграфічнай камісіі|Актаў Віленскай камісіі]], 7 тамоў (у 9 кнігах) па гісторыі аграрных зносін і лясной гаспадаркі, зборнік палеаграфічных здымкаў са старажытных актаў і грамат — ўсяго агульнай колькасцю 29000 старонак. [[Мікіта Іванавіч Гарбачэўскі]] склаў і апублікаваў «Слоўнік старажытнай актавай мовы Паўночна-Заходняга края і Царства Польскага». {{зноскі}} == Літаратура == * [[Анатоль Паўлавіч Грыцкевіч|''Грыцкевіч, А. П.'']] Віленская археаграфічная камісія. // {{крыніцы/ЭГБ|2}} — С. 278 == Спасылкі == * [http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ Акты Виленской археографической комиссии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160414010348/http://www.runivers.ru/lib/book3036/9545/ |date=14 красавіка 2016 }} [[Катэгорыя:Віленская археаграфічная камісія|*]] l9u4p2m8fci21jzi9whegeqbnde3ez7 0 127158 5126949 5090315 2026-04-15T20:30:03Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5126949 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Солы}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Солы |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Сольскі |першае згадванне = XVI стагоддзе }} '''Со́лы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Soly}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023051&q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 17 февраля 2009 года № 109 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на рацэ [[Ашмянка]]. Цэнтр [[Сольскі сельсавет|Сольскага сельсавета]]. Месцяцца за 15 км на захад ад [[Смаргонь|Смаргоні]], за 252 км ад [[Гродна|Гродні]], на т. зв. «[[Чорны тракт|Чорным тракце]]». [[Солы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільня]]. == Гісторыя == Упершыню Солы згадваюцца ў XVI стагоддзі як сяло [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Мястэчка знаходзілася ў шляхецкай уласнасці. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Солы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1849 годзе ў мястэчку пабудавалі касцёл, з 1870 года працавала народнае вучылішча. Станам на 1886 год у Солах існавалі валасная ўправа, касцёл, сінагога, 5 крамаў, карчма, вінакурны завод (за 4 км ад мястэчка), на 1890 год — пошта, тэлеграф, станцыя [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгункі]] (адкрылася ў 1873 годзе). У пачатку XX стагоддзя ў мястэчку працаваў лекарскі ўчастак. У канцы 1917 года ў Солах адбылася падзея, якая прапісала паселішча ў гісторыі: 4 снежня прадстаўнікі 2-й, 3-й і 10-й армій на чале з шараговым Салігаліцкага палка 81-й пяхотнай дывізіі бальшавіком Шчукіным падпісалі перамір’е з немцамі. Баявыя дзеянні на працягу ўсяго фронту ад Відзаў да Прыпяці спыняліся з 5 снежня на два месяцы. Праз 10 дзён — 15 снежня — перамір’е падпісалі ўжо ў [[Брэст|Брэсце]], надаўшы дагавору шырэйшы статус. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Солы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Цягам 1926—1934 гадоў у мястэчку вялася будова касцёла Маці Божай Ружанцовай. Ахвяраванні на яе склалі паўмільёна злотых, велізарную для таго часу суму. У 1939 годзе Солы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета Смаргонскага раёна. Статус паселішча змянілі да вёскі. На 2000 год тут быў 1271 двор. <center><gallery caption="Даўнія графічныя выявы мястэчка" widths=150 heights=150> Выява:Soły. Солы (XIX).jpg|Даўні касцёл Выява:Soły. Солы (XX).jpg|Касцёл Выява:Soły. Солы (1916).jpg|Рынак Выява:Dakurniški, Soły. Дакурнішкі, Солы (1917) (2).jpg|Станцыя </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1882 год — 421 чал.{{sfn|SgKP|1890}}; 1886 год — 560 чал. * '''XX стагоддзе''': 1901 год — каля 880 чал. у ''мястэчку Солы'' і 70 чал. на ''станцыі Солы''; 2000 год — 2899 чал.{{sfn|ЭГБ|2001}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 1525 чал., 594 двары{{sfn|БелЭн|2002}}; 2004 год — 1475 чал.{{sfn|Памяць. Смаргонскі раён|2004}}; 2019 год — 1340 чал. == Славутасці == * Капліца могілкавая * [[Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Солы)|Касцёл Маці Божай Ружанцовай (1926—1934)]] * Могілкі яўрэйскія * Сядзіба (XVIII—XIX стст.) == Страчаная спадчына == * Касцёл Маці Божай Ружанцовай (XIX ст.) * Сінагога (XIX ст.) == Вядомыя асобы == * {{нп5|Іехуда Алмог||he|יהודה אלמוג}} * [[Галіна Баляславаўна Лазоўская]] (нар. 1960) — беларускі палітык. * [[Уладзімір Аляксандравіч Бізюк]] (нар. 1955) — беларускі педагог, Ганаровы грамадзянін горада Ашмяны (2019). У вёсцы памёр і пахаваны [[Эдуард Сташкевіч]] (1928—1974) — сябра мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падполля. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Солы|Дулеба Г. І.|80}} * {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Солы|[[Ганна Дулеба|Дулеба Г. І.]]|387}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|70|Soły}} == Спасылкі == {{Commons|Soły}} * {{radzima2|soly|Солы}} * {{ГБ|http://globustut.by/soly/index.htm|Солы}} {{Сольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Сольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Солы| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] b34kmwscu452wne6zj89l53b3vns9rr 14 127445 5127106 1554200 2026-04-16T08:44:29Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Культурныя арганізацыі Расіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127106 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул па тэме катэгорыі}} {{Commonscat|Museums in Russia}} [[Катэгорыя:Музеі паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Культурная спадчына Расіі]] [[Катэгорыя:Культурныя арганізацыі Расіі]] hi2iklmqyn7m8tby7s25fw0tcpif6an 0 131049 5127017 5053273 2026-04-15T23:52:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127017 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Віталь Сіліцкі | Фота = Vitali Silitski.jpg | Подпіс = Віталь Сіліцкі ў 2008 годзе | Навуковая сфера = [[паліталогія]], [[сацыялогія]] | Месца працы = [[Беларускі інстытут стратэгічных даследванняў]] ([[Вільнюс]]) | Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]<br />[[Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт]]<br />[[Ратгерскі ўніверсітэт]] | Навуковы кіраўнік = Роберт Р.Каўфман | Вядомы як = першы дырэктар БІСС, распрацоўшчык канцэпцый прэвентыўнага аўтарытарызма і аўтарытарнага інтэрнацыяналу, палітолаг, сацыёлаг, аналітык }} {{цёзкі2|Сіліцкі}} '''Віта&#769;ль Вячасла&#769;вавіч Сілі&#769;цкі''' ({{ДН|25|12|1972}}, {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская ССР]] — {{ДатаСмерці|11|06|2011}}, Мінск, [[Рэспубліка Беларусь]])<ref>[http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1337%3Anone&catid=17%3Aadvert&Itemid=29&lang=be У памяць Віталя Сіліцкага]</ref> — беларускі палітолаг, аналітык, першы дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/ |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=26 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826094946/http://www.belinstitute.eu/ |url-status=dead }}</ref>. Доктар паліталогіі Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі, ЗША), распрацоўшчык канцэпцый «прэвентыўнага аўтарытарызму» і «аўтарытарнага інтэрнацыяналу», грамадскі дзеяч і блогер. Памёр у 38 год ад рака. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску, маці — выхавацельніца ў дзіцячым садку, бацька і брат — працоўных спецыяльнасцей. У 1989—1994 гг. навучаўся на аддзяленні сацыялогіі філасофска-эканамічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Атрымаў «чырвоны» дыплом. Тэма дыпломнай працы: «Фарміраванне палітычнай эліты ў Беларусі».<ref name="cv">[http://www.pl.boell.org/alt/download_en/V.Silitski.cv_en.pdf Vitali Silitski. Curriculum Vitae]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> У 1993—1994 гг. навучаўся ў [[магістратура|магістратуры]] Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта<ref>[http://alumnicareer.ceu.hu/alumni-note/2011-08-18/vitali-silitski Vitali Silitski: CEU Alumni & Careers]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> ([[Будапешт]], [[Венгрыя]]). Атрымаў ступень магістра палітычных навук у 1994 г. Тэма магістарскай працы: «Палітычныя аспекты працэсаў прыватызацыі ва Усходняй Еўропе».<ref name="cv" /> У 1994—1999 гг. навучаўся ў дактарантуры Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі, ЗША). У 1999 г. абараніў дысертацыю на атрыманне навуковай ступені доктара палітычных навук на тэму «Знешнія абмежаванні і кааліцыі: палітыка эканамічных рэформ у краінах Цэнтральна-Усходняй Еўропы пасля вяртання левых».<ref name="cv" /> Навуковы кіраўнік — Роберт Р. Каўфман.<ref>[http://fas-polisci.rutgers.edu/kaufman/ Robert R. Kaufman]{{ref-en}}</ref> У 1999—2003 гг. — дацэнт [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (ЕГУ) у Мінску. За публічную крытыку палітыкі прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] зведаў ціск з боку ўладаў і адміністрацыі ЕГУ, у выніку чаго быў змушаны звольніцца.<ref name="cv" /> У ЕГУ распрацаваў і выкладаў курсы: «Палітэканомія палітычнай рэформы ва Усходняй Еўропе і Лацінскай Амерыцы», «Уводзіны ў міжнародную палітэканомію», «Міжнародная палітэканомія індустрыялізацыі ва Усходняй Азіі», «Эканамічная палітыка», «Палітычная эканоміка еўрапейскай інтэграцыі», «Ад таталітарызму да грамадзянскай супольнасці: сацыяльная і палітычная трансфармацыя Цэнтральна-Усходняй Еўропы».<ref name="cv" /> У 2004—2005 гг. стажыраваўся ў межах стыпендыяльнай праграмы Рэйгана-Фасэла<ref>[http://www.ned.org/fellowships/reagan-fascell-democracy-fellows-program Reagan-Fascell Democracy Fellows Program]{{ref-en}}</ref> пры Нацыянальным фондзе падтрымкі дэмакратыі (ЗША). У 2006—2007 гг. быў запрошаным даследчыкам Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]], [[ЗША]].<ref name="cv" /> У якасці незалежнага эксперта браў удзел у даследаваннях няўрадавай арганізацыі [[Freedom House]] (ЗША), супрацоўнічаў з [[Радыё Свабода]] (Radio Free Europe/Radio Liberty) і міжнароднай кансалтынгавай кампаніяй Oxford Analytica.<ref name="cv" /> У 2007—2011 гг. — першы дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў,<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/index.php?lang=be |title=Архіўная копія |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=10 верасня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910042725/http://www.belinstitute.eu/index.php?lang=be |url-status=dead }}</ref> аналітычнага цэнтра, заснаванага ў кастрычніку 2006 г. групай вядомых грамадскіх дзеячаў і інтэлектуалаў. Інстытут распрацоўвае і прапануе станоўчыя альтэрнатыўныя сцэнарыі палітычнай, эканамічнай і сацыяльнай трансфармацыі краіны, а таксама шукае шляхі падвышэння канкурэнтаздольнасці Беларусі і дабрабыту яе грамадзян.<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў: пра інстытут |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=23 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023113147/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |url-status=dead }}</ref> Ва ўспамінах аб Віталі Сіліцкім сябры і калегі адзначалі, што з ім проста немагчыма было не сябраваць, ён трывала ўваходзіў у жыццё ўсіх, хто з ім сутыкаўся. Віталь Сіліцкі быў таксама ярым заўзятарам футбольнага клуба Ліверпуль. Іншымі цікавымі звесткамі пра сябе падзяліўся сам у публікацыі «25+1 выпадковых фактаў» у сваім фэйсбуку.<ref name="fb25">[https://www.facebook.com/notes/vitali-silitski/251-random-facts-about-me/54999421362 Vitali Silitski. 25+1 random facts about me.]{{ref-en}}</ref>. Калі ў ліпені 2010 г. Віталь даведаўся аб сваёй хваробе — раку ныркі — сябры і калегі падтрымалі яго. Аперацыя па выдаленні ныркі, праведзеная ў Беларусі, не дапамагла, і тады была арганізавана міжнародная кампанія падтрымкі і збору сродкаў на лячэнне. Доўгі час Віталь лячыўся ў Бельгіі, аднак хвароба прагрэсавала, і ён вярнуўся ў Беларусь, дзе правёў апошнія дні з сябрамі і сям’ёй. «Я паміраю. Але зрабіце ўсё, каб жылі тыя ідэі, якімі я жыў», — пакінуў запавет сваім сябрам Віталь Сіліцкі ў адзін са сваіх апошніх дзён.<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=55624 Памёр палітолаг Віталь Сіліцкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141017095107/http://nn.by/index.php?c=ar&i=55624 |date=17 кастрычніка 2014 }}</ref> == Асноўныя канцэпцыі == '''Прэвентыўны (апераджальны) аўтарытарызм''': від аўтарытарызму, пры якім захаванне ўлады ажыццяўляецца праз апераджальныя (прэвентыўныя) удары (у адрозненні ад рэактыўных пры маніпулятыўным аўтарытарызме) супраць патэнцыйных пагрозаў (палітычных апанентаў, непадкантрольных сродкаў масавай інфармацыі, грамадзянскай супольнасці, праваабаронцаў, недзяржаўных арганізацый), а таксама праз парушэнне выбарчага заканадаўства нават пры наяўнасці безумоўных пераваг і магчымасці чэснай перамогі.<ref>Preempting Democracy: The Case of Belarus, Journal of Democracy Volume 16, Number 4, October 2005 pp. 83-97.</ref> '''Аўтарытарны інтэрнацыянал''': сумесныя высілкі аўтарытарных рэжымаў па барацьбе з распаўсюдам дэмакратычнага «вірусу» і іх здольнасць да арганізаванасці на міжнародным узроўні і стварэння чагосьці кшталту самаабароны. Гэта апярэджванне на міжнародным узроўні і здольнасць аўтарытарных кіраўнікоў вучыцца на памылках сваіх калегаў і рабіць высновы з поспехаў пабудовы дэмакратыі ў іншых краінах. Гэта працэс, люстэркавы працэсу «віруснага» распаўсюду дэмакратыі ў міжнародным вымярэнні.<ref name="cddrl">[http://iis-db.stanford.edu/pubs/21152/Silitski_No_66.pdf Vitali Silitski. Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus). CDDRL working papers, 2006.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070610223430/http://iis-db.stanford.edu/pubs/21152/Silitski_No_66.pdf |date=10 чэрвеня 2007 }}{{ref-en}}</ref> Прэвентыўны аўтарытарызм (у тым ліку і на прыкладзе Беларусі) і яго развіццё да аўтарытарнага інтэрнацыяналу апісаныя ў працы Віталя Сіліцкага «Вірус стрыманы: прэвентыўны аўтарытарызм на постсавецкай прасторы (прыклад Беларусі)» (арыгінал анг. Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus)<ref name="cddrl" />, 2006, для Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў Стэнфардскім універсітэце (англ. Center on Democracy, Development, and The Rule of Law). '''Тэрыторыя свабоды''': незалежная прастора, арганізацыя жыцця людзей, не згодных з дзеючым рэжымам, але аб’яднаных агульнымі цікаўнасцямі і заняткамі; паралельнае грамадства, выдаткі існавання ў якім кампенсуюцца высокім узроўнем узаемадапамогі і каардынацыі, што дае шанц дысідэнцкаму руху перарасці ў будучыні ў рэальную палітычную сілу.<ref>[http://arche.bymedia.net/2006-7/silicki706.htm Віталь Сіліцкі. Памятаць, што дыктатуры руйнуюцца // ARCHE 2006, № 7-8.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120203185421/http://arche.bymedia.net/2006-7/silicki706.htm |date=3 лютага 2012 }}</ref> '''Адкладзеная свабода''': выданне аднаго з найбольш істотных тэкстаў Віталя Сіліцкага, у якім на аснове параўнальнага аналізу апісваюцца працэсы зараджэння і фарміравання персаналісцкіх рэжымаў у Сербіі і Беларусі. Роджар Патоцкі, старшы дырэктар Еўразійскай праграмы Нацыянальнага фонду падтрымкі дэмакратыі, ЗША сфармуляваў шэраг тэзаў, якія лейтматывам праходзілі праз асноўныя тэксты Віталя Сіліцкага: * Працаваць у краіне, а не за яе межамі (Inside and Not Outside): Сіліцкі выступаў у падтрымку арганізацый, якія працуюць у Беларусі, і супраць стварэння «дыяспары на Захадзе». * Аб’яднаная апазіцыя (Unified Opposition): Віталь заўсёды выступаў супраць таго, каб дазваляць прыватным амбіцыям палітыкаў раз’ядноўваць апазіцыю, сцвярджаў, што моцная апазіцыя — гэта аб’яднаная апазіцыя. * Палітычныя НДА (Political NGOs): Сіліцкі быў упэўнены, што недзяржаўныя арганізацыі павінны ўдзельнічаць у палітыцы, каб падтрымліваць і натхняць людзей. * Уключанасць (Be Engaged): Віталь верыў у абмеркаванне, размову з Расіяй і Захадам. Патоцкі падкрэсліў важнасць міжнароднага дыялогу для Беларусі сёння. * Глыбокі скептыцызм у адносінах да Расіі (Profound Skepticism of Russia): «Віталь зноў і зноў пісаў аб адмоўным уплыве Расіі ў тым, што тычыцца дэмакратычных каштоўнасцей». Роджар Патоцкі ўдакладніў: Віталь не верыў, што станоўчыя дэмакратычныя змены могуць прыйсці ў Беларусь з Расіі. * Развіццё дэмакратыі як годны ўчынак (Democracy Promotion as a Noble Act): Віталь разглядаў прасоўванне дэмакратыі не як дыверсію, але як жаданы, годны чын.<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=75635&lang=en R. Potocki. Decalogue for a Democratic Activist.]{{ref-en}}</ref> == Ацэнка прафесійнай дзейнасці калегамі == Па меркаванні дацэнта паліталогіі ўніверсітэта [[Таронта]] Лукана Уэя, Віталь Сіліцкі быў сярод першых, хто ўключыў аўтарытарныя рэжымы ў міжнародны кантэкст. Многія навукоўцы ў 1990-х гг. і напачатку 2000-х пісалі пра распаўсюджанне дэмакратыі, а Сіліцкі распачаў дыскусію аб супрацьлеглым працэсе. У пэўным сэнсе ён сфармуляваў новую праблематыку ў сферы распаўсюду аўтарытарызму. Сярод іншага, Віталь акрэсліў канцэпцыю «прэвентыўнага аўтарытарызму» — па сутнасці, гэта імкненне рэагаваць на кожны выклік звонку ўзмацненнем каардынацыі дзеянняў паміж недэмакратычнымі дзяржавамі.<ref>Andrew Kuchins, Cory Welt, Mitchell Orenstein, Lucan Way, Rodger Potocki, «Vitali Silitski (1972—2011)», Journal of Democracy Volume 23, Number 1, January 2012 pp. 188—189.</ref> Крысці Фрыланд, рэдактарка выдання Томсан Рэйтэрс Дыджытал (анг. Thomson Reuters Digital), належыць да кола экспертаў, якія рэгулярна спасылаліся на працы Віталя Сіліцкага. Адна з апошніх яе спасылак — на канцэпцыю аўтарытарнага інтэрнацыяналу ў сваім аналізе для Рэйтэрс падзей у Егіпце і Тунісе, пад назвай «Аўтарытарны інтэрнацыянал займае абарону» (арыгінал анг. The Authoritarian International goes on the defensive), 4 лютага 2011 г.<ref>[http://blogs.reuters.com/chrystia-freeland/2011/02/04/the-authoritarian-international-goes-on-the-defensive/ Chrystia Freeland. The authoritarian international goes on the defensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120819052026/http://blogs.reuters.com/chrystia-freeland/2011/02/04/the-authoritarian-international-goes-on-the-defensive/ |date=19 жніўня 2012 }}{{ref-en}}</ref> На думку Паўла Данейкі, дырэктара Беларускага эканамічнага даследча-адукацыйнага цэнтра<ref>[http://www.beroc.by/ Белорусский экономический исследовательско-образовательный центр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120918210823/http://www.beroc.by/ |date=18 верасня 2012 }}</ref>, Віталь Сіліцкі прадэманстраваў высокі ўзровень акадэмічнай аналітыкі. Да яго аналітыка ў Беларусі існавала альбо як эсэістыка, альбо мела ідэалагічную сутнасць. Віталь прыцягнуў і з’яднаў вакол сябе новае кола экспертаў. Гэтыя спецыялісты зараз маюць разуменне і здольнасці прадстаўляць свае даследаванні на міжнародным узроўні.<ref name="belheadlines">[http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf Belarus Headlines. Памяці Віталя Сіліцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008015743/http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }}</ref> Штэфан Малерыус, Фонд [[Конрад Адэнаўэр|Конрада Адэнаўэра]], [[Германія]] (арыгінал ням. Konrad Adenauer Stiftung), засмучаны, што побач з Віталём не апынулася чалавека, здольнага распрацаваць на аснове яго даследаванняў план палітычных дзеянняў. Малерыус адзначае, што, з’яўляючыся аналітыкам і вучоным, Сіліцкі кансультаваў і даваў парады, калі яго пыталі, але ён не быў паліттэхнолагам і не жадаў ім станавіцца.<ref name="belheadlinesIX">[http://democraticbelarus.eu/files/bulletins/new/BelarusHeadlinesIX.pdf Belarus Headlines ІХ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008040725/http://democraticbelarus.eu/files/bulletins/new/BelarusHeadlinesIX.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }}</ref> Аб Віталі Сіліцкім таксама ўзгадвалі ў студзеньскім нумары «[[:en:Journal of Democracy|Journal of Democracy]]» (2012), дзе ён быў названы «лепшым палітолагам свайго пакалення, які толькі мог з’явіцца на постсавецкай прасторы». Таксама ў маі 2012 г. падчас святкавання дзесяцігоддзя праграмы Рэйгана-Фасэла, аб Віталі Сіліцкім узгадвалі як аб «пладавітым аўтары і вядучым грамадскім актывісце».<ref name="ned-legacy">[http://www.ned.org/for-reporters/advancing-the-legacy-of-vitali-silitski Advancing the Legacy of Vitali Silitski | National Endowment for Democracy] {{Архівавана|url=http://webarchive.loc.gov/all/20130704165837/http://www.ned.org/for%2Dreporters/advancing%2Dthe%2Dlegacy%2Dof%2Dvitali%2Dsilitski |date=4 ліпеня 2013 }}{{ref-en}}</ref> == Грамадская дзейнасць == Віталь Сіліцкі жадаў бачыць яе дэмакратычнай і еўрапейскай краінай, дзе паважаюцца беларуская мова і нацыянальная культура.<ref>[http://budzma.info/projects/byc-byelarusam/byc-byelarusam-vital-silicki.html Быць беларусам: Віталь Сіліцкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141018075038/http://budzma.info/projects/byc-byelarusam/byc-byelarusam-vital-silicki.html |date=18 кастрычніка 2014 }}</ref> Віталь як шараговы грамадзянін прымаў удзел у мітынгах і шэсцях апазіцыі, у тым ліку і ў пратэстах супраць фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў у снежні 2010 г.]] Віталь пайшоў на плошчу, калі быў ужо хворы<ref>[http://www.novychas.org/facts/бог-пацалаваў-яго Бог пацалаваў яго…]{{Недаступная спасылка}}{{ref-be}}</ref>, і брутальны разгон мірных дэманстрантаў аказаў гнятлівы ўплыў на яго стан. Пазней ён удзельнічаў у акцыях салідарнасці з затрыманымі і палітзняволенымі. У 1992 г. Віталь Сіліцкі, тады яшчэ студэнт, далучыўся да [[Аб’яднаная дэмакратычная партыя Беларусі|Аб’яднанай дэмакратычнай партыі Беларусі]] (пазней [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]]), займаўся яе моладзевай арганізацыяй. І хоць доўгі час не браў актыўнага ўдзелу ў жыцці партыі, афіцыйна выйшаў адтуль толькі ў 2010 г., у знак нязгоды з паводзінамі [[Яраслаў Чэслававіч Раманчук|Яраслава Раманчука]], партыйнага кандыдата ў прэзідэнты на выбарах 2010 г., пасля разгону мірных дэманстрантаў і арышту кандыдатаў у прэзідэнты.<ref>[http://old.euroradio.fm/by/1434/news/58477/ Віталь Сіліцкі выходзіць з АГП.]{{Недаступная спасылка}}</ref> Віталь Сіліцкі быў вядомым і ў беларускай благасферы як карыстальнік [[Жывы журнал|Жывога журнала]] nescerka. Але ўласнаручна выдаліў свой акаўнт, нягледзячы на папулярнасць і больш за 500 падпісчыкаў. У хуткім часе ён вярнуўся ў жывы журнал пад сваім імем, што, па яго прызнанні, «накладае пэўную адказнасць за базар», папярэдзіўшы, што «хуліганства і тролінга феміністак» ад яго больш не дачакаюцца<ref>[http://vitalsilitski.livejournal.com/ Жывы журнал Віталя Сіліцкага.]{{ref-be}}</ref>. Аднак у ЖЖ vitalsilitski з’явілася толькі тры запісы і Віталь Сіліцкі перайшоў у [[Facebook]], дзе яго профіль пераўтварыўся ў своеасаблівую дошку памяці.<ref>[https://www.facebook.com/silitski Профіль Віталя Сіліцкага ў сацыяльнай сетцы Facebook.]</ref> == Прэміі == У маі 1991 г. стаў пераможцам усесаюзнай алімпіяды юных сацыёлагаў, якая праходзіла ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя Ламаносава]] (г. [[Масква]], [[Расія]]). Тэма даклада: «Токвіль і дэмакратычныя змены ва Усходняй Еўропе».<ref name="cv" /> У 1999 г. атрымаў<ref name="fb25" /> прэмію імя [[Маргарэт Тэтчэр]] ад [[:en:European Young Conservatives|Маладых еўрапейскіх кансерватараў]] {{ref-en}}. == Памяць == У 2011 г. у Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце (г. Будапешт, Венгрыя), дзе Віталь Сіліцкі атрымаў ступень магістра, была заснавана стыпендыя яго імя для беларускіх студэнтаў гэтага ўніверсітэта. Кандыдаты павінны прадэманстраваць поспехі ў навучанні, удзел у грамадскай дзейнасці і патрэбу ў дадатковай фінансавай падтрымцы. Заснавальнікі стыпендыі лічаць, што памяць аб Віталі Сіліцкім стане прыкладам для будучых пакаленняў беларускіх спецыялістаў.<ref>[http://alumnicareer.ceu.hu/vitali-silitski-scholarship Vitali Silitski Supplementary Annual Scholarship at CEU ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622050657/http://alumnicareer.ceu.hu/vitali-silitski-scholarship |date=22 чэрвеня 2013 }}{{ref-en}}</ref> Таксама ў 2011 г. Інстытутам еўрапейскіх даследванняў і міжнародных адносін (анг. The Institute of European Studies and International Relations (IESIR, Slovakia)) і Беларускім інстытутам стратэгічных даследаванняў, пры падтрымцы [[:en:Slovak Agency for International Development Cooperation|Славацкай агенцыі па кааперацыі міжнароднага развіцця]]{{ref-en}} (анг. Slovak Agency for International Development Cooperation (Slovak Aid)) была заснавана стыпендыяльная праграма імя Віталя Сіліцкага для беларускіх студэнтаў на 5-6-месячнае навучанне ў Славакіі.<ref>[http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/VSilitski-Fellowship-Sl.pdf/ Vitali Silitski Fellowship ] {{ref-en}}</ref> 8 верасня 2011 г. у Вашынгтоне Нацыянальным фондам у падтрымку дэмакратыі (ЗША), Цэнтрам стратэгічных і міжнародных даследаванняў (анг. Center for Strategic and International Studies) і PONARS Eurasia была арганізавана экспертная панэль «Палітычная будучыня Беларусі», прысвечаная памяці Віталя Сіліцкага.<ref name="ned-legacy" /> 29 лютага 2012 г. адбылася прэзентацыя пасмяротна выдадзенай кнігі Віталя Сіліцкага «Адкладзеная свабода» (кніжная серыя «Бібліятэка „Беларускі калегіюм“»). У гадавіну смерці Віталя Сіліцкага, 11 чэрвеня 2012 г., прайшоў вечар памяці з удзелам сяброў, калег, родных, прадстаўнікоў дыпламатычнага корпусу. Памяці Віталя Сіліцкага быў прысвечаны першы беларускамоўны выпуск англамоўнага штомесячніка Belarus Headlines.<ref name="belheadlines" /> 18 чэрвеня 2012 г. у Фондзе Карнегі, што ў Вашынгтоне (ЗША), адбыўся круглы стол «Беларусь: стабільная нестабільнасць?», прысвечаны памяці Віталя Сіліцкага.<ref>[http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1340%3A2012-07-14-19-04-37&catid=12%3Aroundtables&Itemid=29&lang=ru Беларусь: стабильная нестабильность?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120814101542/http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1340%3A2012-07-14-19-04-37&catid=12%3Aroundtables&Itemid=29&lang=ru |date=14 жніўня 2012 }} {{ref-ru}}</ref> У маі 2012 г., напярэдадні гадавіны смерці Віталя Сіліцкага, быў утвораны Камітэт па ўшанаванні яго памяці. Туды ўвайшлі вядомыя грамадскія і навуковыя дзеячы, якія добра ведалі Віталя.<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2012/06/06/ic_news_116_394585/ Cоздан комитет по увековечению памяти первого директора BISS Виталия Силицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120614190931/http://naviny.by/rubrics/society/2012/06/06/ic_news_116_394585/ |date=14 чэрвеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref> Камітэт памяці Віталя Сіліцкага будзе займацца арганізацыяй мерапрыемстваў памяці, падрыхтоўкай да выдання кніг Сіліцкага, заснаваннем фонда і прэміі яго імя, арганізацыяй стыпендыальнай праграмы і г.д. == Працы == === Кнігі === Аўтар кнігі «[http://vitalisilitski.org/sites/default/files/Silitski-Adkladzenaja_svaboda.pdf Адкладзеная свабода: посткамуністычны аўтарытарызм у Сербіі і Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141018073438/http://vitalisilitski.org/sites/default/files/Silitski-Adkladzenaja_svaboda.pdf |date=18 кастрычніка 2014 }}», апублікавана ў часопісе «ARCHE» ў 2002 г.,<ref>[http://arche.bymedia.net/2003-5/sili503.html Адкладзеная свабода: Посткамуністычны аўтарытарызм у Сербіі і Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120416100647/http://arche.bymedia.net/2003-5/sili503.html |date=16 красавіка 2012 }}</ref> выдадзена пасмяротна ў 2012 г.).<ref>{{Cite web |url=http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1168:2012-02-24-12-37-04&catid=15:presentations&Itemid=29&lang=be |title=Прэзентацыя кніг В.Сіліцкага і А.Анціпенка |access-date=3 верасня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220853/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1168:2012-02-24-12-37-04&catid=15:presentations&Itemid=29&lang=be |url-status=dead }}</ref> Суаўтар другога выдання «Гістарычнага слоўніка Беларусі», разам з [[Янка Запруднік|Янам Запруднікам]] (Vitali Silitski and Jan Zaprudnik, Historical Dictionary of Belarus (Historical Dictionaries of Europe), 2007, ISBN 0810858126).<ref>[http://www.amazon.com/Historical-Dictionary-Belarus-Dictionaries-Europe/dp/0810858126 Amazon.com: Historical Dictionary of Belarus (Historical Dictionaries of Europe)]{{ref-en}}</ref> У 2015 выйшла кніга «Доўгая дарога ад тыраніі: посткамуністычны аўтарытарызм і барацьба за дэмакратыю ў Сербіі і Беларусі» — зборнік прац Віталя Сіліцкага ў перакладах з англійскай пад рэдакцыяй Алеся Лагвінца. Значная частка надрукаванага накладу была знішчана пры няясных абставінах.<ref>http://belisrael.info/?p=5661</ref> === Кнігі пад рэдакцыяй Віталя Сіліцкага === * [http://www.research.by/webroot/delivery/files/challenges2011r.pdf Беларусь: вызовы социально-экономического развития] / Под ред. В.Силицкого. — СПб.: Невский простор, 2011. — 192 с. (на рускай мове) * [http://www.actngo.info/files/BISS-booksc.pdf Социальные контракты в современной Беларуси]{{Недаступная спасылка}} / Под ред. К.Гайдука, Е.Раковой и В.Силицкого. — СПб.: Невский простор, 2009. — 224 с. (на рускай мове) * Беларуская палітычная сцэна і прэзідэнцкія выбары 2006 года / Пад рэд. В.Булгакава і В.Сіліцкага. — Інстытут Беларусістыкі, 2006. === Главы ў кнігах === * Шэраг главаў // [http://www.arche.by/by/page/print/10913 Палітычная гісторыя незалежнай Беларусі (да 2006)]{{Недаступная спасылка}} / Вільня: Беларускае гістарычнае таварыства; Беласток, Інстытут беларусістыкі. Вільня, 2012. * Беларусь в международном контексте // [http://www.kas.de/wf/doc/kas_4804-1442-21-30.pdf?111117101055 Беларусь и Европейский Союз: от изоляции к сотрудничеству] {{ref-ru}} / Ханц-Георг Вик, Штэфан Малериус. — Вильнюс: Фонд Конрада Аденауэра, 2011. * Дилеммы выбора // [http://arche.bymedia.net/2007-knihi/silicki_bnenr_ru.htm Беларусь: ни Европа, ни Россия. Мнения белорусских элит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111105093247/http://arche.bymedia.net/2007-knihi/silicki_bnenr_ru.htm |date=5 лістапада 2011 }} {{ref-ru}} / Валерий Булгаков. — Варшава, 2006. * Расклад і тэндэнцыі пасьля выбараў і рэфэрэндуму 2004 г. // [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=3390 Найноўшая гісторыя беларускага парлямэнтарызму] / Валер Булгакаў. — Беласток, 2005. * Беларусь: анатомія прэвэнтыўнага аўтарытарызму // Геапалітычнае месца Беларусі ў Эўропе і сьвеце / Валер Булгакаў. — Варшава: Вышэйшая школа гандлю і права, 2006. — С. 47-81. — 242 с. ISBN 978-83-60694-01-5. * Дыягназ беларускай эканомікі; Матывацыя эканамічных рэформаў у Беларусі; Пэрспэктывы эўрапейскай інтэграцыі Беларусі // [http://kamunikat.fontel.net/pdf/knihi/reformy/by.pdf Беларусь: сцэнары рэформаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141016114011/http://kamunikat.fontel.net/pdf/knihi/reformy/by.pdf |date=16 кастрычніка 2014 }} / Алесь Анціпенка, Валер Булгакаў. — Варшава: Фонд імя Сцяпана Батуры, 2003. * Рэжым Лукашэнкі паміж дзьвюма выбарчымі кампаніямі: вонкавыя і ўнутраныя фактары (дэ)легітымізацыі; Крызыс апазіцыі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2001 году; Зьмяненьне палітычнага раскладу пасьля мясцовых выбараў і пэрспэктывы наступных выбарчых кампаній // [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=1977&lang=PL Мясцовыя выбары ў найноўшай палітычнай гісторыі Беларусі] / Валер Булгакаў. — Менск: Аналітычны Грудок, 2003. * Эканамічная палітыка Лукашэнкі // Беларуска-расейская інтэграцыя. Аналітычныя артыкулы / Валер Булгакаў. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002. * Belarus // Nations in Transit 2007—2011: Democratization from Central Europe to Eurasia / {{нп3|Rowman & Littlefield|Rowman & Littlefield|pl|Rowman & Littlefield}} Publishers, Inc. (Freedom House publication), 2007—2011. (на англійскай мове) * Belarus (with Balazs Jarabik) // [http://www.fride.org/descarga/librofride.pdf Is the European Union Supporting Democracy in its Neighbourhood?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100621180550/http://fride.org/descarga/librofride.pdf |date=21 чэрвеня 2010 }}{{ref-en}} / Richard Youngs. — FRIDE in association with the European Council on Foreign Relations (2008) * Belarus and Russia: Comradeship-in-arms in Preempting Democracy // [http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub781.pdf Political Trends in the New Eastern Europe: Ukraine and Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120916210619/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB781.pdf |date=16 верасня 2012 }}{{ref-en}} / Vitali Silitski and Arkady Moshes. — Strategic Studies Institute U.S. Army War Co (2007). * Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus) // Waves and Troughs of Post-Communist Transitions / Michael McFaul and Kathryn Stoner-Weiss, eds.- Johns Hopkins University Press, 2007. (на англ.) * Different Authoritarianisms, Different Patterns of Change // Civil society and Electoral Change in Central and Eastern Europe / Bratislava: German Marshall Fund, 2006. (на англійскай мове) * Signs of Hope Rather Than Electoral Revolution // Prospects for Democracy in Belarus / Pavol Deves, [[Дэвід Роджэр Марплз|David Marples]], and Joergg Forbig — German Marshall Fund, 2006. (на англійскай мове) * Internal Developments in Belarus // Changing Belarus. Chaillot Paper / Don Lynch. — Paris: Institute for Security Studies, 2005. (на англійскай мове) * Belarusian Economy: Diagnosis and Motivation for Reform; Perspectives of European Integration for Belarus // [http://www.batory.org.pl/doc/pogon_ang.pdf Belarus: Catching Up with Europe]{{ref-en}} / Warsaw: The Bathory Foundation, 2004. === Артыкулы === * [http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/Vitali%20Silicki%202009-by.pdf Грамадскі сектар у Беларусі — паўсядзённае жыццё і арганізацыйныя працэсы], 2009 г., апублікавана ў 2012 г. * [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=22785 Балючае вяртанне ў рэальнасць] // Наша Ніва — 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/article/debating-color-revolutions-what-are-we-trying-explain Debating the Color Revolutions: What Are We Trying to Explain?]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 20, no. 1, 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/article/reading-russia-tools-autocracy Reading Russia: Tools of Autocracy]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 20, no. 2, 2009. * [http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp119.pdf Belarus — a country in transition? The State, elections, and opposition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091126203315/http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp119.pdf |date=26 лістапада 2009 }}{{ref-en}} // Back from the cold? The EU and Belarus in 2009 / Chaillot Paper. no. 119, 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski Belarus: Learning from Defeat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304000716/http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 17, no. 4, 2006. * [http://cddrl.stanford.edu/publications/contagion_deterred_preemptive_authoritarianism_in_the_former_soviet_union_the_case_of_belarus/ Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100703225409/http://cddrl.stanford.edu/publications/contagion_deterred_preemptive_authoritarianism_in_the_former_soviet_union_the_case_of_belarus/ |date=3 ліпеня 2010 }}{{ref-en}} // Center on Democracy, Development, and the Rule of Law, Working Paper, 2006 * [https://archive.today/20121214173328/hir.harvard.edu/article-authors/vitali-silitski-0 Still Soviet? Why Dictatorship Persists in Belarus]{{ref-en}} // Harvard International Review, Vol. 29, no. 1, 2006 * [http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski Preempting Democracy: The Case of Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304000716/http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 16, no. 4, 2005. * [http://muse.jhu.edu/journals/jod/summary/v016/16.3silitski.html The Quintessential Dissident]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 16, no. 3, 2005. * [http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/09/color_blind_in_belarus Color Blind in Belarus]{{ref-en}} // Foreign Policy, 2005. * [http://www.democratictransitions.net/articles/2005/age-post-soviet-electoral-revolutions-over Is the Wave of Post-Soviet Electoral Revolutions Over?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113111702/http://www.democratictransitions.net/articles/2005/age-post-soviet-electoral-revolutions-over |date=13 лістапада 2011 }}{{ref-en}} // Democracy at Large, September 2005. * The Deadlock of Brotherhood: Politics of Russia-Belarus Integration // Ab Imperio, no. 3, 2002. (на англ.) * [http://arche.by/by/page/search/?q=%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96 Усе артыкулы Віталя Сіліцкага]{{Недаступная спасылка}} у часопісе [[ARCHE Пачатак]] {{ref-be}} * [http://nmnby.eu/authors/91.html Усе артыкулы Віталя Сіліцкага] на партале «[[Наше мнение]]» === Супраца са сродкамі масавай інфармацыі === Сталы аўтар часопіса [[ARCHE Пачатак, 1998|«ARCHE»]]<ref>[http://arche.by/by/page/search/?q=%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96 Артыкулы Віталя Сіліцкага ў часопісе «ARCHE»]{{Недаступная спасылка}}</ref> і газеты [[Наша ніва (1991)|«Наша ніва»]], партала «{{нп3|Наше мнение|Наше мнение|ru|Наше мнение}}»<ref>[http://nmnby.eu/authors/91.html Артыкулы Віталя Сіліцкага на партале «Наше Мнение»]</ref>, эксперт беларускай службы [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]] і інш. Меў больш за 100 публікацый у выданнях Беларусі, ЗША, краін [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], Расіі. Спецыялізаваўся ў пытаннях палітыкі эканамічных рэформ, дэмакратызацыі на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]], электаральных рэвалюцыях і прэвентыўным аўтарытарызме, палітыкі Еўрапейскага Саюза на постсавецкай прасторы, адносінах Беларусі з Расіяй і ЕС.<ref>{{Cite web |url=http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў: пра нас |access-date=3 верасня 2012 |archive-date=23 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023113147/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |url-status=dead }}</ref> === Спасылкі === * [http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1337%3Anone&catid=17%3Aadvert&Itemid=29&lang=be Раздзел, прысвечаны Віталю Сіліцкаму і яго памяці, на сайце Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў] * [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_democracy/v023/23.1.kuchins.html Andrew Kuchins, Cory Welt, Mitchell Orenstein, Lucan Way, Rodger Potocki. ''Vitali Silitski (1972—2011)'', Journal for Democracy, Volume 23, Number 1, January 2012]{{ref-en}} * [http://www.svaboda.org/content/transcript/24232093.html Вянок памяці: Віталь Сіліцкі, Беларуская служба Радыё Свабода, 11 июня 2011] * [http://www.pyx.by/bel/naviny/ruh/838/ Памяці Віталя Сіліцкага, Рух «За Свабоду»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817071822/http://pyx.by/bel/naviny/ruh/838 |date=17 жніўня 2011 }} * [http://www.demdigest.net/blog/2011/06/democrats-mourn-vitali-silitski-analyst-activist-and-the-voice-of-independent-belarus/ Democrats mourn Vitali Silitski, analyst, activist and ‘the voice of independent Belarus’, Democracy Digest, June 13, 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110623124544/http://www.demdigest.net/blog/2011/06/democrats-mourn-vitali-silitski-analyst-activist-and-the-voice-of-independent-belarus/ |date=23 чэрвеня 2011 }}{{ref-en}} * [http://democraticbelarus.eu/news/memoriam-vitali-silitski In Memoriam: Vitali Silitski, Office for Democratic Belarus] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130106143622/http://democraticbelarus.eu/news/memoriam-vitali-silitski |date=6 студзеня 2013 }}{{ref-en}} * [http://pasos.org/3852/in-memorium-vitali-silitski/ In memorium: Vitali Silitski, PASOS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120826111600/http://pasos.org/3852/in-memorium-vitali-silitski/ |date=26 жніўня 2012 }}{{ref-en}} * [http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf Спецыяльны беларускі выпуск англамоўнага выдання Belarus Headlines, прысвечаны Віталю Сіліцкаму і яго спадчыне, чэрвень 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008015743/http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }} * [http://www.ned.org/events/belarus%E2%80%99-political-prospects-a-panel-discussion-with-tribute-to-vitali-silitsky/tribute-to-vi Sally Blair, Tribute to Vitali Silitsky, National Endowment for Democracy, Sep. 8, 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121015095721/http://www.ned.org/events/belarus%E2%80%99-political-prospects-a-panel-discussion-with-tribute-to-vitali-silitsky/tribute-to-vi |date=15 кастрычніка 2012 }}{{ref-en}} * [http://euroradio.fm/ru/report/silitskii-rol-analitika-seichas-ochevidnee-tak-kak-obshchestvo-v-otchayanii Силицкий: Роль аналитика сейчас очевиднее, так как общество в отчаянии, подборка интервью на Еврорадио] {{ref-ru}} * [http://nmnby.eu/news/express/4849.html Принцип доверия. Памяти Виталия Силицкого, Наше Мнение, 11 июня 2012] {{ref-ru}} * [http://www.svaboda.org/media/video/24610125.html Год таму ня стала Віталя Сіліцкага, видео на сайте Белорусской службы Радио Свобода, 11 июня 2012] * {{cite web|author=Тамковіч А.|url=http://www.novychas.org/person/%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C-%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96|title=Віталь Сіліцкі|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|access-date=2012-9-2|lang=be|archive-url=https://www.webcitation.org/6BmaRIVKK?url=http://novychas.info/asoba/|archive-date=29 кастрычніка 2012|url-status=dead}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіліцкі, Віталь Вячаслававіч}} [[Катэгорыя:Дактары філасофіі]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]] eouu1pfbzqfql2hxjt1sje4ua5pb3bc 0 135989 5126839 3596569 2026-04-15T13:22:36Z DzBar 156353 шаблон 5126839 wikitext text/x-wiki {{lowercase}}{{Картка:Праграма}} '''tail''' — утыліта [[UNIX]]; друкуе некалькі (калі не ўказана іншае, то 10) апошніх радкоў з [[файл]]а ці ўваходнага канала. == Сінтаксіс == <syntaxhighlight lang="bash">tail [параметры] імя_файла</syntaxhighlight> Ключ -n <колькасць радкоў> (ці проста -<колькасць радкоў>) дазваляе змяніць колькасць друкаваных радкоў: <syntaxhighlight lang="bash">tail -20 /var/log/messages</syntaxhighlight> Каманда часта ужываецца ў якасці элемента канвеера апрацоўкі тэксту разнастайнымі ўтылітамі: [[df]] | [[head (Unix)|head]] -n 2 | tail -n 1 | [[column]] -t | [[cut]] -d" " -f1 {{Каманды Unix}} [[Катэгорыя:Прылады Unix для апрацоўкі тэксту]] agmwetbxdiqx8lxmryypzxskrj252ct 0 155356 5127014 5106161 2026-04-15T23:12:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127014 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі}} '''ААТ «ВІСТАН»''' — прадпрыемства па вытворчасці круглашліфавальных, цэнтравых і бесцэнтравых станкоў, зубаапрацоўчых, апрацоўчых цэнтраў з [[Лічбавае праграмнае кіраванне|ЛПК]], [[такарны станок|такарных]], спецыяльных, міні, дрэваапрацоўчых станкоў. Знаходзіцца ў горадзе [[Віцебск]]. == Дырэктары == * Уладзімір Паўлавіч Туравінаў (1999—2006) * Валерый Іванавіч Коршак (2006—2019) * Дзмітрый Уладзіміравіч Навацкі (2020—2021) * Васіль Міхайлавіч Каліненка (2021-2024) * Дзяніс Аляксеевіч Гусеў (з 2024) == Гісторыя == [[Файл:Манежный 17 СПб 01.jpg|міні|злева]] Армейскія майстэрні былі арганізаваны ў канцы [[1914]] года. У красавіку 1918 года майстэрні былі пераўтвораны ў завод сельскагаспадарчых машын, які ў хуткім часе стаў адным з асноўных пастаўшчыкоў абсталявання для сельскай гаспадаркі Беларусі. У [[1931]] годзе быў перададзены ў падчыненне Народнага камісарыята станкабудаўнічай прамысловасці СССР. Першыя станкі былі сабраны ў пачатку 1932 года. Гэта былі паліравальныя станкі мадэлі 385А. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] завод быў эвакуіраваны ў г. [[Арэнбург]], дзе восенню 1941 года выпускаў боепрыпасы для фронту. У 1944 годзе адразу ж пасля вызвалення горада пачалося аднаўленне завода і яго спецыялізацыя па выпуску бясцэнтравашліфавальных, плоскашліфавальных, заточных і шараапрацоўчых станкоў. У маі 1945 года даў першую прадукцыю ліцейны цэх. У 1948 годзе завод перайшоў на выпуск больш складанай прадукцыі. У 1960 годзе рашэннем урада была вызначана агульная рэканструкцыя завода і яго спецыялізацыя. Было прынята рашэнне пра выпуск бясцэнтравашліфавальных станкоў універсальных і спецыяльных. [[22 лістапада]] [[2002]] года Загадам Міністэрства прамысловасці РБ адбылася рэарганізацыя «Віцебскага станкабудаўнічага завода „ВІСТАН“ імя С. Кірава» шляхам далучэння да яго «[[Віцебски завод імя Камінтэрна|Віцебскага завода імя Камінтэрна]]». Новая структура носіць назву "Віцебскі станкабудаўнічы завод «ВІСТАН». == Санкцыі == Знаходзіцца пад санкцыямі [[Украіна|Украіны]] з мая 2023 года<ref>{{cite web|title=Зеленський ввів у дію нові санкції, російську частку “Запоріжсталі” конфіскують|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/05/12/7401934/|author=Олена Рощіна|website=[[Українська правда]]|date=2023-05-12|lang=uk}}</ref>. 27 студзеня 2025 года [[Канада]] ўвяла санкцыі супраць завода «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны»<ref>{{cite web|url = https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|title = Backgrounder: Sanctions against individuals and entities in Belarus|date = 27.01.2025|work = Government of Canada|language = en|access-date = 28 студзеня 2025|archive-date = 1 лютага 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250201062954/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Віцебскі станкабудаўнічы завод «Вістан» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — Кн. 2. — С. 459. [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1914 годзе]] [[Катэгорыя:1914 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Станкабудаўнічыя заводы]] 9lmtzvktvps1yipvcbdo36yyjc0d35j 0 179221 5127190 4640145 2026-04-16T10:09:21Z IP781584110 134977 афармленне 5127190 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Sandsteine.jpg|thumb|Апрацаваны пясчанік рознага колеру]] '''Пясчанік''', '''пескавік''' — [[асадкавыя горныя пароды|асадкавая горная парода]] з зерняў [[пясок|пяску]], сцэментаваных гліністым, карбанатным, крамяністым, жалезістым і іншым матэрыялам. Паводле памераў зерняў і мінеральнага складу вылучаюць тыя ж разнавіднасці, што і сярод пяскоў. Вылучаюць таксама аркозы, граўвакі (пясчанікі з мінералаў і абломкаў асноўных вывергнутых парод, пераважна эфузіўных) і туфагенныя пясчанікі (утрымліваюць піракластычны матэрыял да 50 %). Паводле ступені звязанасці вылучаюць пясчанікі слаба-, сярэдне-, моцнасцэментаваныя. Шчыльнасць — 2,25-2,67 % г/см³, порыстасць 0,69-6,7 %, мяжа трываласці на сцісканне 30-266 МПа. Пры метамарфізме пясчанік ператвараецца ў [[кварцыт]]. Шырока выкарыстоўваецца ў будаўніцтве (вытворчасць друзу, жвіру; як бутавы камень, сценавы і аздабленчы матэрыял), як абразіў. Кварцавы пясчанік ідзе на выраб вогнетрывалай дынасавай цэглы, шкла, кіслотатрывалых матэрыялаў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=13|старонкі=163}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прыродны камень]] [[Катэгорыя:Абломкавыя горныя пароды]] dk9mmnnph9tobnqgbytno8p0r1efcs2 0 185504 5127002 4474211 2026-04-15T21:07:54Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5127002 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Царква ў гонар Усіх Святых |Арыгінальная назва = |Выява =Orthodox_church_of_All_Saints_in_Doĺnaja_Ruta_(02).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = Дольная Рута |lat_dir = |lat_deg = 53.579876|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26.032915|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце =Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = Беларуская праваслаўная царква |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль =элементы стылю [[мадэрн]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1935 |Заканчэнне будаўніцтва = 1935 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Царква ў гонар Усіх Святых''' — [[праваслаўе|праваслаўны]] храм у [[Дольная Рута|вёсцы Дольная Рута]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]]. Будаўніцтва царквы завершана ў 1935 годзе. == Архітэктура == Царква з’яўляецца яркім прыкладам удалай стылізацыі візантыйскіх форм і рацыянальнага выкарыстання якасцей новых матэрыялаў. Тут канструктыўная логіка правобраза стала асновай прасторавай кампазіцыі. У той жа час мастацкі вобраз храма сфарміраваны з дапамогаю чыстых плоскасных аб’ёмаў, якія ствараюць дынамічную ўзаемасувязь асобных проста чытаемых форм. Адна[[неф]]авая, зальнага тыпу бажніца перакрытая [[вальмавы дах|вальмавай страхою]] з цыбулепадобным шматгранным [[купал]]ам на васьмерыку. Над [[бабінец|бабінцам]] — аднаярусная [[званіца]] з шатровым завяршэннем, упрытык да якога прыстаўленыя яшчэ чатыры дэкаратыўныя купалкі-макаўкі. Такая трактоўка артадаксальнай «пяцікупальнасці», перанесенай з асноўнага аб’ёму на званіцу, зусім не традыцыйная. Аднак руплівая прапрацоўка пучка макавак рэзка кантрастуе з простымі кубічнымі аб’ёмамі ўсяе царквы, ствараючы сваеасаблівы кантрапунктны рытм, прымушаючы прастору гусцець, расцягвацца, дрыжаць, ствараючы іерархічную сістэму фокусаў і субдамінантаў. Да бабінца прымкнуты двухкалонны, з выгляду мініяцюрны [[порцік]], які падкрэслівае галоўны ўваход у храм. Шырока вынесеныя прыступкі лесвіцы, моцна вынесены порцік ствараюць самастойны модуль, пранікаючы ў навакольнае асяроддзе. Пры жорсткай ўзаемасувязі элементаў будынка тут прасочваецца памкненне да «ўцягвання» ў іх знешняй прасторы. Сцены царквы Усіх Святых прарэзаныя высокімі і шырокімі аконнымі праёмамі (першапачаткова прамавугольнымі) у асноўным аб’ёме і некалькі меншымі ў сценах бабінца. Шырокія паўкруглыя праёмы пяцігаловай званіцы падкрэсліваюць не толькі яе лёгкасць, якая проціпастаўляецца ўсяму будынку, але і яе абсалютнае дамінаванне ў абліччы царквы. Царква ў Дольнай Руце — характэрны помнік культавага [[дойлідства]], які спалучае ў сабе традыцыйныя уяўленні і новую пластычную мову [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|90—91}} * {{Крыніцы/Праваслаўныя храмы Беларусі (2007)}} == Спасылкі == * {{Праваслаўная архітэктура Беларусі|390}} * {{radzima|1578}} * {{ГБ|http://globustut.by/dolnaya_ru/index.htm#church}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн]] [[Катэгорыя:Дольная Рута]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Карэліцкага раёна]] [[Катэгорыя:Храмы Навагрудскай епархіі]] [[Катэгорыя:1935 год у Заходняй Беларусі]] onn89v58ylh9pnxqm569uuau6lsyr9j 0 188440 5127018 4766172 2026-04-16T00:00:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127018 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Віталь Пяскоў | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Виталий Викторович Песков}} | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння =12.5.1944 | месца нараджэння = {{МН|Масква|ў Маскве}}, [[СССР]] | дата смерці =12.3.2002 | месца смерці = {{МС|Масква|ў Маскве}}, [[Расія]] | паходжанне = | падданства = | грамадзянства ={{Сцяг|СССР}}<br />{{Сцяг|Расія}} | жанр =[[карыкатура]], [[ілюстрацыя]], [[мультыплікацыя]] | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = | уплыў на =развіццё ўсёй сучаснай расійскай карыкатуры | узнагароды = | сайт =http://www.peskov.org<br />http://cartoonia.ru/lit/albums/peskov.pdf | вікісховішча = }} '''Віталь Віктаравіч Пяскоў''' ({{lang-ru|Виталий Викторович Песков}}) ({{ДН|12|5|1944}}, [[Масква]] — {{ДС|12|3|2002}}, там жа) — [[СССР|савецкі]] і [[Расія|расійскі]] мастак-карыкатурыст. На думку часопіса «[[Лица]]», лепшы мастак Расіі ў намінацыі «Карыкатурыст». Акрамя карыкатуры, займаўся ілюстрацыяй і мультыплікацыяй<ref>[http://www.animator.ru/db/?p=show_person&pid=2094&sp=2 Российская анимация в буквах и фигурах | Персоналии | Песков Виталий Викторович] {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Маці — Аляксандра Мікалаеўна Пяскова (1919—1991); бацька — Віктар Дзмітрыевіч Пяскоў, ваенны, служыў разам з {{нп3|Васіль Іосіфавіч Сталін|Васілём Сталіным|ru|Сталин, Василий Иосифович}}, выкладаў у Ваеннай акадэміі, паводле афіцыйнай версіі, застрэліўся падчас перамены паміж заняткамі ў ваеннай акадэміі неўзабаве пасля нараджэння сына. Сям'я: грамадзянская жонка Ірына Яфімаўна Коршыкава (трымальнік аўтарскіх правоў па даверанасці мастака) і яе сын {{нп3|Віктар Міхайлавіч Коршыкаў|Віктар Коршыкаў|ru|Коршиков, Виктор Михайлович}} (1983—2006, пакончыў з сабой), літаратурны перакладчык і музычны крытык, спецыяліст па класічнай оперы. Сын Пётр ад вельмі кароткага першага шлюбу, з бацькам практычна адносін не падтрымліваў, пазнаёміўся з ім толькі за чатыры гады да смерці мастака. Віталь Пяскоў хлопчыкам быў залічаны ў Сувораўскае вучылішча, але сышоў адтуль, не скончыўшы, бо ваеннай кар'ерай не зацікавіўся. Заўсёды хацеў быць толькі мастаком. == Творчасць == [[Файл:Vitaliy Peskov-003.gif|left|250px]] Першая карыкатура апублікаваная ў маскоўскім часопісе «{{нп3|Смена||ru|Смена (журнал)}}» у 1967 годзе. Рэдактар часопіса параіў публікавацца яшчэ ў іншых рэдакцыях і даў тэлефоны і адрасы, у тым ліку аддзела гумару «Клуб 12 крэслаў» у «{{нп3|Литературная газета|Літаратурнай газеце|ru|Литературная газета}}», які толькі што тады адкрыўся. Малады Віталь (23 гады) прыйшоў туды, паказаў свае малюнкі і застаўся назаўжды. Яго тут жа прынялі на працу і ён стаў адным са знакамітай «цудоўнай чацвёркі» карыкатурыстаў «ЛГ», якая адкрыла новы сучасны выгляд карыкатуры (яшчэ {{нп3|Вагрыч Акопавич Бахчанян|Вагрыч Бахчанян|ru|Бахчанян, Вагрич Акопович}}, Уладзімір Іваноў, Ігар Макараў). Да гэтага карыкатура служыла толькі сатырычнай зброяй улады. Упершыню савецкая карыкатура ператварылася ў від мастацтва. Працаваў таксама ў мультыплікацыі мастаком і рэжысёрам. Самы папулярны яго м/ф парадыйны «{{нп3|Пиф-паф, ой-ой-ой!||ru|Пиф-паф, ой-ой-ой!}}», [[1980]] год, дзе ён выступіў мастаком і рэжысёрам-пастаноўшчыкам (сумесна з {{нп3|Гары Якаўлевіч Бардзін|Гары Бардзіным|ru|Бардин, Гарри Яковлевич}}). Неаднаразова запрашаўся ў папулярную тэлеперадачу «[[КВЗ]]» у якасці члена журы. Працаваў таксама яшчэ ў шматлікіх тэлевізійных праектах: «{{нп3|Утренняя почта||ru|Утренняя почта}}», «{{нп3|Вокруг смеха||ru|Вокруг смеха}}» і іншых. Віталя пастаянна запрашалі ў розныя тэлевізійныя {{нп3|ток-шоу||ru|Ток-шоу}}, дзе выказвалі свае меркаванні па розных тэмах самыя вядомыя людзі. == Пасмяротныя выстаўкі і кніга == [[Файл:Vitaliy Peskov-007.gif|left|250px]] Пры яго жыцці не было ні адной яго [[Выстаўка|персанальнай выстаўкі]] або персанальнага выдання (выходзілі толькі зборнікі або ілюстрацыі да гумарыстычных кніг, напрыклад, ''Обухов Е., Песков В.'' Волки почетные. Клуб 12 стульев представляет. М. Вече. 2002 г. 304 с.<ref>{{Cite web |url=http://www.kniga.com/books/author_page.asp?Id=4520 |title=Kniga.com |access-date=29 студзеня 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220912/http://www.kniga.com/books/author_page.asp?Id=4520 |url-status=dead }}</ref>). === Злачынства і незаконныя выданні === На наступны дзень пасля скону мастака з кватэры былі [[Крадзеж|скрадзеныя]] ўсе грошы, уся маёмасць і малюнкі<ref>{{Cite web |title=«„Виталию от Ирины. Памяти художника Виталия Пескова“ Вдова художника издаст его первую книгу», автор Наталия Савоськина |url=http://www.novayagazeta.ru/data/2007/color21/07.html |accessdate=22 студзеня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906113557/http://www.novayagazeta.ru/data/2007/color21/07.html |archivedate=6 верасня 2008 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.evreimir.com/article.php?id=359 интервью] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100130011658/http://www.evreimir.com/article.php?id=359 |date=30 студзеня 2010 }}</ref><ref>[http://www.exler.ru/blog/item/1430/ Книга памяти художника Виталия Пескова]</ref>. Малюнкі аб’явіліся хутка. З 12 па 25 красавіка [[2002]] года, праз месяц пасля смерці мастака ў маскоўскім клубе «Муха» праходзіла персанальная выстаўка 300 арыгінальных малюнкаў «Віталь Пяскоў: той самы і іншы», падрыхтаваная пры ўдзеле {{нп3|Леанід Аляксандравіч Цішкоў|Леаніда Цішкова|ru|Тишков, Леонид Александрович}}<ref>{{cite web|author=Е.Г.|date=18 кастрычніка 2002|url=http://www.ng.ru/fakty/2002-04-18/11_man.html|title=Человечек и его миры|publisher=[[Независимая газета]]|accessdate=2010-08-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/64qyhyzZS?url=http://exlibris.ng.ru/fakty/2002-04-18/11_man.html|archivedate=21 студзеня 2012|url-status=live}} Гл. таксама «Коммерсантъ» ад 12 кастрычніка 2002; «Российская газета» ад 15 кастрычніка 2002 года; «Независимая газета» ад 18 кастрычніка 2002 і інш.</ref>. Арганізатары абвясцілі, што гэта ўсё малюнкі, якія «ў іх атрымалася знайсці» (інтэрв’ю з Л. Цішковым ў «Российской газете» ад 15 красавіка 2002 года) у кватэры мастака на наступны дзень пасля яго скону. Гэтыя ж малюнкі паслужылі асновай для арганізацыі яшчэ некалькіх вернісажаў у Маскве, выданняў і публікацый. Самая вядомая кніга, якая цалкам складаецца з выкрадзеных малюнкаў, — «Чалавек у квадраце», выпушчаная пры ўдзеле таго ж Л. Цішкова ў 2004 як адказ на выпуск сайта, зробленага сям’ёй мастака. Яшчэ да гэтага выдання, у 2000 г., выйшла кніга памяці мастака Алега Цеслера з той жа назвай (не блытаць з [[Вітрувіянскі чалавек|вядомым малюнкам]] Леанарда Да Вінчы<ref>[http://otvet.mail.ru/question/67342821/ Что значит картинка Леонардо Да Винчи — человек в квадрате и в кругу]</ref>), у якасці галоўнага рэдактара выступіў Л. Цішкоў<ref>[http://www.izvestia.ru/news/337729 «Человек в квадрате»]</ref>. «Чалавек у квадраце» называлася серыя філасофскіх коміксаў А. Цеслера: намаляваны чалавечак спрабаваў вырвацца з квадрата, у які быў змешчаны, але бакі квадрата не пускалі яго, тады ён ўцякаў ўнутр квадрата, становячыся ўсё менш, пакуль не знікаў цалкам. Назва да кнігі А. Теслера выглядала цалкам пераканаўчай<ref>[http://www.museum.ru/N10990 Классик российской карикатуры — Олег Теслер] {{ref-ru}}</ref>. У суправаджальным лісце да архіва (апублікаваны ў рускамоўнай прэсе розных краін) удакладняецца, што ў гэтым жа сайце праз два гады сталі тэрмінова фарматаваць малюнкі з архіву В. Пяскова, прычым праца рабілася гэтак хутка, што назву новай кнігі забыліся памяняць, новая кніга выйшла з той жа назвай<ref>http://www.alib.ru/bs.php4?uid=5278ab08e811f2f10ff44dd2018a673b67d {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160317193949/http://www.alib.ru/bs.php4?uid=5278ab08e811f2f10ff44dd2018a673b67d |date=17 сакавіка 2016 }} Alib.ru Виталий Песков. Человек в квадрате. Сатира и юмор</ref>. Больш за тое, кніга цалкам легальна прадавалася ў Маскве, а «Літаратурная газета» паведаміла, што ў яе выданні прынялі ўдзел многія вядомыя дзеячы культуры Расіі і нават назвала іх імёны<ref>«Литературная газета», 2004, выпуск № 30 (28 июля)</ref>. Арганізатарам быў прад’яўлены шэраг [[Крымінальны пераслед|крымінальных абвінавачванняў]] і парушэнне [[Аўтарскае права|аўтарскіх правоў]], але акрамя закрыцця галерэі «Муха» някіх наступстваў не адбылося. === Сямейны архіў мастака === [[Файл:Vitaliy Peskov-016.gif|thumb|250px|right]] Сям'я мастака засталася на становішчы бамжоў, пазбаўленых усяго: акрамя мноства малюнкаў, жылля і ўсяго, што знаходзілася там, накопленых грошай на новую кватэру, толькі што пабудаванай дачы, машыны, адзення, усіх бытавых прадметаў. Яны вырашылі [[Руская эміграцыя|пакінуць краіну]]. Сям'і дапамагалі чужыя людзі: збіралі грошы, адзенне, сотні суайчыннікаў з усяго свету, з розных краін, дапамаглі ў кампутарнай апрацоўцы малюнкаў, якія засталіся, і выданні кнігі<ref>[http://holgi.livejournal.com/12566.html Помощь в издании книги]</ref>. Удава мастака, у якой захаваўся другі (няпоўны) архіў мужа (больш за 3 тысячы малюнкаў), сумесна з сябрамі, у прыватнасці {{нп3|Вагрыч Акопавіч Бахчанян|Вагрычам Бахчанянам|ru|Бахчанян, Вагрич Акопович}}, правяла некалькі выставак карыкатуры Віталя Пяскова — у тым ліку ў [[Нью-Ёрк]]у на {{нп3|Брадвей, Нью-Ёрк|Брадвеі|ru|Бродвей (Нью-Йорк)}} дзве вялікія персанальныя выстаўкі ў [[2004]] і [[2005]] гг., і выдала кнігу ўспамінаў «Виталию от Ирины. Памяти художника Виталия Пескова», куды ўвайшло 2.224 малюнка (скарочаны варыянт кнігі ў 850 малюнках быў змешчаны на сайце<ref>{{Cite web |title=сайт |url=http://www.peskov.org/ |accessdate=22 студзеня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180617160554/http://www.peskov.org/ |archivedate=17 чэрвеня 2018 |url-status=dead }}</ref>), інтэрнэт-выданне дапоўнена аўтарам-складальнікам<ref>[http://cartoonia.net/lit/albums/peskov.pdf Интернет-издание дополнено автором-составителем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101213152935/http://cartoonia.net/lit/albums/peskov.pdf |date=13 снежня 2010 }}</ref>. Малюнкі, якія не ўвайшлі ў кнігу, таксама выкладзены ў фармаце кнігі ў інтэрнэце<ref>[http://www.cartoonia.net/lit/peskovkniga.pdf Энциклопедии карикатуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106162723/http://cartoonia.net/lit/peskovkniga.pdf |date=6 студзеня 2009 }}</ref>, такім чынам іх таксама могуць бачыць чытачы. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Vitaliy Peskov}} * [http://www.peskov.org Интернет-книга «ВИТАЛИЮ ОТ ИРИНЫ». Памяти художника Виталия Пескова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180617160554/http://www.peskov.org/ |date=17 чэрвеня 2018 }}. 850 рисунков; *[https://imwerden.de/pdf/vitaliyu_ot_iriny_2007__jpg.pdf Кніга «Виталию от Ирины»] *Видеоролик рисунков № 1: https://www.youtube.com/watch?v=TQGlmjfU90w *Видеоролик рисунков № 2: https://www.youtube.com/watch?v=iAnGmZgDbTc * [http://news.usedcars.ru/hotline/moscow/id_2111/ Новостное сообщение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100130015431/http://news.usedcars.ru/hotline/moscow/id_2111/ |date=30 студзеня 2010 }}; * [http://www.cartoonia.net/lit/peskovkniga.pdf Большая энциклопедия карикатуры — страницы с рисунками, не поместившимися в книгу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090106162723/http://cartoonia.net/lit/peskovkniga.pdf |date=6 студзеня 2009 }}; * [http://www.tvkultura.ru/news.html?id=103140&cid=178 '''TVkultura.'''З@грузка. 30 мая 2006]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.novayagazeta.ru/data/2007/color21/07.html «Новая газета» от 08.06.2007 «„Виталию от Ирины. Памяти художника Виталия Пескова“ Вдова художника издаст его первую книгу», автор Наталия Савоськина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080906113557/http://www.novayagazeta.ru/data/2007/color21/07.html |date=6 верасня 2008 }}; * [http://www.novayagazeta.ru/data/2008/color06/13.html «Новая газета» от 15.02.2008 № 06 «Виталий Песков. Наследие», авторы Майя Басс и Юрий Борин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080928233611/http://www.novayagazeta.ru/data/2008/color06/13.html |date=28 верасня 2008 }}; * [http://exler.ru/blog/item/1430/ Информация о книге]; * [http://www.e-slovo.ru/300/10pol1.htm «Е-слово» от № 27 (300), 2006 г. «ЭЙ, ВЫ! НЕБО! СНИМИТЕ ШЛЯПУ!», автор М.Шкляревская-Кручкова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071010030652/http://www.e-slovo.ru/300/10pol1.htm |date=10 кастрычніка 2007 }}; * [https://web.archive.org/web/20110514125544/http://www.kultura-portal.ru/tree_new/cultpaper/article.jsp?number=3&rubric_id=205&crubric_id=1001100&pub_id=155278 «Культура» от 14 января 1997 г. № 51 (7111) «Виталий Песков: Я вижу то, что не видят другие», автор Ольга Игнатюк]; * [http://www.russian-bazaar.com/Article.aspx?ArticleID=4612 «Русский базар» от 4 февраля 2004 № 46(656) «Душа рисунка или рисунок души Виталия Пескова»]; * [http://www.evreimir.com/article.php?id=359 «Еврейский мир», статьи и интервью] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100130011658/http://www.evreimir.com/article.php?id=359 |date=30 студзеня 2010 }}; * [http://www.vestnik.com/issues/2003/0305/win/korshikova.htm «Вестник»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080515232519/http://www.vestnik.com/issues/2003/0305/win/korshikova.htm |date=15 мая 2008 }}; * [http://www.pereplet.ru/news/index.cgi?id=19763 Новости «Русского переплета» за 20.11.2007]; * [http://www.cartoonblues.com/forum/viewtopic.php?t=2572 Вышла книга рисунков Виталия Пескова]; * [http://cartoonia.net/forums/index.php?showtopic=73; Книга рисунков Виталия Пескова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100130073536/http://cartoonia.net/forums/index.php?showtopic=73; |date=30 студзеня 2010 }}; * http://forum.artnow.ru/showthread.php?t=197 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080211213317/http://forum.artnow.ru/showthread.php?t=197 |date=11 лютага 2008 }}; * http://forum.artnow.ru/showthread.php?t=742&page=17{{Недаступная спасылка}}; * http://www.ng.ru/fakty/2002-04-18/11_man.html; * [http://www.kp.ru/daily/23139.5/24107/ Информация о выставке, без авторства]; * [http://www.moscowout.ru/events/vitalypeskov/; Выставка 12 апреля 2002]{{Недаступная спасылка}} * [http://leo-mosk.narod.ru/works/prigovor_cancelled.htm Выставка 12 апреля 2002, новостное сообщение] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пяскоў Віталь Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Постаці Масквы]] [[Катэгорыя:Мастакі-карыкатурысты Расіі]] [[Катэгорыя:Гумарысты СССР]] [[Катэгорыя:Гумарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Астап»]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] 0mi63mtqd50li97j7ghkstj0yxh5bq9 0 190221 5126837 4590044 2026-04-15T13:21:43Z DzBar 156353 шаблон 5126837 wikitext text/x-wiki {{lowercase}} {{іншыя значэнні|Head}}{{Картка:Праграма}} '''head''' — утыліта ў [[UNIX]] і [[UNIX-падобная аперацыйная сістэма|UNIX-падобных сістэмах]], якая друкуе першыя n радкоў з файла, па змоўчванню n роўнае 10: <syntaxhighlight lang="bash">head /var/log/messages</syntaxhighlight> Змяніць колькасць радкоў на вывад можна ўказаўшы ключ -n <кольскасць радкоў>: <syntaxhighlight lang="bash">head -n 20 /var/log/messages</syntaxhighlight> ці -<кольскасць радкоў>: <syntaxhighlight lang="bash">head -20 /var/log/messages</syntaxhighlight> Часта ўжываецца ў якасці элемента канвеера апрацоўкі тэксту рознымі ўтылітамі, каб абмежаваць вывад інфармацыі: <syntaxhighlight lang="bash">df | head -n 2 | tail -n 1 | column -t | cut -d" " -f1</syntaxhighlight> {{rq|stub|wikify|sources|refless}} {{Каманды Unix}} [[Катэгорыя:Прылады Unix для апрацоўкі тэксту]] 4jlyxhas78zetm7m2oc2bhe76wvdafr 0 193495 5127073 5052115 2026-04-16T07:23:13Z Aliaksei Lastouski 75892 замяніў фотапартрэт на лепшай якасці 5127073 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сляндзінскі}} {{Мастак |фон = silver |імя = Вікенцій Леапольд Сляндзінскі |арыгінал імя = Wincenty Leopold Sleńdziński |імя пры нараджэнні = Вікенцій Аляксандравiч Сляндзінскі |партрэт = [[File:Józef Czechowicz. Wincenty Sleńdziński.jpg|thumb|Юзаф Чаховіч. Вікенцій Сляндзінскі. Каля 1885. Нацыянальны музей Літвы]] |шырыня = |загаловак = ''фота з [[:pl:Galeria im. Sleńdzińskich|Галерэі імя Сляндзінскіх]] у [[Беласток]]у'' |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |нацыянальнасць = |жанр = гістарычны [[партрэт]] |вучоба = [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]] |стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] |працы = Партрэт Тадэвуша Багдановіча |заступнікі = |уплыў = [[Канут Русецкі]], [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]] |уплыў на = [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людамір Сляндзінскі]] |узнагароды = 2-і срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1858); 1-ы срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1859) за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове з львамі» |вікісховішча = Category:Wincent Leopold Slendzinski }} '''Вікенцій Леапольд Сляндзінскі''' ({{ДН|14|1|1838|2|1}}, {{нп3|Скрабінай|в. Скрабіна|lt|Skrebinai}} [[Ёнаўскі раён|Ёнаўскага раёна]], [[Каўнаскі павет]] — {{ДС|||1909}}, {{МС|Вільня|у Вільнюсе}}) — польскі, літоўскі і беларускі [[мастак]] і піяніст, сын мастака [[Аляксандр Язэп Сляндзінскі|Аляксандра Сляндзінскага]], бацька мастака [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]. == Біяграфія == У дзяцінстве рос у вёсках Барцяны над Віліяй і Баярышкі над [[Нявежа (Літва)|Нявежай]], а таксама ў [[Раўдондварыс|Чырвоным Двары]] пад [[Каўнас|Коўна]]. Першыя ўрокі жывапісу атрымаў ад бацькі, мастака Аляксандра Сляндзінскага. Пасля пераезду с бацькамі ў Вільню браў урокі фартэпіяна ў [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] і ўрокі жывапісу ў [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]. У 1832 годзе, пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]], імперскія ўлады закрылі [[Віленскі ўніверсітэт]] з яго Віленскай мастацкай школай. У 1856 годзе Вікенцій Слендзінскі разам з сябрам, будучым мастаком [[Міхал Андрыёлі|Міхалам Андрыёлі]], паступіў вучыцца ў [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], займаўся пад кіраўніцтвам земляка, мастака [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргея Заранкі]]. === Маскоўскі перыяд === Большасць віленскіх мастакоў таго часу аддавалі перавагу вучобе ў Санкт-Пецярбургу, у Імператарскай акадэміі мастацтваў, якая мела больш высокі рэйтынг, але туды складаней было паступіць. Маскоўская мастацкая школа была яшчэ зусім маладая, не валодала вялікай колькасцю вядомых настаўнікаў, і яшчэ не былі сфармаваныя па сутнасці адукацыйныя традыцыі. Але ў той жа час, Імператарская Акадэмія мастацтваў знаходзілася пад моцным уплывам [[акадэмізм]]у, абмяжоўваючы рэалістычны напрамак, што прывяло нават у 1863 годзе да «[[:ru:Бунт четырнадцати|бунту чатырнаццаці]]» і наступнаму ўзнікненню плыні «перасоўнікаў». У гэтым плане Маскоўская школа мела лепшы, дэмакратычны падыход, спрыяльны для развіцця [[Рэалізм (жывапіс)|рэалістычнага стылю]]. Паўплываў і той факт, што ў вучылішча выкладаў зямляк Вікенція Сляндзінскага — мастак [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]]. Таксама Вікенцію Сляндзінскаму выкладаў рускі жывапісец [[Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|Аляксей Саўрасаў]]. У гэты ж час у вучылішчы ў Сяргея Заранкі атрымліваў мастацкую адукацыю іншы будучы знакаміты рускі жывапісец Васіль Пяроў. === Пецярбургскі перыяд === У 1859 году Вікенцій Сляндзінскі разам з Міхалам Андрыёлі паступілі ў Імператарскую Акадэмію мастацтваў. У працэсе навучання Вікенцій два разы быў узнагароджаны медалямі — 2-і срэбраны медаль Акадэміі Майстэрстваў ў 1858 годзе і 1-ы срэбраны медаль у 1859 за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове ільвіным». Гэты твор пасля набыў граф [[:lt:Benediktas Tiškevičius|Бенедыкт Тышкевіч]]. У 1861 Вікенцій быў удастоены звання класнага мастака 3 ступені. Творчая кар’ера Сляндзінского магла б быць сапраўды паспяховай, калі б не ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|антыўрадавым паўстанні]]. == Галерэя == <gallery> Выява:Vincent Slendzinski Autoportretas 1862 LMA.jpg|Аўтапартрэт, 1862 год. Літоўскі мастацкі музей Выява:Tadevuš Bahdanovič. Тадэвуш Багдановіч (V. Ślandzinski, 1891).jpg|Партрэт Тадэвуша Багдановіча. [[1891 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1891]] (?) Выява:Alžbieta Jaŭchimija Radzivił (Višniavieckaja). Альжбета Яўхімія Радзівіл (Вішнявецкая).jpg|Альжбета Яўхімія [[Радзівілы|Радзівіл]] ([[Вішнявецкія|з Вішнявецкіх]]), [[1884 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1884]] Выява:Vincent Bahdanovič. Вінцэнт Багдановіч.jpg|Партрэт Вінцэнта Багдановіча Выява:Vincent Slendzinski Portrait of Professor Napoleon Demyanovich Galitskiy 1868 LMA.jpg|Партрэт рускага афіцэра, 1868, Літоўскі мастацкі музей Выява:Slendzinski - Portret damy.jpg|Партрэт дамы, [[1878 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1878]] Выява:Vincent Slendzinski Grandmother Threading a Needle 1860 LMA.jpg|Бабуля зацягвае нітку, 1860, Літоўскі мастацкі музей Выява:Wincent Leopold Slendzinski Self-Portrait.jpg|Аўтапартрэт. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Orlowski.jpg|Партрэт Арлоўскага. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Roza Wereszczynska Misiewiczowa.jpg|Партрэт Розы Верашчынскай-Місевіч. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Eleazar by Wincent Leopold Slendzinski.jpg|[[Елеазар (сын Аарона)|«Елеазар»]]. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:First Day Cover 15.03.2014 Slutsk Sashes Tadeush Bahdanovich.jpg|Мастацкая капэрта [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] 2014 г. з рэпрадукцыяй партрэта [[шляхта|шляхціца]] Тадэвуша Багдановіча пэндзля Вікенція Сляндзінскага, 1891 (?) </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сляндзінскі Вікенцій|[[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Дробаў Л. Н.]]|36—37}} == Спасылкі == * http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304202130/http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis |date=4 сакавіка 2016 }} * http://www.bernardinai.lt/straipsnis/2013-08-18-marius-vysniauskas-dailininkas-sukilelis/105775 * http://www.artinfo.pl/?pid=artists&id=17281&lng=1 * [http://novychas.by/asoba/liudamir_sliandzinski_trajny_p/ ''[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Сяргей Гваздзёў]]'' Людамір Сляндзінскі. Трайны партрэт // «Новы час» № 17 (338), 3 мая 2013. — С. 15.] * {{bis.nlb.by|141754|Сляндзінскі Вікенцій}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сляндзінскі Вікенцій Леапольд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] ne3e2z2z6tedccd933ewqmf81x2ky03 5127074 5127073 2026-04-16T07:24:15Z Aliaksei Lastouski 75892 5127074 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сляндзінскі}} {{Мастак |фон = silver |імя = Вікенцій Леапольд Сляндзінскі |арыгінал імя = Wincenty Leopold Sleńdziński |імя пры нараджэнні = Вікенцій Аляксандравiч Сляндзінскі |партрэт = [[File:Józef Czechowicz. Wincenty Sleńdziński.jpg|thumb|Юзаф Чаховіч. Вікенцій Сляндзінскі. Каля 1885. Нацыянальны музей Літвы]] |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |нацыянальнасць = |жанр = гістарычны [[партрэт]] |вучоба = [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]] |стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] |працы = Партрэт Тадэвуша Багдановіча |заступнікі = |уплыў = [[Канут Русецкі]], [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]] |уплыў на = [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людамір Сляндзінскі]] |узнагароды = 2-і срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1858); 1-ы срэбраны медаль Акадэміі Мастацтваў (1859) за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове з львамі» |вікісховішча = Category:Wincent Leopold Slendzinski }} '''Вікенцій Леапольд Сляндзінскі''' ({{ДН|14|1|1838|2|1}}, {{нп3|Скрабінай|в. Скрабіна|lt|Skrebinai}} [[Ёнаўскі раён|Ёнаўскага раёна]], [[Каўнаскі павет]] — {{ДС|||1909}}, {{МС|Вільня|у Вільнюсе}}) — польскі, літоўскі і беларускі [[мастак]] і піяніст, сын мастака [[Аляксандр Язэп Сляндзінскі|Аляксандра Сляндзінскага]], бацька мастака [[Людамір Вікенцьевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]. == Біяграфія == У дзяцінстве рос у вёсках Барцяны над Віліяй і Баярышкі над [[Нявежа (Літва)|Нявежай]], а таксама ў [[Раўдондварыс|Чырвоным Двары]] пад [[Каўнас|Коўна]]. Першыя ўрокі жывапісу атрымаў ад бацькі, мастака Аляксандра Сляндзінскага. Пасля пераезду с бацькамі ў Вільню браў урокі фартэпіяна ў [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] і ўрокі жывапісу ў [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]]. У 1832 годзе, пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]], імперскія ўлады закрылі [[Віленскі ўніверсітэт]] з яго Віленскай мастацкай школай. У 1856 годзе Вікенцій Слендзінскі разам з сябрам, будучым мастаком [[Міхал Андрыёлі|Міхалам Андрыёлі]], паступіў вучыцца ў [[Маскоўскае вучылішча жывапісу, скульптуры і дойлідства]], займаўся пад кіраўніцтвам земляка, мастака [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргея Заранкі]]. === Маскоўскі перыяд === Большасць віленскіх мастакоў таго часу аддавалі перавагу вучобе ў Санкт-Пецярбургу, у Імператарскай акадэміі мастацтваў, якая мела больш высокі рэйтынг, але туды складаней было паступіць. Маскоўская мастацкая школа была яшчэ зусім маладая, не валодала вялікай колькасцю вядомых настаўнікаў, і яшчэ не былі сфармаваныя па сутнасці адукацыйныя традыцыі. Але ў той жа час, Імператарская Акадэмія мастацтваў знаходзілася пад моцным уплывам [[акадэмізм]]у, абмяжоўваючы рэалістычны напрамак, што прывяло нават у 1863 годзе да «[[:ru:Бунт четырнадцати|бунту чатырнаццаці]]» і наступнаму ўзнікненню плыні «перасоўнікаў». У гэтым плане Маскоўская школа мела лепшы, дэмакратычны падыход, спрыяльны для развіцця [[Рэалізм (жывапіс)|рэалістычнага стылю]]. Паўплываў і той факт, што ў вучылішча выкладаў зямляк Вікенція Сляндзінскага — мастак [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|Сяргей Заранка]]. Таксама Вікенцію Сляндзінскаму выкладаў рускі жывапісец [[Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|Аляксей Саўрасаў]]. У гэты ж час у вучылішчы ў Сяргея Заранкі атрымліваў мастацкую адукацыю іншы будучы знакаміты рускі жывапісец Васіль Пяроў. === Пецярбургскі перыяд === У 1859 году Вікенцій Сляндзінскі разам з Міхалам Андрыёлі паступілі ў Імператарскую Акадэмію мастацтваў. У працэсе навучання Вікенцій два разы быў узнагароджаны медалямі — 2-і срэбраны медаль Акадэміі Майстэрстваў ў 1858 годзе і 1-ы срэбраны медаль у 1859 за эцюд «[[Данііл (прарок)|Данііл]] у рове ільвіным». Гэты твор пасля набыў граф [[:lt:Benediktas Tiškevičius|Бенедыкт Тышкевіч]]. У 1861 Вікенцій быў удастоены звання класнага мастака 3 ступені. Творчая кар’ера Сляндзінского магла б быць сапраўды паспяховай, калі б не ўдзел у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|антыўрадавым паўстанні]]. == Галерэя == <gallery> Выява:Vincent Slendzinski Autoportretas 1862 LMA.jpg|Аўтапартрэт, 1862 год. Літоўскі мастацкі музей Выява:Tadevuš Bahdanovič. Тадэвуш Багдановіч (V. Ślandzinski, 1891).jpg|Партрэт Тадэвуша Багдановіча. [[1891 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1891]] (?) Выява:Alžbieta Jaŭchimija Radzivił (Višniavieckaja). Альжбета Яўхімія Радзівіл (Вішнявецкая).jpg|Альжбета Яўхімія [[Радзівілы|Радзівіл]] ([[Вішнявецкія|з Вішнявецкіх]]), [[1884 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1884]] Выява:Vincent Bahdanovič. Вінцэнт Багдановіч.jpg|Партрэт Вінцэнта Багдановіча Выява:Vincent Slendzinski Portrait of Professor Napoleon Demyanovich Galitskiy 1868 LMA.jpg|Партрэт рускага афіцэра, 1868, Літоўскі мастацкі музей Выява:Slendzinski - Portret damy.jpg|Партрэт дамы, [[1878 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1878]] Выява:Vincent Slendzinski Grandmother Threading a Needle 1860 LMA.jpg|Бабуля зацягвае нітку, 1860, Літоўскі мастацкі музей Выява:Wincent Leopold Slendzinski Self-Portrait.jpg|Аўтапартрэт. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Orlowski.jpg|Партрэт Арлоўскага. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Wincent Leopold Slendzinski Portrait of Roza Wereszczynska Misiewiczowa.jpg|Партрэт Розы Верашчынскай-Місевіч. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:Eleazar by Wincent Leopold Slendzinski.jpg|[[Елеазар (сын Аарона)|«Елеазар»]]. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Выява:First Day Cover 15.03.2014 Slutsk Sashes Tadeush Bahdanovich.jpg|Мастацкая капэрта [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] 2014 г. з рэпрадукцыяй партрэта [[шляхта|шляхціца]] Тадэвуша Багдановіча пэндзля Вікенція Сляндзінскага, 1891 (?) </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Сляндзінскі Вікенцій|[[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Дробаў Л. Н.]]|36—37}} == Спасылкі == * http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304202130/http://www.kamane.lt/eng/Kamane-s-texts/2013-year/August/Fine-Arts/Artist-rebel/(searchTerm)/Slendzinskis |date=4 сакавіка 2016 }} * http://www.bernardinai.lt/straipsnis/2013-08-18-marius-vysniauskas-dailininkas-sukilelis/105775 * http://www.artinfo.pl/?pid=artists&id=17281&lng=1 * [http://novychas.by/asoba/liudamir_sliandzinski_trajny_p/ ''[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Сяргей Гваздзёў]]'' Людамір Сляндзінскі. Трайны партрэт // «Новы час» № 17 (338), 3 мая 2013. — С. 15.] * {{bis.nlb.by|141754|Сляндзінскі Вікенцій}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сляндзінскі Вікенцій Леапольд}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] ngm3p3qtv166g7suapmk1g1ajudjeay 0 211676 5126993 4419033 2026-04-15T21:02:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126993 wikitext text/x-wiki '''Віленскі дагавор''' — дагавор, заключаны паміж [[Лівонскі ордэн|Лівонскім ордэнам]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] [[31 жніўня]] [[1559]] года. == Перадгісторыя == У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]]. За май-кастрычнік 1558 года рускія войскі ўзялі 20 гарадоў-крэпасцяў, пасля чаго вярнуліся да сябе на зімовыя кватэры, пакінуўшы ў гарадах невялікія гарнізоны. Гэтым скарыстаўся новы энергічны магістр [[Готхард Кетлер]]. Сабраўшы 10-тысячную армію, ён вырашыў вярнуць страчанае. Аднак невялікі поспех Кетлера абярнуўся для лівонцаў вялікай бядой. У адказ на дзеянні [[Лівонская канфедэрацыя|Лівонскай канфедэрацыі]], праз два месяцы пасля [[аблога Рынгена|падзення крэпасці Рынген]] рускімі войскамі быў праведзены зімовы рэйд. У [[бітва пры Тырзене|бітве пры Тырзене]] лівонскае войска было цалкам разгромлена, і рускія войскі, якія захапіоі 11 гарадоў і дайшлі да [[Рыга|Рыгі]], у лютым вярнуліся дахмоў з велізарнай здабычай і вялікай колькасцю палонных. Пасля зімовага рэйду 1559 года [[Іван IV]] падаў Лівонскай канфедэрацыі перамір'е з сакавіка па лістапад, не замацаваўшы пры гэтым свой поспех. == Падпісанне дагавора == Падчас перамір'я ([[31 жніўня]]) Гатард Кетлер заключыў у Вільні з літоўскім вялікім князем [[Жыгімонт II|Жыгімонтам II]] пагадненне, паводле якога землі ордэна і ўладанні рыжскага архібіскупа пераходзілі пад «кліентэлу і пратэкцыю», гэта значыць пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. 15 верасня падобны дагавор быў заключаны з [[архібіскупы рыжскія|архібіскупам рыжскім]] [[Вільгельм Брандэнбургскі|Вільгельмам]]. За абарону Ордэн перадаваў Вялікаму Княству Літоўскаму пад заклад паўднёва-ўсходнюю частку Лівоніі з гарадамі [[Розітэн]], [[Лютцэн]], [[Дынабург]], [[Зельбург]] і [[Баўске]], архібіскуп Вільгельм — гарады [[Марыенхаўзен]], [[Леневардэн]], двары [[Лобань]] і [[Бірзен]]. Пасля заканчэння вайны Жыгімонт Аўгуст абавязаўся вярнуць гэтыя землі за 600 тысяч [[гульдэн]]аў Ордэну і за 100 тысяч архібіскупу. Вярхоўная ўлада над гэтымі тэрыторыямі, якія складалі прыкладна шостую частку ўсёй Лівоніі, заставалася ў германскага імператара. == Вынікі і наступствы == Дагавор не прадухіліў акупацыі лівонскіх земляў рускімі войскамі, аднак паслужыў падставай для ўступлення Вялікага Княства Літоўскага ў вайну. == Публікацыі == * Codex diplomaticus regni Poloniae et magni ducatus Lithuaniae / M. Dogiel. — Vilna, 1765. — T. V. == Літаратура == * [[Георгій Васільевіч Форстэн|''Форстен Г. В''.]] [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=329779 Балтийский вопрос в XVI—XVII столетиях]{{Недаступная спасылка}} // Записки историко-филологического факультета Императорского Санкт-Петербургского университета. — Т. 1. — {{СПб.}}: Типография В. С. Балашева и К, 1893. — С. 242-243. [[Катэгорыя:Лівонская вайна]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Дагаворы паводле алфавіта]] pqvdhckes8g09mbiqu1e066ck8ng5bx 0 218842 5126989 4474212 2026-04-15T20:59:26Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126989 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Маці Божай Ружанцовай |Арыгінальная назва = |Выява =Радунь. Касцёл Маці Божай Ружанцовай (01).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Гарадскі пасёлак |Месцазнаходжанне = Радунь |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = мадэрн |Аўтар праекта = Ян Бароўскі |Будаўнік = Антоній Бейка |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1929 |Заканчэнне будаўніцтва = 1933 |Рэліквіі = |Сучасны стан = Дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Маці Божай Ружанцовай''' — помнік архітэктуры [[мадэрн]]а. Пабудаваны ў [[1929]]—[[1933]] гг. з бутавага каменю і цэглы ў [[Радунь|г.п. Радунь]] ([[Воранаўскі раён]]). Касцёл дзейнічае. == Гісторыя == Касцёл быў заснаваны тут па мецэнацтве каралевы [[Бона Сфорца|Боны Сфорцы]] ў 1556, па іншых звестках — у 1538 годзе. Пасля ліхалецця сярэдзіны XVII ст., у 1660 годзе драўляны касцёл быў адноўлены і асвечаны пад гістарычным тытулам Маці Божай Ружанцовай. Чарговыя драўляныя святыні гарэлі і адбудоўваліся нанова ў 1662 (пасля «маскоўскага нашэсця» адноўлены і кансэкраваны б-пам Слупскім), 1752 і 1801 гадах. Апошні драўляны будынак святыні (фарны) быў узведзены ў 1838 годзе на сродкі парафіян. Асновай гэтай святыні стаў былы пакармеліцкі касцёл з Калеснікаў (сёння Літва), які перанеслі ў Радунь. Пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа. У XIX ст. пры касцёле дзейнічала парафіяльная школа, а да парафіі прыпісвалася філія ў Дубічах (сёння Літва). Была ў тыя часы і драўляная капліца на парафіяльных могілках, аднак у XX ст. як дзеючая яна больш не ўзгадвалася. У 1815 была заснавана капліца пры плябаніі, але з часам звесткі аб ёй таксама знікаюць. На пачатку XX ст. драўляны касцёл (велічная святыня з трансептам, завершаная невялікай васьміграннай вежай над галоўным фасадам) ужо не задавальняў сваіх парафіян, і ў 1933 годзе над Радунню ўзнеслася велічная дзвюхвежавая базіліка з цэглы і бутавага каменю ў стылі мадэрн (з рысамі неаготыкі). [[Файл:Raduń, Maci Božaj Ružancovaj. Радунь, Маці Божай Ружанцовай (J. Baroŭski, 1928) (2).jpg|міні|злева|План касцёла]] Пачалі будаваць касцёл у 1929 паводле праекта архітэктара [[Ян Бароўскі|Яна Бароўскага]], будаўнічымі працамі кіраваў майстар Антоній Бейка. [[Файл:Raduń, Maci Božaj Ružancovaj. Радунь, Маці Божай Ружанцовай (1933).jpg|міні|Касцёл у 1930-я гады]] Перад Другой сусветнай вайной колькасць радунскіх парафіян перавышала 8000 вернікаў. Будынак былога драўлянага касцёла па-ранейшаму стаяў за некалькі сотняў метраў на паўночным усходзе ад новага каменнага, але выкарыстоўваўся толькі як сховішча. Згарэла былая святыня ўжо пры савецкай уладзе, пасля вайны. Затое побач з новым касцёлам захаваўся драўляны будынак былой плябаніі, дзе сёння месціцца бальніца. Касцёл Маці Божай Ружанцовай дзейнічаў увесь час, аднак пры савецкай уладзе не быў залічаны да помнікаў архітэктуры. == Архітэктура == [[Файл:Радунь. Касцёл Маці Божай Ружанцовай (02).jpg|міні|злева|Бакавы фасад]] Буйнамаштабная трохнефавая дзвюхвежавая [[базіліка]] з [[трансепт]]ам і пяціграннай [[апсіда]]й (даўжыня 58 м, вышыня 48 м, шырыня 35 м); нартэкс вынесены перад галоўным фасадам у самастойны нізкі аб’ём. У складанай шматпланавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі дамінуюць две тэлескапічныя шмат’ярусныя [[вежа|вежы]]. Іх дынамічны вертыкальны рух, бакавыя ступеньчатыя [[контрфорс]]ы-сценкі, круглае вітражнае [[акно-ружа|акно-«ружа»]] галоўнага фасада, глыбокі стральчаты ўваходны праём, [[пінакль|пінаклі]] даху выклікаюць асацыяцыі з [[Гатычная архітэктура|гатычным]] храмам. У аснове архітэктурнага рашэння геаметрызаваныя аб’ёмы, разнастайнай канфігурацыі вокны ў плоскіх [[ліштва]]х, шырокія [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]]. Каларыстычны эфект будынку заснаваны на спалучэнні паліхромнай [[бутавая муроўка|бутавай муроўкі]] сцен і пабеленых атынкаваных ступеньчатых [[атык]]аў, плоскасці галоўнага фасаду, васьмігранных завяршальных [[Ярус (архітэктура)|ярусаў]]-вежаў, элементаў архітэктурнага дэкору (ліштваў, прафіляваных [[карніз]]ных паясоў). У [[1954]] г. касцёл быў пафарбаваны ўнутры, у [[1986]] г. — звонку. === Інтэр’ер === [[Файл:Радунь. Касцёл Маці Божай Ружанцовай. Інтэр'ер (05).jpg|thumb|злева|Інтэр’ер]] Зала перакрытая дашчаным атынкаваным [[Цыліндрычныя скляпенні|цыліндрычным скляпеннем]], спічастым у сячэнні, на [[падпружныя аркі|падпружных арках]], [[апсіда]] — гранёнай [[конха]]й. Сяродкрыжжа перакрыта каробчатым скляпеннем на перасечаных велічных спічастых арках. Бакавыя навы маюць эмпоры. Пры ўваходзе [[галерэя]] [[хоры|хораў]] з [[Філёнга|філянговым]] [[парапет]]ам. Усё размалявана расліннай арнаментыкай у стылі мадэрн. На сценах сяродкрыжжа намаляваны сцэны «Апошняя Вячэра» (на левай сцяне) і «Унясенне ў пячору» (на правай). [[File:Уручэнне ружанца святому Дамініку. XVIII ст. Радунь, Воранаўскі р-н.jpg|thumb|180пкс|Уручэнне ружанца святому Дамініку. Абраз XVIII ст.]] [[Інтэр’ер]] упрыгожаны ансамблем высокамастацкіх [[стука]]вых [[алтар]]оў з элементамі [[ракайль]]най [[арнаментыка|арнаментыкі]] і скульптурным [[стафаж]]ам. У базіліцы пяць алтароў у стылі [[барока]], якія захаваліся ад старога касцёла, і яшчэ адзін, «пахавальны», з абразом св. Францішка з Асізі, знаходзіцца пад правай вежай. Галоўны алтар аднаярусны, вырашаны ў выглядзе трыфорыума, завершанага фігурамі Пана Езуса і анёлаў. У цэнтры змешчаны абраз сярэдзіны XVIII ст. (імаверна, сюды ён трапіў з кармеліцкага кляштара ў Калесніках) — Маці Божая перадае [[Шкаплер Маці Божай з гары Кармель|шкаплер]] генералу кармелітаў Сымону Стоку. Па баках усталяваны абразы св. Марыі Магдалены (злева) і св. Тэрэзы ад Крыжа (справа). Два драўляныя двух’ярусныя алтары стаяць пры вуглах травеі сяродкрыжжа: злева — алтар св. Антонія з абразом «Зняцце з Крыжа» наверсе (на менсе алтара ўсталяваны невялікі абраз Езуса са шматлікімі вотамі), справа — св. Юрыя з абразом Пана Езуса ў цярновай кароне ў другім ярусе. Яшчэ два двух’ярусныя алтары — св. Юзафа (злева) і Маці Божай Ружанцовай (справа), дзе Багародзіца перадае ружанец св. Дамініку, а Яе фігура абведзена вянком з кветкавых бутонаў, у сярэдзіне якіх намаляваны сюжэты ўсіх пятнаццаці ружанцовых таямніц (у другім ярусе алтара знаходзіцца абраз святых апосталаў Мацвея і Фамы) — усталяваны ў капліцах, зробленых у крылах трансепта. Над нартэксам знаходзяцца арганныя хоры, раскрытыя ў малітоўную залу велічнай спічастай аркай. Абразы «Зняцце з крыжа» (2-я палавіна XVIII ст.), «Іосіф з посахам» (XVIII ст.), «Ісус з прыладамі пакут» (мяжа XVIII—XIX ст.), «Марыя Магдаліна» (пачатак XIX ст.), алтарны абраз «Цуд Георгія аб змеі» (1-я палавіна XIX ст.). == Літаратура == * Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993. * ''Кулагін А. М.'' Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 2001. ISBN 985-11-0199-0 * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|81—84}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima|1856}} * {{ГБ|http://globustut.by/radun/index.htm#kostel}} * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=3663%3A12-423&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] {{Радунскі дэканат}} [[Катэгорыя:Радунь]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Воранаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] 7e5hv6il5ne8o7u1rsjqe92m4nmg5kr 0 218855 5127000 5066646 2026-04-15T21:06:01Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5127000 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Маці Божай Ружанцовай |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = Солы |lat_dir = |lat_deg = 54.51616|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26.18009|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = мадэрн |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1926 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Маці Божай Ружанцовай''' — каталіцкі храм у [[Солы (Смаргонскі раён)|а. Солы]] ([[Смаргонскі раён]]). Помнік архітэктуры [[мадэрн]]у. == Гісторыя == [[Файл:Soły, Rynak, Maci Božaj Ružancovaj. Солы, Рынак, Маці Божай Ружанцовай (1930).jpg|міні|злева|Касцёл у пач. ХХ ст.]] Каталіцкі прыход у Солах заснаваны ў [[1589]] годзе<ref name="cath">[http://catholic.by/2/belarus/dioceses/grodnensis/100822.html Храм на сайце Каталіцкай царквы ў Беларусі]</ref>. Тады ж быў пабудаваны першы драўляны касцёл на сродкі гетмана [[Крыштаф Радзівіл Пярун|Крыштафа Радзівіла]]<ref name="van">{{Cite web |url=http://vandrouka.by/2012/solyi-kostel |title=Солы: касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Ружанцовай |access-date=1 лютага 2015 |archive-date=11 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111223228/http://vandrouka.by/2012/solyi-kostel/ |url-status=dead }}</ref>. Храм знішчаўся падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]] і падчас [[вайна 1812 года|напалеонаўскага нашэсця]], але кожны раз адбудоўваўся зноў. Сучасны храм з цэглы на месцы старога драўлянага храма пабудаваны ў [[1926]]—[[1934]] гг. па праекце 1925 года архітэктара [[Адам Дубановіч|Адама Дубановіча]]<ref>{{cite web|author = Maria Kałamajska-Saeed|last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.repcyfr.pl/Content/2356/03_kalamajska-saeed.pdf?handler=pdf|title = PERŁY Z ATLANTYDY - RELACJA INWENTARYZATORSKA Z BIAŁORUSI|format = |work = |publisher = |accessdate = 2020-04-18|language = pl|postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref> (1891—1953) на сродкі парафіян. Будаўніцтва вялося пад кіраўніцтвам прараба Баніфацыя Трахневіча, было затрачана 540 тыс. [[злоты]]х. Пасля другой сусветнай вайны касцёл не зачыняўся і працягваў заставацца дзеючым. == Архітэктура == [[Файл:Касьцёл Маці Божай Ружанцовай Солы 8.jpg|міні|злева|Інтэр’ер касцёла]] Будынак вышынёй 35 м мае асіметрычную шматпланавую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Асновай яе з’яўляецца аб’ём [[неф]]а, накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]] з [[вальма]]й над [[алтар]]най часткай. Да нефу далучаны [[трансепт]] і паўцыркульная [[апсіда]] з канічным пакрыццём. Невысокія прыбудовы [[Сакрысція|сакрысцій]] з крывалінейнымі [[парапет]]амі. Своеасаблівасць збудаванню надаюць [[Галерэя|галерэі]]-[[Аркада (архітэктура)|аркады]]. Уваходны [[тамбур]] паўкруглы ў плане. Вертыкальная [[Дамінанта (архітэктура)|дамінанта]] будынка — бакавая двух’ярусная [[вежа]]-[[званіца]] з фігурным завяршэннем. Двух’ярусная васьмігранная вежачка надбудаваная над [[сяродкрыжжа]]м храма. Фасады дэкарыраваныя фігурнымі [[Шчыт (архітэктура)|шчытамі]] з [[Валюта (архітэктура)|валютамі]], ступеньчатымі [[контрфорс]]амі бутавай муроўкі. У кампазіцыі інтэр’ера пануе прастора нефа, у якую раскрываецца шырокі трансепт і больш вузкая алтарная частка. Сяродкрыжжа перакрытае [[купал]]ам, неф — [[цыліндрычныя скляпенні|цыліндрычным скляпеннем]]. Над уваходам — [[хоры]] на дзвюх [[калона]]х. . [[Файл:Касьцёл Маці Божай Ружанцовай Солы 18.JPG|thumb|Фрэска «Цуд над Віслай»]] == Інтэр’ер == У канцы 1930-х гадоў святыню ўпрыгожыў фрэскавымі размалёўкамі мастак [[Пётр Сергіевіч]]. Асабліва вылучаюцца «Спасланне Святога Духа на Апосталаў» у купале, «Маці Божая са святымі Станіславам і Казімірам» у галоўным алтары і «Анёльскі спеў» над хорамі. Цікавыя і сюжэты на сценах прэсбітэрыя — «Абарона Чанстаховы» і «Цуд над Віслай». Першая малюе абарону [[Ясна Гура|Яснагурскага кляштара]] ў 1655 годзе ад шведаў, другая — [[Варшаўская бітва (1920)|перамогу польскіх войскаў]] над Чырвонай арміяй у 1920 годзе<ref>[http://globustut.by/soly/index.htm Сайт globustut.by]</ref>. Сёння ў касцёле пяць алтароў: галоўны — Маці Божай Ружанцовай, левы бакавы — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса, правы — Маці Божай Вастрабрамскай, яшчэ два алтары знаходзяцца ў капліцах, зробленых у крылах трансепта — св. Юзафа ў левай і св. Антонія ў правай. У інтэр’еры храма вылучаецца алтарны абраз [[Чэнстахоўская ікона Божае Маці|Маці Божай Чэнстахоўскай]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * Харэўскі, С. В. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі 1915—1940 гг. — Вільня: ЕГУ, 2008. ISBN 978-9955-77-13-9, с. 30—33. == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000713}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|1732}} * {{ГБ|http://globustut.by/soly/index.htm#kostel}} * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=2873%3A11-375&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] {{Смаргонскі дэканат}} [[Катэгорыя:Солы]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн]] [[Катэгорыя:Касцёлы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі]] ohaea0o825gbkaijt6zz54zitnot5d8 0 219786 5127081 5097474 2026-04-16T07:49:22Z Aliaksei Lastouski 75892 5127081 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сляндзінскі}} {{Мастак |фон = silver |імя = Аляксандр Язэп Сляндзінскі |арыгінал імя = Aleksander Józef Sleńdziński |імя пры нараджэнні = |партрэт = [[File:Aleksander Sleńdziński Self-Portrait.jpg|thumb|Аляксандр Сляндзінскі. Аўтапартрэт. 1849. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку]] |шырыня = |загаловак = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |нацыянальнасць = |жанр = [[партрэт]] |вучоба = [[Віленскі ўніверсітэт]] |стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] |працы = |заступнікі = |уплыў = [[Ян Рустэм]], [[Казімір Ельскі]] |уплыў на = [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі]] |узнагароды = |вікісховішча = Category:Alexander Jozef Slendzinski }} '''Аляксандр Язэп Сляндзінскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — расійскі, польскі і літоўскі [[мастак]], бацька мастака [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вікенція Сляндзінскага]], дзед мастака [[Людамір Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]] == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1803 года ў Вільні. Быў адным з дзевяці дзяцей у сям’і купца, крамніка і [[бурмістр]]а віленскага Марціна Сляндзінскага і яго жонкі Кацярыны з Вайцяховічаў. Дзяцінства правёў у бацькоўскім доме ў Вільні па [[Вялікая вуліца (Вільня)|вуліцы Вялікай]], 203 (зараз — [[Вуліца Дзіджойі|вуліца Дзіджыоі]], 15). У 1819—1831 гадах вывучаў жывапіс, графіку, разьбярства, архіэктуру і гісторыю ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. Разьбярствам займаўся ў [[Казімір Ельскі|Казіміра Ельскага]], знакамітага вучня [[:pl:Andrzej Le Brun|Андрэ Ле Бруна]]. Выкладчыкам малюнка быў [[Ян Рустэм]]. Гісторыю вывучаў разам з [[Юзаф Крашэўскі|Юзафам Крашэўскім]], з якім потым сябраваў. У 1842 годзе працаваў мастаком у маёнтку [[Раўдондварыс|Чырвоны двор]] у [[Каўнаскі павет|Ковенскім павеце]]. Маёнтак належаў [[Бенедыкт Тышкевіч|Бенедыкту Тышкевічу]], які быў [[мецэнат]]ам і заступнікам мастака. У Чырвоным двары Аляксандр завёў сяброўства з віленскім мастаком-[[пейзаж]]ыстам і сцэнографам [[Альберт Жамет|Альбертам Жаметам]]. З 1848 года працаваў у Тышкевічаў хатнім настаўнікам малюнку. Для пабудаванай мясцовай царквы зрабіў роспісы крыжа і некаторых [[алтар]]оў. У гады жыцця ў Вільні (1840—1848) сябраваў са [[Станіслаў Манюшка|Станіславам Манюшкам]], даваў урокі малявання яго дачцэ Лізавеце. Манюшка, у сваю чаргу, даваў урокі фартэпіяна сыну Аляксандра [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вінцэсю]]. Да Сляндзінскіх прыходзіў паэт [[Уладзіслаў Сыракомля]], у іх доме праводзіліся музычна-паэтычныя вечарыны. З канца 1840-х гадоў разам са сваёй жонкай Каралінай з Каргоўдаў (1812 — 23.09.1883) жыў у маёнтках Барцяны і Баярышкі пад Коўна. У іх было шэсцера дзяцей — тры дачкі і тры сыны: * Станіслаў (інжынер сувязі) * Вікторыя Феліцыя (нар. 30.08.1835 у [[Ёнава|Ёнаве]]) * [[Вікенцій Леапольд Сляндзінскі|Вінцэнт Леапольд]] (нар. 02.01.1837 у [[:lt:Skrebinai|Скрабіна]], мастак) * Кацярына Ізабэла (нар. 05.11.1841 у Барцянах) * Аляксандр Джон (нар. 1842, батанік, супрацоўнік [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]) * Ёгана Людгарда (нар. 4.04.1844 у Барцянах) Памёр 18 жніўня 1878 года ў Вільні. Пахаваны на [[Бернардынскія могілкі|Бернардынскіх могілках]] у грабніцы, якую ён заснаваў у 1833 годзе для сваіх бацькоў. == Творчасць == Ствараў карціны рэлігійнага характэру, у прыватнасці, Мадонна з дзіцем у [[:ru:Костёл Святой Терезы (Вильнюс)|царкве Святой Тэрэзы]] ў Вільні, Святая Сесілія ў [[:ru:Костёл Святого Духа (Вильнюс)|дамініканскам саборы]] ў Вільні. Партрэтны жывапіс, на якім спецыялізаваўся Аляксандр Язэп, быў стылістычна блізкі да манеры Яна Рустэма, характарызаваўся вялікім візуальным падабенствам з партрэтуемымі. Таксама маляваў сцэны гістарычнага жанру, спасылаючыся на студзеньскае паўстанне. Творы пабытовага жанру былі часта з алегарычным зместам, падобна манеры [[Тенирс, Давид Младший|Д. Тэнірса]]. У сцэнах з жыцця бедных людзей і жабракоў выкарыстоўваў натуралістычныя формы, падкрэсліваючы ўродлівыя прыкметы. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="3"> Файл:Kazimierz Brodziński.JPG|Казімір Брадзінскі Файл:Alexander Jozef Slendzinski Hebrew Caffee.jpg|[[Яўрэі|Яўрэйская]] карчма Файл:Aleksandr Sleńdziński Beggar at the Cemetary.jpg|Жабрак на могілках. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей Файл:Aleksander Sleńdziński Portrait of Karolina Korgowd Sleńdzińska.jpg|Партрэт Караліны Коргаўд Сляндзінскай. 1849. Галерэя Сляндзінскіх у Беластоку Файл:Aleksander Sleńdziński Jędrzej Śniadecki.jpg|Партрэт Анджэя Снядэцкага. 1843. Літоўскі нацыянальны мастацкі музей </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://galeriaslendzinskich.pl/index.php?id=106 Galeria Slendzinskich w Białystoku] * [http://novychas.by/asoba/liudamir_sliandzinski_trajny_p/ ''[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Сяргей Гваздзёў]]'' Людамір Сляндзінскі. Трайны партрэт // «Новы час» № 17 (338), 3 мая 2013. — С. 15.] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сляндзінскі Аляксандр Язэп}} [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Літвы]] kbg53u5z94w0nvi8xy60wq1hgniuzlm 0 220222 5127001 5082388 2026-04-15T21:07:12Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5127001 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Сядзібна-паркавы комплекс |Беларуская назва = Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў |Арыгінальная назва = |Выява = Галавічполе. Сядзібна-паркавы комплекс Вадэйкаў (2).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = 300px |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Галавічполе]] |lat_dir = |lat_deg = 53.725192|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 24.768483|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[неабарока]] |Аўтар праекта = [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі]] |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Ежы Іваноўскі]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1935 |Заканчэнне будаўніцтва = 1935 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|сядзібны дом|флігелі|парк|||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = добры |Сайт = }} '''Сядзіба Ежы Іваноўскага''' — помнік драўлянага дойлідства пачатку XX стагоддзя ў вёсцы [[Галавічполе]] ([[Шчучынскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі. Сядзібны дом па наступных уладальніках часта называюць «'''домам Валеяк'''» або '''Валейкаў''', а таксама скажона «'''домам Вадэйкаў'''». == Гісторыя == Сядзібны дом пабудаваны ў 1935 годзе. Пры тым, што гэтую пабудову называюць «домам Вадэйкаў», насамрэч дом пабудаваў [[Ежы Іваноўскі]]. Менавіта ён у 1930 годзе ўспадкаваў палову Галавічполя, а Валейкам тым часам належала другая палова. Пасля Ежы Іваноўскі на месцы згарэлага старога драўлянага, пабудаваў новы дом. А спраектаваў яго беларускі архітэктар [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Лявон Вітан-Дубейкаўскі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=207851|title=Невядомая спадчына: дом Іваноўскіх у Галавічполі пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага|website=Наша Ніва|access-date=2023-10-08}}</ref>. Адначасова з пабудовай дома Ежы Іваноўскі пасадзіў новы сад на 10 га, імаверна, з тых часоў недалёка ад дома захавалася і [[афіцына]]. У савецкія часы дом стаў школьным інтэрнатам, а затым стаў уладаннем парафіі [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі)|касцёла]] ў [[Старыя Васілішкі|Старых Васілішках]]. Выкарыстоўваецца як каталіцкая [[капліца]] Святога Казіміра. == Архітэктура == [[Файл:Hałavičpole, Ivanoŭski. Галавічполе, Іваноўскі (1935).jpg|left|thumb|250px|Сядзібны дом у 1935 годзе]] Помнік архітэктуры [[Закапанскі стыль| закапанскага стылю]]. Яго складаную архітэктурна-пластычную кампазіцыю фарміруюць высокі [[мансарда]]вы дах цэнтральнага прамавугольнага ў плане зруба, [[вальмавы дах|вальмавыя]] перакрыцці вуглавых [[алькеж]]аў і [[мезанін]]аў. Вынасы пакрыццяў над [[фасад]]амі трымаюцца разнымі бэлькамі-кранштэйнамі. Элемент асіметрыі ў аб’ёмную кампазіцыю ўносяць 4-слуповы ганак з трохвугольным [[франтон]]ам і вуглавая [[лоджыя]]. [[Шалёўка|Неашаляваныя]] сцены прарублены прамавугольнымі аконнымі праёмамі розных памераў. Але, вядома, што архітэктар будынка Лявон Іванавіч Дубейкаўскі ў той час распрацоўваў так званы "беларускі стыль" і таму магчыма можна лічыць, што сядзібны дом Іваноўскага пабудаваны менавіта ў гэтым архітэктурным стылі. == Гл. таксама == * [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} — С. 81 == Спасылкі == {{Commons|Category:Manor of Wadejki family in Hałavičpole}} * {{radzima|2399}} * {{ГБ|http://globustut.by/golovichpo/index.htm#center_manor_main}} * {{Cite web|author=Леанід Лаўрэш|url=https://pawet.net/library/history/city_district/rart/gzc/%D0%B4%D0%BE%D0%BC_%D1%8E%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%9E_%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96,_%D0%BF%D0%B0%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%82%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%BB%D1%8F%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0.html|title=Pawet: Дом Юрыя Іваноўскага ў Галавічполі, пабудаваны па праекце архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага|website=pawet.net|access-date=2023-10-08}} * {{Cite web|author=Леанід Лаўрэш|url=https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/hwollejko/%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D1%96_%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96.html|title=Pawet: Іваноўскія і Валейкі|website=pawet.net|access-date=2023-10-08}} * {{Cite web|author=Леанід Лаўрэш|url=https://pawet.net/library/history/city_district/towns/liebiedka/%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D1%91%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85._%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%86%D1%8C.html|title=Pawet: Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць|website=pawet.net|access-date=2023-10-08|archive-date=24 ліпеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724161917/https://pawet.net/library/history/city_district/towns/liebiedka/%D0%BB%D1%8F%D0%B1%D1%91%D0%B4%D0%BA%D0%B0_%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85._%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%86%D1%8C.html|url-status=dead}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Шчучынскага раёна]] [[Катэгорыя:Іваноўскія]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Галавічполе]] [[Катэгорыя:Драўляная архітэктура Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Лявона Дубейкаўскага]] [[Катэгорыя:1935 год у Заходняй Беларусі]] c33hxngvhvqzncybjvqci4cyk2037pb 0 222303 5127157 4754509 2026-04-16T09:29:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Апісанне */ 5127157 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Малы Замак |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |НП = Навагрудак |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Навагрудскае ўзвышша |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 316—317 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = <!-- у м --> |Першае ўзыходжанне = }} '''Малы Замак''' — [[узвышша]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], летапісны «[[вакольны горад]]». == Апісанне == Узвышша размешчана на захад ад Замкавай гары. Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 316—317 м над узроўнем [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары, але плошча Малога замка амаль у тры разы большая. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай частцы<ref name="beldumka"/>. [[Файл:Навагрудак. Краявід.jpg|міні|злева|Краявід з Малога замка]] На думку гісторыкаў [[Таццяна Бубенка|Таццяны Бубенка]] і [[Андрэй Мяцельскі|Андрэя Мяцельскага]], Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 [[га]]). Не раней за [[XIII]] стагоддзе быў выкапаны [[Роў (фартыфікацыя)|роў]], які падзяліў некалі адзінае [[Замкавае ўзвышша]] на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы [[XII]]—[[XIII]] стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі сабой адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік [[дзяцінец]] Новагародка<ref name="beldumka"/>. На тэрыторыі Малога замка археолагамі была выяўлена ўнікальная для тагачаснай Беларусі грамадзянская мураваная пабудова — вялікі дом (паводле [[Ф. Д. Гурэвіч]] — «павалуша»), датаваны другой чвэрцю XII&nbsp;стагоддзя. Яго атынкаваныя сцены былі ўпрыгожаны фрэскамі з жыційнымі сцэнамі, верагодна, з [[Барыс і Глеб |Барыса-Глебскага цыкла]], выкананымі ў той жа мастацкай стылістыцы і такімі ж фарбамі, як і ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў Полацку. Паводле альтэрнатыўнай версіі даследчыкаў [[Т. С. Бубенька|Т. Бубенькі]] і [[А. Мяцельскі|А. Мяцельскага]], у гэтым будынку магла размяшчацца княжацкая рэзідэнцыя{{sfn|Барэйша|2024|с=28-30}}. == Гісторыя == [[Ф. Д. Гурэвіч]] усталявала, што першапачатковае паселішча ў Навагрудку ўзнікае на Малым замку. Найбольш раннія матэрыялы тут прадстаўлены знаходкамі лімонападобных пацерак, аднабаковымі [[Расчоска|грабянямі]], [[Ключ (інструмент)|ключом]] тыпу «А», [[бронза]]вымі пласціністымі [[пярсцёнак|пярсцёнкамі]], [[кераміка]]й, характэрнай для Х-ХІ стагоддзяў<ref name="beldumka"/>. Малы Замак быў заселены як па краях, так i ў цэнтры, у той час як Замкавая гара напачатку засялялася толькі па краях пляцоўкі<ref name="kamunikat"/>. З канца [[X]] да канца [[XI ст.]] на Малым Замку пераважала свободная забудова<ref name="kamunikat"/>. Прычынай ранняга засялення гэтага ўчастка стала дамінантнае становішча заходняй часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка)<ref name="beldumka">[http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_567139.pdf Основание Новоугородка: гипотезы и реальность]</ref>. У другой палове [[XI ст.]] на паселішчы Замкавай гары насыпалі вал, які ператварыў яе ў [[дзяцінец]], а Малы Замак i суседняе [[Барысаглебскае ўзвышша|ўзвышша]] сталі [[пасад]]амі<ref name="kamunikat"/>. Верагодна, у гэты час пляцоўка, агароджаная валам, служыла як крэпасць i сховішча для жыхароў пасадаў<ref name="kamunikat"/>. Пляцоўка Малога Замка заставалася неўмацаванай да пачатку [[XII]] ст<ref name="kamunikat"/>. З узвядзеннем вала на Малым Замку ў пачатку [[XII стагоддзе|XII ст.]] жыхары ствараюць другую лінію абарончых збудаванняў, i фарміруецца вакольны горад Навагрудка. У [[XIII ст.]] каля падножжа Замкавай гары быў насыпаны [[Вал (фартыфікацыя)|вал]], а ў [[XIV]] ст. ён быў падоўжаны, агароджваючы таксама Малы Замак. Гэты вал складаўся з [[пясок|пяску]] i [[гліна|гліны]] шчыльнай структуры<ref name="kamunikat"/>. Замкавую гару ад Малога Замка аддзяляў вырыты роў, які запаўняла вада. Паведамляючы аб паходзе [[Леў Данілавіч|Льва Данілавіча]] пад [[1274]] г. на Новагародак, летапісец пісаў: «паря идяшеть съ истоковъ текоущихъ из горъ, занеморозе бяхоуть велице». Гэты пар ішоў ад вады, якая сцякала з гары i запаўняла роў<ref>Ткачоў М. А. Абароннае дойлідства… С. 21.</ref>. Вал на Малым Замку [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачоў]] характэрызаваў як дрэваземляное ўмацаванне. У заходняй частцы вала адкрыты рэшткі ахоўнай вежы, складзенай з каменю i цэглы. Гэтая вежа, як i [[Новагародская вежа|на Замкавай гары]], належыць да тыпу [[валынскія вежы|валынскіх]]<ref>Ткачев М. А. Работа отряда по изученню военного зодчества Белоруссии // АО 1973 г. М., 1974. С. 382.</ref>. Дрэвазямляная канструкцыя характэрная для шэрагу гарадоў на тэрыторыі Беларусі ([[Пінск]], [[Давыд-Гарадок]]), а таксама з’яўляецца тыповый для гарадоў [[Валынь|Валыні]] i [[Галіцкая зямля|Галіцкай зямлі]], дзе яна зафіксавана ў помніках пачынаючы з канца [[1 тысячагоддзе|1 тысячагоддзя]]<ref name="kamunikat"/>. == Даследаванне == [[Культурны слой]] на ўзвышшы Малы Замак быў адкрыты ў [[1956]] г. у Навагрудку падчас археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага аддзялення Iнстітута гісторыі матэрыяльнай культуры<ref>Гуревич Ф. Д. К истории древнего Новогрудка. Smіatowіt. Warszawa, 1962, XXІV. C. 558—559, 564.</ref>. У насельніцтва, якое засяляла наваградскія ўзвышшы, была ўжо добра сфарміраваная культура. Рэшткі домабудаўніцтва на Малым Замку дазваляюць меркаваць, што там пераважалі наземныя [[зруб]]ныя пабудовы, хаця сустракаліся i заглыбленыя. Сярод [[кераміка|керамікі]] пераважалі [[гаршчок|гаршкі]] з адагнутым [[венчык]]ам, частка якіх была толькі ў верхняй частцы абточана на [[ганчарны круг|ганчарным крузе]]. Сярод шматлікіх знаходак ляпнога [[посуд]]у цікавыя фрагменты тоўстасценных [[патэльня]]ў, якія служылі навершам [[печ]]аў<ref>Малевская М. В. Некоторые исторические связи Новогрудка в X в. (По материалам керамики) // КСИА. — 1972. — Вып. 129. — С. 14-20; ДН. С. 14-15.</ref>. Сярод раннекружальнага посуду на Малым Замку знойдзены таксама некаторыя формы [[пацеркі|пацерак]], у тым ліку [[мазаіка|мазаічныя]] [[пранізкі]], якія датуюцца IX-X стст.<ref name="kamunikat">{{Cite web |url=http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |author=Ф. Д. Гурэвіч |title=ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК) |access-date=9 лютага 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> У матэрыялах ранняга паселішча на Малым Замку адбіліся заняткі жыхароў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] i разнастайнымі [[промыслы беларусаў|промысламі]], а таксама дамашняй вытворчасцю. Аб апошнім сведчаць шматлікія гліняныя i больш рэдкія каменныя [[прасліца|прасліцы]], касцяныя прылады i іншыя знаходкі<ref name="kamunikat"/>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf Ф. Д. Гурэвіч. ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{Славутасці Навагрудка}} [[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] 6thwa8jr0hxjsuechgmj80s7n4l6ghr 5127158 5127157 2026-04-16T09:30:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Даследаванне */ 5127158 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Малы Замак |Нацыянальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Беларусь |Рэгіён = Гродзенская вобласць |Раён = |НП = Навагрудак |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Навагрудскае ўзвышша |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 316—317 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = <!-- у м --> |Першае ўзыходжанне = }} '''Малы Замак''' — [[узвышша]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], летапісны «[[вакольны горад]]». == Апісанне == Узвышша размешчана на захад ад Замкавай гары. Малы замак і Замкавая гара цяпер маюць аднолькавую вышыню, якая складае 316—317 м над узроўнем [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] на Малым замку і 316,5 м на Замкавай гары, але плошча Малога замка амаль у тры разы большая. Першапачаткова пляцоўка будучага Малога замка была вышэйшая за астатнія ўзгоркі. Самы высокі яе пункт (315 м) знаходзіўся ў цэнтральнай частцы<ref name="beldumka"/>. [[Файл:Навагрудак. Краявід.jpg|міні|злева|Краявід з Малога замка]] На думку гісторыкаў [[Таццяна Бубенка|Таццяны Бубенка]] і [[Андрэй Мяцельскі|Андрэя Мяцельскага]], Замкавая гара і Малы замак Навагрудка першапачаткова ўяўлялі сабой адзінае плато квадратнай формы з бакамі прыкладна 180х180 м (каля 3,6 [[га]]). Не раней за [[XIII]] стагоддзе быў выкапаны [[Роў (фартыфікацыя)|роў]], які падзяліў некалі адзінае [[Замкавае ўзвышша]] на дзве часткі. Зборны план пабудоў Малога замка дазваляе сцвярджаць, што на мяжы [[XII]]—[[XIII]] стагоддзяў роў паміж Замкавай гарой і Малым замкам яшчэ не існаваў, і яны ўяўлялі сабой адзіную пляцоўку, на якой і ўзнік [[дзяцінец]] Новагародка<ref name="beldumka"/>. На тэрыторыі Малога замка археолагамі была выяўлена ўнікальная для тагачаснай Беларусі грамадзянская мураваная пабудова — вялікі дом (паводле [[Ф. Д. Гурэвіч]] — «павалуша»), датаваны другой чвэрцю XII&nbsp;стагоддзя. Яго атынкаваныя сцены былі ўпрыгожаны фрэскамі з жыційнымі сцэнамі, верагодна, з [[Барыс і Глеб |Барыса-Глебскага цыкла]], выкананымі ў той жа мастацкай стылістыцы і такімі ж фарбамі, як і ў [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Праабражэнскай царкве]] ў Полацку. Паводле альтэрнатыўнай версіі даследчыкаў [[Т. С. Бубенька|Т. Бубенькі]] і [[А. Мяцельскі|А. Мяцельскага]], у гэтым будынку магла размяшчацца княжацкая рэзідэнцыя{{sfn|Барэйша|2024|с=28-30}}. == Гісторыя == [[Ф. Д. Гурэвіч]] усталявала, што першапачатковае паселішча ў Навагрудку ўзнікае на Малым замку. Найбольш раннія матэрыялы тут прадстаўлены знаходкамі лімонападобных пацерак, аднабаковымі [[Расчоска|грабянямі]], [[Ключ (інструмент)|ключом]] тыпу «А», [[бронза]]вымі пласціністымі [[пярсцёнак|пярсцёнкамі]], [[кераміка]]й, характэрнай для Х-ХІ стагоддзяў<ref name="beldumka"/>. Малы Замак быў заселены як па краях, так i ў цэнтры, у той час як Замкавая гара напачатку засялялася толькі па краях пляцоўкі<ref name="kamunikat"/>. З канца [[X]] да канца [[XI ст.]] на Малым Замку пераважала свободная забудова<ref name="kamunikat"/>. Прычынай ранняга засялення гэтага ўчастка стала дамінантнае становішча заходняй часткі Замкавага ўзвышша (Малога замка)<ref name="beldumka">[http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_567139.pdf Основание Новоугородка: гипотезы и реальность]</ref>. У другой палове [[XI ст.]] на паселішчы Замкавай гары насыпалі вал, які ператварыў яе ў [[дзяцінец]], а Малы Замак i суседняе [[Барысаглебскае ўзвышша|ўзвышша]] сталі [[пасад]]амі<ref name="kamunikat"/>. Верагодна, у гэты час пляцоўка, агароджаная валам, служыла як крэпасць i сховішча для жыхароў пасадаў<ref name="kamunikat"/>. Пляцоўка Малога Замка заставалася неўмацаванай да пачатку [[XII]] ст<ref name="kamunikat"/>. З узвядзеннем вала на Малым Замку ў пачатку [[XII стагоддзе|XII ст.]] жыхары ствараюць другую лінію абарончых збудаванняў, i фарміруецца вакольны горад Навагрудка. У [[XIII ст.]] каля падножжа Замкавай гары быў насыпаны [[Вал (фартыфікацыя)|вал]], а ў [[XIV]] ст. ён быў падоўжаны, агароджваючы таксама Малы Замак. Гэты вал складаўся з [[пясок|пяску]] i [[гліна|гліны]] шчыльнай структуры<ref name="kamunikat"/>. Замкавую гару ад Малога Замка аддзяляў вырыты роў, які запаўняла вада. Паведамляючы аб паходзе [[Леў Данілавіч|Льва Данілавіча]] пад [[1274]] г. на Новагародак, летапісец пісаў: «паря идяшеть съ истоковъ текоущихъ из горъ, занеморозе бяхоуть велице». Гэты пар ішоў ад вады, якая сцякала з гары i запаўняла роў<ref>Ткачоў М. А. Абароннае дойлідства… С. 21.</ref>. Вал на Малым Замку [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|Ткачоў]] характэрызаваў як дрэваземляное ўмацаванне. У заходняй частцы вала адкрыты рэшткі ахоўнай вежы, складзенай з каменю i цэглы. Гэтая вежа, як i [[Новагародская вежа|на Замкавай гары]], належыць да тыпу [[валынскія вежы|валынскіх]]<ref>Ткачев М. А. Работа отряда по изученню военного зодчества Белоруссии // АО 1973 г. М., 1974. С. 382.</ref>. Дрэвазямляная канструкцыя характэрная для шэрагу гарадоў на тэрыторыі Беларусі ([[Пінск]], [[Давыд-Гарадок]]), а таксама з’яўляецца тыповый для гарадоў [[Валынь|Валыні]] i [[Галіцкая зямля|Галіцкай зямлі]], дзе яна зафіксавана ў помніках пачынаючы з канца [[1 тысячагоддзе|1 тысячагоддзя]]<ref name="kamunikat"/>. == Даследаванне == [[Культурны слой]] на ўзвышшы Малы Замак быў адкрыты ў [[1956]] г. у Навагрудку падчас археалагічнай экспедыцыі Ленінградскага аддзялення Iнстітута гісторыі матэрыяльнай культуры<ref>Гуревич Ф. Д. К истории древнего Новогрудка. Smіatowіt. Warszawa, 1962, XXІV. C. 558—559, 564.</ref>. У насельніцтва, якое засяляла наваградскія ўзвышшы, была ўжо добра сфарміраваная культура. Рэшткі домабудаўніцтва на Малым Замку дазваляюць меркаваць, што там пераважалі наземныя [[зруб]]ныя пабудовы, хаця сустракаліся i заглыбленыя. Сярод [[кераміка|керамікі]] пераважалі [[гаршчок|гаршкі]] з адагнутым [[венчык]]ам, частка якіх была толькі ў верхняй частцы абточана на [[ганчарны круг|ганчарным крузе]]. Сярод шматлікіх знаходак ляпнога [[посуд]]у цікавыя фрагменты тоўстасценных [[патэльня]]ў, якія служылі навершам [[печ]]аў<ref>Малевская М. В. Некоторые исторические связи Новогрудка в X в. (По материалам керамики) // КСИА. — 1972. — Вып. 129. — С. 14-20; ДН. С. 14-15.</ref>. Сярод раннекружальнага посуду на Малым Замку знойдзены таксама некаторыя формы [[пацеркі|пацерак]], у тым ліку [[мазаіка|мазаічныя]] [[пранізкі]], якія датуюцца IX-X стст.<ref name="kamunikat">{{Cite web |url=http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |author=Ф. Д. Гурэвіч |title=ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК) |access-date=9 лютага 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> У матэрыялах ранняга паселішча на Малым Замку адбіліся заняткі жыхароў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]] i разнастайнымі [[промыслы беларусаў|промысламі]], а таксама дамашняй вытворчасцю. Аб апошнім сведчаць шматлікія гліняныя i больш рэдкія каменныя [[прасліца|прасліцы]], касцяныя прылады i іншыя знаходкі<ref name="kamunikat"/>. Падчас шматгадовых раскопак пад кіраўніцтвам Ф. Д. Гурэвіч на Малым замку быў даследаваны фенаменальна багаты цэнтральны квартал, які яна інтэрпрэтавала як арганізаваную рамесную карпарацыю (гісторык А. Куза лічыў яго кварталам вотчыннага баярскага рамяства). У гэтым квартале быў выяўлены ў тым ліку дом галавы гільдыі{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Акрамя таго, падчас археалагічных даследаванняў 1960—1961 гадоў у мураванай пабудове першай паловы — 70-х гадоў XIII&nbsp;стагоддзя быў знойдзены ўнікальны абцугападобны жалезны інструмент — [[пламбіратар]] ([[булацырый]]), прызначаны для вырабу малафарматных свінцовых пячатак («малых сфрагісаў»). Гэтая знаходка, якая захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]], пацвярджае факт існавання ўласнага эмісійнага цэнтра свінцовых пломб у старажытным Навагрудку{{sfn|Барэйша|2024|с=16-19, 57}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf Ф. Д. Гурэвіч. ЛЕТАПIСНЫ НОВГОРОДОК (СТАРАЖЫТНАРУСКI НАВАГРАДАК)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022726/http://pdf.kamunikat.org/3328-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{Славутасці Навагрудка}} [[Катэгорыя:Геаграфія Навагрудка]] [[Катэгорыя:Гісторыя Навагрудка]] [[Катэгорыя:Узгоркі Беларусі]] 797d7mkvnudaiblt7xh7qpmm0leztui 1 226398 5126844 1939068 2026-04-15T13:30:35Z Jaŭhien 59102 Jaŭhien перанёс старонку [[Размовы:Запазычаныя словы]] у [[Размовы:Запазычанне]]: Уніфікацыя назваў: Назва ў адзіночным ліку. Фіксуецца ў "Культуры Беларусі". 1939068 wikitext text/x-wiki 1. Наяўнасць у слове літары Ф. Прыклады: фарба, шафа, фасоля, Фёдар 2. Пачатковая літара Э, О і непрыставачнае А. Прыклады: эра, Эма, опера, атака 3. Спалучэнне ГЕ, КЕ, ХЕ ў корані. Прыклады: агент, схема, Яўген 4. Спалучэнні БЮ, ВЮ, КЮ, МЮ, ЛЮ, ФЮ ў корані. Прыклады: бюро, рэвю, кювет, капюшон 5. Спалучэнні двух галосных у корані. Прыклады: аул, ідэал, дуэт, гуаш 6. Цвёрдасць зычных Д і Т у спалучэннях ДЭ, ТЭ, ДЫ, ТЫ. Прыклады: дэтэктыў, дыван, дысцыпліна, медыцына, Адэса, тыгр 7. Прыстаўкі А-, АНТ(Ы)-, АРХІ-, КОНТР-, РЭ-, ДЭ-, ДЫС-, АМФІ-. Прыклады: амфітэатр, антыцыклон 8. Суфіксы –ІЗМ- (-ЫЗМ-), -ІСТ- (-ЫСТ-), -ІР- (-ЫР-) і інш. Прыклады: арганізм, капіраваць fi3l9vmjms36jdaqu9lnsjnxcn44zat 0 228065 5126883 5106018 2026-04-15T16:51:39Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5126883 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Масаляны |краіна = Беларусь |плошча = |вышыня = 122 |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1511 |паштовы індэкс = 231788 |аўтамабільны код = 4 |выява = Masalany. Масаляны (N. Orda, 24.06.1861-77).jpg | подпіс = Масаляны на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]] |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Алекшыцкі |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 21 |lat_sec = 18 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 02 |lon_sec = 06 }} '''Масаля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Masaliany}}, {{lang-ru|Масоляны}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алекшыцкі сельсавет|Алекшыцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама фіксавалася свіслацкае прозвішча Масаловіч. Было [[Германішкі (Воранаўскі раён)|германішскае]] Масаль.Ёсць латышскае ''Masals'', літоўскае ''Masalis.''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-9XN9?i=362&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69S4-V?i=282&cc=4166194&cat=1059116</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/640242</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=eba7c3128119258c6361db22a139dded</ref> == Гісторыя == У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах]] заснавана ў 1853 годзе. У 1919—1939 гады ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У [[1919]]—[[1922]] — цэнтр [[Гміна Масаляны|гміны]] ў [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. Наступствам [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]] і нападу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Польшчу занята савецкімі войскамі. 18 верасня 1939 года ў маёнтку Масаляны з'явілася група беларускіх камуністаў і бандытаў, якой кіраваў Язеп Гаўрылюк, з мэтай забойства ўладальніка маёнтку, ардыната Яна Біспінга, а таксама рабунку каштоўнасцей з маёнтку. Мясцовыя жыхары аднак папяредзілі пана пра небяспеку ад савецкіх бандаў, дзякуй чаму яму і яго сям'і атрымалася збегчы мінулай ночы. Жыхары Масалянаў сфарміравалі вясковы камітэт, які забяспечыў маёнтак і прымусіў банду Гаўрылюка хутка з'ехаць<ref>Marek Wierzbicki: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, ss. 84-85, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2</ref>. 2 лістапада 1939 года вёска апынулася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 23 сакавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, пасля — у складзе Алекшыцкага сельсавета. З 1991 года ў складзе незалежнай [[Беларусь|Беларусі]]. == Насельніцтва == == Інфраструктура == == Славутасці == * Капліца Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі * [[Царква Раства Багародзіцы (Масаляны)|Царква Раства Божай Маці]] * [[Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)|Палац Біспінгаў]] === Заказнік, помнік прыроды === * Батанічны помнік прыроды мясцовага значэння «Старадаўняя паркавая сядзіба «Масаляны» (у 15,0 км на паўночны ўсход ад г. п. [[Вялікая Бераставіца]], заходняя ўскраіна аг. Масаляны). == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Летка]] ([[1935]]—[[1999]]) — беларускі паэт. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Masalany}} * [http://radzima.org/be/miesca/masalyany.html Вёска Масаляны на сайце Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/massolyany/index.htm}} {{Алекшыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Масаляны| ]] ojdiiba4cpsttq10mnzucwtkbedgtid 5126884 5126883 2026-04-15T16:55:59Z JerzyKundrat 174 5126884 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Масаляны |выява = Масаляны. Царква Раства Багародзіцы.jpg |подпіс = Царква Раства Багародзіцы |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Алекшыцкі }} '''Масаля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Masaliany}}, {{lang-ru|Масоляны}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алекшыцкі сельсавет|Алекшыцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама фіксавалася свіслацкае прозвішча Масаловіч. Было [[Германішкі (Воранаўскі раён)|германішскае]] Масаль. Ёсць латышскае ''Masals'', літоўскае ''Masalis.''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-9XN9?i=362&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69S4-V?i=282&cc=4166194&cat=1059116</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/640242</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=eba7c3128119258c6361db22a139dded</ref> == Гісторыя == У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. [[Файл:Masalany. Масаляны (N. Orda, 24.06.1861-77).jpg|thumb|left|Масаляны на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах]] заснавана ў 1853 годзе. У 1919—1939 гады ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У 1919—1922 — цэнтр [[Гміна Масаляны|гміны]] ў [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. Наступствам [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]] і нападу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Польшчу занята савецкімі войскамі. 18 верасня 1939 года ў маёнтку Масаляны з’явілася група беларускіх камуністаў і бандытаў, якой кіраваў Язеп Гаўрылюк, з мэтай забойства ўладальніка маёнтку, ардыната Яна Біспінга, а таксама рабунку каштоўнасцей з маёнтку. Мясцовыя жыхары аднак папяредзілі пана пра небяспеку ад савецкіх бандаў, дзякуй чаму яму і яго сям’і атрымалася збегчы мінулай ночы. Жыхары Масалянаў сфарміравалі вясковы камітэт, які забяспечыў маёнтак і прымусіў банду Гаўрылюка хутка з’ехаць<ref>Marek Wierzbicki: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, ss. 84-85, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2</ref>. 2 лістапада 1939 года вёска апынулася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 23 сакавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, пасля — у складзе Алекшыцкага сельсавета. З 1991 года ў складзе незалежнай [[Беларусь|Беларусі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Капліца Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі * [[Царква Раства Багародзіцы (Масаляны)|Царква Раства Божай Маці]] * [[Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)|Палац Біспінгаў]] * Батанічны помнік прыроды мясцовага значэння "Старадаўняя паркавая сядзіба «Масаляны» (у 15,0 км на паўночны ўсход ад г. п. [[Вялікая Бераставіца]], заходняя ўскраіна аг. Масаляны). == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Летка]] (1935—1999) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Masalany}} * [http://radzima.org/be/miesca/masalyany.html Вёска Масаляны на сайце Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/massolyany/index.htm}} {{Алекшыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Масаляны| ]] lcdubstd3d8i9fyclo9an0z68dl7sqd 5126885 5126884 2026-04-15T16:56:29Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5126885 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Масаляны |выява = Масаляны. Царква Раства Багародзіцы.jpg |подпіс = Царква Раства Багародзіцы |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Алекшыцкі }} '''Масаля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Masaliany}}, {{lang-ru|Масоляны}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алекшыцкі сельсавет|Алекшыцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама фіксавалася свіслацкае прозвішча Масаловіч. Было [[Германішкі (Воранаўскі раён)|германішскае]] Масаль. Ёсць латышскае ''Masals'', літоўскае ''Masalis.''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-9XN9?i=362&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69S4-V?i=282&cc=4166194&cat=1059116</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/640242</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=eba7c3128119258c6361db22a139dded</ref> == Гісторыя == У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. [[Файл:Masalany. Масаляны (N. Orda, 24.06.1861-77).jpg|thumb|left|Масаляны на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах]] заснавана ў 1853 годзе. У 1919—1939 гады ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У 1919—1922 — цэнтр [[Гміна Масаляны|гміны]] ў [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. Наступствам [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]] і нападу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Польшчу занята савецкімі войскамі. 18 верасня 1939 года ў маёнтку Масаляны з’явілася група беларускіх камуністаў і бандытаў, якой кіраваў Язеп Гаўрылюк, з мэтай забойства ўладальніка маёнтку, ардыната Яна Біспінга, а таксама рабунку каштоўнасцей з маёнтку. Мясцовыя жыхары аднак папяредзілі пана пра небяспеку ад савецкіх бандаў, дзякуй чаму яму і яго сям’і атрымалася збегчы мінулай ночы. Жыхары Масалянаў сфарміравалі вясковы камітэт, які забяспечыў маёнтак і прымусіў банду Гаўрылюка хутка з’ехаць<ref>Marek Wierzbicki: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, ss. 84-85, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2</ref>. 2 лістапада 1939 года вёска апынулася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 23 сакавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, пасля — у складзе Алекшыцкага сельсавета. З 1991 года ў складзе незалежнай [[Беларусь|Беларусі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Капліца Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі * [[Царква Раства Багародзіцы (Масаляны)|Царква Раства Божай Маці]] * [[Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)|Палац Біспінгаў]] * Батанічны помнік прыроды мясцовага значэння «Старадаўняя паркавая сядзіба „Масаляны“» (у 15,0 км на паўночны ўсход ад г. п. [[Вялікая Бераставіца]], заходняя ўскраіна аг. Масаляны). == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Летка]] (1935—1999) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Masalany}} * [http://radzima.org/be/miesca/masalyany.html Вёска Масаляны на сайце Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/massolyany/index.htm}} {{Алекшыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Масаляны| ]] mo74o9apo93duom2bx4ddgssqqo5seg 5126886 5126885 2026-04-15T16:57:04Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5126886 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Масаляны |выява = Масаляны. Царква Раства Багародзіцы.jpg |подпіс = Царква Раства Багародзіцы |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Алекшыцкі }} '''Масаля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Masaliany}}, {{lang-ru|Масоляны}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алекшыцкі сельсавет|Алекшыцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама фіксавалася свіслацкае прозвішча Масаловіч. Было [[Германішкі (Воранаўскі раён)|германішскае]] Масаль. Ёсць латышскае ''Masals'', літоўскае ''Masalis.''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-9XN9?i=362&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69S4-V?i=282&cc=4166194&cat=1059116</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/640242</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=eba7c3128119258c6361db22a139dded</ref> == Гісторыя == У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. [[Файл:Masalany. Масаляны (N. Orda, 24.06.1861-77).jpg|thumb|left|Масаляны на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах]] заснавана ў 1853 годзе. У 1919—1939 гады ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У 1919—1922 — цэнтр [[Гміна Масаляны|гміны]] ў [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. Наступствам [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]] і нападу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Польшчу занята савецкімі войскамі. 18 верасня 1939 года ў маёнтку Масаляны з’явілася група беларускіх камуністаў і бандытаў, якой кіраваў Язеп Гаўрылюк, з мэтай забойства ўладальніка маёнтку, ардыната Яна Біспінга, а таксама рабунку каштоўнасцей з маёнтку. Мясцовыя жыхары аднак папяредзілі пана пра небяспеку ад савецкіх бандаў, дзякуй чаму яму і яго сям’і атрымалася збегчы мінулай ночы. Жыхары Масалянаў сфарміравалі вясковы камітэт, які забяспечыў маёнтак і прымусіў банду Гаўрылюка хутка з’ехаць<ref>Marek Wierzbicki: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, ss. 84-85, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2</ref>. 2 лістапада 1939 года вёска апынулася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 23 сакавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, пасля — у складзе Алекшыцкага сельсавета. З 1991 года ў складзе незалежнай [[Беларусь|Беларусі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Капліца Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі. * [[Царква Раства Багародзіцы (Масаляны)|Царква Раства Божай Маці]]. * [[Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)|Палац Біспінгаў]]. * Батанічны помнік прыроды мясцовага значэння «Старадаўняя паркавая сядзіба „Масаляны“» (заходняя ўскраіна аг. Масаляны). == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Летка]] (1935—1999) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Masalany}} * [http://radzima.org/be/miesca/masalyany.html Вёска Масаляны на сайце Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/massolyany/index.htm}} {{Алекшыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Масаляны| ]] spvk0bak23r3q22cep3b9i6bapyvmeb 5126887 5126886 2026-04-15T16:57:14Z JerzyKundrat 174 5126887 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Масаляны |выява = Масаляны. Царква Раства Багародзіцы.jpg |подпіс = Царква Раства Багародзіцы |вобласць = Гродзенская |раён = Бераставіцкі |сельсавет = Алекшыцкі }} '''Масаля́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Masaliany}}, {{lang-ru|Масоляны}}) — [[аграгарадок]] у [[Бераставіцкі раён|Бераставіцкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Алекшыцкі сельсавет|Алекшыцкага сельсавета]]. == Назва == Тут сама фіксавалася свіслацкае прозвішча Масаловіч. Было [[Германішкі (Воранаўскі раён)|германішскае]] Масаль. Ёсць латышскае ''Masals'', літоўскае ''Masalis.''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99D3-9XN9?i=362&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-69S4-V?i=282&cc=4166194&cat=1059116</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/640242</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=eba7c3128119258c6361db22a139dded</ref> == Гісторыя == У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>LVIA, f. SA, b. 1</ref>. [[Файл:Masalany. Масаляны (N. Orda, 24.06.1861-77).jpg|thumb|left|Масаляны на карціне [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах]] заснавана ў 1853 годзе. У 1919—1939 гады ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У 1919—1922 — цэнтр [[Гміна Масаляны|гміны]] ў [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзенскім павеце]] [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага ваяводства]]. Наступствам [[Пакт Молатава-Рыбентропа|пакту Молатава-Рыбентропа]] і нападу [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] на Польшчу занята савецкімі войскамі. 18 верасня 1939 года ў маёнтку Масаляны з’явілася група беларускіх камуністаў і бандытаў, якой кіраваў Язеп Гаўрылюк, з мэтай забойства ўладальніка маёнтку, ардыната Яна Біспінга, а таксама рабунку каштоўнасцей з маёнтку. Мясцовыя жыхары аднак папяредзілі пана пра небяспеку ад савецкіх бандаў, дзякуй чаму яму і яго сям’і атрымалася збегчы мінулай ночы. Жыхары Масалянаў сфарміравалі вясковы камітэт, які забяспечыў маёнтак і прымусіў банду Гаўрылюка хутка з’ехаць<ref>Marek Wierzbicki: Mordy i grabieże po 17 września 1939 roku. W: Marek Wierzbicki: Polacy i Białorusini w zaborze sowieckim. Stosunki polsko-białoruskie na ziemiach północno-wschodnich II RP pod okupacją sowiecką 1939—1941. Wyd. 2. Warszawa: Stowarzyszenie Kulturalne Fronda, 2007, ss. 84-85, seria: Biblioteka historyczna Frondy. ISBN 978-83-88747-76-2</ref>. 2 лістапада 1939 года вёска апынулася ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Да 23 сакавіка 1964 года вёска ўваходзіла ў склад [[Эйсмантаўскі сельсавет|Эйсмантаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 сакавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>, пасля — у складзе Алекшыцкага сельсавета. З 1991 года ў складзе незалежнай [[Беларусь|Беларусі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Капліца Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі * [[Царква Раства Багародзіцы (Масаляны)|Царква Раства Божай Маці]] * [[Сядзіба Біспінгаў (Масаляны)|Палац Біспінгаў]] * Батанічны помнік прыроды мясцовага значэння "Старадаўняя паркавая сядзіба «Масаляны» (у 15,0 км на паўночны ўсход ад г. п. [[Вялікая Бераставіца]], заходняя ўскраіна аг. Масаляны). == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Летка]] (1935—1999) — беларускі паэт. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:Masalany}} * [http://radzima.org/be/miesca/masalyany.html Вёска Масаляны на сайце Radzima.org] * {{ГБ|http://globustut.by/massolyany/index.htm}} {{Алекшыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Алекшыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Масаляны| ]] lcdubstd3d8i9fyclo9an0z68dl7sqd 0 249250 5127009 4909181 2026-04-15T21:51:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127009 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Вільянова}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Вільянова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Каменналогскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Вільяно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viĺjanova}}, {{lang-ru|Вильяново}}) — былы [[хутар]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Каменналогскі сельсавет|Каменналогскага сельсавета]]. Ліквідаваны ў 2012 годзе<ref>{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |title=Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22.11.2012 N 120 "Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района" |access-date=26 кастрычніка 2016 |archive-date=9 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209201528/http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 2dtd29oc60sh76u7pzgfuvesdfx10by 0 251273 5126984 5032828 2026-04-15T20:53:45Z JerzyKundrat 174 5126984 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Амбражылевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Амбражы́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ambražylievičy}}, {{lang-ru|Амбражилевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет, Дзятлаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] hzq3b21fho31ptgvgig1laits0291fc 0 251274 5126983 5032829 2026-04-15T20:53:22Z JerzyKundrat 174 5126983 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ананічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ананічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Ана́нічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ananičy}}, {{lang-ru|Ананичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет, Дзятлаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 0nldws1omfywdagskzrrz9v6cl0rnhj 0 251275 5126982 4910105 2026-04-15T20:52:59Z JerzyKundrat 174 5126982 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарадкі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Гарадкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradki}}, {{lang-ru|Городки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 2b5rh2uz5ppfhi3rrbm4durrk9wfyyc 0 251277 5126979 5032830 2026-04-15T20:51:35Z JerzyKundrat 174 5126979 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Доўбневічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''До́ўбневічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Doŭbnievičy}}, {{lang-ru|Долбневичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] hp6eanf9y17echo2o25gzaf7wxfl5di 0 251278 5126978 5106291 2026-04-15T20:50:39Z JerzyKundrat 174 5126978 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Драбавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Драбаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Drabavičy}}, {{lang-ru|Драбовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Назва == Фіксаваліся лідскія прозвішчы Драб, Драбовіч. Было [[Стоўбцы|стаўпецкае]] Драбейка. Ёсць латышскае ''Drabs''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-99FL-3DK7?i=866&cat=2325345</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PS2R-L?i=513&cat=741862</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM4-DSQP-1?i=854&cc=4158550</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/730669</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] ma3gs7f3d9fhzvilhncrwpozu0xtjey 0 251279 5126977 5106287 2026-04-15T20:49:32Z JerzyKundrat 174 5126977 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Дубароўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Дубаро́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubaroŭščyna}}, {{lang-ru|Дуборовщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Фіксавалася налібоцкае прозвішча Дубар, горадзенскае Дубаровіч, дзісенскае Дубаронак.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G98N-CHJZ?i=1010&cat=2322277</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89DF-QSML?i=72&cat=2325238</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89XW-F973-T?i=494&cat=2325332</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] iq9nd8m54d9qfdivmxmnkjmmvj5n2wj 0 251280 5126976 5032832 2026-04-15T20:49:04Z JerzyKundrat 174 5126976 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Колкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Колкі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Ко́лкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kolki}}, {{lang-ru|Колки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. Каля вёскі пачынаецца рака [[Дымарка (прыток Хітрай)]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Зноскі == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] jhup71xwhy64x8141p2iwsehs6ge7dr 0 251281 5126975 5032833 2026-04-15T20:48:45Z JerzyKundrat 174 5126975 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Куцкі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Куцкі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ку́цкі'''</ref> ({{lang-be-trans|Kucki}}, {{lang-ru|Куцки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] khgqrmfpqxwee4fuktixqo31h4terq3 0 251282 5126973 4910111 2026-04-15T20:47:33Z JerzyKundrat 174 5126973 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малая Воля |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Мала́я Во́ля'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Malaja Volia}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] f3qruwouyau30djjzjqe8hatr4lkkjk 0 251283 5126970 5032834 2026-04-15T20:46:16Z JerzyKundrat 174 5126970 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Маськаўцы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Ма́ськаўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Maśkaŭcy}}, {{lang-ru|Маськовцы}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 года акупіравана нацыстамі, якія 21 лістапада 1941 года расстралялі 2500 мірных жыхароў, вязняў [[гета ў Казлоўшчыне]]. Ахвяры пахаваны ў брацкай магіле на паўднёвай ускраіне вёскі, у 1967 годзе пастаўлены помнік. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 8s9ypvuwn7sw2t61nzqvvy2dfqvtyph 0 251284 5126969 5097666 2026-04-15T20:45:36Z JerzyKundrat 174 5126969 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Нянадавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Няна́давічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Nianadavičy}}, {{lang-ru|Ненадовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Назва == Было горадзенскае прозвішча Ненадкевіч, віленскае Ненадовіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-N3JD-Y?i=747&cat=1046002 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-JXL3?cat=1546537</ref>. У XVI ст. прозвішча Ненадовіч ("''Roman Nyenadowycz''") засведчанае на поўдні ад [[Пінск|Пінску]], у вёсцы [[:uk:Вовчиці|Воўчыцы]]<ref>Писцовая книга Пинского и Клецкого княжеств, составленная Пинским старостою Станиславом Хвальчевским в 1552-1555 г. Вильна, 1884. С. 227.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Інэса Генадзьеўна Белуш]] (нар. 1960) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 67dqzikew8mdl4uor36n67wpa8qydzi 0 251285 5126967 4657467 2026-04-15T20:44:58Z JerzyKundrat 174 5126967 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Падвялікае |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Падвялі́кае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padvialikaje}}, {{lang-ru|Подвеликое}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == На паўднёвым усходзе ад вёскі ў балоцістай мясціне мае выток рака [[Ваўчанка (прыток Шчары)]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1940—1977 гадах цэнтр [[Падвялікаўскі сельсавет|Падвялікаўскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Касцёл Маці Божай Анёльскай (Падвялікае)|Касцёл Маці Божай Анёльскай]] пабудаваны i асвечаны ў 1991 годзе. == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Мікалаевіч Іаскевіч]] (нар. 1958) — беларускі ўрач-хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (2005), [[прафесар]] (2008). == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Падвялікае| ]] m5owe43t8xbjdt4dudf4ia5ztru40ef 0 251286 5126966 4910115 2026-04-15T20:44:26Z JerzyKundrat 174 5126966 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пархуты |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Парху́ты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Parchuty}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] m9p1nn0wo81npzzsbuzamzsaiioe2n2 0 251287 5126965 5032837 2026-04-15T20:43:59Z JerzyKundrat 174 5126965 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пацавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пацавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Пацаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pacavičy}}, {{lang-ru|Пацевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] jac6x198gp47ghhhpjxb7tldz4whac9 0 251289 5126964 5032838 2026-04-15T20:43:30Z JerzyKundrat 174 5126964 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рандзілаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Рандзі́лаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Randzilaŭščyna}}, {{lang-ru|Рандиловщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Назва == З іменнай асновай ''Rand-'' літоўскае прозвішча ''Randys'', тапонім ''[[:lt:Randiškė|Randiškė]]''{{няма АК|18|05|2025}}. З утваральнікам -''il''- імёны ''Kasila, Masila'', ад якіх [[Касілы]], [[Масілавічы]]{{няма АК|18|05|2025}}. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Рандзілаўшчына)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Рандзілаўшчына| ]] 5s1vad1uz385rjvu5ggo8dqnei1orim 0 251290 5126963 5032839 2026-04-15T20:43:04Z JerzyKundrat 174 5126963 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Русакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Русакі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Русакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rusaki}}, {{lang-ru|Русаки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 8db8nul71u52cv749pllex8i10h8qg8 0 251291 5126962 5032840 2026-04-15T20:42:43Z JerzyKundrat 174 5126962 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Салавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Салавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Салаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Salavičy}}, {{lang-ru|Саловичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 1ab712k3d700xa2q5t9w4xtlht8ng6a 0 251292 5126961 5032841 2026-04-15T20:42:20Z JerzyKundrat 174 5126961 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Самойлаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Само́йлаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Samojlaŭščyna}}, {{lang-ru|Самойловщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] nsn2gxqsoyb5kxirpl6ugcnke6zwoca 0 251293 5126952 5106295 2026-04-15T20:38:30Z JerzyKundrat 174 5126952 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Скрундзі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Скрундзі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skrundzi}}, {{lang-ru|Скрунди}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Тут сама ([[Раготна]]) фіксавалася прозвішча Скрундзь. З [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўной]] было Скрундзіч. У 18 ст. засведчанае старое літоўскае ([[Кейданы]]) Скрундоўскі. Ёсць латышскае ''Skrundis''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-YWSX-Y?i=497&cat=1054941</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-C3J5-G?i=60&cat=1107447</ref><ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1424%2F1%2F1</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/659025</ref> == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] ekxl1lxl2ngno00twkny0bhjslx41sg 0 251294 5126953 5106319 2026-04-15T20:39:13Z JerzyKundrat 174 5126953 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Скрэндзевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Скрэ́ндзевічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skrendzievičy}}, {{lang-ru|Скрендевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Назва == У 18 ст. фіксавалася слонімскае прозвішча Скрэндзь. У другой палове 19 ст. - слонімскае Скрэндзеўскі.<ref>https://kolekcijos.biblioteka.vu.lt/objects/990004120321008452#00019</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-4S8M-Q?i=380&cat=1054770</ref> == Гісторыя == З 19 жніўня 1985 года да 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] 7hy9k7lao8ufysjbttxod3fdylw3nwo 0 251295 5126954 4910123 2026-04-15T20:39:39Z JerzyKundrat 174 5126954 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Смаляная Печ |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Смаляна́я Печ'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Smalianaja Pieč}}, {{lang-ru|Смоляная Печь}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] g8xddtj5feov3y62qnyjsyjxxv9dlmf 0 251296 5126956 4910124 2026-04-15T20:40:02Z JerzyKundrat 174 5126956 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Трахімавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Трахі́мавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trachimavičy}}, {{lang-ru|Трохимовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] d14ls5r3pledjjax66qdxfniotuba65 0 251297 5126957 5032843 2026-04-15T20:40:28Z JerzyKundrat 174 5126957 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Хамічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хамічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Хамі́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Хамічы́'''</ref> ({{lang-be-trans|Chamičy}}, {{lang-ru|Хомичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. З 19 жніўня 1985 года па 30 снежня 2003 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 19 жніўня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 36 (1842).</ref><ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 декабря 2003 г. № 40 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] nz93stcbsdp14wr5uueq3xbjiy094rn 0 251298 5126958 4910127 2026-04-15T20:40:45Z JerzyKundrat 174 5126958 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Чарлёнка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чарлёнка |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Чарлёнка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Чарле́нка'''</ref> ({{lang-be-trans|Čarlionka}}, {{lang-ru|Черлёнка}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. На паўднёвым усходзе ад вёскі мае вусце рака [[Ваўчанка (прыток Шчары)]]. Да [[30 снежня]] [[2003]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Дзянісаўскі сельсавет|Дзянісаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num18/d18344.html Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30.12.2003 № 40 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] l1ulgzmoknzd538e2bwu3fzkamaxgvq 0 251335 5126981 5103936 2026-04-15T20:52:34Z JerzyKundrat 174 5126981 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гярбелевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Гярбе́левічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hiarbielievičy}}, {{lang-ru|Гербелевичи}}, сустракаецца назва '''Гербелевічы'''{{sfn|БелЭн|2001}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1954—1977 гадах цэнтр [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]], да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад Гярбелевіцкага сельсавета<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Было старое лідскае прозвішча Гербель<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PS2L-D?i=509&cat=741862&lang=ru</ref>, паблізу фіксавалася [[Эйшышкі|эйшышскае]] Гэрбэлевіч<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1324%2F1%2F21</ref>. Ёсць літоўскія ''Gerbelis, Gerbelys.'' Сярод старажытных балцка-літоўскіх імёнаў бытавалі асновы ''Ger-, Bel-<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 78, 92.</ref>.'' Ёсць нямецкія прозвішчы ''Herbel, Herbell, Herbele'' — ад старажытнаверхненямецкага, старажытнасаксонскага ''heri'' «войска»<ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/10754/1 Herbel // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref><ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/173512/1 Herbell // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref><ref>[http://www.namenforschung.net/id/name/433727/1 Herbele // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]</ref>. Нямецкага паходжання ў Расіі быў дваранскі род [[:ru:Гербель|Гербель]] нямецкага паходжання (ням. ''Härbel''), яго пачынальнік прыехаў у Расію у 1719 годзе. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Міхаіл Васілевіч Радзіеўскі]] (нар. [[1936]]) — вучоны-[[эканаміст]], [[доктар эканамічных навук]], [[прафесар]]{{sfn|БелЭн|2001}}. * [[Іван Мікалаевіч Белы]] (1938—1997) — беларускі эканаміст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Радзіеўскі Міхаіл Васілевіч||219}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] r7iqasfl9xrefrmy5mq3421x91tpi0d 0 251336 5126974 4910163 2026-04-15T20:48:20Z JerzyKundrat 174 5126974 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лозкі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Лозкі |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Ло́зкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lozki}}, {{lang-ru|Лозки}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Уладзімір Аляксандравіч Сіняк]] (нар. 1967) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] ocar0la49q7xrk9jdejtaka4hcafn1s 0 251337 5126985 4910164 2026-04-15T20:54:09Z JerzyKundrat 174 5126985 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лявонавічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лявонавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Ляво́навічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liavonavičy}}, {{lang-ru|Леоновичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Пётр Аляксандравіч Скіба]] (1946—2004) — беларускі фізік, спецыяліст у галіне абсталявання і тэхналогій лазернай апрацоўкі. * [[Юрый Аляксандравіч Тарасюк]] (1913 — ?) — беларускі навуковец. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] iqfx297rhqbxzooza30bhm6mczm5ko2 0 251338 5126972 5106293 2026-04-15T20:47:02Z JerzyKundrat 174 5126972 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Малдавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Малдаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Maldavičy}}, {{lang-ru|Молдовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Малдавіцкі сельсавет|Малдавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. Да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == З гэтага рэгіёну ([[Моўчадзь (вёска)|Моўчадзь]]) фіксавалася прозвішча Малдоўскі. Было [[Гервяты|гервяцкае]] Малдзіс, [[Відзы|відзаўскае]] Мальдоўскі. Ёсць літоўскія ''Maldis, Maldaitis, Maldeikis''.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-B3PL-K?i=778&cat=2356543&lang=pl</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-6QHT-G?i=170&cat=834953</ref><ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-63FB-L?i=665</ref><ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=d613e01941e181ae51791a55a683e488</ref> Аснова ''Mald''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 110.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] b3px5g8ed91n7k7j118v9uyjix2mrn5 0 251341 5126960 5099781 2026-04-15T20:41:55Z JerzyKundrat 174 5126960 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сверплевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Све́рплевічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Svierplievičy}}, {{lang-ru|Сверплевичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == Ёсць сучаснае літоўскае прозвішча ''Sverplys''<ref>https://www.spauda2.org/laisve/archive/1983/1983-07-29-LAISVE.pdf</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] b8xanymepa83lwn552zf9lyw12hygna 0 251342 5126959 5106289 2026-04-15T20:41:19Z JerzyKundrat 174 5126959 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Скіпоравічы |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Казлоўшчынскі }} '''Скіпо́равічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Skiporavičy}}, {{lang-ru|Скипоровичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Казлоўшчынскага сельсавета]]. Да [[13 ліпеня]] [[2007]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Гярбелевіцкі сельсавет|Гярбелевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 «О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190405113849/http://pravo.by/pdf/2007-194/2007-194(005-016).pdf |date=5 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Назва == У гэтым жа рэгіёне ([[Плужыны]]) фіксавалася прозвішча Скіпар. Было віленскае Скіпарэвіч, старое літоўскае Скіпаровіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-B94N-5?i=987&cat=1689962</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-KWQ7-K?i=325&cat=1422084</ref><ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext/view/266699087</ref> Ёсць літоўскае, латышскае ''Skiparis''.<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa169f50ab3f82c7b5b94e827e107ea6</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/737636</ref> Было двухасноўнае балцка-літоўскае імя ''Ski-paras''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 124.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Валерый Іосіфавіч Саўко]] (нар. 1962) — беларускі палітык. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Казлоўшчынскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] tvuzkwv07m5m7jaruh5amiqaboa0zbo 0 267879 5126968 4993961 2026-04-15T20:45:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126968 wikitext text/x-wiki [[Файл:JewishGhettoPlaque Vilnius.JPG|thumb|Мемарыяльная дошка на доме па [[Вуліца Гаона|вуліцы Гаона]] 3 у Вільні адзначае месца, дзе з [[6 верасня]] па [[29 кастрычніка]] [[1941]] гады былі вароты «Малога гета», праз якія, як сказана ў тэксце, на смерць было адпраўлена звыш 11 тысяч яўрэяў. На пліце ніжэй план двух віленскіх гета]] {{coord|54|40|47|N|25|17|5|E|display=title}} '''Віленскае гета''' ({{lang-lt|Vilniaus getas}}) — адно з [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскіх гета]], учыненых нацыстамі на тэрыторыі [[Літва|Літвы]] ў перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. За два гады бытнасці, яго насельніцтва, якое складала каля 40 тысяч чалавек, было амаль цалкам знішчана. Толькі некалькім сотням вязняў гета ўдалося выратавацца, уцёкшы ў лясы і далучыўшыся да [[Савецкія партызаны ў Вялікай Айчыннай вайне|савецкіх партызанаў]] ці схаваўшыся ў спагадлівых тубыльцаў. == Гісторыя гета == [[22 чэрвеня]] [[1941]] года [[Германія]] пачала вайну супраць [[СССР]], [[24 чэрвеня]] нямецкія войскі ўступілі ў Вільню. Яўрэям было загадана насіць павязкі на рукаве з жоўтай акантоўкай і літарай ''J'', забаронена хадзіць па цэнтральных вуліцах і па ходніках. Пазней з’явілася забарона на праезд у [[грамадскі транспарт|грамадскім транспарце]], наведванне паркаў, пакупак на рынках да 11 гадзін раніцы. Ужо [[2 ліпеня]] ў горад прыбыла [[Айнзатцгрупа|айнзатцгрупа A]], якая ў цесным узаемадзеянні з літоўскай паліцыяй і мясцовымі актывістамі пачала акцыі па знішчэнні вязняў гета. Грамадзянскія асобы за кожнага злоўленага мужчыну-яўрэя мелі па 10 рублёў. У некалькіх кіламетрах ад Вільні ў лесе каля мястэчка і чыгуначнай станцыі [[Панярай]] ([[Панары]]) праводзіліся масавыя растрэлы. Да стварэння гета немцы, літоўская паліцыя і актывісты з мясцовага насельніцтва знішчылі каля 30 тысяч жыхароў Вільні яўрэйскага паходжання. [[31 жніўня]] пасля так званай «вялікай правакацыі», калі было абвешчана, што «яўрэі стралялі ў нямецкіх салдат», пачалася арганізацыя гета на тэрыторыі аднаго з кварталаў, у [[Стары горад (Вільня)|Старым горадзе]]. Пры гэтым 1—3 верасня да 10 тысяч мясцовых жыхароў яўрэйскага паходжання патрапілі ў [[Лукішкская турма|Лукішкскую турму]], былі вывезены ў Панерай і забітыя. У верасні каля 40 тысяч яўрэяў — жыхароў гораду былі сагнаны ў гета, акружанае платамі з калючага дроту. Было створана два гета: «вялікае» і «малое». У «вялікім» знаходзілася каля 30 тысяч чалавек, у «малым» — каля 10 тысяч. У кастрычніку 1941 года «малое» гета было ліквідавана. З канца 1941 года па верасень 1943 года ў гета знаходзілася каля 15 тысяч вязняў. Віленскае гета было адным з нешматлікіх, дзе акупанты дазволілі «культурнае жыццё». Працавалі тэатр, бібліятэка, школа.<ref>[http://his.1september.ru/2002/40/5.htm Нацыскі генацыд у дакументах]</ref> Але пры гэтым перыядычна праводзіліся «акцыі» ({{lang-de|Aktionen}}), падчас якіх знішчаліся жыхары. Да канца верасня [[1943]] года гета было канчаткова ліквідавана, вязні былі пераведзены ў канцлагеры ([[Вайвара, канцэнтрацыйны лагер|Вайвара]]) ў [[Эстонія|Эстоніі]], расстраляныя ў Панарах ці накіраваны ў [[лагер смерці|лагеры смерці]] ў [[Польшча|Польшчы]]. == Супраціўленне == [[Файл:Ghetto Vilinus.gif|thumb|300px|Падпольшчыкі Віленскага гета. У цэнтры стаіць Аба Коўнер]] У студзені 1942 года ў гета была створана «Аб’яднаная партызанская арганізацыя» (Fareinikte Partisaner Organizatzie), якую ўзначальвалі Іцхак Вітэнберг, Іосіф Глазман і [[Аба Коўнер]]. Яе мэтамі былі абвешчаны арганізацыя масавай самаабароны гета, сабатаж, далучэнне да партызанаў і Чырвонай арміі.<ref>[http://tumbalalaika.memo.ru/articles/artn14/n14_14p23.htm Яўрэйскі Супраціўленне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081022130032/http://tumbalalaika.memo.ru/articles/artn14/n14_14p23.htm |date=22 кастрычніка 2008 }} // Тумбалалайка № 14, студзень-сакавік 2000</ref><ref>[http://www.nationalassembly.ru/4829FD5798996/486A2DB9E6B19.html Е. Ихлов: удакладненні да артыкула Ю. Мухіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191125190127/http://www.nationalassembly.info/4829FD5798996/486A2DB9E6B19.html |date=25 лістапада 2019 }} // nationalassembly.ru</ref><ref>[http://holocaust.ioso.ru/documents/16doc.htm З закліку моладзевай арганізацыі Віленскага гета ад 1 студзеня 1942 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081217094427/http://holocaust.ioso.ru/documents/16doc.htm |date=17 снежня 2008 }} // holocaust.ioso.ru</ref> Гэтыя мэты, аднак, не былі дасягнуты, хоць удалося арганізаваць уцёкі ў лес некалькім дзясяткам чалавек<ref>[http://www1.yadvashem.org/yv/ru/education/documents/diary_43.asp «У аперацыі бралі ўдзел…» З баявога дзённіка яўрэйскага партызанскага атраду, 1943—1944 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120513223356/http://www1.yadvashem.org/yv/ru/education/documents/diary_43.asp |date=13 мая 2012 }}</ref>. {{пачатак цытаты}} Нас не павядуць, як авечак, на бойню! Яўрэйская моладзь, не давай збіць сябе са шляху. З 80 000 яўрэяў Вільні, Літоўскага Іерусаліма, засталося ўсяго 20 000. На нашых вачах аднялі нашых бацькоў, нашых братоў і сясцёр. Дзе сотні людзей, якіх забралі на працу літоўскія «хапуны»? Дзе распранутыя дагала жанчыны і дзеці, якіх адвялі ў страшную «ноч правакацыі»? Дзе яўрэі, якіх адвялі ў Судны Дзень? Дзе нашы браты з Другога гета? Усе, каго павезлі з гета, ніколі больш не вернуцца. Усе дарогі Гестапа вялі ў Панары. А Панары — гэта смерць! Тыя, хто сумняваюцца! Пазбаўцеся ад ілюзіяў! Вашыя дзеці, вашыя мужыкі і жонкі загінулі. Панары — гэта не лагер. Іх усіх забілі там. Гітлер мае намер знішчыць усіх яўрэяў Еўропы. Яўрэям Літвы наканавана стаць першымі на гэтым шляху. Не будзем жа авечкамі, пакорліва ідучымі на зарэз! Праўда, што мы слабыя і безабаронныя, але супраціўленне павінна стаць адзіным адказам ворагу! Браты! Лепш загінуць вольнымі барацьбітамі, чым выжыць з ласкі забойцаў. Супраціўцеся! Да апошняга ўздыху! {{канец цытаты|крыніца=З закліку моладзевай падпольнай арганізацыі Віленскага гета ад 1 студзеня 1942 г., першага ў акупаванай нацыстамі Еўропе, які прызываў яўрэяў да супраціву [http://his.1september.ru/2002/40/5.htm]}} {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Мінскае гета]] * [[Беластоцкае гета]] == Спасылкі == * [http://biblioteka.org.ua/book.php?id=1120010656&p=83 Сведчанні сведкі Абрама Суцкевера на Нюрнбергскім працэсе] * Э.-В. Марганавичене. [http://runet.lt/history/1098-istorija-vilnjusskogo-getto.html Віленскае гета] // Экспрэс тыдзень (перадрук на runet.lt 6 лютага 2008) * [http://jhist.org/shoa/hfond_115.htm Знішчэнне яўрэяў у Прыбалтыцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304141612/http://jhist.org/shoa/hfond_115.htm |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://jhist.org/shoa/hfond_113.htm Паўсядзённае жыццё ў гета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305010359/http://jhist.org/shoa/hfond_113.htm |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.vilnaghetto.com Chronicles of the Vilna Ghetto] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181030015519/http://www.vilnaghetto.com/ |date=30 кастрычніка 2018 }} * [http://www.holocaustcenter.org/Holocaust/resistance.shtml About the Holocaust] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060618080005/http://www.holocaustcenter.org/Holocaust/resistance.shtml |date=18 чэрвеня 2006 }} * [http://fcit.coedu.usf.edu/holocaust/gallery/p517.htm Jewish Partisan Group Near Vilna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150602063136/http://fcit.coedu.usf.edu/holocaust/gallery/p517.htm |date=2 чэрвеня 2015 }} * [http://www.juden-in-europa.de/baltikum/vilna/biographien.htm Kurzbiographien] * [http://www.holocaustsurvivors.org/cgi-bin/data.show.pl?di=record&da=photos&ke=98 Partisan Rachel Rudnitzky After Liberation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070305154755/http://www.holocaustsurvivors.org/cgi-bin/data.show.pl?di=record&da=photos&ke=98 |date=5 сакавіка 2007 }} * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Vilna3.html Partisans in Vilna] * [http://www.paperclipdesign.com/docs/cd/cd_parts.htm Partisans of Vilna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081112070248/http://www.paperclipdesign.com/docs/cd/cd_parts.htm |date=12 лістапада 2008 }} * [http://motlc.learningcenter.wiesenthal.org/gallery/pg19/pg7/pg19787.html Rozka Korczak & Abba Kovner with members of the United Partisan Organization (FPO)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070427193135/http://motlc.learningcenter.wiesenthal.org/gallery/pg19/pg7/pg19787.html |date=27 красавіка 2007 }} * [http://www.eilatgordinlevitan.com/vilna/vilna_pages/vilna_partisans.html Vilna Partisans] * [http://www.vilnaghetto.com/gallery/albums.php Архіў фатаграфій віленскага гета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110120055634/http://www.vilnaghetto.com/gallery/albums.php |date=20 студзеня 2011 }} * [[Гірш Глік]] : [http://www.berkovich-zametki.com/Nomer27/Glik1.htm Гімн яўрэйскіх партызанаў], «[[Нататкі па яўрэйскай гісторыі]]» № 27. 21 красавіка 2003 года. {{Гета}} [[Катэгорыя:Віленскае гета| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:1941 год у Вільні]] jb1ajhms7jpffocvmxxcgjtzhzmlkch 0 279655 5126945 4247660 2026-04-15T20:21:57Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5126945 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Сухоўчыцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сухоўчыцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 01|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 08|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Блеўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007977 }} '''Сухо́ўчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Suchoŭčycy}}, {{lang-ru|Суховчицы}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блеўчыцкі сельсавет|Блеўчыцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У канцы XIX стагоддзя вёска адносілася да Быстрыцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку 1930-х гадоў працавалі ветраны млын і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Сухоўчыцы|614|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1886 год — 32 двары, 265 жыхароў * 1917 год — 54 двары, 299 жыхароў * 1997 год — 33 двары, 63 жыхары == Вядомыя асобы == * [[Сяргей Нічыпаравіч Бусел]] (1901 — пасля 1939) — беларускі грамадскі дзеяч, удзельнік [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага збройнага чыну]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блеўчыцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Блеўчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] 4td2047q4199jal1j9frleo2dd8jh46 0 279683 5126938 4247687 2026-04-15T20:05:27Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5126938 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Страхіні |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 51|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 04|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бучацінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005536 }} '''Страхі́ні'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Страхі́нь, ж. (за Страхі́нню)'''</ref> ({{lang-be-trans|Strachini}}, {{lang-ru|Страхини}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бучацінскі сельсавет|Бучацінскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1997 год — 50 двароў, 75 жыхароў<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Страхіні|614|}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бучацінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бучацінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] tmltslvraeymivb20036e92ege4we27 0 279684 5126950 4247688 2026-04-15T20:35:09Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5126950 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Талмачава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Талмачава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 51|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 06|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бучацінскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243008175 }} '''Талма́чава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Талмачо́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Talmačava}}, {{lang-ru|Толмачево}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бучацінскі сельсавет|Бучацінскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя [[фальварак]] адносіўся да Вызнянскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Талмачава|614|}}</ref>. Да 8 жніўня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Чырвонаслабодскі пассавет|Чырвонаслабодскага пассавета]] [[Чырвонаслабодскі раён|Чырвонаслабодскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 8 жніўня 1959 г. Аб скасаванні некаторых раёнаў Беларускай ССР // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 9.</ref>, да 1 снежня 1959 года знаходзілася ў падпарадкаванні Капыльскага раёна, з 1 снежня 1959 года ў складзе [[Смоліцкі сельсавет|Смоліцкага сельсавета]] Капыльскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>, з 24 мая 1960 года ў Бучацінскім сельсавеце. == Насельніцтва == * Пачатак XX стагоддзя — 1 двор, 5 жыхароў * 1997 год — 39 двароў, 83 жыхары == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бучацінскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бучацінскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] fdijsvf73wqs66nql4u67z0cgvmrvsw 0 279699 5126948 4850867 2026-04-15T20:29:53Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5126948 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сцяпуры |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Sciapury_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 07|lat_sec = 34 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 58|lon_sec = 29 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005472 }} '''Сцяпу́ры'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sciapury}}, {{lang-ru|Степуры}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку 1930-х гадоў [[засценак]] уваходзіў у калгас «Шлях камуны», працавала кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Сцяпуры|614|}}</ref>. Да 23 сакавіка 1987 года вёска ўваходзіла ў склад Цімкавіцкага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 23 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>, да 28 мая 2013 года — у склад [[Вялікараёўскі сельсавет|Вялікараёўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 38 двароў, каля 200 жыхароў * 1997 год — 61 двор, 120 жыхароў == Вядомыя асобы == * [[Іван Антонавіч Бокун]] (нар. 1934) — беларускі вучоны ў галіне цеплаэнергетыкі. * [[Сяргей Анатольевіч Бяляўскі]] (нар. 1992) — беларускі мастак, цырульнік і гісторык. * [[Мечыслаў Францавіч Сцяпура]] (нар. 1947) — беларускі вучоны. Доктар сельскагаспадарчых навук. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Сцяпуры| ]] j8sucd8daqrui0qfl2l64rivux333jy 0 279750 5126941 4851859 2026-04-15T20:13:53Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5126941 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сунаі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Сунаі. Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу ”Пукава” (04).jpg |подпіс = Сядзібны дом |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 13|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 23|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Грозаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009385 }} '''Сунаі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Sunai}}, {{lang-ru|Сунаи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Пукаўскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Ільіч», па стане на 1933 год працавалі ветраны млын, воўначоска і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Сунаі|614|}}</ref>. Да 16 студзеня 1969 года вёска ўваходзіла ў склад Грозаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>, да 28 мая 2013 года — у склад [[Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён)|Камсамольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 75 двароў, каля 400 жыхароў * 1997 год — 104 двары, 216 жыхароў == Славутасці == [[Файл:Сунаі. Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу ”Пукава” (01).jpg|міні|злева|Паркавы павільён]] [[Файл:Сунаі. Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу ”Пукава” (03).jpg|міні|злева|Свіран]] * Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу «Пукава» (сярэдзіна XIX стагоддзя) — {{ГККРБ 4|613Г000178}}: ** рэшткі сада ** рэшткі сядзібнага дома ** рэшткі паркавага павільёна ** будынкі гаспадарчага двара == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/sunai/index.htm}} {{Грозаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] 2msgzz44ms8fj460nl1vl3gzmqthb95 0 293011 5126900 4242925 2026-04-15T17:28:34Z JerzyKundrat 174 5126900 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асаўніца |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Асаўні́ца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asaŭnica}}, {{lang-ru|Осовница}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Геадэзічная [[дуга Струвэ]]: пункт «Асаўніца», за 1 км на ўсход ад паўднёвай ускраіны вёскі - {{ГККРБ 4|110Д000001}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/osovnica/index.htm}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] emprcil6pdtt28s75izrlr3mstq9kt4 0 293012 5126897 4754383 2026-04-15T17:26:54Z JerzyKundrat 174 5126897 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Буса |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Бу́са'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Busa}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З 1939 года ў БССР. [[12 лістапада]] [[1957]] года ў будынку школы падчас кінасеансу адбыўся [[Пажар у вёсцы Буса|пажар, у якім загінулі 65 чалавек]]<ref>{{cite web|url= http://vb.by/society/people/derevnia_bussa_pozhar.html|title= 60 лет назад в деревне Бусса во время киносеанса сгорела школа, погибли 65 человек|publisher= Вечерний Брест|accessdate= 12.11.2017|lang= ru|archiveurl= https://web.archive.org/web/20171112201447/http://vb.by/society/people/derevnia_bussa_pozhar.html|archivedate= 12 лістапада 2017|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.kp.by/daily/24033.4/147534/|title= 50 лет назад в Беларуси случилась еще одна Хатынь|publisher= Комсомольская Правда|accessdate= 12.11.2017|lang= ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Буса (Іванаўскі раён)| ]] 7ccef4uq3es5b2vro2qmyqebjgw1ipf 0 293013 5126912 5010309 2026-04-15T17:42:03Z JerzyKundrat 174 5126912 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Моладава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Моладава |выява = Капліца-пахавальня Скірмунтаў. Моладава.jpg |подпіс = Капліца-пахавальня Скірмунтаў |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Мо́ладава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Moladava}}, {{lang-ru|Молодово}}) — [[аграгарадок]] у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == З канца XV стагоддзя Моладава было ўласнасцю роду [[Войны-Грычынавічы|Грычынаў-Войнаў]] герба «[[Трубы (герб)|Трубы]]». У 1497 годзе Мацвей Грычына атрымаў ад пінскага князя [[Фёдар Іванавіч Яраславіч|Фёдара Яраславіча]] маёнткі ў Моладаве, [[Праходы (Любэшыўскі раён)|Праходах]] і [[Варацэвічы|Варацэвічах]]. У 1540 годзе кароль [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонт Стары]] пацвердзіў маёнткі аднаму з сыноў Мацвея<ref name="fed">{{Cite web |url=http://orda.of.by/.add/gallery.php?molodovo%2Findex%2Fart%2Fsub |title=Федорук А. Т. «Старинные усадьбы Берестейщины». Минск: БелЭн, 2004. 576 страниц. ISBN 985-11-0305-5. |access-date=2022-07-16 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609093349/https://orda.of.by/.add/gallery.php?molodovo%2Findex%2Fart%2Fsub |url-status=live }}</ref> — [[Война Мацвеевіч Грычына|Войне (Барысу)]]. У 1583 годзе [[Сямён Война]] ў памяць свайго памерлага бацькі [[Война Мацвеевіч Грычына|Войны Мацвеевіча Грычыны]] заказаў [[Звон з Моладава|звон для царквы ў Моладаве]]. У 1692 годзе Элеанора Война, дачка пінскага маршалка Мацея Войны, выйшла замуж за [[Ваяводы віленскія|віленскага ваяводу]] [[Казімір Дамінік Агінскі|Казіміра Дамініка Агінскага]], маёнтак як пасаг перайшоў да роду [[Агінскія|Агінскіх]]. Апошнім уласнікам маёнтка з роду Агінскіх быў [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхал Клеафас]], які меў шмат даўгоў і ў 1792 годзе прадаў Моладава і [[Парэчча (Пінскі раён)|Парэчча]] Сымону Ігнаціевічу Скірмунту за 468 тысяч злотых<ref name="fed" /><ref name="nes">{{Cite web |url=http://orda.of.by/.lib/nesterchuk/zppb/142 |title=Несцярчук Л. М. «Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X—XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы)». Мінск: БЕЛТА, 2002. 334 страницы. ISBN 985-6302-37-4. |access-date=2017-08-22 |archive-date=2017-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170822174455/http://orda.of.by/.lib/nesterchuk/zppb/142 |url-status=live }}</ref>. У канцы XVIII стагоддзя ў Моладава пабудавана новая драўляная Спаса-Узнясенская царква, у якую з папярэдняй царквы перавезены старажытны звон 1583 года<ref name="fed" />. Калі Сымон Скірмунт набыў Моладава там быў стары палац Агінскіх. У 1795 годзе Скірмунт пачаў будаўніцтва новага палаца, адразу па будаўніцтве палічыў палац даволі сціплым і пачаў побач будаўніцтва новай параднай рэзідэнцыі ў стылі класіцызму па праекце архітэктара фон Гроса. Будаўніцтва скончылася ў 1798 годзе. Інтэр’ер упрыгожвалі партрэты Скірмунтаў, напісаныя [[Валянцін Ваньковіч|Валянцінам Ваньковічам]]. Будынак першага палаца Скірмунтаў сталі выкарыстоўваць як [[Афіцына|афіцыну]], а ў XX стагоддзі перабудавалі пад сельскагаспадарчую школу<ref name="nes" />. [[Файл:Moładaŭ, Skirmunt. Моладаў, Скірмунт (N. Orda, 11.06.1864) (2).jpg|міні|злева|Сядзіба Скірмунтаў на малюнку [[Напалеон Орда|Н. Орды]]]] У 1830 годзе [[Аляксандр Ізідар Скірмунт|Аляксандрам Сымонавічам Скірмунтам]] у Моладаве заснаваны цукровы завод, але ў 1848 годзе спыніў дзейнасць<ref name="skirmunt">{{cite web |url=https://www.pinsk-history.ru/katalog?catid=0&id=216 |title=Династия Скирмунтов. |access-date=2024-03-18}}</ref>. У 1840 годзе згарэў палац Агінскіх<ref name="nes" />. У 1905—1908 гадах паміж уязной брамай і афіцынай па праекце архітэктара [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] пабудавана фамільная капліца<ref name="збор">[http://orda.of.by/.lib/spik/br2/195 Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170822215926/http://orda.of.by/.lib/spik/br2/195 |date=22 жніўня 2017 }}. — {{Мн.}}: БелСЭ, 1990. — С. 195.</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай вайны]] сядзіба разрабавана. Перад прыходам нямецкіх войск сяляне закапалі старажытны звон на мясцовых могілках. Пасля адыходу немцаў звон адкапалі. Пасля 1920 года пачалося аднаўленне палаца<ref name="zvon">{{cite web |url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1581-2018-g-435-gadou-z-chasu-adliccya-moladauskaga-zvona-ivanaski-r-n-1583-pomnika-starazhytnabelaruskaj-gistoryi-i-kultury/1581-2018-g-435-gadou-z-chasu-adliccya-moladauskaga-zvona-ivanaski-r-n-1583-pomnika-starazhytnabelaruskaj-gistoryi-i-kultury |title=435 гадоў з часу адліцця моладаўскага звона (Іванаўскі р-н; 1583), помніка старажытнабеларускай гісторыі і культуры |author=В. В. Пай |date=2018-11-20 |publisher=Краязнаўства Берасцейшчыны |accessdate=2023-01-09 |lang=be |archive-date=2023-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230110042509/http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1581-2018-g-435-gadou-z-chasu-adliccya-moladauskaga-zvona-ivanaski-r-n-1583-pomnika-starazhytnabelaruskaj-gistoryi-i-kultury/1581-2018-g-435-gadou-z-chasu-adliccya-moladauskaga-zvona-ivanaski-r-n-1583-pomnika-starazhytnabelaruskaj-gistoryi-i-kultury |url-status=live }}</ref>. Апошнім уласнікам сядзібы быў [[Генрык Скірмунт]], які жыў там разам са сваёй сястрой Марыяй. Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] Генрык і Марыя расстраляны мясцовымі актывістамі, а палац разрабаваны. На месцы пахавання Генрыка і Марыі Скірмунтаў у 1995 годзе ўсталяваны памятны крыж<ref name="fed" />. Палац і іншыя сядзібныя пабудовы згарэлі ў 1943 годзе, у пасляваенны час разабраны на цэглу. Парк знішчаны. Засталіся толькі руіны капліцы і адзінкавыя дрэвы парку<ref name="nes" />. У 1977 годзе старажытны звон перавезлі ў [[музей старажытнабеларускай культуры]]. У 1990 годзе яго вярнулі ў Моладаўскую царкву. 21 ліпеня 1980 года ў склад Моладава ўключана вёска [[Кучавы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. У 2000-х гадах побач з драўлянай Спаса-Узнясенскай царквой пабудаваны новыя храм і званіца. Старажытны звон перанесены ў новую званіцу<ref name="zvon" />. У 2010 годзе вёска Моладава пераўтворана ў аграгарадок<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035341&q_id=9693955|title=Решение Ивановского районного Совета депутатов от 21 сентября 2010 года № 17 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов в агрогородки"|access-date=18 сакавіка 2024|archive-date=24 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224182201/https://etalonline.by/document/?regnum=d910b0035341&q_id=9693955|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Моладава. Краявіды (01).jpg|міні|Званіца пры новай царкве са звонам]] * [[Капліца-пахавальня Скірмунтаў (Моладава)|Капліца-пахавальня Скірмунтаў]] — помнік архітэктуры [[неакласіцызм]]у. Пабудавана ў 1905—1908 гадах па праекце віленскага архітэктара [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]]. {{ГККРБ 4|112Г000270}} * [[Спаса-Узнясенская царква (Моладава)|Храм Узнясення Гасподняга]] {{ГККРБ 4|113Г000271}} === Страчаная спадчына === * [[Сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў (Моладава)|Сядзібна-паркавы комплекс Скірмунтаў]] — пабудаваны ў 1798 годзе па праекце архітэктара [[Ван-Грос]]а; меў рысы стылю [[ампір]]. == Вядомыя жыхары == * [[Канстанцін Скірмунт]] * [[Генрык Скірмунт]] * [[Лідзія Іванаўна Сямешка]] (нар. 1947) — беларускі мовазнавец. * [[Пётр Іванавіч Брыгадзін]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Moladava}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/moladava.html Моладава] на сайце [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/molodovo/index.htm}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Моладава (Іванаўскі раён)| ]] aowhwa3c7qielfx49c0q113b3usu2bf 0 293014 5126910 4242928 2026-04-15T17:37:57Z JerzyKundrat 174 5126910 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Пясчанка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пясчанка |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Моладаўскі }} '''Пясча́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пяшчэ́нка'''</ref> ({{lang-be-trans|Piasčanka}}, {{lang-ru|Песчанка}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Моладаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] rf8i2479260zdtd4onxn9kvbi4t90ha 0 294090 5126992 4471385 2026-04-15T21:02:07Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126992 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Мікалаеўская царква |Арыгінальная назва = | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|113Г000342}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Вярховічы]] |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 28|lat_sec = 12.75 |lon_dir = E|lon_deg = 23|lon_min = 30|lon_sec = 38.99 |region = BY |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Канфесія = [[Беларуская праваслаўная царква]] |Епархія = Брэсцкая і Кобрынская |Благачынне = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1933 |Заканчэнне будаўніцтва = 1933 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = Saint Nicholas Orthodox church in Viarchovičy }} {{Значэнні|Свята-Мікалаеўская царква}} '''Свята-Мікалаеўская царква''' — праваслаўны [[храм]] у вёсцы [[Вярховічы]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == Гісторыя == Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. Пабудавана ў пачатку [[19 ст.]] з дрэва як касцёл, які [[1866]] — [[1868]] гг. прыстасаваны пад царкву<ref>НГАБ у г. Гродна, ф. 97, воп. 1, спр.156.</ref>. == Архітэктура == Помнік архітэктуры [[класіцызм]]у. Вырашана працяглым прамавугольным зрубам, завершаным шматграннай паўкруглай [[апсіда|апсід]]ай. Над галоўным фасадам узвышаецца [[Чацвярык (збудаванне)|чацверык]]овая [[шатровы дах|шатров]]ая вежа-[[званіца|званіц]]а. На [[вальмавы дах|вальмавым даху]] над [[алтар]]най часткай — лёгкі слуповы [[Ліхтар (архітэктура)|ліхтар]] з [[шатровы дах|шатров]]ым верхам. Галоўны ўваход аформлены 4-[[калона|калон]]ным [[порцік]]ам. Гарызантальна ашаляваныя сцены рытмічна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі. == Інтэр'ер == Плоская столь малітоўнай залы пераходзіць у зоркавае скляпенне над [[апсіда|апсід]]ай, над уваходам — [[хоры]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. - Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. - 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4 == Спасылкі == {{ГККРБ |113Г000342}} {{Commons|Category:}} * {{radzima|652}} * {{ГБ|http://globustut.by/verhovichi/index.htm#nikol}} * {{Архіварта|svjata-mikalaeuskaja-carkva-vjarhovichy}} [[Катэгорыя:Вярховічы]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Мікалая]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] ngh6fy98o2oq8zhdnr2pz5kcskk7p1g 0 301715 5127008 4796397 2026-04-15T21:49:20Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Trencheswwi2.jpg]] → [[File:The British Army on the Western Front, 1914-1918 Q4649.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 5127008 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Заходні фронт}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Заходні фронт |частка = [[Першая сусветная вайна]] |выява = The British Army on the Western Front, 1914-1918 Q4649.jpg |загаловак = Акопы на заходнім фронце |дата = [[3 жніўня]] [[1914]] — [[11 лістапада]] [[1918]] |месца = Бельгія і паўночная Францыя |вынік = Перамога [[Антанта|саюзнікаў]] |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Бельгія}}<br /> {{Сцяг|Брытанская імперыя}} [[Вялікабрытанія]] і [[Брытанская імперыя|залежныя тэрыторыі]]:<br/> * {{Сцягафікацыя|Аўстралія}}<ref>{{cite web|url=http://www.awm.gov.au/atwar/ww1.htm|title=First World War 1914—1918|publisher=Australian War Memorial|access-date=6 снежня 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501163206/http://www.awm.gov.au/atwar/ww1.asp|archive-date=1 мая 2008|url-status=dead}}</ref> * {{Сцяг|Індыя|імперыя}} [[Брытанская Індыя|Індыя]]<ref>{{cite book|author=Gordon Corrigan.|title=Sepoys in the Trenches: The Indian Corps on the Western Front 1914–15|publisher=Spellmount Ltd.|year=1999|id=1-86227-354-5}}</ref> * {{Сцяг|Канада|1868}} [[Канада]]<ref>{{cite web|url=http://www.vac-acc.gc.ca/general/sub.cfm?source=history/firstwar/vimy|title=Canada in the First World War and the Road to Vimy Ridge|publisher=Veteran Affairs Canada|datepublished=1992|access-date=6 снежня 2006|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110731121518/http://www.veterans.gc.ca/eng/sub.cfm?source=history/firstwar/vimy|archive-date=31 ліпеня 2011|url-status=dead}}</ref> * {{Сцягафікацыя|Новая Зеландыя}}<ref>{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/node/1216|title=New Zealand and the First World War — Overview|publisher=New Zealand's History Online|access-date=26 января 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410155356/http://www.nzhistory.net.nz/war/first-world-war-overview/introduction|archive-date=10 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref> * {{Сцяг|Дамініён Ньюфаўндленд}} [[Дамініён Ньюфаўндленд]]<ref>Гл.: [[:en:The Royal Newfoundland Regiment]]</ref> * {{Сцягафікацыя|ПАС|1912}}<ref>{{cite web|author=Uys I. S.|url=http://rapidttp.com/milhist/vol072iu.html|title=The South Africans at Delville Wood|publisher=The South African Military History Society|access-date=26 января 2007}}</ref> {{Сцягафікацыя|Францыя}} і [[Калоніі Францыі|залежныя тэрыторыі]]<br /> {{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}}<br /> {{Сцяг Расіі}} [[Расійская імперыя]] (з 1916):<br /> * [[Экспедыцыйны корпус Рускай арміі ў Францыі]] {{Сцягафікацыя|Партугалія}}<ref>{{cite web|author=Hugo Rodrigues.|url=http://www.first-world-war.org/portu.htm|title=Portugal in World War I|publisher=The First World War|access-date=26 студзеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929071941/http://www.first-world-war.org/portu.htm|archive-date=29 верасня 2007|url-status=dead}}</ref> (з [[1916]]) <br /> [[Файл:US flag 48 stars.svg|border|20px]] [[злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] (з [[1917]]) <br /> {{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]] (з [[1917]]) |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстра-Венгрыя}}<ref>{{cite web | url = http://www.greatwardifferent.com/Great_War/Austria_Hungary/Austria_Hungary_00.htm | title = Austria-Hungary Goes to War | publisher = The Great War in a Different Light | access-date = 3 January 2009 }}</ref> <br /> |камандзір1 = Да [[26 сакавіка]] [[1918]] года не было адзінага камандавання, з 3 красавіка - маршал [[Фердынанд Фош]] |камандзір2 = {{Сцяг|Германская імперыя}} [[Гельмут фон Мольтке (малодшы)|Гельмут фон Мольтке]] † <br /> → [[Эрых фон Фалькенхайн]] → [[Паўль фон Гіндэнбург]] і [[Эрых Людэндорф]] → Паўль фон Гіндэнбург і [[Вільгельм Гронер]] |сілы1 = '''3&nbsp;592&nbsp;242''' салдат: 1&nbsp;675&nbsp;481 французаў, 1&nbsp;166&nbsp;395 англічан, 131&nbsp;978 бельгійцаў і 618&nbsp;388 амерыканцаў пры 11&nbsp;481 лёгкіх і 8 323 цяжкіх гарматах (ліпень [[1918]]) |сілы2 = '''3&nbsp;273&nbsp;000''' салдат пры 10&nbsp;800 лёгкіх і 7 300 цяжкіх гарматах (ліпень 1918) |страты1 = Загінула і памерла ад ран <br /> 40 187 бельгійцаў <br /> 512 564 англічан <br /> 1 689 партугальцаў <br /> 1 265 124 французаў <br /> 116 708 амерыканцаў |страты2 = 1 214&nbsp;000 загінула і памерла ад ран, 968&nbsp;197 прапала без вестак або палонныя, 3&nbsp;088&nbsp; 743 паранена | Commons = Western Front theatre of World War I }} {{Тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны}} {{Заходні фронт Першай сусветнай вайны}} '''Захо́дні фронт''' — адзін з [[тэатр ваенных дзеянняў|тэатраў ваенных дзеянняў]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ([[1914]]—[[1918]]). Гэты фронт ахопліваў тэрыторыю [[Бельгія|Бельгіі]], [[Люксембург]]а, [[Эльзас-Латарынгія|Эльзаса, Латарынгіі]], рэйнскія правінцыі [[Германская імперыя|Германіі]], а таксама паўночны ўсход [[Трэцяя Рэспубліка|Францыі]]. Працягласць фронту ад ракі [[Шэльда|Шэльды]] да [[Швейцарыя|швейцарскай]] мяжы складала 480 кіламетраў, у глыбіню — 500 кіламетраў, ад [[Рэйн]]а да [[Кале]]. Заходняя частка тэатра ваенных дзеянняў уяўляла сабою [[раўніна|раўніну]] з разгалінаванай дарожнай сеткай, зручную для дзеянняў буйных вайсковых аб’яднанняў; усходняя частка пераважна горная ([[Ардэны]], [[Аргонскі лес|Аргоны]], [[Вагезы]]) абмяжоўвала свабоду манеўру войскаў. Асаблівасцю Заходняга фронту было яго прамысловае значэнне (вугальныя капальні, жалезная руда, развітая апрацоўчая прамысловасць). Пасля пачатку вайны ў 1914 годзе [[Германская імперская армія|германская армія]] пачала ўварванне ў Бельгію і [[Люксембург]], затым наступленне на [[Францыя|Францыю]], імкнучыся захапіць важныя прамысловыя рэгіёны краіны. У [[Бітва на Марне (1914)|Марнскай бітве]] германскія войскі пацярпелі паражэнне, пасля чаго абодва бакі ўмацаваліся на дасягнутых рубяжах, сфармаваўшы [[пазіцыйная вайна|пазіцыйны фронт]] ад узбярэжжа [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] да франка-швейцарскай мяжы. У 1915—1917 гадах было праведзена некалькі наступальных аперацый. У баявых дзеяннях выкарыстоўвалася цяжкая [[артылерыя]] і [[пяхота]]. Аднак сістэмы палявых умацаванняў, прымяненне [[кулямёт]]аў, калючага дроту і артылерыі наносілі сур’ёзныя страты як тым, хто нападаў, так і абаронцам. У выніку не было значных змен лініі фронту. У сваіх спробах прарваць лінію фронту абодва бакі ўжывалі новыя ваенныя тэхналогіі: [[Хімічная зброя|атрутныя газы]], [[самалёт]]ы, [[танк]]і. Нягледзячы на пазіцыйны характар праводжаных баёў, Заходні фронт меў найважнейшае значэнне для заканчэння вайны. Вырашальнае наступленне саюзнікаў увосень 1918 прывяло да паражэння германскай арміі і заканчэння Першай сусветнай вайны. == Планы бакоў і разгортванне войскаў == На 250-кіламетровым працягу франка-германскай граніцы знаходзілася сістэма французскіх крэпасцей, якія мелі вялікае стратэгічнае значэнне. Галоўнымі апорнымі пунктамі гэтай сістэмы з’яўляліся магутныя крэпасці [[Вердэн]], [[Туль]], [[Эпіналь]] і [[Бельфор]]. На захад ад гэтай лініі знаходзілася яшчэ адна паласа ўмацаванняў, у раёне [[Дыжон]]а, [[Рэймс]]а, [[Лан (горад)|Лана]]. У цэнтры краіны размяшчаўся ўмацаваны лагер [[Парыж]]а. Таксама былі яшчэ крэпасці на шляху ад Парыжа да бельгійскай граніцы, але яны былі састарэлыя і не адыгрывалі вялікай стратэгічнай ролі<ref name="Заянчкоўскі">{{Кніга: Заянчкоўскі А. М .: Першая сусветная вайна}}</ref>. Да французскіх умацаванняў на франка-германскай мяжы германскае камандаванне ставілася вельмі сур’ёзна, яшчэ ў [[1905]] годзе, [[Альфрэд фон Шліфен|Шліфен]] пісаў: {{пачатак цытаты}} Францыю варта разглядаць як вялікую крэпасць. У знадворным поясе ўмацаванняў участак Бельфор — Вердэн амаль непрыступны… {{канец цытаты}} Таксама вялікае стратэгічнае значэнне мелі бельгійскія крэпасці: [[Льеж]], [[Намюр]], [[Антверпен]]. На тэрыторыі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]] знаходзіліся крэпасці: [[Мец]], [[Страсбург]], [[Кёльн]], [[Майнц]], [[Кобленц]] і інш. Але абароннага значэння гэтыя крэпасці не мелі, паколькі з першых жа дзён вайны германскае камандаванне планавала ўварванне на тэрыторыю праціўніка<ref name = "bse-1914-18">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article087877.html|Первая мировая война 1914-1918}}</ref>. З пачаткам мабілізацыі бакі пачалі перакідаць войска ў раёны разгортвання. Германскае камандаванне разгарнула супраць Францыі 7 армій і 4 кавалерыйскія корпусы, да 5 000 гармат, усяго [[Баявы расклад Германскай Імперскай Арміі ў 1914#Заходні фронт|групоўка]] германскіх войскаў налічвала 1 600 000 чалавек. Германскае камандаванне планавала нанесці разбуральны ўдар па [[Францыя|Францыі]] праз тэрыторыю [[Бельгія|Бельгіі]]. Аднак нягледзячы на тое, што ўсё асноўная ўвага германскага камандавання было прыцягнута да ўварвання ў Бельгію, германцы рабілі ўсе захады для таго, каб не даць французскай арміі, што наступала ў Эльзас-Латарынгіі, захапіць гэты рэгіён<ref name = "Заянчкоўскі"/>. Германскім войскам процістаялі французскія, бельгійскія і [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|брытанскія]] войскі. Французская армія была разгорнута ў складзе пяці армій і аднаго кавалерыйскага корпуса, пры 4&nbsp;000 гарматах. Колькасць французскіх войскаў складала 1 300 000 чалавек. У сувязі з наступленнем германскай арміі праз тэрыторыю Бельгію на Парыж, французскаму камандаванню прыйшлося адмовіцца ад прадугледжанага перад вайной «плана № 17», які меў на мэце захоп [[Эльзас-Латарынгія|Эльзаса і Латарынгіі]]. У сувязі з гэтым канчатковыя раёны размяшчэння французскіх войскаў і іх склад у канцы жніўня значна адрозніваліся ад намечаных мабілізацыйным «[[План XVII|планам № 17]]»<ref name = "bse-1914">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article090189.html|Пограничное сражение 1914}}</ref>. Бельгійская армія была разгорнута ў складзе шасці пяхотных і адной кавалерыйскай дывізій, пры 312 гарматах. Колькасць бельгійскіх войскаў склала 117 тысяч чалавек. [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|Брытанскія войскі]] высадзіліся ў французскіх партах у складзе двух пяхотных карпусоў і адной кавалерыйскай дывізіі. Толькі да 20 жніўня англійскія войскі колькасцю 87 тысяч чалавек, пры 328 гарматах, засяродзіліся ў раёне [[горад Мабёж|Мабёж]], Ле-Като. Варта адзначыць, што ў саюзных войскаў не было адзінага камандавання, што адмоўным чынам адбівалася на дзеяннях войскаў [[Антанта|Антанты]]<ref name = "br_wwi">World War I. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Да канца разгортвання сілы бакоў колькасна былі прыблізна роўныя (1 600 000 германскіх войскаў супраць 1 562 000 войскаў саюзнікаў). Аднак стратэгічная ініцыятыва была на баку германцаў. Іх разгорнутыя войскі прадстаўлялі амаль замкнутую сканцэнтраваную сілу. Войскі ж саюзнікаў мелі няўдалае размяшчэнне. Лінія фронту французскіх войскаў загіналася ад Вердэна на паўночны захад уздоўж французска-бельгійскай мяжы і абрывалася ў Ірсана. У раёне Мабёжа разгортваліся [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|брытанскія войскі]], бельгійская армія мела свой уласны раён разгортвання<ref name = "bse-1914-18"/>. === Суадносіны сіл перад пачаткам вайны === Для рэалізацыі [[План Шліфена|плана Шліфена]] па хуткім разгроме Францыі Германія засяродзіла на мяжы з Францыяй, Бельгіяй і Люксембургам значныя ваенныя сілы: былі разгорнуты сем армій ([[1-я армія (Германская імперыя)|1-я]] — [[7-я армія (Германская імперыя)|7-я]], 86 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, да 5 тысяч гармат) колькасцю каля 1 мільёна 600 тысяч чалавек пад камандаваннем імператара [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельма II]]. <center> {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |colspan=12 style="background:#C7C7C7"|<div style='text-align: center;'>'''Кіраўнічы склад [[Германская імперская армія|Германскай імперскай арміі]] на Заходнім фронце на пачатку вайны'''</div> |- |[[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-0096, Kaiser Wilhelm II..jpg|center|100px]] |[[Файл:Helmuth Johannes Ludwig von Moltke 1914.jpg|center|100px]] |[[Файл:Alexander von Kluck.jpg|center|100px]] |[[Файл:Karl von Bülow (ca. 1916).jpg|center|100px]] |[[Файл:Max von Hausen (1846-1922).jpg|center|100px]] |[[Файл:Herzog Albrecht Portrait.jpg|center|100px]] |[[Файл:Kronprinz Wilhelm 1. Leib-Husarenregiment.jpg|center|100px]] |[[Файл:Rupprecht von Bayern.jpg|center|100px]] |[[Файл:Josias von Heeringen - Project Gutenberg eText 18334.jpg|center|100px]] |- |<div style='text-align: center;'><small>[[Вярхоўны галоўнакамандуючы]]<br />[[кайзер]]<br />[[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[Генеральны штаб Германіі|Начальнік Генеральнага штаба]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Гельмут фон Мольтке (малодшы)|Гельмут фон Мольтке]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[1-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 1-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Аляксандр фон Клюк]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[2-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 2-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Карл фон Бюлаў]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[3-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 3-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Макс фон Хаўзен]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[4-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 4-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Альбрэхт Вюртэмбергскі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[5-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 5-й арміяй]]<br />[[генерал-маёр]]<br />[[Вільгельм (Кронпрынц Германіі)|Вільгельм, Кронпрынц Германіі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[6-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 6-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Рупрэхт Баварскі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[7-я армія (Германская імперыя)|Камандуючы 7-й арміяй]]<br />[[генерал-палкоўнік]]<br />[[Ёзас фон Хеерынг]]</small></div> |} </center> Арміі саюзнікаў: * Французскія сілы налічвалі пяць армій ([[1-я армія (Францыя)|1-я]] — [[5-я армія (Францыя)|5-я]], 76 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій, больш за 4 тысяч гармат) колькасцю каля 1 мільёна 730 тысяч чалавек пад камандаваннем генерала [[Жазеф Жофр|Жазефа Жофра]]; <center> {| class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |colspan=12 style="background:#C7C7C7"|<div style='text-align: center;'>'''Кіраўнічы склад [[Узброеныя сілы Францыі|французскай арміі]] на Заходнім фронце на пачатку вайны'''</div> |- |[[Файл:Joseph Joffre.jpg|center|100px]] |[[Файл:Augustin Dubail.jpg|center|100px]] |[[Файл:Édouard de Castelnau.jpg|center|100px]] |[[Файл:Pierre RUffey.jpg|center|100px]] |[[Файл:LPDF 16 8 de Langle de Cary.jpg|center|100px]] |[[Файл:Charles Lanrezac.gif|center|100px]] |[[Файл:Albert d'Amade.jpg|center|100px]] |- |<div style='text-align: center;'><small>[[Галоўнакамандуючы]] французскай арміі<br />[[генералісімус]]<br />[[Жазэф Жак Сезар Жофр|Жазэф Жофр]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[1-я армія (Францыя)|Камандуючы 1-ай арміі]]<br />[[армейскі генерал]]<br />[[Агюст Дзюбаі]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[2-я армія (Францыя)|Камандуючы 2-ой арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Эдуар дэ Касцяльно]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[3-я армія (Францыя)|Камандуючы 3-яй арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[П'ер Руфэ]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[4-я армія (Францыя)|Камандуючы 4-ай арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Фернан Лангль дэ Кары]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>[[5-я армія (Францыя)|Камандуючы 5-ай арміі]]<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Шарль Ланрэзак]]</small></div> |<div style='text-align: center;'><small>Камандуючы групай генерала д’Амада<br />[[дывізіённы генерал]]<br />[[Альбер д'Амад]]</small></div> |} </center> * Бельгійская армія (шэсць пяхотных і адна кавалерыйская дывізія, 312 гармат) колькасцю 117 тыс. Чалавек пад камандаваннем караля [[Альберт I (кароль Бельгіі)|Альберта I]]; * [[Брытанскія экспедыцыйныя сілы (Першая сусветная вайна)|Брытанская экспедыцыйная армія]] (4 пяхотных і 1,5 кавалерыйскіх дывізіі, 328 гармат) колькасцю 87 тысяч чалавек пад камандаваннем фельдмаршала [[Джон Фрэнч|Джона Фрэнча]]<ref name = "bse-1914-18"/>. == Кампанія 1914 года: уварванне Германіі ў Бельгію і Францыю == [[Файл:Western front 1914 RU.gif|thumb|300px|Карта кампаніі 1914.]] У жніўні 1914 года пачалася рэалізацыя скарэкціраванага плана Шліфена, які прадугледжваў хуткую атаку на Францыю праз тэрыторыю Бельгіі, абыход французскай арміі з поўначы і асяроддзе яе ля мяжы з Германіяй. [[2 жніўня]] без супраціўлення быў акупаваны Люксембург. [[4 жніўня]] германскія генералы [[Аляксандр фон Клюк]] і [[Карл фон Бюлаў]] пачалі ўварванне ў Бельгію, адхіліўшую патрабаванне аб пропуску праз сваю тэрыторыю германскіх войскаў. [[Штурм Льежа|Аблога Льежа]] 5—16 жніўня была першай бітвай на тэрыторыі Бельгіі. [[Льеж]] прыкрываў пераправы праз раку Маас, таму для далейшага наступлення немцам трэба было абавязкова захапіць горад. Льеж быў добра ўмацаваны і лічыўся непрыступнай крэпасцю. Аднак нямецкія войскі ўжо [[6 жніўня]] захапілі сам горад і блакавалі крапасныя фарты. 12 жніўня немцы падвезлі асадную артылерыю, і да 13—14 жніўня галоўныя фарты Льежа ўпалі, праз горад хлынулі асноўныя патокі германскіх войскаў углыб Бельгіі, [[16 жніўня]] быў узяты апошні форт. Непрыступная крэпасць упала. [[20 жніўня]] [[1-я армія (Германская імперыя)|1-я германская армія]] ўвайшла ў [[Брусэль]], а [[2-я армія (Германская імперыя)|2-я армія]] падышла да крэпасці Намюр, і, блакаваўшы яе некалькімі дывізіямі, рушыла далей, да франка-бельгійскай мяжы. Аблога Намюра працягвалася да [[23 жніўня]]<ref>Griess, 22-24, 25-26.</ref>. Даваенны французскі «[[План XVII]]» прадугледжваў захоп [[Эльзас]]а і [[Латарынгія|Латарынгіі]]. [[7 жніўня]] пачалося наступленне [[1-я армія (Францыя)|1-й]] і [[2-я армія (Францыя)|2-й армій]] на [[Саарбург]] ў Латарынгіі і [[Мюлуз]] у Эльзасе. Французы ўварваліся на тэрыторыю Германіі, але немцы, падцягнуўшы падмацаванні, выбілі іх назад. === Пагранічная бітва === {{Галоўны артыкул|Пагранічная бітва (1914)}} Пасля захопу Бельгіі і Люксембурга германскія арміі (1-я, 2-я, [[3-я армія (Германская імперыя)|3-я]]) 20 жніўня выйшлі на паўночную мяжу Францыі, дзе натыкнуліся на французскую [[5-я армія (Францыя)|5-ю армію]] і некалькі брытанскіх дывізій. 21—25 жніўня адбылася Пагранічная бітва — серыя бітваў, галоўнымі з якіх былі [[Ардэнская аперацыя (1914)|Ардэнская]] (22—25 жніўня), [[Бітва пры Шарлеруа|Самбры-Мааская]] (21—25 жніўня) аперацыі, [[Бітва пры Монсе|аперацыя ля Монса]] (23—25 жніўня). Пагранічная бітва была адной з найбуйнейшых бітваў Першай сусветнай вайны, агульная колькасць войскаў, якія ўдзельнічалі ў ёй, перавышала 2 мільёны чалавек<ref name = "bse-1914"/><ref name = "br_wwi"/>. У Ардэнскай аперацыі 3-я і 4-я французскія арміі былі разбітыя 5-й і 4-й германскімі арміямі, у Самбры-Мааскай аперацыі і ў аперацыі ў Монса брытанцы і 5-я французская армія пацярпелі паражэнне ад [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й]], [[2-я армія (Германская імперыя)|2-й]] і [[3-я армія (Германская імперыя)|3-й]] германскіх армій. 20-22 жніўня 1-я і 2-я французскія арміі, якія пачалі 14 жніўня наступленне ў Латарынгіі, былі разбітыя [[6-я армія (Германская імперыя)|6-й]] і [[7-я армія (Германская імперыя)|7-й]] германскімі арміямі. Германскія войскі працягвалі наступ на [[Парыж]], атрымліваючы перамогі ў [[Бітва пры Ле-Като|Ле-Като]] (26 жніўня), Нэля і Пруйяра (28—29 жніўня), [[Бітва пры Сэн-Кантэне (1914)|Сэн-Кант]] і Гіза (29—30 жніўня), да 5 верасня выйшлі да ракі [[Марна (рака)|Марна]]. Тым часам французы сфарміравалі [[6-я армія (Францыя)|6-ю]] і [[9-я армія (Францыя)|9-ю]] арміі, узмацніўшы свае войскі на гэтым напрамку, а немцы ў жніўні перакінулі два корпусы ва [[Усходняя Прусія|Усходнюю Прусію]] супраць рускай арміі, якая ўварвалася ва Ўсходнюю Прусію. === Бітва на Марне === {{Асноўны артыкул|Бітва на Марне (1914)}} [[Файл:German infantry 1914 HD-SN-99-02296.JPEG|thumb|250px|Германская пяхота на маршы 7 жніўня 1914 года.]] 5—12 верасня адбылася буйная [[Бітва на Марне (1914)|бітва на Марне]]. Да гэтага моманту саюзнікі стварылі колькасную перавагу над праціўнікам (56 пяхотных і 10 кавалерыйскіх дывізій супраць 44 пяхотных і 7 кавалерыйскіх дывізій, агульная колькасць войскаў каля 2 млн чалавек). 5 верасня пачаліся баі ў раёне ракі [[Урк]], а раніцай 6 верасня 6-я французская армія перайшла ў наступ з заходняга флангу [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й германскай арміі]]. Для адбіцця атакі немцы перакінулі 1-ю армію з Марны, у выніку чаго паміж 1-й і 2-й германскімі арміямі ўтварыўся пралом, у які ўклініліся 5-я французская і брытанская арміі. 7—8 верасня на 600 [[таксі]] прыбыло падмацаванне з Парыжа (першы выпадак выкарыстання аўтамабіляў для перакідання войскаў)<ref>Marne, First Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Узнікла пагроза акружэння 2-й германскай арміі. 10 верасня пачаўся адыход германскіх войскаў на поўнач да ракі [[Эна (рака)|Эна]], якую яны перайшлі 12 верасня і, умацаваўшыся на ёй, спынілі контрнаступленне саюзнікаў да 16 верасня. === «Бег да мора» === {{Асноўны артыкул|Бег да мора}} [[Файл:French bayonet charge.jpg|thumb|200px|[[Штык]]авая атака французаў.]] Утварыўся пазіцыйны фронт ад швейцарскай мяжы да ракі [[Уаза]], аднак на захадзе заставалася свабодная тэрыторыя да Паўночнага мора. 16 верасня пачаліся тры аперацыі англа-французскіх і нямецкіх войскаў, якія атрымалі назву «Бег да мора»: 16—28 верасня спроба 2-й французскай арміі паміж рэкамі Уаза і [[Сома (рака)|Сома]]; 29 верасня — 9 кастрычніка спроба 10-й французскай арміі на рацэ [[Рака Скарп|Скарп]]; 10—15 кастрычніка спроба брытанскай арміі на рацэ [[Лее|Ліс]]<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article102967.html|«Бег к морю»}}</ref>. У ходзе аперацый абодва бакі спрабавалі абысці флангі праціўніка, але пасля ўпартых баёў пераходзілі да абароны. 20 кастрычніка — 15 лістапада германскія [[4-я армія (Германская імперыя)|4-я]] і [[6-я армія (Германская імперыя)|6-я]] арміі праводзілі наступальную аперацыю ў [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыі]] супраць англійскай і бельгійскай армій (гл.: [[Фландрская бітва]]). Войскі нанеслі ўдары ў раёне [[Іпр]]а і рэкі [[Ізер (басейн Паўночнага мора)|Ізер]]. Аперацыя пры Іпры была няўдалай, 22—24 кастрычніка немцы фарсіравалі Ізер, але па рашэнні бельгійскага камандавання былі адкрыты шлюзы на рацэ, і да 31 кастрычніка быў затоплены 12-кіламетровы раён каля вусця ракі. 30 кастрычніка пачалося новае германскае наступленне ў раёне Іпра, спыненае саюзнікамі да 3 лістапада. Баі ў Фландрыі скончыліся 15 лістапада, завяршыўшы манеўраны перыяд на Заходнім фронце. У канцы снежня адбылося [[Каляднае перамір'е]]. Вынікам кампаніі 1914 года на Заходнім фронце стаў правал германскага плана па хуткаму разгрому Францыі. == Кампанія 1915 года: пазіцыйная вайна == [[Файл:Western front 1915-16.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1915—1916 гадоў.]] У 1915 абодва бакі на Заходнім фронце перайшлі да стратэгічнай абароны, буйнамаштабных бітваў не вялося. Да пачатку 1915 англа-бельгійскія войскі знаходзіліся ў вобласці [[Артуа]], часткова на тэрыторыі Бельгіі, асноўныя французскія сілы былі сканцэнтраваны ў вобласці [[Шампань-Ардэны|Шампань]]. Немцы займалі частку тэрыторыі Францыі, прасунуўшыся ўглыб краіны да горада [[Нуаён]] (''Нуаёнскі выступ''). Згодна з планам Жофра, англа-французскія войскі павінны былі арганізаваць нападзенне з абодвух флангаў германскай групоўкі і акружыць яе<ref>Fuller, 165.</ref>. У лютым — сакавіку французы арганізавалі нападзенне ў [[Шампань-Ардэны|Шампані]], але прасунуліся толькі на 460 метраў, страціўшы 50 тысяч чалавек<ref name = "br_wwi"/>. 10 сакавіка пачалося наступленне брытанскіх сіл (чатыры дывізіі) у Артуа на вёску Неў-Шапель (гл.: [[Бітва пры Неў-Шапель]]). Пасля 35-хвіліннай [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]] пачалося хуткае прасоўванне войскаў саюзнікаў, якія праз 4 гадзіны захапілі Неў-Шапель. Аднак з-за праблем з забеспячэннем і сувяззю развіццё атакі замарудзілася, і ў немцаў атрымалася арганізаваць контратаку. 13 сакавіка наступленне было спынена, брытанцам удалося прасунуцца толькі на два кіламетры. 5—14 красавіка французскія войскі праводзілі аперацыю ў раёне [[Сэн-Міёль|Сэн-Міёля]]. === Газавая атака === {{Асноўны артыкул|Атрутныя газы ў Першай сусветнай вайне}} 22—25 красавіка адбылася другая [[Другая бітва пры Іпры|бітва пры Іпры]], падчас якой германская [[4-я армія (Германская імперыя)|4-я]] армія нанесла контратаку на Іпрскі выступ і заняла яго большую частку. 22 красавіка, у першы дзень аперацыі, пасля двухдзённай бамбардзіроўкі, немцы ўпершыню буйнамаштабна ўжылі [[хімічная зброя|хімічную зброю]] ([[хлор]]). У выніку газавай атакі на працягу некалькіх хвілін загінулі каля 6 тысяч чалавек. Праз два дні была арганізавана другая газавая атака, але эфектыўнасць яе была нізкай з-за контрзахадаў, прадпрынятых саюзнікамі ([[процівагаз]]ы і інш.). === Паветраныя баі === {{Асноўны артыкул|Авіяцыя ў Першай сусветнай вайне}} [[Файл:Fokker M5K-MG E5-15.jpg|thumb|Фота самалёта Fokker M.5K/MG «E.5/15», які першы ў гісторыі 1 ліпеня 1915 года пад кіраўніцтвам лейтэнанта [[Курт Вінтгенс|Курта Вінтгенса]] ажжыцявіў паспяховую паветраную атаку.]] На пачатку вайны [[авіяцыя]] ўжывалася для паветранай разведкі, затым самалёты сталі выкарыстоўвацца для ваенных мэтаў. 8 верасня 1914 года рускі лётчык [[Пётр Несцераў]] першы ў свеце збіў самалёт суперніка, выкарыстоўваючы таран, але пры гэтым ён загінуў. 1 красавіка 1915 года французскі пілот [[Ралан Гарос]] выкарыстаў для паветранай атакі кулямёт, размешчаны за вядучым прапелерам. 18 красавіка Гарос быў збіты, а яго самалёт быў захоплены і перададзены нідэрландскаму інжынеру [[Антоні Фокер]]у. Ён значна ўдасканаліў канструкцыю, першым ужыўшы на практыцы сінхранізатар, які дазваляў страляць з кулямёта праз дыск прапелера, калі яго лопасці не знаходзіліся на лініі агню<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article116772.html|Фоккер Антони Герман Герард}}</ref>. Распрацоўка была выкарыстаная ў [[знішчальнік]]у [[Fokker EI]] — першым хуткасным аднамесным знішчальніку з эфектыўным узбраеннем. Першая сусветная вайна дала штуршок развіццю авіяцыі: абодва бакі пачалі распрацоўку новых рухавікоў, авіяцыйных канструкцый і матэрыялаў. Сталі папулярнымі [[Лётчык-ас|лётчыкі-асы]], хоць большасць самалётаў было збіта не знішчальнікамі, а сіламі [[Cупрацьпаветраная абарона|СПА]]. Вытворчасць самалётаў расла высокімі тэмпамі: калі ў пачатку вайны Англія і Францыя мелі 186 самалётаў, Германія і Аўстра-Венгрыя — 297, то да канца вайны бакі мелі, адпаведна, 5079 і 3352 самалётаў (у 27 і ў 11 разоў больш)<ref name = "bse-1914-18"/>. У Першую сусветную немцы ўпершыню пачалі рэалізоўваць канцэпцыю далёкіх бамбардзіровак супраць стратэгічнага тылу праціўніка, выкарыстоўваючы для гэтага жорсткія дырыжаблі канструкцыі Цэпеліна і Шутэ-Ланца, якія валодалі значна большай далёкасцю і грузападымальнасцю, чым сучасныя ім аэрапланы (і былі практычна супастаўныя па хуткасці), дырыжаблі дазвалялі Германіі ажыццявіць першыя ў гісторыі стратэгічныя бамбардзіроўкі тылоў Францыі, Вялікабрытаніі і ў меншай ступені — Расіі. Хоць прамы матэрыяльны ўрон быў невялікі, бамбардзіроўкі выклікалі перабоі ў працы фабрык і заводаў (з-за паветраных трывог), якія застрашвалі насельніцтва і змушалі краіны Антанты адцягваць з фронту салдат, зеніткі і знішчальнікі для арганізацыі супрацьпаветранай абароны. === Далейшыя ваенныя дзеянні === [[Файл:Capture of Carency aftermath 1915 1.jpg|thumb|200px|left|Руіны [[Карэнсі]] пасля ўзяцця французамі.]] [[Файл:Маскировка позиции пулемёта.jpg|thumb|200px|left|Маскіроўка пазіцыі кулямёта. 1915 год.]] [[Файл:Anthony wilding, dunkirk, april 1915.jpg|200px|thumb|Брытанскі бронеаўтамабіль у [[Дзюнкерк]]у, 1915 год.]] Апошняй атакай саюзнікаў вясной 1915 была [[Другая бітва пры Артуа|бітва ў Артуа]] з мэтай захопу грады Вімі. Французская 10-я армія пасля шасцідзённай бамбардзіроўкі пачала наступленне 9 мая і прасунулася на 5 км. Аднак войскі адступілі пасля прымянення немцамі артылерыі. Да 15 мая наступленне было спынена. У верасні саюзнікі пачалі вялікае наступленне ([[Трэцяя бітва пры Артуа]]): французскіх войскаў у Шампань і брытанскіх на Лос. Французы на працягу лета вялі падрыхтоўку да будучага наступу. 22 верасня пачалася бамбардзіроўка аб’ектаў, размяшчэнне якіх было вызначана з дапамогай [[Аэрафотаздымка|аэрафотаздымкі]]. Галоўнае наступленне пачалося 25 верасня і развівалася паспяхова, нягледзячы на наяўнасць драцяных загарод і кулямётных кропак. Аднак немцы, прадбачачы гэтую атаку, узмацнілі лініі абароны і змаглі адбіць нападзенне, якое доўжылася да лістапада. 25 верасня брытанскія войскі пачалі наступленне на Лос для падтрымкі дзеянняў у Шампані. Атацы папярэднічала 4-дзённая артылерыйская бамбардзіроўка, быў выкарыстаны хлор. Для атакі былі задзейнічаны два карпусы, яшчэ два выконвалі дыверсійныя заданні ў Іпры. Падчас атакі брытанцы панеслі цяжкія страты, асабліва ад кулямётаў. Захапіўшы абмежаваную тэрыторыю, яны адступілі. 13 кастрычнікa наступленне аднавілася. У снежні 1915 замест Джона Фрэнча камандуючым брытанскімі экспедыцыйнымі войскамі стаў генерал [[Дуглас Хейг]]. == Кампанія 1916 года: абяскроўліванне войскаў == Згодна з планам начальніка Генштаба [[Эрых фон Фалькенхайн|Эрыха фон Фалькенхайна]], асноўныя ваенныя дзеянні ў 1916 годзе Германія павінна была весці з Францыяй, прымусіўшы яе капітуляваць<ref>Lyons, 141.</ref>. Былі прыняты дзве стратэгіі. Першая прадугледжвала [[Неабмежаваная падводная вайна|неабмежаванае выкарыстанне падводнага флоту]] для перакрыцця замежных паставак. Мэтай другой стратэгіі было нанясенне кропкавага ўдару па сухапутным войскам праціўніка замест буйнамаштабнага прарыву фронту. Для прычынення максімальных страт планавалася арганізаваць нападзенне на важныя стратэгічныя пазіцыі. Мэтай галоўнага ўдару быў абраны [[Вердэн]]скі выступ, які з’яўляўся апорай французскага фронту, што знаходзіўся недалёка ад мяжы з Германіяй і пагражаў германскім камунікацыям. Аперацыя планавалася з разлікам на тое, што французы з пачуцця патрыятызму будуць абараняць горад да апошняга салдата<ref name = "br_wwi"/>. === Бітва пры Вердэне === {{Асноўны артыкул|Вердэнская аперацыя}} Для правядзення аперацыі Германія на 15-кіламетровым участку фронту засяродзіла супраць 2 французскіх дывізій 6,5 дывізій. Аперацыя пачалася 21 лютага. У ходзе наступлення французы да 25 лютага страцілі амаль усе свае фарты, аднак прарыву фронту не адбылося. [[Нарачанская аперацыя]] рускіх войскаў на [[Усходні фронт Першай сусветнай вайны|Усходнім фронце]] палегчыла становішча французскіх войскаў, для забеспячэння войскаў была арганізавана «святая дарога» Бар-ле-Дзюк — Вердэн. З сакавіка галоўны ўдар германскія войскі перанеслі на левы бераг ракі, але да мая прасунуліся толькі на 6-7 км. Контратака французскіх сіл у маі не прывяла да поспеху. Дзеянні рускіх войскаў на ўсходзе і правядзенне саюзнікамі [[Бітва на Соме|аперацыі]] на рацэ [[Сома (рака)|Сома]] дазволілі французскім войскам у кастрычніку пачаць наступленне, і да канца снежня становішча ў асноўным было адноўлена. Абодва бакі панеслі ў бітве пры Вердэне велізарныя страты (каля 300 тысяч чалавек кожная), план германскага камандавання на прарыў французскага фронту не быў рэалізаваны. === Бітва на Соме === {{Асноўны артыкул|Бітва на Соме}} Увесну 1916 вялікія страты французскіх войскаў пачалі выклікаць у саюзнікаў заклапочанасць, у сувязі з чым першапачатковы план аперацыі на [[Сома (рака)|Соме]] быў зменены: галоўную ролю ў аперацыі павінны былі граць англійскія войскі. Аперацыя павінна была дапамагчы французскім і рускім войскам. 1 ліпеня, пасля тыднёвай артылерыйскай падрыхтоўкі, брытанскія дывізіі ў [[Пікардыя|Пікардыі]] пачалі наступленне на добра ўмацаваныя пазіцыі германскіх войскаў каля ракі Сома, якія падтрымліваліся пяццю французскімі дывізіямі з правага флангу. Французскія войскі дзейнічалі паспяхова, але брытанская артылерыя не аказалася досыць эфектыўнай. У першы дзень наступлення англічане панеслі самыя вялікія страты ў гісторыі брытанскай арміі (агульныя страты 57 тысяч чалавек, з якіх 21,5 тысяч загінулі і прапалі без вестак)<ref>Griess, 71-72.</ref><ref name = "br_sfb">Somme, First Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref><ref>Каментарыі А. Коліна да кнігі: Цім Рыплі. Штыкі — да бою! Штык на палях бітваў XX стагоддзя. — М.: Эксма, 2006. — С. 353.</ref>. Прааналізаваўшы паветраныя баі над Вердэнам, саюзнікі ў баях на Соме пачалі прытрымлівацца новай тактыкі, мэтай якой была поўная перавага ў паветры над праціўнікам. Неба над Сомай было ачышчана ад германскай авіяцыі, а поспех саюзнікаў выклікаў рэарганізацыю германскай авіяцыі, і абодва бакі сталі выкарыстоўваць вялікія падраздзяленні [[ВПС]] замест індывідуальных дзеянняў пілотаў<ref>Campbell, 42.</ref>. [[Файл:British infantry Morval 25 September 1916.jpg|thumb|200px|Наступленне брытанскай пяхоты каля [[Жаншы]]]] Бітва працягвалася ў ліпені — жніўні з некаторым поспехам для брытанцаў, нягледзячы на ўмацаванне германскімі войскамі лініі абароны. Да жніўня брытанскае камандаванне вырашыла перайсці ад тактыкі прарыву фронту да серыі аперацый, якія праводзяцца невялікімі воінскімі падраздзяленнямі для выпроствання лініі фронту, што было неабходна для падрыхтоўкі да масіраванай бамбардзіроўкі. 15 верасня брытанцамі ўпершыню былі ўжытыя ў баях [[танк]]і. Саюзнікі планавалі атаку з удзелам 13 брытанскіх дывізій і чатырох французскіх карпусоў. Пры падтрымцы танкаў пяхота прасунулася толькі на 3—4 кіламетры з-за нізкай эфектыўнасці і ненадзейнасці машын. У кастрычніку — лістападзе адбылася апошняя фаза аперацыі, падчас якой саюзнікі авалодалі абмежаванай тэрыторыяй цаной вялікіх страт. З-за таго, што пачаліся дажджы, 13 лістапада наступленне было спынена. Вынікам бітвы стала прасоўванне саюзных войскаў на 8 кіламетраў пры стратах 615 тысяч чалавек, немцы страцілі каля 650 тысяч чалавек<ref name = "br_sfb"/> (па іншых звестках, 792 тысячы і 538 тысяч<ref>{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article104478.html|Сомма (река во Франции)}}</ref> адпаведна — дакладныя лічбы невядомыя). Асноўная мэта аперацыі так і не была дасягнутая. ==== <center>Тэхніка і ўзбраенне саюзнікаў падчас бітвы на Соме</center> ==== <center><gallery perrow=5 widths="170px" heights="165"> Файл:British Mark I male tank Somme 25 September 1916 large.jpg|Брытанскі танк [[Mark I]] «самец» пад нумарам C-15, 25 верасня 1916. Файл:Q 045379Nieuport17.jpg|Шырока распаўсюджаны ў саюзных войсках аднамесны разведчык Nieuport 17 C1, 1916 Файл:Баня-автомобиль русской армии, подаренная французам. Нива №23-1916.jpg|[[Баня]]-аўтамабіль французскай арміі, 1916 Файл:Minerva Armored Car 1914 Model.jpg|Бельгійскі [[бронеаўтамабіль]] Мінерва, 1916 Файл:60PounderBatteryContalmaison.jpg|Фота брытанскай батарэі 60-фунтавых гармат Mk I перад бітвай на Соме, 1916. </gallery></center> === Лінія Гіндэнбурга === {{Асноўны артыкул|Лінія Гіндэнбурга}} У жніўні 1916 года начальнікам Генштаба замест Эрыха фон Фалькенхайна стаў [[Паўль фон Гіндэнбург]], [[Эрых Людэндорф]] стаў першым [[генерал-кватэрмайстар]]ам Генштаба (намеснікам начальніка). Новае ваеннае кіраўніцтва неўзабаве ўсвядоміла, што наступальныя магчымасці германскай арміі ў бітвах пры Вердэне і на Соме былі вычарпаныя. Было вырашана на Заходнім фронце перайсці ў 1917 годзе да стратэгічнай абароны. Падчас бітвы на Соме і зімой немцы абсталявалі абарончыя пазіцыі за лініяй фронту ад [[Арас]]а да [[Суасон]]а, названыя «''лініяй Гіндэнбурга''». Яна дазволіла скараціць даўжыню фронту, вызваліўшы войскі для правядзення іншых аперацый. == Кампанія 1917 года: пераход наступальнай ініцыятывы да саюзнікаў == [[Файл:Western Front 1917.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1917 года.]] У снежні 1916 галоўнакамандуючым французскай арміяй замест Жазэфа Жофра стаў [[Рабер Жорж Нівель|Рабер Нівель]], які распрацаваў новы план наступлення французскіх войскаў на Нуаёнскі выступ. Англійскі прэм’ер-міністр [[Лойд Джордж]] падтрымаў Нівеля, даручыўшы яму камандаваць англійскімі войскамі ў сумеснай аперацыі<ref name = "br_niv">Nivelle, Robert-Georges. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007).</ref>. Аб планах Нівеля стала вядома германскаму камандаванню, якое вырашыла папярэдзіць планаваную атаку, і 23 лютага пачалося адступленне германскіх войскаў на загадзя падрыхтаваную і добра ўмацаваную «лінію Гіндэнбурга», якое скончылася да 17 сакавіка. === «Неабмежаваная падводная вайна» === {{Асноўны артыкул|Вайна на моры (Першая сусветная вайна)}} Яшчэ ў 1915 году Германіяй была пачата «неабмежаваная падводная вайна», але пасля патаплення параходаў «[[Лузітанія (лайнер)|Лузітанія]]» і «Арабіка» ўзнікла небяспека ўступлення ў вайну [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], і падводную вайну сталі весці толькі супраць ваенных караблёў. У 1917 годзе па планах германскага камандавання сухапутныя войскі павінны былі перайсці да абароны, а на моры было вырашана зноў пачаць «неабмежаваную вайну» (абвешчаная 1 лютага). Яе мэтай была эканамічная блакада Вялікабрытаніі і, як следства, яе выхад з вайны на працягу паўгода, у той час як войскі ЗША маглі б граць істотную ролю на Заходнім фронце толькі праз год. 16—18 сакавіка 1917 года германскія падводныя лодкі патапілі тры амерыканскія гандлёвыя судны. Прэзідэнт ЗША [[Томас Вудра Вільсан|Вудра Вільсан]] пры падтрымцы грамадскай думкі абвясціў 6 красавіка Германіі вайну<ref name = "br_wwi"/>. Да сярэдзіны 1917 года дзеянні германскіх падводных лодак нанеслі сур’ёзны эканамічны ўрон для Вялікабрытаніі, але стварэнне сістэмы супрацьлодачнай абароны знізіла страты гандлёвага флоту, і «неабмежаваная вайна» не прынесла жаданага выніку<ref>Griess, 144-5.</ref>. === Наступленне Нівеля === {{Асноўны артыкул|Наступленне Нівеля}} Да красавіка саюзнікі для правядзення наступальнай аперацыі засяродзілі значныя ваенныя рэсурсы: 110 дывізій, звыш 11 тысяч гармат, 200 танкаў, каля 1 тысячы самалётаў<ref name = "bse_niv">{{з ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article081547.html|«Нивеля наступление» 1917}}</ref>. Агульная колькасць войскаў саюзнікаў на Заходнім фронце складала каля 3 900 000 чалавек супраць 2 500 000 германскіх войскаў<ref name = "br_wwi"/>. Нягледзячы на адыход немцаў за «лінію Гіндэнбурга», у красавіку пачалося шырокамаштабнае наступленне саюзнікаў па плану Нівеля. 9 красавіка перайшлі ў наступ брытанскія войскі ў раёне Араса (гл.: [[Бітва пры Арасе (1917)|Бітва пры Арасе, 1917]]), 12 красавіка — у Сэн-Кантэна, 16 красавіка — французскія войскі ў раёне [[Рэймс]]а, наступленне працягнулася да канца красавіка — пачатку мая. Пасля ўзяцця дзвюх ліній абароны наступленне было спынена, страты саюзнікаў склалі звыш 200 тысяч чалавек<ref name = "bse_niv"/>, з якіх 120 тысяч<ref name = "br_niv" /> — у французскіх войсках. Няўдалае наступленне падарвала маральны дух французскіх войскаў, у якіх пачаліся [[Мяцеж|мяцяжы]], якія ахапілі 54 дывізіі, 20 тысяч чалавек [[Дэзерцірства|дэзерціравалі]]<ref>Lyons, 243.</ref> Салдаты паслухаліся заклікаў да патрыятызму і пачуцця грамадзянскага абавязку і вярнуліся на абарончыя пазіцыі, але ісці ў атаку яны адмаўляліся<ref>Marshall, 292.</ref>. У самой Францыі паднялася хваля грамадскага абурэння, і 15 мая Нівеля на пасадзе галоўнакамандуючага змяніў [[Анры Філіп Петэн]]. Узімку 1916—1917 гадоў тактыка Германіі па вядзенню паветраных баёў значна змянілася, была адкрыта трэніровачная школа ў [[Валансьен]]е, у войскі паступілі новыя мадэлі самалётаў. Вынікам стала перавага Германіі над саюзнікамі ў паветраных баях, асабліва над дрэнна навучанымі брытанцамі, якія выкарыстоўвалі састарэлыя самалёты. Падчас паветранага бою над Арасам брытанцы за месяц, які ўвайшоў у гісторыю як «[[Крывавы красавік]]» ({{lang-en|«Bloody April»}}), страцілі 245 самалётаў і 316 лётчыкаў, немцы — 66 самалётаў і 114 лётчыкаў<ref>Campbell, 71.</ref>. === Далейшыя баявыя дзеянні === 7 чэрвеня пачалося наступленне брытанскіх войскаў у раёне [[Месінская бітва|Месіна]], на поўдзень ад Іпра, для вяртання тэрыторыі, страчанай падчас першай бітвы пры Іпры ў 1914 годзе. З 1915 года інжынеры пракапалі пад пазіцыямі праціўніка тунэлі і заклалі ў 21 шахту 455 тон [[аманіт]]у<ref>Wolff, Leon In Flanders Fields, Passchendaele 1917.</ref>. Праз 4 дні бамбардзіровак былі ўзарваны 19 шахт, страты немцаў склалі 10 тысяч чалавек забітымі. Адбылося яшчэ адно наступленне саюзнікаў, але выбіць праціўніка з занятых пазіцый не ўдалося. Хоць паспяховае спачатку наступленне замарудзілася на цяжкапраходнай мясцовасці, але 14 чэрвеня аперацыя завяршылася перамогай саюзнікаў. 12 ліпеня немцы ўпершыню ўжылі ў раёне Іпра новую хімічную зброю — гарчычны газ, які атрымаў назву [[іпрыт]]. Пасля іпрыт шырока ўжываўся як германскімі войскамі, так і войскамі саюзнікаў. З 25 чэрвеня ў Францыю пачалі прыбываць першыя воінскія падраздзяленні ЗША, фарміруючы [[амерыканскі экспедыцыйны корпус]]. Аднак іх уплыў на ваенныя дзеянні ў 1917 годзе — пачатку 1918 года быў нязначным з-за малой колькасці войскаў (у сакавіку 1918 года ва Францыі знаходзіліся ўсяго 85 тысяч амерыканскіх салдат, але ўжо да верасня іх колькасць дасягнула 1 200 000 чалавек)<ref name = "br_wwi"/>. 31 ліпеня — 6 лістапада ў раёне Іпра саюзнікамі праводзілася аперацыя ([[Бітва пры Пашэндэйле|Трэцяя бітва пры Іпры]]), першапачатковай мэтай якой быў прарыў праз германскі фронт да баз падводных лодак на бельгійскім узбярэжжы, але затым мэтай стала заняцце вышынь вакол Іпра для атрымання перавагі над германскай артылерыяй. [[30 кастрычніка]] цаною 16-тысячных страт саюзнікамі была захоплена вёска Пасхендале. Наступленне ўскладняла цяжкапраходная мясцовасць. Абодва бакі панеслі вялікія страты (саюзнікі — 448 тысяч, немцы — 260 тысяч), бітва стала яшчэ адным прыкладам бессэнсоўных ахвяр пры нязначнасці дасягнутых вынікаў. === Бітва пры Камбрэ === {{Асноўны артыкул|Бітва пры Камбрэ (1917)}} [[Файл:400mm Artillery Shell, France.jpg|thumb|170px|Снарад французскай цяжкай гарматы калібру 400 мм.]] 20 лістапада брытанскія войскі пачалі першую ў гісторыі масіраваную атаку з выкарыстаннем танкавых падраздзяленняў. У атацы ўдзельнічалі 324 танкі<ref name = "br_wwi"/>. Спераду на карпусах машын былі прымацаваныя [[фашына|фашыны]] для пераадолення германскіх акопаў і 4-метровых [[супрацьтанкавы роў|супрацьтанкавых равоў]]. Раптоўнасць (адсутнасць [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]]) і перавага ў сілах і сродках прывялі да хуткага развіцця атакі, брытанцы за 6 гадзін прасунуліся на такую ж адлегласць, на якую войскі прасунуліся ў аперацыі ля Іпра за 4 месяцы, прарваўшы германскую абарону і страціўшы 4 тысячы чалавек<ref>Marshall, 317.</ref>. Аднак у выніку імклівай атакі пяхота адстала, а танкі прасунуліся далёка наперад, несучы сур’ёзныя страты. 30 лістапада 2-я германская армія здзейсніла раптоўную контратаку, адкінуўшы сілы саюзнікаў на першапачатковыя межы. Нягледзячы на адбіццё атакі, танкі даказалі сваю эфектыўнасць у баі, а сама бітва паклала пачатак шырокаму прымяненню танкаў і развіццю супрацьтанкавай абароны. Хоць саюзнікі не дамагліся прарыву фронту, вынікам кампаніі 1917 года стаў крах планаў германскага камандавання па дасягненню перамогі шляхам «неабмежаванай падводнай вайны» і пераход яе да стратэгічнай абароны. Наступальнай ініцыятывай завалодалі войскі саюзнікаў. == Кампанія 1918 года: паражэнне Германіі == [[Файл:Western front 1918 allied.jpg|thumb|250px|Карта кампаніі 1918 года.]] Пасля падпісання 3 сакавіка 1918 года [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з Савецкай Расіяй і выхаду яе з вайны на Усходнім фронце вызвалілася 44 дывізіі, якія былі перакінутыя на Заходні фронт. Стварыўшы перавагу на Заходнім фронце ў сілах і сродках (колькасць дывізій павялічылася са 146 да 192 супраць 173 дывізій саюзнікаў, колькасць германскіх войскаў павялічылася на 570 тысяч чалавек<ref name = "br_wwi"/>), германскае камандаванне вырашыла перайсці ў наступ з мэтай разгрому арміі [[Антанта|Антанты]] да таго, як ЗША змаглі б павялічыць сваю прысутнасць у Еўропе. Згодна з планам [[Эрых Людэндорф|Людэндорфа]], германскія войскі павінны былі пачаць наступленне ў раёне горада [[Ам’ен]] і адрэзаць брытанскія войскі ад французскіх, адціснуўшы іх да берага [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]]. === Германскае наступленне === {{Асноўны артыкул|Вясновае наступленне (1918)}} Першае германскае наступленне пачалося 21 сакавіка. Перавага ў сілах (62 дывізіі, 6 824 гарматы і каля 1 000 самалётаў супраць 32 дывізій, каля 3 000 гармат і каля 500 самалётаў у англічан) дазволіла германскім войскам прасунуцца на 60 кіламетраў за першыя 8 дзён баёў. У адказ саюзнікі ўвялі ў бой рэзервовыя войскі і да 4 красавіка адкінулі германскія войскі, нанёсшы ім страты 230 тысяч чалавек<ref name = "bse-1914-18"/>. 14 красавіка [[Фердынанд Фош]] быў прызначаны вярхоўным галоўнакамандуючым саюзнымі войскамі, што дазволіла лепш каардынаваць дзеянні брытанскіх і французскіх армій. Германскія войскі таксама праводзілі [[Бітва на Лісе|наступ ў раёне ракі Ліс]] (9 красавіка — 1 мая), ракі Эна (27 мая — 13 чэрвеня), паміж [[Мандзідзье]] і Нуаёнам (9—13 чэрвеня). Кожны раз першапачаткова паспяховае развіццё атак германскіх войскаў сканчалася правалам: прасунуўшыся на некалькі дзясяткаў кіламетраў, яны не маглі пераадолець абарону саюзнікаў. 15 ліпеня на рацэ Марна пачалося апошняе вялікае наступленне германскіх войскаў ([[Бітва на Марне (1918)|Бітва на Марне, 1918]]). Войскі [[1-я армія (Германская імперыя)|1-й]] і [[3-я армія (Германская імперыя)|3-й]] армій фарсіравалі раку, але змаглі прасунуцца толькі на 6 кіламетраў. Адначасова войскі [[7-я армія (Германская імперыя)|7-й арміі]] няўдала атакавалі [[6-я армія (Францыя)|6-ю французскую армію]] ля Рэймса. 17 ліпеня саюзныя войскі спынілі прасоўванне германскіх армій і 18 ліпеня перайшлі ў контрнаступленне, адкінуўшы немцаў да 4 жніўня на першапачатковыя пазіцыі. === Контрнаступленне саюзнікаў === {{Асноўны артыкул|Стодзённае наступленне}} [[Файл:Belgian machinegunner in 1918 guarding trench.jpg|thumb|left|200px|Бельгійскі кулямётчык на лініі фронту ў 1918 годзе]] 8—13 жніўня саюзнікі сіламі 4-й брытанскай, 1-й і 3-й французскай армій правялі [[Ам’енская аперацыя (1918)|Ам’енскую аперацыю]], падчас якой быў ліквідаваны Ам’енскі выступ, заняты [[2-я армія (Германская імперыя)|2-й]] і [[18-я армія (Германская імперыя)|18-й]] германскімі арміямі. Аперацыя пачалася раптоўна, без [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]]; пры падтрымцы артылерыі пяхота і танкі саюзнікаў прасунуліся за першы дзень наступу на 11 км. Людэндорф назваў 8 жніўня «чорным днём германскай арміі»<ref>Griess, 155—156.</ref>. За наступныя пяць дзён аперацыі лінія фронту была адсунута яшчэ на 8—9 кіламетраў. 12—15 верасня амерыканскія войскі паспяхова правялі першую буйную аперацыю — [[Сэн-Міёльская аперацыя|атаку на Сэн-Міёльскі выступ]]. Улетку 1918 года ў Еўропу штомесяц прыбывала па 300 тысяч амерыканскіх салдат. Да верасня іх колькасць дасягнула 1 200 000 чалавек, а да канца вайны — 2,1 мільёна, што дазволіла ліквідаваць перавагу Германіі ў жывой сіле, якая перакінула дадатковыя злучэнні з усходу. 26 верасня, валодаючы перавагай перад германскімі войскамі (202 дывізіі супраць 187<ref name = "bse-1914-18"/>), саюзнікі пачалі агульнае наступленне па ўсім фронце ад Вердэна да Паўночнага мора. Змучаныя чатырохгадовай вайной германскія войскі пачалі здавацца ў палон. У кастрычніку Людэндорфа змяніў на пасадзе [[Вільгельм Гронер]]. У выніку наступлення лінія фронту да лістапада была адсунута ўглыб да 80 кіламетраў, да мяжы з Бельгіяй, на поўначы — да лініі [[Гент]] — [[Монс]]. У лістападзе ў Германіі адбылася [[Лістападаўская рэвалюцыя]], да ўлады прыйшоў новы ўрад [[Савет народных упаўнаважаных]], які 11 лістапада, праз дзень пасля свайго абрання, заключыў [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], якое прадугледжвала неадкладнае спыненне ваенных дзеянняў, вывад германскіх войскаў з акупаваных тэрыторый, стварэнне на правым беразе [[Рэйн]]а дэмілітарызаванай зоны. Вайна на Заходнім фронце скончылася. == Вынікі кампаній на Заходнім фронце == {{Асноўны артыкул|Наступствы Першай сусветнай вайны}} {| class="standard" style="float:right; margin-left:1em;" |+ ''Параўнальныя страты (забітых, параненых, палонных) у<br />асноўных бітвах'' !Бітва||Год ||Саюзнікі ||Германія |- |[[Бітва на Марне (1914)|Бітва на Марне]] |align="center"| 1914 ||align="right"| 263 000 ||align="right"| 250 000 |- |[[Вердэнская аперацыя]] |align="center"| 1916 ||align="right"| 714 033 ||align="right"| 426 519 |- |[[Бітва на Соме]] |align="center"| 1916 ||align="right"| 623 907 ||align="right"| 465 000 |- |[[Наступленне Нівеля]] |align="center"| 1917 ||align="right"| 345 183 ||align="right"| 163 000 |- |[[Вясновае наступленне (1918)|Вясновае наступленне]] |align="center"| 1918 ||align="right"| 850 000 ||align="right"| 688 000 |} Перамога саюзнікаў над Германіяй на Заходнім фронце абумовіла галоўную ролю Вялікабрытаніі, Францыі і ЗША ў выпрацоўцы ўмоў мірных пагадненняў на [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]]. [[28 чэрвеня]] [[1919]] года быў падпісаны [[Версальскі дагавор]]. Па ўмовах дагавора Германія пазбавілася часткі сваёй тэрыторыі, усіх сваіх калоній, колькасць яе сухапутнай арміі была абмежаваная 100 тысячамі, большая частка флоту перадавалася пераможцам, Германія абавязвалася пакрыць страты, панесеныя ў выніку ваенных дзеянняў. Версальскі дагавор склаў аснову [[Версальска-Вашынгтонская сістэма|Версальска-Вашынгтонскай сістэмы]]. == У мастацкай літаратуры == Ваенным падзеям, лёсам салдат і афіцэраў прысвечаны творы [[Эрых Марыя Рэмарк|Рэмарка]] («На Заходнім фронце нічога новага»), [[Эрнст Юнгер|Юнгера]] («У стальных навальніцах»), [[Рычард Олдынгтан|Олдынгтана]] (кніга вершаў «Вобразы вайны»), [[Анры Барбюс|Барбюса]] («Агонь») і іншых. {{зноскі}} == Літаратура == * Мировая война в цифрах. — М.: Военгиз, 1934. — 128 с. — 15 000 экз. * ''Эрлихман В. В.'' Потери народонаселения в XX веке. — М.: Русская панорама, 2004. — 176 с. — (Весь мир). — 1500 экз. — ISBN 5-93165-107-1. * Всемирная история: в 24-х тт. Т. 19. Первая мировая война / Бадак А. Н., Войнич И. Е., Волчек Н. М. и др. — Мн.: Литература, 1997. * {{Крыніцы/История первой мировой войны 1914—1918 гг.}} * {{Кніга:Бэзіл Лідл Гарт:1914}} * Мировые войны XX века: в 4 кн. / Ин-т всеобщей истории. — М.: Наука, 2002. :* Кн. 1: Первая мировая война: ист. очерк :* Кн. 2: Первая мировая война: док. и материалы * ''Уткин А. И.'' [http://militera.lib.ru/h/utkin2/index.html Первая мировая война]. — М.: Алгоритм, 2001. — 592 с. — 5000 экз. — ISBN 5-926-50039-7. * ''Шацилло В. К.'' [https://books.google.by/books?id=yRjf8BHsegsC&pg=PA418&dq=isbn:5224033128&ei=hTKiSpTiBY_-ygSyxNSMCA&hl=ru&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Первая мировая война. 1914—1918. Факты. Документы.] — М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2003. — 480 с. — 5000 экз. — ISBN 5-224-03312-8. * {{Кніга:Такман Б.:Жнівеньскія пушкі}} * ''АЛЕКСАНДР НИКОЛАЕВИЧ ДЕ-ЛАЗАРИ.'' [http://supotnitskiy.ru/book/book5.htm ХИМИЧЕСКОЕ ОРУЖИЕ НА ФРОНТАХ МИРОВОЙ ВОЙНЫ 1914—1918 гг.] * Марнская бітва 1914. [[Вялікая савецкая энцыклапедыя|ВСЭ]], 3-е выд. * Фландрская бітва 1914. ВСЭ, 3-е выд. * Вердэнская аперацыя 1916. ВСЭ, 3-е выд. * Камбрэ. ВСЭ, 3-е выд. * Ам’енская аперацыя 1918. ВСЭ, 3-е выд. * Версальскі мірны дагавор 1919. ВСЭ, 3-е выд. * Verdun, Battle of. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). * Hindenburg Line. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). * Marne, Second Battle of the. Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite (2007). == Спасылкі == {{commonscat-inline|Western Front theatre of World War I|Заходні фронт Першай сусветнай вайны }} * [Http://www.firstgreatwar.ru/srazheniya/ Бітвы Першай сусветнай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170916163315/http://www.firstgreatwar.ru/srazheniya/ |date=16 верасня 2017 }}{{ref-ru}} * [Http://www.firstwar.info/battles/ Бітвы Першай сусветнай вайны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150816033349/http://firstwar.info/battles/ |date=16 жніўня 2015 }}{{ref-ru}} * [Http://www.grwar.ru/library/RusInNivelBattle/RN_01.html Руская армія ў Вялікай вайне: Рускія войскі ў «Бойне Нівеля». Красавік 1917]{{ref-ru}} ; Матэрыялы на сайце Хронаса: * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914marna.html Марнская бітва (1914)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914beg.html Бег да мора]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1914flandr.html Фландрская бітва (1914)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1916verden.html Вердэнская аперацыя]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1916somma.html Бітва на Соме]{{ref-ru}} * [Http://www.hronos.km.ru/sobyt/1900sob/1917nivel.html Нівеля аперацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071018162548/http://hronos.km.ru/sobyt/1900sob/1917nivel.html |date=18 кастрычніка 2007 }}{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1917kambre.html Бітва пад Камбрэ]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918pikardia.html Сакавіцкі наступ у Пікардыі]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918flandr.html Фландрская бітва (1918)]{{ref-ru}} * [Http://www.hrono.info/sobyt/1900sob/1918marna.html Марнская бітва (1918)]{{ref-ru}} {{Першая сусветная вайна}} [[Катэгорыя:Кампаніі і тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Бітвы Аўстра-Венгрыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Германіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Партугаліі]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Бельгіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Германія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Расійская імперыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Францыя ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:ЗША ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Бельгія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Партугалія ў Першай сусветнай вайне]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1914 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1915 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1916 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1917 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1918 года]] nihb843y0nps72mgea32p0156336hcu 0 312623 5126847 5126017 2026-04-15T13:32:38Z Jaŭhien 59102 /* Запазычаная лексіка */ вікіфікацыя 5126847 wikitext text/x-wiki '''Лексіка беларускай мовы''' — сукупнасць [[слова|слоў]], [[Слоўнікавы склад мовы|слоўнікавы склад]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Беларуская лексіка ўяўляе сабой складаную сістэму, утвораную ў выніку ўзаемасувязі слоў па гукавой форме ([[амонім]]ы, [[паронімы]]), значэнні ([[сінонімы]], [[антонімы]]), асаблівасцях спалучальнасці і словаўтваральных сувязях. Лексічная сістэма беларускай мовы складаецца з груп слоў розных па паходжанні, сферы ўжывання і стылістычнай значнасці<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка|том=5|старонкі=45}}</ref>. Дакладны аб’ём лексічнага фонду беларускай мовы падлічыць немагчыма. У рэестры «[[Тлумачальны слоўнік беларускай мовы|Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы]]» пад рэдакцыяй [[Кандрат Крапіва|Кандрата Атраховіча]] (1978—1984) налічваецца 97 935 лексічных адзінак, у «[[Вялікі слоўнік беларускай мовы|Вялікім слоўніку беларускай мовы]]» [[Фёдар Антонавіч Піскуноў|Фёдара Піскунова]] (2012) — 223 000 слоўнікавыя артыкулы, аднак рэальная колькасць слоў беларускай мовы значна большая і налічвае не менш за 500 000 лексічных адзінак<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=146|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. Беларуская [[лексіка]] сілкуецца з двух асноўных крыніц: сваёй асабістай прыроджанай беларускай і замежнай. Усе лексічныя адзінкі падзяляюцца на спрадвечна беларускія і [[Запазычаныя словы|запазычаныя]]. == Спрадвечная лексіка == У складзе спрадвечнай лексікі пры дапамозе параўнальна-гістарычнага метаду вылучаюцца чатыры пласты слоў<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка|старонкі=293—294}}</ref>: * індаеўрапейская лексіка, * агульнаславянская (праславянская) лексіка, * усходнеславянская лексіка, * уласнабеларуская лексіка. === Індаеўрапейская лексіка === У найбольш старажытны пласт спрадвечна беларускай лексікі ўваходзяць словы, што адносяцца да перыяду існавання [[Праіндаеўрапейская мова|індаеўрапейскай мовы-асновы]], індаеўрапейскага моўнага адзінства. Адрозніваюць наступныя тэматычныя групы індаеўрапейскіх слоў (індаеўрапеізмаў)<ref name="БМ:ІЕ">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=131|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: * назвы асоб паводле роднасці і сваяцтва: ''брат, дзед, маці, сын, сястра''; * назвы частак цела чалавека і жывёл: ''бровы, вока, вуха, зуб, калена, нос''; * назвы раслін і іх частак: ''бяроза, дуб, зерне, кара, семя''; * назвы жывёл і іншых жывых істот: ''алень, бабёр, воўк, карова, каза, мыш''; * назвы з’яў прыроды: ''вецер, снег, холад''; * назвы жылля, пабудоў і іх частак, гаспадарчых прылад: ''дом, двор, дзверы, кола, жорны''; * назвы прадуктаў харчавання: ''мёд, мяса, соль''; * назвы дзеянняў: ''жыць, есці, ісці, піць, біць, везці, гарэць''; * часавыя паняцці: ''век, вечар, дзень, ноч, зіма''; * абстрактныя паняцці: ''вера, дух, дзіва, імя''; * прыметы і якасці: ''стары, сівы, босы, новы, востры'' і інш. Індаеўрапеізмамі ў беларускай мове з’яўляюцца асобныя [[лічэбнік]]і (''два, тры, сто''), [[займеннік]]і (''ты, вы, сам''), [[прыназоўнік]]і (''аб, па, пры, пра''), [[злучнік]]і (''а, ды''), [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] і [[выклічнік]]і (''а, жа, не, чуць''). Пераважная большасць індаеўрапеізмаў мае адпаведнікі ва ўсіх [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх мовах]] або ў асобных іх групах. Напрыклад: {{Lang-be|дом}}, {{Lang-uk|дім}}, {{Lang-ru|дом}}, {{Lang-bg|дом}}, {{Lang-sh|дом}}, {{Lang-pl|dom}}, {{Lang-cs|dům}}, [[старажытнаруская мова|старарус.]] і {{Lang-cu|домъ}}, што ўзыходзяць да {{Lang-x-slav|domъ}} ‘дом’, ‘жыллё’ і маюць адпаведнікі ў [[Старажытнаіндыйская мова|ст.-інд.]]: ''damas'' ‘дом’, {{Lang-ae|dam}}, {{Lang-la|domus}}; {{Lang-be|два}}, {{Lang-uk|два}}, {{Lang-ru|два}}, {{Lang-bg|два}}, {{Lang-cs|dva}}, {{Lang-pl|dwa}}, {{Lang-de|zwei}}, {{Lang-en|two}}, {{Lang-lt|du}}, {{Lang-lv|divi}}, {{Lang-prg|dwai}}, {{Lang-la|duo}}, {{Lang-got|twai}}<ref name="БМ:ІЕ" />. === Агульнаславянская (праславянская) лексіка === Адзін з пластоў спрадвечна беларускай лексікі ахоплівае словы, якія захаваліся з перыяду [[Праславянская мова|агульнаславянскага моўнага адзінства]] (да VI ст. н.э.) і ўжываюцца ў большасці сучасных [[Славянскія мовы|славянскіх моў]]: {{Lang-be|галава}}, {{Lang-uk|голова}}, {{Lang-ru|голова}}, {{Lang-bg|глава́}}, {{Lang-sh|гла́ва}}, {{Lang-sl|glava}}, {{Lang-cs|hláva}}, {{Lang-pl|głowa}}; {{Lang-be|салавей}}, {{Lang-uk|соловій}}, {{Lang-ru|соловей}}, {{Lang-bg|славей}}, {{Lang-cs|slavík}}, {{Lang-pl|słowik}}, {{Lang-sl|slavček}}<ref name="БМ:АС">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=8|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. Агульнаславянскі лексічны пласт ахоплівае разнастайныя тэматычныя групы слоў: * назвы асоб паводле роднасці і сваяцтва: ''баба, дзіця, нявестка, сірата<ref name="БМ:АС" />, айчым, сват, унук''<ref name="КБ:ЛА">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка агульнаславянская|том=5|старонкі=45}}</ref>; * назвы органаў і частак цела чалавека і жывёл: ''барада, галава, лоб<ref name="БМ:АС" />, лапа''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы жывых істот: ''бык, варона, заяц, мядзведзь, конь, жук, чарвяк<ref name="БМ:АС" />, кот, голуб, рыба''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы раслін і іх частак: ''авёс, жыта, колас, корань<ref name="БМ:АС" />, гарох, елка, ліпа, таполя, сліва''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы прадуктаў харчавання: ''блін, квас, каша, кісель, крупы, сала<ref name="БМ:АС" />, масла, мука, пірог, сыр, піва''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы прадметаў быту: ''вядро, бочка, мех, кажух<ref name="БМ:АС" />, граблі, сіта, шыла''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы часавых паняццяў: ''год<ref name="БМ:АС" />, час, учора, тады''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы абстрактных паняццяў: ''воля, віна, грэх, крыўда, праўда<ref name="БМ:АС" />, любоў, памяць, радасць, страх''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы дзеянняў: ''дыхаць, бегчы, ехаць, ляцець, гаварыць''<ref name="БМ:АС" />; * назвы якасцей і ўласцівасцей: ''багаты, бедны, здаровы, мудры<ref name="БМ:АС" />, хітры, жоўты, правы, цёплы''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы ліку: ''тысяча''<ref name="БМ:АС" />; * займеннікі: ''ён''<ref name="БМ:АС" />; * назвы з’яў і аб’ектаў прыроды: ''бура, дождж, мароз, рака, лес''<ref name="КБ:ЛА" />; * паняцці са сферы вераванняў і рэлігіі: ''рай, грэх''<ref name="КБ:ЛА" />; * назвы пабудоў і іх частак: ''сені, абора''<ref name="КБ:ЛА" />; * абазначэнні месца: ''унутр''<ref name="КБ:ЛА" /> і інш. === Агульнаўсходнеславянская лексіка === Да аднаго з пластоў спрадвечна беларускай лексікі адносяцца словы, што з’яўляюцца здабыткам трох [[Усходнія славяне|усходнеславянскіх народаў]] — [[Беларусы|беларусаў]], [[рускія|рускіх]] і [[украінцы|ўкраінцаў]]. Такіх слоў няма ў іншых славянскіх мовах<ref name="БМ:АУС">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=8—9|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. Гэта лексіка ўзнікла ў выніку распаду агульнаславянскага моўнага адзінства (VI ст.) і прыпадае на VII—XIII стст<ref name="КБ:ЛАУ">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка агульнаўсходнеславянская|том=5|старонкі=45}}</ref>. Некаторыя словы сустракаюцца толькі ў беларускай і ўкраінскай мовах ([[Беларуская мова|бел.]] ''вежа, краіна, лічыць'' — [[Украінская мова|укр.]] ''вежа, країна, лічити''), а ў рускай мове ім адпавядаюць іншыя лексічныя адзінкі (''башня, страна, считать''). Асобныя словы характэрны для рускай і ўкраінскай моў ([[Руская мова|рус.]] ''белка, клюква'' — [[Украінская мова|укр.]] ''білка, клюква''), а ў беларускай мове ўжываюцца іншыя (''вавёрка, журавіны''). Ёсць лексічныя адзінкі, агульныя для беларускай і рускай моў ([[Беларуская мова|бел.]] ''ваўчок, кадушка'' — [[Руская мова|рус.]] ''волчок, кадушка''), а ва ўкраінскай яны не выкарыстоўваюцца<ref name="БМ:АУС" />. Фарміраванне і ўзбагачэнне слоўніка агульнаўсходнеславянскага перыяду адбывалася за кошт<ref name="БМ:АУС" />: * уласных, унутраных рэзерваў мовы: ''племя → пляменнік, двор → дваранін, сяло → селянін''; * ускладнення і змянення сэнсавай структуры слова: ''зямля'' — ‘глеба’, ‘дол’, ‘дзяржава’, ‘народ’, ‘уладанне’, ‘свет’; * змены [[Семантыка|семантыкі]] слова: ''жывот'' ‘жыццё’ → ‘частка цела чалавека’; ''пагост'' (ад ''гость'' — ‘купец’) ‘пастаялы двор’ → ‘стан для князёў і дружыны’ → ‘паселішча на праезджай дарозе’ → ‘могілкі пры царкве’, ‘могілкі’. Узбагаціліся адпаведныя тэматычныя групы: * назвы асобы: ''бацька, дзядзька, падчарка, знахар, весялун<ref name="БМ:АУС" />, бондар, мельнік''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы органаў, частак цела чалавека і іншых жывых істот: ''тулава, шчака, кулак, клык, туша''<ref name="БМ:АУС" />; * назвы жывых істот: ''жаваранак, кошка, мошка<ref name="БМ:АУС" />, гадзюка, каршун''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы раслін і іх частак: ''грэчка, хвошч, шчаўе, малачай<ref name="БМ:АУС" />, асака, грузд''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы з’яў прыроды: ''вясёлка, мяцеліца''<ref name="БМ:АУС" />; * назвы сельскагаспадарчых паняццяў, гаспадарчых пабудоў, прылад працы: ''сенажаць, ураджай, цаліна, адрына<ref name="БМ:АУС" />, каромысла''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы адзення і прадметаў быту: ''лыжка, лучына, сарочка, дзяруга<ref name="БМ:АУС" />, вяроўка''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы абстрактных паняццяў: ''давер, марока, пацеха, журба''<ref name="БМ:АУС" />; * назвы дзеянняў, працэсаў: ''гуляць, калыхаць, балаваць, журчаць<ref name="БМ:АУС" />, кіпяціць''<ref name="КБ:ЛАУ" />; * назвы прымет і якасцей: ''курносы, махнаты, рабы, ветлівы''<ref name="БМ:АУС" />; * назвы лікаў: ''сорак''<ref name="БМ:АУС" />. Агульнаўсходнеславянскі пласт слоў даволі значны, багацейшы за праславянскую лексіку ў колькасных і лексіка-семантычных адносінах<ref name="БМ:АУС" />. === Уласнабеларуская лексіка === У адзін з пластоў спрадвечна беларускай лексікі ўваходзяць словы, што ў працэсе фарміравання і развіцця беларускай мовы пасля выдзялення яе з [[Агульная ўсходнеславянская мова|агульнаўсходнеславянскай мовы]] ў XIII—XIV стст. узніклі на ўласнай, беларускай, аснове ці ўтвораны пры дапамозе ўласных словаўтваральных сродкаў ад запазычаных лексічных адзінак. Гэта словы, якія сучасным рускай і ўкраінскай мовам не ўласцівы або вядомы ім як устарэлыя ці вузкамясцовыя лексічныя адзінкі<ref name="БМ:УБ">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=328—329|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>. Сярод уласнабеларускіх слоў вылучаюцца: * назвы асобы, міфічных істот: ''абібок, асілак, летуценнік, араты, сейбіт, вадзянік, нячысцік''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы жывых істот: ''бусел, вусень, кнігаўка''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы раслін, грыбоў: ''абабак, буякі, ваўчкі, алешнік''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы з’яў і аб’ектаў прыроды: ''змрок, золак, світанне, спёка, заранка<ref name="БМ:УБ" />, дрыгва, сумёт''<ref name="КБ:ЛУ">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Лексіка ўласнабеларуская|том=5|старонкі=46}}</ref>; * назвы пабудоў і іх частак: ''падпаветка, вазоўня, вочап, вушак''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы страў: ''дранікі, зацірка''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы адзення: ''спадніца, хустка, вопратка''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы прамежкаў часу: ''адвячорак, раніца, сакавік, красавік''<ref name="БМ:УБ" />; * назвы абстрактных паняццяў: ''абставіны, асяроддзе, знямога, мара, пяшчота, летуценне<ref name="БМ:УБ" />, адмысловы, дрэнна''<ref name="КБ:ЛУ" />; * назвы дзеянняў і працэсаў: ''абняславіць, адлюстраваць, гаманіць<ref name="БМ:УБ" />, шчыраваць''<ref name="КБ:ЛУ" /> і інш. Уласнабеларускімі лічацца словы, утвораныя ад агульнаславянскіх і ўсходнеславянскіх каранёў<ref name="БМ:УБ" />: * пры дапамозе беларускіх словаўтваральных сродкаў — [[Прыстаўка (мова)|прыставак]], [[суфікс]]аў, уласцівых беларускай мове: ''авечка'' ({{Lang-x-slav|овьца}}, {{Lang-ru|овца}}), ''пустка'' ({{Lang-x-slav|пустъ}}, {{Lang-ru|пустошь}}); * на базе беларускіх [[Корань (мовазнаўства)|каранёў]] на ўзор адпаведных рускіх слоў ([[Калька (лексіка)|калькаванне]]): ''выбіральнасць'' ({{Lang-ru|избирательность}}), ''самадзейны'' ({{Lang-ru|самодеятельный}}), ''аглядальнік'' ({{Lang-ru|наблюдатель}}), ''першасны'' ({{Lang-ru|первичный}}); * на базе беларускіх і рускіх словаўтваральных элементаў (беларускі корань + рускі [[афікс]], рускі корань + беларускі афікс): ''вапнаванне'' ({{Lang-ru|известкование}}); * словы, якія аднолькава можна лічыць і беларускімі і рускімі (''грузавік, лётчык, халадзільнік''), або беларускімі і ўкраінскімі (''буйны, варыва, звычай''), або беларускімі і польскімі (''згода, мова, смутак''). == Запазычаная лексіка == {{Асноўны артыкул|Запазычанне}} У складзе запазычанай лексікі звычайна вылучаюць групы слоў, якія прыйшлі да нас з той або іншай мовы ([[русізм]]ы, [[украінізм]]ы, [[паланізм]]ы, [[літуанізм]]ы, [[Германізм|германізмы]], [[цюркізм]]ы і інш.), [[Інтэрнацыяналізмы|інтэрнацыянальную]] і [[Экзатычная лексіка|экзатычную лексіку]]<ref name="Беларуская мова" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 6hzfwwuxpnvgcqd98uzjtnrb0ft8d38 0 321669 5127004 4918238 2026-04-15T21:09:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127004 wikitext text/x-wiki '''«Віленскі сшытак»''', таксама '''«Віленская табулатура»''' ({{lang-la|Tabulatura Vilnensis}}) — [[Ананімны твор|ананімны]] [[зборнік]] свецкай пабытовай песенна-танцавальнай [[музыка эпохі Рэнесансу|музыкі эпохі Рэнесансу]], які захаваў узоры папулярных у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] жанраў свайго часу<ref name="classicavantgarde"/>. Быў складзены ў [[Вільня|Вільні]] ў [[1600]] годзе. Змяшчае [[п’еса|п’есы]] для сольнага (на [[лютня|лютні]] і [[арган]]е) і ансамблевага выканання, [[рычэркар]]ы, [[таката|такаты]], разнастайныя [[танцы]] [[Усходняя Еўропа|ўсходне]]- і [[Заходняя Еўропа|заходнееўрапейскага]] паходжання, апрацоўкі [[канцона|канцон]] і іншых вакальных твораў<ref name="staryolsa">{{Cite web |url=http://staryolsa.com/ru/gruppa/albomy-ru/santa-maria-2013.html |title=Стары Ольса. SANTA MARIA (2013) |access-date=18 сакавіка 2016 |archive-date=14 красавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414085826/http://staryolsa.com/ru/gruppa/albomy-ru/santa-maria-2013.html |url-status=dead }}</ref>. Укладальнікам, а верагодна і аўтарам апрацовак лютневай [[табулатура|табулатуры]]<ref name="classicavantgarde"/> магчыма быў вядомы лютніст і кампазітар [[Дыямед Като]]<ref name="staryolsa"/> (Diomedes Cato, 1560 — пасля 1619). Рукапіс помніка захоўваецца ў [[Віленскія архіўныя зборы|Віленскіх архіўных зборах]]. У XX стагоддзі ён выдаваўся ў розных краінах свету ([[ЗША]], [[Венгрыя]], [[Беларусь]])<ref name="classicavantgarde">[http://www.classicavantgarde.com/repertoir/Musyka_nashaj_dauniny7.pdf Музыка нашай даўніны]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Культура Вільні]] [[Катэгорыя:Творы 1600 года]] [[Катэгорыя:Кнігі XVI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] 7kuu5c2kw9vhm0mw7aertwyprnzk1fr 0 326798 5126943 4474266 2026-04-15T20:14:33Z JerzyKundrat 174 5126943 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = Крэва. Новы касцёл. 2020 (02).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва =1997 |Заканчэнне будаўніцтва =1997 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае }} '''Касцёл Перамянення Гасподняга''' — рымска-каталіцкі храм у в. [[Крэва]] ([[Смаргонскі раён]], Гродзенскай вобл.). Размяшчаецца ў цэнтры вёскі. == Гісторыя == Гісторыя касцёлу ў Крэва сягае ў XIII ст. Касцёл шмат разоў разбуралі, і кожны раз ён адбудоўваўся. У 1626 годзе храм аднаўляў Гаштольд. У 1704 годзе Закрэўскі фундаваў касцёлу 2 алтары і ахвяраваў фальваркі Закрэўшчына і Таншчызна. У 1868 годзе храм перароблены пад праваслаўную царкву. Старажытны барочны касцёл канчаткова быў зруйнаваны падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі праз Крэва праходзіла лінія фронту. Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма [[Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)|касцёл Маці Божай Ласкавай]] у 1961 годзе быў зачынены і прыстасаваны пад бальніцу. У 2003 годзе будынак разабраны. [[Файл:Kreva, Smarhonskaja, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Смаргонская, Перамяненьня Пана (1936-39).jpg (1937).jpg|thumb|left|Касцёл, 1937]] Буйнамаштабная сіметрычна-восевая кампаэіцыя храма была заснавана на класічнай 3-нефавай з трансептам базіліцы. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 высокія 4-ярусныя чацверыковыя вежы са шпілямі ў завяршэнні. У 1997 годзе на яго месцы ўзвялі мураваны касцёл пад тытулам Перамянення Пана. Гэта велічны дзвюхвежавы зальны храм у стылі неабарока з сакрыстыяй у прамавугольнай апсідзе, які сваімі дзвюма вежамі ў нечым апелюе да архітэктуры ранейшага касцёлу. За касцёлам захаваліся драўляныя будынкі былога плябаннага комплексу. == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|57—61}} == Спасылкі == {{Commonscat|Church of Saint Mary in Kreva}} * {{radzima|1721}} * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=2768%3A5-369&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] {{Смаргонскі дэканат}} [[Катэгорыя:Крэва]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:1997 год у Беларусі]] 5ega1gz079x1knl05gwkswxc81c4bg5 5126946 5126943 2026-04-15T20:25:53Z JerzyKundrat 174 5126946 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = Крэва. Новы касцёл. 2020 (02).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва =1997 |Заканчэнне будаўніцтва =1997 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае }} '''Касцёл Перамянення Гасподняга''' — рымска-каталіцкі храм у в. [[Крэва]] ([[Смаргонскі раён]], Гродзенскай вобл.). Размяшчаецца ў цэнтры вёскі. == Гісторыя == Гісторыя касцёлу ў Крэва сягае ў XIII ст. Касцёл шмат разоў разбуралі, і кожны раз ён адбудоўваўся. У 1626 годзе храм аднаўляў Гаштольд. У 1704 годзе Закрэўскі фундаваў касцёлу 2 алтары і ахвяраваў фальваркі Закрэўшчына і Таншчызна. У 1868 годзе храм перароблены пад праваслаўную царкву. Старажытны барочны касцёл канчаткова быў зруйнаваны падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], калі праз Крэва праходзіла лінія фронту. Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма [[Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)|касцёл Маці Божай Ласкавай]] у 1961 годзе быў зачынены і прыстасаваны пад бальніцу. У 2003 годзе будынак разабраны. [[Файл:Kreva, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Перамяненьня Пана (1941) (3).jpg|thumb|left|Касцёл Маці Божай Ласкавай, 1941]] Буйнамаштабная сіметрычна-восевая кампаэіцыя храма была заснавана на класічнай 3-нефавай з трансептам базіліцы. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 высокія 4-ярусныя чацверыковыя вежы са шпілямі ў завяршэнні. У 1997 годзе на яго месцы ўзвялі мураваны касцёл пад тытулам Перамянення Пана. Гэта велічны дзвюхвежавы зальны храм у стылі неабарока з сакрыстыяй у прамавугольнай апсідзе, які сваімі дзвюма вежамі ў нечым апелюе да архітэктуры ранейшага касцёлу. За касцёлам захаваліся драўляныя будынкі былога плябаннага комплексу. == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|57—61}} == Спасылкі == {{Commonscat|Church of Saint Mary in Kreva}} * {{radzima|1721}} * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=2768%3A5-369&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] {{Смаргонскі дэканат}} [[Катэгорыя:Крэва]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:1997 год у Беларусі]] f0as3udnzqr2eg4f1urw867be0ozgfn 0 326968 5126934 4939808 2026-04-15T19:55:03Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126934 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса}} {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса |Арыгінальная назва = | Выява =Losk Лоск (2024) 04.jpg | Подпіс выявы =Касцёл у 2024 г. | Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Лоск]] |lat_dir = |lat_deg = 54.267188|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26.43619|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = Народнае дойлідства Беларусі |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1930 |Заканчэнне будаўніцтва = 1930 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса''' — у вёсцы [[Лоск]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Размешчаны ў цэнтры вёскі, на ўзгорку. Не дзейнічае. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1930 годзе з драўлянага бруса. <center><gallery caption="Касцёл на старых выявах" widths="150" heights="150" perrow="4"> Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39) (2).jpg|1930-я гг. Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39).jpg|Галоўны фасад, 1930-я гг. Файл:Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1941-44).jpg|Другая сусветная вайна, перыяд нямецкай акупацыі </gallery></center> == Архітэктура == Твор [[Драўлянае дойлідства Беларусі|народнага драўлянага дойлідства]]. Прамавугольны ў плане зруб накрыты 2-схільным дахам з [[Вальмавы дах|вальмамі]] над 5-гранным прырубам [[Апсіда|апсіды]] з невялікай [[Сакрысція|сакрысціяй]]. Плоскасны галоўны фасад завершаны 3-вугольным [[Шчыт (архітэктура)|шчытом]], у [[Тымпан|тымпане]] якога прарэзана [[Арка|арачнае]] акно, якое [[Чляненне (архітэктура)|расчляняе]] прафіляваны [[карніз]]. Уваход вырашаны шырокім прамавугольным праёмам. [[Шалёўка|Неашаляваныя]] сцены рытмічна падзелены вертыкальнымі брусамі-сцяжкамі ў прасценках высокіх арачных аконных праёмаў. У перакрытую плоскай столлю малітоўную залу выступаюць [[хоры]], на якія вядзе лесвіца бакавой клеці. <center><gallery caption="Касцёл у 2024 г." widths="150" heights="150" perrow="4"> Файл:Losk Лоск (2024) 01.jpg|З боку апсіды Файл:Losk Лоск (2024) 02.jpg|Галоўны фасад Файл:Losk Лоск (2024) 04.jpg|Галоўны фасад Файл:Losk Лоск (2024) 03.jpg|Інтэр’ер </gallery></center> == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} == Спасылкі == * {{radzima|3185}} * {{ГБ|http://globustut.by/losk/index.htm#kostel}} [[Катэгорыя:Лоск]] [[Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1930 годзе]] [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] [[Катэгорыя:1930 год у Заходняй Беларусі]] 10036zuw7dieti79smfqf8buhwefd3m 0 333239 5127003 4471810 2026-04-15T21:08:29Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5127003 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва =1935 |Заканчэнне будаўніцтва =1935 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Свята-Успенская царква''' — праваслаўны [[храм]] у в. [[Масцішча (Валожынскі раён)|Масцішча]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == Пабудавана ў [[1935]] г. з дрэва як [[стараверства|стараабрадніцкая]]. == Архітэктура == Твор народнага драўлянага дойлідства. Вырашана прамавугольным у плане зрубам пад [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]] з паў[[вальмавы дах|вальмай]] над [[алтар]]най часткай, завершанай цыбулепадобнай [[галоўка, архітэктура|галоўкай]] на чатырохгранным [[Барабан (архітэктура)|барабане]]. Да фасада прыбудаваны кароткі [[прытвор]], над якім узведзена трох’ярусная чатырохгранная [[званіца]], завершаная гранёным цыбулепадобным [[купал]]ам. Бакавыя гарызантальна ашаляваныя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і бусамі-сцяжкамі ў [[прасценак|прасценках]]. Вертыкальнай [[шалёўка]]й вылучаны [[цокаль]]ныя і [[Фрыз (архітэктура)|фрызавыя]] часткі. == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/mostische/index.htm#church}} * {{radzima|3188}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Храмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Стараверскія храмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Масцішча (Валожынскі раён)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1935 годзе]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:1935 год у Заходняй Беларусі]] 4jed1ek6s3usknk6gb7sfyh5motxohv 0 341308 5127010 3958344 2026-04-15T22:46:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127010 wikitext text/x-wiki {{Стралок |Імя = Вірджынія Трэшэр |Фатаграфія = |Подпіс = |Шырыня = |Поўнае імя = |Арыгінальнае імя = {{lang-en|Virginia Thrasher}} |Мянушка = |Грамадзянства = {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]] |Дата нараджэння = 28.02.1997 |Месца нараджэння =[[Спрынгфілд, Вірджынія|Спрынгфілд]], [[Вірджынія]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Від стралковага спорту = [[кулявая стральба]] (вінтоўка) |Спартыўнае званне = |Года кар'еры = |Трэнеры = |Рост_Вага = 155 см/54 кг |Адукацыя = |Медалі = {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{АГ-медаль|Золата|Летнія|2016|[[Стральба на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 — пнеўматычная вінтоўка, 10 метраў, жанчыны|Вінтоўка, 10 м]]}} }} '''Вірджынія (Джыні) Трэшэр''' ({{lang-en|Virginia "Ginny" Thrasher}}; [[28 лютага]] [[1997]], [[Спрынгфілд, Вірджынія|Спрынгфілд]], [[Вірджынія]]) [[ЗША|амерыканская]] спартсменка ([[кулявая стральба]]), [[Стральба на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 — пнеўматычная вінтоўка, 10 метраў, жанчыны|алімпійская чэмпіёнка 2016 года ў стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі з 10 метраў]]. Золата Трэшэр на Алімпійскіх гульнях 2016 года стала першым ва ўсіх відах спорту, разгуляным у Рыа-дэ-Жанэйра. Да сваёй перамогі ў Рыа Трэшэр ні разу не трапляла ў прызёры на этапах Кубка свету і ні разу не выступала на чэмпіянатах свету. Трэшэр стала трэцяй амерыканкай, якая выйграла алімпійскае золата ў гэтай дысцыпліне, пры чым першая перамога была здабыта ў 1984 годзе, а другая — у 2000 годзе. Бацькі — Роджэр і Валеры, ёсць два браты — Карл і Роры. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.issf-sports.org/athletes/athlete.ashx?personissfid=SHUSAW2802199701 Трэшэр на сайце ISSF] {{ref-en}} * [http://www.teamusa.org/usa-shooting/athletes/Ginny-Thrasher Трэшэр на сайце алімпійскай зборнай ЗША] {{ref-en}} * [http://www.wvusports.com/profile.cfm?id=103228&sport=rifle Трэшэр на сайце West Virginia Mountaineers] {{Архівавана|url=https://archive.today/20160806161312/http://www.wvusports.com/profile.cfm?id=103228&sport=rifle |date=6 жніўня 2016 }} {{ref-en}} * [http://www.usashooting.org/12-the-team/usashootingteam/nationalteam/nationalrifleteam/ginny-thrasher Трэшэр на сайце Федэрацыі стральбы ЗША] {{ref-en}} {{ізаляваны артыкул}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Стралкі ЗША]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па стралковым спорце]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Стралкі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] {{DEFAULTSORT:Трэшэр Вірджынія}} 1j8vzpepva8avswa920fm2dkzou6yqf 0 342727 5126890 5126006 2026-04-15T17:13:25Z JerzyKundrat 174 5126890 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Гуды}} {{Чыгуначная станцыя |Тып = станцыя |Назва = Гуды |Лінія = |Чыгунка = Беларуская чыгунка |Аддзяленне = [[Баранавіцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Баранавіцкае аддзяленне]] |Краіна = Беларусь |Выява = Гуды (станцыя).jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53.9581|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 25.2653|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Станцыя = |Дата адкрыцця = |Дата зачынення = |Праектная назва = |Ранейшыя назвы = |Праекты пераназвання = |Ужыванне = |Класнасць = |Архітэктары = |Інжынеры канструктары = |Поўная колькасць платформаў = |Поўная колькасць шляхоў = |Тып платформы = |Форма платформы = |Даўжыня платформы = |Шырыня платформы = |Год электрыфікацыі = |Род току = |Будаўнічая арганізацыя = |Выхад да = |Размяшчэнне = |Перасадка на станцыі = |Перасадка на = |Адлегласць = |Адлегласць2 = |Адлегласць да = |Адлегласць2 да = |Тарыфная зона = |Сотавая сувязь = |Код станцыі = |Код Экспрэс-3 = |Наменклатура = N-35-75 |Для раскладу = }} '''Гу́ды''' ({{lang-be-trans|Hudy}}, {{lang-ru|Гуды}})<ref>{{maps.by|viewrw/209}}</ref> — [[чыгуначная станцыя|станцыя]] [[Баранавіцкае аддзяленне Беларускай чыгункі|Баранавіцкага аддзялення]] [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Размешчана за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{maps.by|viewrw/209}} {{Ліда — Беняконі}} {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title= Лінія [[Ліда (станцыя)|Ліда]] — [[Беняконі (станцыя)|Беняконі]]|before= [[Ліда (станцыя)|Ліда]] |after= [[Пецюны (прыпыначны пункт)|Пецюны]]}} {{end box}} {{Заліўка чыгуначных станцый Беларусі}} [[Катэгорыя:Станцыі Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Гуды (Лідскі раён)]] 74833ipc8027b3vjsjwa66wfrfkakx7 0 349685 5126994 4471563 2026-04-15T21:02:44Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126994 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Праваслаўны храм |Беларуская назва = Свята-Пакроўская царква |Арыгінальная назва = |Выява = Равяцічы. Свята-Пакроўская царква (08).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Аграгарадок |Месцазнаходжанне = [[Равяцічы (Бярозаўскі раён)|Равяцічы]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1933 |Заканчэнне будаўніцтва = 1933 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Church of the Intercession of Our Lady in Raviacičy }} '''Свята-Пакроўская царква''' — праваслаўны [[храм]] у в. [[Равяцічы (Бярозаўскі раён)|Равяцічы]] [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. == Гісторыя == [[Файл:Равяцічы. Свята-Пакроўская царква (15).jpg|thumb|злева|Царква з боку апсіды да [[Антырэстаўрацыя Маскоўскага патрыярхата|антырэстаўрацыі]]]] Пабудавана ў 1933 годзе з дрэва<ref>НГАБ у г. Гродна, ф. 8, воп. 1, спр. 1124, арк. 71.</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Равяцічы. Свята-Пакроўская царква (09).jpg|міні|Пахаванні на цвінтары]] Помнік народнага дойлідства. Будынак развітой падоўжна-восевай сіметрычнай кампазіцыі, складзенай з двух'яруснай ([[васьмярык]] на [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыку]]) [[шатровы дах|шатровай]] [[званіца|званіцы]], прамавугольнага ў плане пад [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]] аб'ёму малітоўнай залы, пяціграннай [[апсіда|апсіды]] з бакавымі [[рызніца]]мі. Дах асноўнага зруба пераходзіць у пластычнае ўвагнута-пукатае пакрыццё [[апсіда|апсіды]], у завяршэнні якога шлемападобны [[купал]] на васьмігранным [[Барабан (архітэктура)|барабане]]. Цыбулепадобнай [[галоўка, архітэктура|галоўкай]] завершаны шацёр [[званіца|званіцы]]. Звес даху падтрымліваецца выпускамі белек перакрыцця. Фасады гарызантальна ашаляваны і рытмічна расчлянёны аконнымі праёмамі з трохвугольнымі перамычкамі. == Інтэр'ер == [[Файл:Равяцічы. Свята-Пакроўская царква (13).jpg|thumb|Унутры царквы]] У [[інтэр'ер]]ы [[апсіда]] вылучана драўляным [[іканастас]]ам, расчлянёным канеліраванымі [[калона]]мі на 6 палёў, у цэнтральным з якіх разныя царскія вароты, аздобленыя раслінным [[арнамент]]ам. Абразы 18 — 19 ст.: «Благавешчанне святой Анны», «Узнясення Гасподняе», «Меленне аб чашы», «Праабражэнне Хрыстова», «Цуд Георгія аб змеі» ([[1933]]), «Успенне Багародзіцы»; Евангелле (Кіеў, 1739). == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4 == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/revyatichi/index.htm#church}} * {{radzima|326}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Равяцічы (Бярозаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Храмы Брэсцкай і Кобрынскай епархіі]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] f2jq9gp8dycum1nkhgy6vygeann88ku 0 353251 5126999 4471761 2026-04-15T21:05:47Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126999 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = |Беларуская назва = Свята-Троіцкая царква |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Целяханы]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1934 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = |Сайт = |Commons = Holy Trinity church in Cieliachany }} '''Свята-Троіцкая царква''' — праваслаўны [[храм]] у г.п. [[Целяханы]] [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == Гісторыя == У цэнтры вёскі. Пабудавана ў 1934 г. з дрэва на месцы храма 19 ст. == Архітэктура == Помнік архітэктуры [[неарускі стыль|неарускага стылю]]. Храм складанай шматпланавай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі: па падоўжнай восі размешчаны [[званіца]], кароткі [[бабінец]], кубападобны асноўны аб’ём, 5-гранная [[апсіда]]. У сілуэце будынка дамінуюць цыбулепадобныя галоўкі на гранёным шатры званіцы (2 [[васьмярык|васьмерыкі]] на [[Чацвярык (збудаванне)|чацверыку]]) і 8-гранным [[Барабан (архітэктура)|барабане]] асноўнага аб’ёму. Пірамідальны характар асноўнага аб’ёму вылучае 2-ярусны пакаты шатровы дах, прарэзаны цэнтрычным чацверыком «другога святла» з радамі паўарачных [[люкарна]]ў па перыметры. Да бакавых [[фасад]]аў асноўнага аб’ёму далучаюцца 5-гранныя [[прыдзел]]ы, якія абумовілі крыжападобнае развіццё плана будынка. Галоўны ўваход аформлены навіссю на 4 слупах з макаўкай у завяршэнні. Фасады гарызантальна ашаляваны, прарэзаны высокімі прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых [[ліштва]]х. == Інтэр’ер == Інтэр’ер зальны з 2-ярусным перакрыццем на вуглавых [[Парус (архітэктура)|ветразях]]. Абраз 18 ст. «Маці Бажая Адзігітрыя». == Літаратура == * Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4 == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/telehany/index.htm#church}} * {{radzima|511}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Драўляныя цэрквы Беларусі]] [[Катэгорыя:Целяханы]] [[Катэгорыя:Храмы Пінскай і Лунінецкай епархіі]] [[Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі]] sml5l2j8be5h07linodpreufwux8wbq 0 358383 5127011 4723140 2026-04-15T22:54:57Z Matsievsky 45436 5127011 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Ansjovis.jpg | image descr = | regnum = Жывёлы | parent = Engraulis | rang = Від | latin = Engraulis encrasicolus | author = [[Linnaeus]], 1758 | wikispecies = Engraulis encrasicolus | commons = Engraulis encrasicolus | iucn = | iucnstatus = }} '''Еўрапейскі анчоус''', '''хамса''' (''Engraulis encrasicolus'') — рыба атрада [[селядцападобныя|селядцападобных]]. == Апісанне == Даўжыня да 20 см, маса да 19 г. Цела цыгарападобнае, спінны плаўнік невялікі. == Пашырэнне == [[File:The Soviet Union 1991 CPA 6282 stamp (Fauna of the Black Sea. European anchovy (Engraulis encrasicolus) 1200dpi.jpg|thumb|[[Паштовая марка]] СССР, 1991]] Жыве ў водах [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] ад [[Паўночнае мора|Паўночнага мора]] да [[Біскайскі заліў|Біскайскага заліва]]. == Асаблівасці біялогіі == Трымаецца чародамі. Робіць сезонныя і вертыкальныя сутачныя міграцыі. Корміцца [[планктон]]ам. Палавой спеласці дасягае на другім годзе жыцця. Жыве да 4 гадоў. == Промысел == Мае прамысловае значэнне. == Літаратура == * Анчоус // {{Крыніцы/БЭ|1}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Анчоусавыя]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] [[Катэгорыя:Жывёлы на марках]] [[Катэгорыя:Рыбы Атлантычнага акіяна]] [[Катэгорыя:Рыбы Еўропы]] 2o1x2m2j7n9qzo3e6zate48eqhr9psn 0 538151 5127095 4867721 2026-04-16T08:15:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127095 wikitext text/x-wiki {{Іерарх |імя = Якаў |арыгінал імя = Ꙗковꙟ |сан = [[Епіскап]] полацкі |царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] |пачатак_тэрміна = канец XIII стагоддзя |канец_тэрміна = пачатак XIV стагоддзя |папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] |пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] |дзейнасць = святар |веравызнанне = [[Праваслаўе]] }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу святоѣ софьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ꙗковꙟ єп[иско]пꙟ полотьскыи и с[вя]тыи софьи»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«печ[а]ть ꙗк[ов]л[я]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] spmae2rvdr9bg8xh9k8sfsyze2iz0xu 5127097 5127095 2026-04-16T08:19:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127097 wikitext text/x-wiki {{Іерарх |імя = Якаў |арыгінал імя = Ꙗковꙟ |сан = [[Епіскап]] полацкі |царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] |пачатак_тэрміна = канец XIII стагоддзя |канец_тэрміна = пачатак XIV стагоддзя |папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] |пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] |дзейнасць = святар |веравызнанне = [[Праваслаўе]] }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ꙗковꙟ єп[иско]пꙟ полотьскыи и с[вя]тыи софьи»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] o4tqrzmt6h48dahtgs6umrtm2stbe94 5127098 5127097 2026-04-16T08:21:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127098 wikitext text/x-wiki {{Іерарх |імя = Якаў |арыгінал імя = Ꙗковꙟ |сан = [[Епіскап]] полацкі |царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] |пачатак_тэрміна = канец XIII стагоддзя |канец_тэрміна = пачатак XIV стагоддзя |папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] |пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] |дзейнасць = святар |веравызнанне = [[Праваслаўе]] }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ѩковъ| ѥппъ по|лотьскꙑ| н стꙑѥ| софьѥ»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] j23o7jmyw89k7c1nidzcheryzon26af 5127099 5127098 2026-04-16T08:26:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127099 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Якаў | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = канец XIII стагоддзя | перыядканец = пачатак XIV стагоддзя | папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] | пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] | тытул_2 = | царква_2 = | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = | царква_3 = | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = пачатак XIV стагоддзя | месца смерці = {{Месца смерці|}} | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = [[Епіскап]] | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ѩковъ| ѥппъ по|лотьскꙑ| н стꙑѥ| софьѥ»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] 81xd4hn5uiy2dpbpu0jvhjqj2j4mgio 5127100 5127099 2026-04-16T08:26:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127100 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Якаў | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = канец XIII стагоддзя | перыядканец = пачатак XIV стагоддзя | папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] | пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] | тытул_2 = | царква_2 = | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = | царква_3 = | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = пачатак XIV стагоддзя | месца смерці = {{Месца смерці|}} | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ѩковъ| ѥппъ по|лотьскꙑ| н стꙑѥ| софьѥ»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] ggcxfnpik9wajcddafv0j63ih3skybj 5127101 5127100 2026-04-16T08:27:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5127101 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Якаў | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = канец XIII стагоддзя | перыядканец = пачатак XIV стагоддзя | папярэднік = [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяон]] | пераемнік = [[Грыгорый (епіскап полацкі)|Грыгорый]] | тытул_2 = | царква_2 = | абшчына_2 = | абранне_2 = | інтранізацыя_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = | царква_3 = | абшчына_3 = | абранне_3 = | інтранізацыя_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = пачатак XIV стагоддзя | месца смерці = {{Месца смерці|}} | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Я́каў''' — [[Полацк|полацкі]] [[епіскапы полацкія|епіскап]] на мяжы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзяў. == Біяграфія == Кіраваў [[Полацкая епархія|Полацкай епархіяй]] пасля лютага 1294&nbsp;года (у прыватнасці, у дакументах дакладна фіксуецца яго ўлада ў другой палове 1298 — 1299&nbsp;гадах). У гэты перыяд Полацк з’яўляўся [[Тэакратыя|феадальна-тэакратычнай]] рэспублікай, у якой епіскап сумяшчаў духоўную ўладу са свецкім адміністраваннем горадам, прызнаючы пры гэтым вярхоўную ўладу вялікага князя літоўскага [[Віцень|Віценя]]{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. У 1309&nbsp;годзе Якаў, знаходзячыся «на сваім месцы ля [[Сафійскі сабор (Полацк)|святой Сафіі]]» (''«на своємь мѣстѣ оу свѧтоѣ соѳьѣ»''), адправіў грамату ў [[Рыга|Рыгу]]. Пасланне было прысвечана ўрэгуляванню і юрыдычнаму афармленню гандлёвых адносін паміж Полацкам і Рыгай пасля іх пагаршэння, відаць, з 1304&nbsp;года. Епіскап прасіў рыжан прапусціць у Полацк [[жыта]] з-за неўраджаю і голаду, якія ахапілі рускія і беларускія землі. Гэта грамата, у якой Якаў называе Віценя сваім сынам, была засведчана «малой» прывясной свінцовай пячаткай уладыкі{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Апроч заходняга кірунку, епіскап падтрымліваў кантакты і з Усходам. Пра гэта сведчыць знаходка вялікай свінцовай булы Якава каля летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Гэты артэфакт з’яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім уладыкам і цвярскім епіскапам (імаверна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]] або [[Сімяон (епіскап цвярскі)|Сімяонам]], сваёй біяграфіяй шчыльна звязаным з Полацкам){{sfn|Барэйша|2024|с=149-150}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшлі звесткі пра два тыпы свінцовых прывясных пячатак ([[Маліўдавул|маліўдавулаў]]) епіскапа Якава. Першы, меншы сфрагіс (29х34,5 мм), датаваны другой паловай 1298 — 1299&nbsp;гадоў, быў прывешаны да граматы ў Рыгу. Другі, унікальны буйны сфрагіс (42,7х39,55х3,65 мм, вага 30,5 г), выкарыстоўваўся ў канцы XIII — пачатку XIV&nbsp;стагоддзя і быў знойдзены не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміна-Гарадзішча. На аверсе гэтай вялікай булы змешчана люстэркава выкананая кірылічная легенда: ''«ѩковъ| ѥппъ по|лотьскꙑ| н стꙑѥ| софьѥ»''. На рэверсе знаходзіцца выява [[Багародзіца Знаменне|Багародзіцы Знаменне]] ў поўны рост і слупчаты надпіс ''«пє|ча|ть| ѧк|ов|л[ева]»''. Такі нетыповы свецкі характар легенды на адваротным баку непасрэдна карэлюецца з прыналежнасцю Якаву свецкай адміністрацыйнай улады над Полацкам у гэты час{{sfn|Барэйша|2024|с=144}}. Выраб гэтай вялікай булы ажыццяўляўся не булацырыем, а дзвюма асобнымі, не злучанымі між сабой [[Матрыца|матрыцамі]] і [[Патрыца|патрыцай]]{{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=778|артыкул=Якаў|аўтар=}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |загаловак=Полоцкие грамоты XIII - начала XVI вв. |выпуск=1, 3 |месца=Москва |год=1977–1980 |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=Данилевич В. Е. |загаловак=Очерк истории Полоцкой земли до конца XIV столетия |месца=Киев |год=1896 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] cbjf90ayaxmb0cznu7mwn6budpoljks 0 539809 5127072 5092867 2026-04-16T07:16:18Z J-ka Zadzvinski 5766 +1 5127072 wikitext text/x-wiki '''Вуліца Астроўскага''' — назва вуліц у населеных пунктах розных краін. == Беларусь == * [[вуліца Астроўскага (Асіповічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Асіповічы|Асіповічах]]. * [[вуліца Астроўскага (Ашмяны)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Ашмяны|Ашмянах]]. * [[Вуліца Астроўскага (Бабруйск)|Вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Бабруйск]]у. * [[вуліца Астроўскага (Баранавічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Баранавічы|Баранавічах]]. * [[Вуліца Астроўскага (Барысаў)|Вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Барысаў|Барысаве]]. * [[вуліца Астроўскага (Браслаў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Браслаў|Браславе]]. * [[вуліца Астроўскага (Брэст)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Брэст|Брэсце]]. * [[вуліца Астроўскага (Быхаў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Быхаў|Быхаве]]. * [[вуліца Астроўскага (Бялынічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Бялынічы|Бялынічах]]. * [[вуліца Астроўскага (Валожын)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Валожын]]е. * [[вуліца Астроўскага (Вілейка)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Вілейка|Вілейцы]]. * [[вуліца Астроўскага (Віцебск)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Віцебск]]у. * [[вуліца Астроўскага (Глыбокае)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Глыбокае|Глыбокім]]. * [[Вуліца Астроўскага (Гомель)|Вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Гомель|Гомелі]]. * [[вуліца Астроўскага (Гродна)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Гродна|Гродне]]. * [[вуліца Астроўскага (Давыд-Гарадок)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадку]]. * [[вуліца Астроўскага (Дзяржынск)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Дзяржынск]]у. * [[вуліца Астроўскага (Драгічын)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Драгічын]]е. * [[Вуліца Астроўскага (Жлобін)|Вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Жлобін]]е. * [[вуліца Астроўскага (Жодзіна)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Жодзіна|Жодзіне]]. * [[вуліца Астроўскага (Іванава)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Іванава|Іванаве]]. * [[вуліца Астроўскага (Івянец)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Івянец|Івянцы]]. * [[вуліца Астроўскага (Калінкавічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Калінкавічы|Калінкавічах]]. * [[вуліца Астроўскага (Касцюковічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Касцюковічы|Касцюковічах]]. * [[вуліца Астроўскага (Клецк)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Клецк]]у. * [[вуліца Астроўскага (Клічаў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Клічаў|Клічаве]]. * [[вуліца Астроўскага (Кобрын)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Кобрын]]е. * [[вуліца Астроўскага (Крычаў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Крычаў|Крычаве]]. * [[Вуліца Астроўскага (Ліда)|Вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Ліда|Лідзе]]. * [[вуліца Астроўскага (Лунінец)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Лунінец|Лунінцы]]. * [[вуліца Астроўскага (Магілёў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Магілёў|Магілёве]]. * [[вуліца Астроўскага (Маларыта)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Маларыта|Маларыце]]. * [[вуліца Астроўскага (Мікашэвічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Мікашэвічы|Мікашэвічах]]. * ''Вуліца Астроўскага'' — былая назва [[Вуліца Ракаўская (Мінск)|вуліцы Ракаўская]] ў Мінску. * [[вуліца Астроўскага (Мсціслаў)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Мсціслаў|Мсціславе]]. * [[вуліца Астроўскага (Навагрудак)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Навагрудак|Навагрудку]]. * [[Вуліца Астроўскага (Орша)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Орша|Оршы]]. * [[вуліца Астроўскага (Паставы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Паставы|Паставах]]. * [[вуліца Астроўскага (Пінск)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Пінск]]у. * [[вуліца Астроўскага (Пружаны)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Пружаны|Пружанах]]. * [[вуліца Астроўскага (Слонім)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Слонім]]е. * [[вуліца Астроўскага (Слуцк)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Слуцк]]у. * [[вуліца Астроўскага (Старыя Дарогі)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Старыя Дарогі|Старых Дарогах]]. * [[вуліца Астроўскага (Столін)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Столін]]е. * [[вуліца Астроўскага (Талачын)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Талачын]]е. * [[вуліца Астроўскага (Халопенічы)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Халопенічы|Халопенічах]]. * [[вуліца Астроўскага (Шчучын)|вуліца Астроўскага]] — вуліца ў [[Шчучын]]е. == Гл. таксама == * [[Завулак Астроўскага]] {{неадназначнасць|вуліцы}} {{Заліўка неадназначнасцей вуліц}} m6btc81nkeigo3ccj3km3ht9ng16ozs 100 540543 5126926 5126042 2026-04-15T19:35:14Z JerzyKundrat 174 выбары адбыліся, цісканіна здарылася 5126926 wikitext text/x-wiki * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} hcx8wjy9c40exiq3ykc230rv4qxu2vo 0 616323 5126990 4104544 2026-04-15T21:00:56Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126990 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Юрыя і Маці Божай |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|613Г000095}} |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Міхаіла Арханёла''' — мураваны каталіцкі храм у вёсцы [[Пяршаі]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З’яўляецца культурна-гістарычнай каштоўнасцю. == Гісторыя == Парафія існуе з 1545 года. Цяперашні будынак быў узведзены ў 1933 годзе. У 1960 годзе быў зачынены савецкімі ўладамі. Будынак храма быў перабудаваны, вежы былі знесены, а царкоўныя рэчы — знішчаны або разрабаваны. У 1990-ых гадах касцёл быў вернуты вернікам. На сённяшні дзень касцёл адрэстаўраваны і функцыянуе як храм<ref>https://vedaj.by/index.php/garady/minsk/wal/pyarshai</ref>. == Галерэя == <center><gallery> Piaršaji, Kaścielnaja. Пяршаі, Касьцельная (1930-39).jpg Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1930-39).jpg 04 Першай (0).JPG Pierszaje fr-kosciol fc01.jpg Пяршаі. Касцёл.jpg Фото путешествия по Беларуси 139.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Валожынскі дэканат]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000095}} {{Commons|Category:}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3293-pyarshai-parafiya-sv-yuryya Пяршаі — парафія Св. Юрыя] — http://catholic.by/ {{Валожынскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Пяршаі]] dx1872r9c7iswv635mxaq73ttv28w8w 0 616741 5126997 4754983 2026-04-15T21:05:18Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5126997 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса}} {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса |Арыгінальная назва = |Выява = [[File:Belarus-Khotaw-Church of Sacred Heart of Jesus-2.jpg|300px]] |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = 53.761356|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 26.659838|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія]] <br/> [[Стаўбцоўскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Неараманскі стыль|неараманскі]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = 1774 (1776) г. |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1931 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Church of the Sacred Heart of Jesus in Chatava }} '''Касцё{{націск}}л Найсвяце{{націск}}йшага Сэ{{націск}}рца Ісу{{націск}}са''' — мураваны каталіцкі храм у вёсцы [[Хатава]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], помнік архітэктуры [[Неараманскі стыль|неараманскага стылю]]. == Гісторыя == Першы касцёл у Хатаве быў пабудаваны на могілках як філіяльны ў 1774 (1776) годзе. У 1867 годзе царскія ўлады адабралі храм у католікаў і перарабілі яго ў праваслаўны. Пасля адыходу вёскі да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ў 1921 годзе будынак зноў стаў касцёлам<ref>{{cite web|url = https://vetliva.by/tourism/what-to-see/kostel-naisvyateyshego-serdtsa-iisusa-v-derevne-khotovo/|title = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса ў вёсцы Хотаў|publisher = Vetliva — гід па Беларусі|language = be|accessdate = 01.10.2019|archiveurl = https://web.archive.org/web/20191001160426/https://vetliva.by/tourism/what-to-see/kostel-naisvyateyshego-serdtsa-iisusa-v-derevne-khotovo/|archivedate = 1 кастрычніка 2019|url-status = dead}}</ref>. Акарамя таго, ў 1924 годзе Соф’я (Марыя) Ленская, дачка Міхаіла Ленскага, чый маёнтак Хатава ў тыя часы знаходзіўся на тэрыторыі парафіі, пастанавіла пабудаваць на тэрыторыі маёнтка капліцу. У 1925 годзе ў капліцы ўжо перастала хапаць месца: у ёй адбываліся хросты, шлюбы, пахаванні<ref name = "ref1">{{cite web|url = https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3425-khatava-parafiya-najsvyatsejshaga-sertsa-ezusa|title = Хатава — парафія Найсвяцейшага Сэрца Езуса|publisher = [[Catholic.by]]|language = be|accessdate = 01.10.2019}}</ref>. Па гэтай прычыне ў 1931 годзе [[Караль Канстанцінавіч Незабытоўскі|Караль Незабытоўскі]], муж Соф’і Ленскай, абвясціў аб будаўніцтве новага мураванага касцёла і стаў яго галоўным фундатарам. Дзякуючы намаганням Ленскіх пры актыўным ўдзеле парафіян у 1933 годзе храм быў пабудаваны. Святыню кансэкраваў 29 жніўня 1934 года [[Казімір Букраба]], [[Пінская дыяцэзія|біскуп пінскі]]. У 1935 годзе былі асвячоны [[звон|званы]], названыя ў гонар Незабытоўскіх — Караль, Соф’я і Міхаіл (іх сын)<ref name = "ref1"/>. У 1939—1944 гадах святаром у храме быў адзін з пачынальнікаў беларускага хрысціянскага руху [[Люцыян Хвецька]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], прыкладна ўлетку 1944 года, касцёл быў зачынены, а пазней ператвораны ў склад, дзе захоўвалася збожжа і цукар для патрэбаў бровара. Вежу будынка выкарыстоўваў лясгас для назірання за лесам. Неўзабаве храм прыйшоў у заняпад: абваліўся дах, пачалі рассыпацца сцены. З пачаткам «[[перабудова|перабудовы]]» вернікі (асабліва вылучалася Альберта Уліч) пачалі прасіць улады вярнуць ім касцёл, што ў выніку і адбылося. Парафіяне самі ўзяліся за рамонт і аднавілі касцёл. Імкнучыся дапамагчы прыхаджанам, ксёндз [[Антоній Дзям’янка]], цяпершані біскуп Пінскі, колішні пробашч парафіі ў [[Навагрудак|Навагрудку]], наведваў святыню і даваў парады<ref name = "ref2">{{cite web|url = http://ave-maria.by/archive/94-234/1757-kastsjol-najsvyatsejshaga-sertsa-ezusa-khrysta-khatave-svyatkue-svajo-80-goddze|title = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса Хрыста ў Хатаве святкуе сваё 80-годдзе|publisher = [[Ave Maria (часопіс)|Ave Maria]] № 9 (234) 2014 |language = be|accessdate = 01.10.2019}}</ref>. У канцы 1990 года парафія аднавілася на чале з пробашчам Мар’янам Шэршням, пры якім паспяхова скончылася адбудова касцёла. 19 кастрычніка 1991 года храм быў рэкансэкраваны кардыналам [[Казімір Свёнтак|Казімірам Свёнткам]]. На дадзены момант у храме служыць ксёндз Аляксандр Багдановіч<ref name = "ref2"/>. == Архтэктура == Размешчаны за 2 км на ўсход ад вёскі, на тэрыторыі былой сядзібы Ленскіх. Помнік архітэктуры [[неараманскі стыль|неараманскага стылю]]. Вырашаны прамавугольным у плане [[Аб’ём (архітэктура)|аб’ёмам]] пад [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. З [[алтар]]нага боку далучана паўкруглая [[апсіда]] з бакавымі [[сакрысція]]мі. Асіметрыю ў аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю ўносіць далучаная з боку фасада чатырохгранная вежа-[[званіца]], адкрытая наверсе арачнымі прасветамі-трыфорыумамі. Вось фасада адзначана арачным уваходным перспектыўным [[партал]]ам і [[ружа (архітэктура)|акном-ружай]] над ім. Бакавыя фасады члянёны арачнымі аконнымі праёмамі і ступеньчатымі [[контрфорс]]амі ў прасценках, маюць [[рызаліт]]ы [[трансепт]]а, завершаныя двухграннымі шчыпцамі<ref>{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}}</ref>. Унутраная прастора падзелена на тры [[неф]]ы магутнымі [[пілон]]амі і перакінутымі праз іх [[аркада (архітэктура)|аркадамі]]. Нефы перакрыты цыліндрычнымі [[скляпенне|скляпеннямі]] на падпружных арках. З боку [[прэсбітэрый|прысбітэрыя]] ўладкаваны [[хоры]] з [[амбон]]ам, адкрытыя раманскай аркадай. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} {{Стаўбцоўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Хатава]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў неараманскім стылі]] 2f875ml78ajy2s445t3nozn3h1l345p 0 617174 5126996 4887873 2026-04-15T21:05:04Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126996 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пелішча]] |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = Пінская |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = Вінцэнт Генрык Удавішэўскі |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1929 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса}} '''Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса''' — мураваны каталіцкі храм у в. [[Пелішча]] [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. == Гісторыя == Касцёл пабудаваны ў 1934 годзе з цэглы. У 1923 годзе ў Пелішчы было 157 двароў і 786 жыхароў, з якіх 525 былі каталікамі, 257 — праваслаўныя, 4 — пратэстанты. 20 лютага 1925 годзе дэлегацыя мясцовых каталікоў адправілася ў Вільню ў курыю архібіскупа Віленскага, каб атрымаць дазвол на пабудову касцёлу ў Пелішчы і зацвердзіць праект новай святыні. Праект касцёлу Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Пелішчы падрыхтаваў берасцейскі архітэктар Вінцэнт Генрык Удавішэўскі. Восенню 1929 году пачалі звозіць будаўнічыя матэрыялы і закладаць падмуркі храма. 11 мая 1930 году адбылася закладка і ўрачыстае асвячэнне вуглавога каменя касцёлу. 18 лістапада 1934 году новапабудаваны касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса быў урачыста асвечаны. == Архітэктура == Помнік архітэктуры стылю [[мадэрн]]. Рознавялікія прамавугольны ў плане асноўны аб’ём пад [[чарапіца|чарапі]]чным дахам, [[апсіда|апсід]]а, дзве бакавыя [[сакрысція|сакрысц]]іі і вежа-[[званіца|званіц]]а аб’яднаны ў ярусную прасторава-дынамічную кампазіцыю. Званіца завершана фігурнай вежачкай. Архітэктурную выразнасць плоскасным фасадам надае рытм [[арка|арачн]]ых аконных праёмаў і шырокіх [[Лапатка (архітэктура)|лапатак]]. Уваход аформлены манументальным [[партал]]ам з [[Картуш (архітэктура)|картуш]]ам у завяршэнні. У перакрытую драўляным [[цыліндрычныя скляпенні|цыліндрычным скляпеннем]] залу храма раскрыта прастора [[апсіда|апсід]]ы. Не[[тынкоўка|атынкаван]]ыя сцены раскрапаваны [[пілястра|пілястр]]амі. Захаваліся [[барочная скульптура|барочныя драўляныя скульптуры]] [[Святы Пётр|святых Пятра]] і [[Святы Павел|Паўла]]. На хорах быў размешчаны [[арган]] аздоблены барочнымі [[Картуш (архітэктура)|картуш]]амі і скульптурамі анёлаў<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/pelishchawski_kascjol_najsvjacejshaga_sehrca_isusa/0-3818 |title=Архіўная копія |access-date=4 кастрычніка 2019 |archive-date=14 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230914154435/http://www.gants-region.info/index/pelishchawski_kascjol_najsvjacejshaga_sehrca_isusa/0-3818 |url-status=dead }}</ref>. <center><gallery caption=" " widths="150" heights="150"> Pielišča, Serca Jezusa. Пелішча, Сэрца Езуса (1934).jpg|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса ў Пелішчы (1934). Касьцёл Сэрца Ісуса (Пелішча) 01.JPG Касьцёл Сэрца Ісуса (Пелішча) 02.JPG Пелішча. Касцёл 03.jpg Пелішча. Касцёл 04.jpg Шата абараза «Ганна і Марыя з Хрыстом». Пелішча.jpg |Шата абраза «Ганна і Марыя з Хрыстом». 18 ст. </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Брэсцкі дэканат]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima|}} * {{ГБ|}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/22-pinsk/3836-pelishcha-parafiya-najsvyatsejshaga-sertsa-pana-ezusa Пелішча — парафія Найсвяцейшага Сэрца Ісуса] на [[Catholic.by]] {{Брэсцкі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Камянецкага раёна]] [[Катэгорыя:Пелішча]] [[Катэгорыя:Касцёлы Пінскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі мадэрн]] 3v5o0wg8dyy4pm7emp9v2ufpx8kh09r 0 617562 5126928 5082360 2026-04-15T19:39:53Z JerzyKundrat 174 5126928 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Іосіфа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Іосіфа}} '''Касцёл Святога Іосіфа''' — драўляны каталіцкі храм у вёсцы [[Руда Яварская]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], помнік архітэктуры драўлянага дойлідства. == Гісторыя == [[Файл:Kościół w Rudzie Jaworskiej2.jpg|міні|злева]] Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўня 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад. Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе<ref>https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007154844/https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Архітэктура == Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы бабінца, асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над пальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Унутры пры ўваходзе — хоры на 4 слупах і лесвіца<ref>https://museum.dzyatlava.by/2016/03/23/1549/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007160344/https://museum.dzyatlava.by/2016/03/23/1549/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ruda-yavor/kostel_tn_glr.htm|Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3637-ruda-yavorskaya-parafiya-sv-yuzafa Руда Яворская — парафія Св. Юзафа] на [[Catholic.by]] {{Дзятлаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Руда Яварская]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:1936 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] rnzy820y8tjudelqfu0e6fcj2k6x9fc 5126929 5126928 2026-04-15T19:41:07Z JerzyKundrat 174 /* Архітэктура */ 5126929 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Іосіфа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Іосіфа}} '''Касцёл Святога Іосіфа''' — драўляны каталіцкі храм у вёсцы [[Руда Яварская]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], помнік архітэктуры драўлянага дойлідства. == Гісторыя == [[Файл:Kościół w Rudzie Jaworskiej2.jpg|міні|злева]] Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўня 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад. Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе<ref>https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007154844/https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Архітэктура == Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы [[бабінец|бабінца]], асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над пальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Унутры пры ўваходзе — хоры на 4 слупах і лесвіца<ref>https://museum.dzyatlava.by/2016/03/23/1549/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007160344/https://museum.dzyatlava.by/2016/03/23/1549/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ruda-yavor/kostel_tn_glr.htm|Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3637-ruda-yavorskaya-parafiya-sv-yuzafa Руда Яворская — парафія Св. Юзафа] на [[Catholic.by]] {{Дзятлаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Руда Яварская]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:1936 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] s49qkbhc9ho5zz757s26ue6hrecedg2 5126931 5126929 2026-04-15T19:47:53Z JerzyKundrat 174 /* Архітэктура */ 5126931 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Іосіфа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Іосіфа}} '''Касцёл Святога Іосіфа''' — драўляны каталіцкі храм у вёсцы [[Руда Яварская]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], помнік архітэктуры драўлянага дойлідства. == Гісторыя == [[Файл:Kościół w Rudzie Jaworskiej2.jpg|міні|злева]] Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўня 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад. Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе<ref>https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007154844/https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Архітэктура == Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы [[бабінец|бабінца]], асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над вальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Рытміку бакавых фасадаў ствараюць прамавугольныя аконныя праёмы і брусы-сцяжкі ў прасценках. [[Франтон]] галоўнага фасаду ашаляваны «ў елку». У перакрытую плоскай столлю залу выступаюць [[хоры]] на чатырох слупах з бакавой лесвіцай. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ruda-yavor/kostel_tn_glr.htm|Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3637-ruda-yavorskaya-parafiya-sv-yuzafa Руда Яворская — парафія Св. Юзафа] на [[Catholic.by]] {{Дзятлаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Руда Яварская]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:1936 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] eq6i48jq8x06qad4uiogtfdeq572q4v 5126932 5126931 2026-04-15T19:51:53Z JerzyKundrat 174 5126932 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Іосіфа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Іосіфа}} '''Касцёл Святога Іосіфа''' — каталіцкі храм у вёсцы [[Руда Яварская]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], помнік драўлянага дойлідства з рысамі [[неаготыка|неаготыкі]]. == Гісторыя == Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўня 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад. Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе<ref>https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007154844/https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Kościół w Rudzie Jaworskiej2.jpg|міні|злева|Выгляд з боку апсіды.]] Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы [[бабінец|бабінца]], асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над вальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Рытміку бакавых фасадаў ствараюць прамавугольныя аконныя праёмы і брусы-сцяжкі ў прасценках. [[Франтон]] галоўнага фасаду ашаляваны «ў елку». У перакрытую плоскай столлю залу выступаюць [[хоры]] на чатырох слупах з бакавой лесвіцай. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ruda-yavor/kostel_tn_glr.htm|Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3637-ruda-yavorskaya-parafiya-sv-yuzafa Руда Яворская — парафія Св. Юзафа] на [[Catholic.by]] {{Дзятлаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Руда Яварская]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:1936 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] 3qz61wmou93xbidpqxx45knvumbx96u 5126933 5126932 2026-04-15T19:53:57Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126933 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Іосіфа |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Іосіфа}} '''Касцёл Святога Іосіфа''' — каталіцкі храм у вёсцы [[Руда Яварская]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], помнік драўлянага дойлідства з рысамі [[неаготыка|неаготыкі]]. == Гісторыя == Касцёл пабудаваны ў 1936 годзе. Быў асвечаны 10 жніўня 1937 года. Пасля прыходу савецкай улады ў канцы верасня 1939 года касцёл быў перададзены праваслаўным вернікам. Царква існавала ў гэтым будынку з 1939-га па 1976 год. У 1976 годзе памяшканне касцёла-царквы было аддадзена для патрэбаў мясцовага калгаса — пад склад. Будынак вернуты каталіцкім вернікам у 1989 годзе<ref>https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191007154844/https://diatlovonews.by/2017/06/rodny-kutochak-zjamli-vjoska-ruda-javarsk/ |date=7 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:Kościół w Rudzie Jaworskiej2.jpg|міні|злева|Выгляд з боку апсіды.]] Кампазіцыя ўключае прамавугольныя зрубы [[бабінец|бабінца]], асноўнага аб’ёму, пяціграннай алтарнай часткі з сакрысціямі. Вертыкальнай дамінантай з’яўляецца пабудаваная над бабінцам чацверыковая вежа-званіца з шатровым дахам. Над вальмавым дахам алтарнай часткі — шатровая вежачка на чацверыковам барабане. Рытміку бакавых фасадаў ствараюць прамавугольныя аконныя праёмы і брусы-сцяжкі ў прасценках. [[Франтон]] галоўнага фасаду ашаляваны «ў елку». У перакрытую плоскай столлю залу выступаюць [[хоры]] на чатырох слупах з бакавой лесвіцай. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы на Беларусі (2001)}} == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/ruda-yavor/kostel_tn_glr.htm|Руда-Яворская, костел св. Иосифа (дерев.)}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/21-grodna/3637-ruda-yavorskaya-parafiya-sv-yuzafa Руда Яворская — парафія Св. Юзафа] на [[Catholic.by]] {{Дзятлаўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Руда Яварская]] [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1936 годзе]] [[Катэгорыя:1936 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] 4g0454oxkmzb124tfd3fsr5l17hpj18 0 632134 5126991 5066948 2026-04-15T21:01:32Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5126991 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Сэрца Ісуса |Арыгінальная назва = |Выява = Костёл Сердца Иисуса - panoramio.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Пераброддзе]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце = Беларусь Віцебская вобласць |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = [[Віцебская дыяцэзія]] |Дэканат = [[Мёрскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1933 |Заканчэнне будаўніцтва = 1933 |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Сэрца Ісуса''' — драўляны каталіцкі храм у вёсцы [[Пераброддзе]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размяшчаецца на паўднёвай ускраіне вёскі. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1933 годзе з дрэва<ref>[http://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/vitebsk/101065.html Мёры — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]</ref>. Адноўлены ў 2003—2006 гадах. == Архітэктура == Помнік архітэктуры мадэрна. Вырашаны прамавугольным зрубам з прырубам пяціграннай апсіды з бакавымі нізкімі сакрысціямі пад двухграннымі пакрыццямі. Будынак накрыты агульным двухсхільным дахам, які мае значны вынас на фігурных кранштэйнах і пластычны выгін над карнізам і пераходзіць у гранёнае пакрыццё апсіды. Сілуэт храма ўзбагачаюць двух’ярусная чатырохгранная шатровая званіца, надбудаваная над франтальным фасадам, і чатырохгранная шатровая сігнатурка над апсідай. Гарызантальна ашаляваныя бакавыя фасады рытмічна расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі і брусамі-сцяжкамі ў прасценках<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/index/perabrodski_kascjol_najsvjacejshaga_sehrca_isusa/0-3827 |title=ПЕРАБРОДСКІ КАСЦЁЛ НАЙСВЯЦЕЙШАГА СЭРЦА ІСУСА |access-date=18 лютага 2020 |archive-date=18 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218194034/http://www.gants-region.info/index/perabrodski_kascjol_najsvjacejshaga_sehrca_isusa/0-3827 |url-status=dead }}</ref>. <gallery> Пераброддзе. Касцёл (04).jpg Пераброддзе. Касцёл Сэрца Ісуса (01).jpg Пераброддзе. Касцёл Сэрца Ісуса (02).jpg Пераброддзе. Касцёл (01).jpg Пераброддзе. Касцёл (02).jpg Пераброддзе. Касцёл (03).jpg </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * Кулагін А. М. Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін. == Спасылкі == * {{Глобус Беларусі|https://globustut.by/perebrode/index.htm#church}} {{Мёрскі дэканат}} [[Катэгорыя:Пераброддзе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мёрскага раёна]] [[Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] bztf7kg41h5d0ztx3188cdstoz1c6hk 0 632272 5126998 4734942 2026-04-15T21:05:33Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5126998 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля |Арыгінальная назва = |Выява = [[File:Viata, Śviatoha Jana. Вята, Сьвятога Яна (1937).jpg|300px]] |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Вята (вёска)|Вята]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = [[Віцебская дыяцэзія]] |Дэканат = Мёрскі |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Народнае дойлідства Беларусі|народнае дойлідства]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1932 |Заканчэнне будаўніцтва = 1934 |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{значэнні2|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля}} '''Касцёл Святога Яна Хрысціцеля''' — рымска-каталіцкі храм у вёсцы [[Вята (вёска)|Вяце]] [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Гісторыя == [[File:Viata. Вята (24.06.1937).jpg|left|thumb|230px|Асвячэнне звана ў касцёле, 1937 г.]] Пабудаваны ў 1932—1934 гадах з дрэва, калі вёска па рашэнні духоўнага суда ўвайшла ў склад [[лявонпаль]]скай [[Свята-Троіцкая царква (Лявонпаль)|каталіцкай парафіі]]. Фундатарамі храма былі ксёндз Бародзіч і лявонпальскі пробашч Ян Завістоўскі, які стаў першым святаром у касцёле. Будынак узвялі жаўнеры [[Корпус аховы памежжа|Корпуса аховы памежжа]] пры дапамозе мясцовага насельніцтва. 24 чэрвеня 1937 года ў храме быў урачыста асвечаны і ўсталяваны звон імя маршала [[Юзаф Пілсудскі|Пілсудскага]], ахвяраваны палкоўнікам Люцыянам Янішэўскім. Адмыслова для яго ў 1936 годзе ў касцёле надбудавалі вежу. Адбылося паломніцтва ўсіх вернікаў парафіі да храма, якое скончылася набажэнствам. Касцёльны двор не змог змясціць усіх парафіян, акрамя таго прысутнічалі праваслаўныя і [[стараверства|стараверы]]. Прыхаджане ахвяравалі два абразы [[Абраз Маці Божай Вастрабрамскай|Маці Божай Вастрабрамскай]]. Па звестках 1938 года, набажэнствы адпраўляліся 12 разоў на год, існавала каталіцкае згуртаванне мужчын, двойчы на год адбываліся зборы [[Еўхарыстыя|эўхарыстычнага]] моладзевага руху і школьныя рэкалекцыі<ref>{{cite web|url = http://media.catholic.by/ave/|title = Капліца ў Вяце|author = [[Франц Іванавіч Сіўко|Франц Сіўко]]. |year = 2002 |publisher = [[Ave Maria (часопіс)|Ave Maria]], № 11 (90) |language = be |access-date = 21.02.2020}}</ref>. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] будынак быў пашкоджаны нямецкімі войскамі. У паваенны час касцёл пераўтварылі ў збожжасховішча, потым — склад ільну і воўны. Жыхары вёскі выратавалі ад знішчэння царкоўныя рэліквіі: абразы і звон. [[File:Вята. Асвячэнне звана імя Юзафа Пілсудскага, 1937 (2).jpg||thumb|230px|Асвячэнне звана ў касцёле, 1937 г.]] У пачатку 1990-х гадоў храм быў вернуты прыхаджанам, адрамантаваны і паўторна асвечаны [[Ідолта (аграгарадок)|ідолтаўскім]] пробашчам Антоніем Лосем. На цяперашні час з’яўляецца філіяльным касцёлам парафіі [[Касцёл Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мёры)|Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі]] ў [[Мёры|Мёрах]], [[імша]] адбываецца тройчы на год<ref>{{cite web|url = http://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/vitebsk/101065.html|title = Мёры — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі|date = 11.10.2016|publisher = [[Catholic.by]] |language = be |access-date = 21.02.2020}}</ref>. == Архітэктура == [[File:Вята. Асвячэнне звана імя Юзафа Пілсудскага, 1937 (1).jpg|left|thumb|230px|Асвячэнне звана ў касцёле, 1937 г.]] [[File:Viata, Śviatoha Jana, Zvon. Вята, Сьвятога Яна, Звон (1937).jpg|міні|300px|Звон імя Ю. Пілсудскага]] Помнік архітэктуры [[Народнае дойлідства Беларусі|беларускага народнага дойлідства]]. Вырашаны прамавугольным зрубам, накрытым [[Двухсхільны дах|вільчыкавым дахам]], які пераходзіць у трохгранную [[апсіда|апсіду]]. Да фасада далучаны прамавугольны [[прытвор]], двухграннае пакрыццё якога завяршае ўрэзаная чатырохгранная двух’ярусная [[Шацёр (архітэктура)|шатровая]] [[званіца]]. Бакавыя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі. Малітоўная зала і апсіда перакрыты латковым [[скляпенне]]м, інтэр’ер [[Шалёўка|ашаляваны]]. Над уваходам размешчаны [[хоры]], у асноўнай прасторы вылучаецца [[амбон]]. На вежы захаваўся звон імя Пілсудскага, адліты 12 траўня 1937 года ў [[Каліш]]ы. Ён аздоблены [[Фрыз (архітэктура)|фрызам]] з [[барэльеф]]ам вайсковай атрыбутыкі і надпісам: {{цытата|Звон гэты ахвяраваны для [[Крэсы ўсходнія|крэсовага]] Храма Гасподняга ў Вяце над Дзвіной Віленскага ваяводства Корпусам унтэр-афіцэраў ваенна-марскога флота і Корпусам аховы памежжа<ref>{{cite web|url =https://kresy.pl/publicystyka/dzwon-pilsudskiego/ |title = Dzwon Piłsudskiego |author = Andrzej Betlej. |date = 3.10.2010 |publisher = Kresy.pl |language = pl |access-date = 21.02.2020}}</ref>}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} *''Tryjankowski J.'' Poświęncenie dzwonu im. Marszałka Piłsudskiego ufunduwanego przez podoficerów // Wiarus. — 1937. — №30. {{Мёрскі дэканат}} [[Катэгорыя:1934 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Помнікі беларускага народнага дойлідства]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мёрскага раёна]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] [[Катэгорыя:Вята (вёска)]] [[Катэгорыя:Касцёлы Віцебскай дыяцэзіі]] jca7kdi20akb8gebm852utlk3btsv7j 2 653452 5127195 5126488 2026-04-16T10:33:24Z DBatura 73587 /* Зрыў блакады станцыі */ 5127195 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андруса Кубілюса]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] у свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}{{не АИ}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == См. также == * [[Антиядерное движение]] * [[Энергетика Белоруссии]] * [[Игналинская АЭС]] == Примечания == {{примечания|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 2em2ct0behkqtth925vr22jcu5cu514 0 655657 5126822 4949624 2026-04-15T12:21:34Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:The Sims]]; +[[Катэгорыя:Франшызы Electronic Arts]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5126822 wikitext text/x-wiki {{Серыя гульняў | загаловак = The Sims | выява = | подпіс = цяперашні лагатып, з моманту выхаду [[The Sims 4]] ў 2014 годзе | жанр = [[Сімулятар жыцця]] | распрацоўшчык = {{Сцяг|ЗША}} [[Maxis]] (2000–2006, 2012–цяперашні час)<br>{{Сцяг|ЗША}} [[The Sims Studio]] (2006–2012) | выдавец = {{Сцяг|ЗША}} [[Electronic Arts]] | стваральнік = [[Уільям Райт]] | платформы = [[Windows]], [[macOS]], [[Linux]], [[Android]] і [[iOS]] | рухавічок = [[Renderware]]<br>[[SmartSim]] | першая гульня = [[The Sims]] | дата першай гульні = [[4 лютага]] [[2000]] года | апошняя гульня = [[The Sims 4]] | дата апошняй гульні = [[2 верасня]] [[2014]] года | адгалінаванне = [[The Sims Online]], [[MySims]], The Sims Carnival, [[The Sims Social]], [[The Sims FreePlay]], [[The Sims Mobile]] | сайт = http://thesims.com/ }} '''''The Sims''''' — серыя камп’ютарных гульняў у жанры [[сімулятар жыцця]], распрацаваная геймдызайнерам [[Уільям Райт|Уільямам Райтам]] і кампаніямі [[Maxis]] і [[The Sims Studio]] і выдадзеная кампаніяй [[Electronic Arts]]. Па стане на 2016 год па ўсім свеце было прададзена больш за 200 мільёнаў яе копій, што робіць «The Sims» адной з самых паспяховых і прадаваных серый гульняў у гісторыі. Гульні серыі «The Sims» не маюць якіх-небудзь пэўных мэтаў (за выключэннем розных тэматычных дапаўненняў і пакетаў пашырэнняў, якія змяняюць [[геймплэй]]; а таксама [[Гульнявая прыстаўка|кансольных версій]]). Гулец стварае [[Сімы (The Sims)|персанажаў]], селіць іх у дамы, сочыць за іх настроем, дапамагае ім задавальняць патрэбы і выконваць жаданні. Вы можаце стварыць свайго персанажа, пасяліць яго ў такі дом, які вам падабаецца. У далейшым вы можаце рабіць амаль усё, што хочаце. Кожнае дапаўненне павялічвае колькасць магчымасцяў у гульні. == Перадгісторыя стварэння == [[Файл:Will_Wright.jpg|150px|thumb|left|Уільям Райт]] Кіраўніцтва [[Maxis]] упарта адмаўляла [[Уільям Райт|Уільяму Райту]] ў рэалізацыі аднай з яго галоўных задум, «сімулятара лялькавага дамка», які дазваляў арганізоўваць жыццё не цэлага горада, як у [[SimCity]], а асобнай сям’і. Гэтая ідэя прыйшла да распрацоўніка пасля таго, як ён страціў сваё жытло ў Оклэндскіх пажарах 1991 года і быў вымушаны арганізоваць побыт з нуля. Райт падумаў, што падобны досвед можа быць асновай цікавай гульні, і менавіта таму ў першапачатковай канцэпцыі [[The Sims]], якая называлася «HomeTactics», было некалькі варыяцый пажараў. Акцыянеры [[Maxis]] у сваю чаргу палічылі, што праект будзе непрыбытковым, бо занадта падобны да сімулятара лялькавага дамка, а лялькавы дамок «для дзяўчынак, а не для геймераў». Магчыма, The Sims ніколі б не з’явіўся, калі б акцыі Maxis не ўпалі і яе танна не набыла кампанія [[Electronic Arts]]. У [[Electronic Arts|EA]] ўбачылі патэнцыял ідэі Райта і ўхвалілі распрацоўку, якая стартавала ў 1997 годзе. == Асноўныя гульні == === Храналогія рэлізаў === * '''[[2000]]''' — ''[[The Sims]]'' * '''[[2002]]''' — ''[[The Sims Online]]'' * '''[[2003]]''' — ''[[The Sims (для гульнявых прыставак)|The Sims'' (для гульнявых прыставак)'']]<br />''[[The Sims Bustin’ Out]]''<br />''[[The Sims Bustin’ Out (Game Boy Advance)|The Sims Bustin’ Out (GBA)]]'' * '''[[2004]]''' — ''[[The Sims 2]]''<br />''[[The Urbz: Sims in the City]]''<br />''[[The Urbz: Sims in the City (для партатыўных прылад)|The Urbz: Sims in the City (GBA, NDS)]]'' * '''[[2005]]''' — ''[[The Sims 2 (для гульнявых прыставак)]]''<br />''[[The Sims 2 (PlayStation Portable)|The Sims 2 (PSP)]]''<br />''[[The Sims 2 (Game Boy Advance)|The Sims 2 (GBA)]]''<br />''[[The Sims 2 (Nintendo DS)|The Sims 2 (DS)]]'' * '''[[2006]]''' — ''[[The Sims 2: Pets (Game Boy Advance)|The Sims 2: Pets (GBA)]]''<br />''[[The Sims 2: Pets (Game Boy Advance)|The Sims 2: Pets (GBA)]]''<br />''[[The Sims 2: Pets (Nintendo DS)|The Sims 2: Pets (DS)]]''<br />''[[The Sims 2 Mobile]]''<br />''[[The Sims 2 Pets Mobile]]'' * '''[[2007]]''' — ''[[The Sims Life Stories]]''<br />''[[The Sims Pet Stories]]''<br />''[[The Sims 2: Castaway]]''<br />''[[The Sims Pool]]'' * '''[[2008]]''' — ''<br />''[[The Sims Carnival]]''<br />''[[The Sims 2: Apartment Pets]]''<br />''[[The Sims DJ]]'' * '''[[2009]]''' — ''[[The Sims 3]]''<br />''[[The Sims 3 Mobile]]'' * '''[[2010]]''' — ''[[The Sims 3 (для гульнявых прыставак)]]''<br />''[[The Sims 3 (Wii)]]''<br />''[[The Sims 3: World Adventures Mobile]]''<br />''[[The Sims 3: Ambitions Mobile]]'' * '''[[2011]]''' — ''[[The Sims Medieval]]''<br />''[[The Sims Social]]''<br />''[[The Sims FreePlay]]'' * '''[[2014]]''' — ''[[The Sims 4]]'' * '''[[2017]]''' — ''[[The Sims 4 (для гульнявых прыставак)]]'' * '''[[2018]]''' — ''[[The Sims Mobile]]'' === The Sims === {{main|The Sims}} У аснову [[The Sims]] лёг [[штучны інтэлект]], створаны геймдызайнерам [[Уільям Райт|Уільямам Райтам]] яшчэ ў часы незалежнай [[Maxis]] і дапрацаваны невялікай камандай з 50 чалавек, якіх ён атрымаў у сваё распараджэнне пасля таго, як пачаў працаваць на [[Electronic Arts|EA]]. Акрамя [[Уільям Райт|Райта]], ключавую ролю ў стварэнні гульні адыгралі [[Джэймі Дорнбос]] і [[Патрык Барэд]]. Першы дапамог сістэматызаваць велізарную колькасць узаемадзеянняў паміж [[Сімы (The Sims)|сімамі]] і навакольным светам. А другі, нягледзячы на ўказанні выдаўцоў, дадаў у гульні код, які дазваляў Сімам заводзіць [[ЛГБТ|аднаполыя адносіны]]. Учынак Барэда прывёў да таго, што два сімы-дзяўчыны выпадкова закахаліся адна ў адну і пацалаваліся пад час дэманстрацыі гульні на выставе [[E3]] 1999 года; нягледзячы на тое, што распрацоўшчыкі баяліся скандалу, рэакцыя на гэта была вельмі станоўчай і ператварыла The Sims з эксперыментальнага праекта ў адну з самых абмяркоўваемых гульняў свайго часу. Пазней Райт і яго калегі дапрацавалі сістэму рамантычных адносін, запраграмаваўшы яе такім чынам, што арыентацыя персанажаў наўпрост залежала ад рашэння гульца, зрабіўшы яшчэ адзін крок да максімальна рэалістычнай сімуляцыі жыцця. Пры гэтым гульня цэлілася на дзіцячую аўдыторыю, што азначала, што ў праекце не будзе ні сэксу, ні гвалту. Акрамя гэтага, супрацоўнікі Maxis працавалі над максімальна зразумелым [[інтэрфейс]]ам, які перараблялі адзінаццаць разоў і прыемнай выявай маскіравалі недахоп бюджэту і не самы перадавы па тых часах рухавік. Вынікам гэтых прац стала гульня, рэліз якой адбыўся 31 студзеня 2000 года. Пасля 1 частка франшызы была самай прадаваемай аж да канца 2001 года. Да The Sims выпусцілі 7 дапаўненняў і некалькі дэлюкс-выданняў. Пасля такога поспеху не было ніякіх сумневаў, што працягу быць. === The Sims 2 === {{main|The Sims 2}} Другая частка распрацоўвалася каля 3 гадоў і даволі добра прасунула франшызу як у тэхнічным, так і ў графічным плане. Супрацоўнікі [[Maxis]] стварылі новы графічны рухавік для The Sims 2, які дазваляў раз і назаўжды забыцца пра 2D-аб’екты акружэння і неабходнасць трымаць камеру як можна далей ад [[Сімы (The Sims)|сімаў]]. Віртуальныя чалавечкі выглядалі і рухаліся як людзі, і назіраць за імі стала яшчэ цікавей. Шмат у чым гэтаму паспрыяла развіццё псіхалагічнай мадэлі паводзін персанажаў, якую запазычылі з работ знакамітага псіхолага [[Карл Густаў Юнг|Карла Юнга]]. Таксама распрацоўшчыкі дадалі ў гульню сістэму жаданняў, страхаў і жыццёвых мэтаў, гэта надавала персанажам глыбіню і магчымасць генераваць цікавыя і заблытаныя гісторыі. У The Sims 2 быў, як і ў першай частцы, даволі павярхоўны сюжэт, якога прытрымлівацца зусім не абавязкова, але ўсё ж у гульні былі некаторыя гісторыі, якія надалі таямнічасці гульні, успомніць тое ж знікненне [[Бэла Гот|Бэлы гот]]. Так як аўдыторыя з моманту выхаду падрасла, у The Sims 2 сталі з’яўляцца рамантычныя сюжэты, а таксама выдавецтва прыцягнула ў піяр-кампаніі гульні вядомых музыкаў. Аднак распрацоўка самой гульні не прайшла без праблем. Распрацоўшчыкі доўгі час змагаліся з вялікай колькасцю багаў у новым рухавіку, а таксама спрабавалі навучыць сімаў сістэме узаемадзеянняў паміж рознымі прадметамі і дзеяннямі. Гэтак жа студыя адмовілася ад ідэі адкрытага свету: па словах распрацоўшчыкаў, адначасовая праца над рухавіком і свабодай перамяшчэння прывяла да вострага недахопу часу і рэсурсаў. У выніку гульня выйшла 14 верасня 2004 года і пераадолела планку ў 5 мільёнаў копій за першы год продажаў, пазней 13 мільёнаў. Для гульні было выпушчана 8 дапаўненняў і 9 каталогаў. З серыі сышоў яе стваральнік [[Уільям Райт]]. === The Sims 3 === {{main|The Sims 3}} Распрацоўка [[The Sims 3]] стартавала яшчэ ў 2006 годзе, але афіцыйна аб гэтым было заяўлена толькі праз год. Для пачатку [[Electronic Arts|EA]] запрасіла самых папулярных блогераў, якія робяць кантэнт па «The Sims», у штаб-кватэру распрацоўшчыкаў, каб пазнаёміць іх з напрацоўкамі гульні і даць магчымасць паўдзельнічаць у творчым працэсе. На піяр-кампанію гульні траціліся даволі вялікія сумы; мабыць, самым дарагім этапам рэкламнай кампаніі сталі запісы трэкаў папулярных музыкаў на мове [[Сімліш]] і купля сюжэтнай лініі ў серыяле — The Sims 3 стала важнай часткай [[меладрама|мыльнай оперы]] «[[Пагорак аднаго дрэва]]», персанажы якой у плыні 1 эпізоду жылі ідэальным жыццём у свеце гульні. Усё гэта падмацоўвалася стандартнымі рэчамі, накшталт скрыншотаў і трэйлераў, апублікаваных у СМІ, а таксама рэкламных буклетаў, якія давалі ў наборы з відэагульнёй [[Spore]], якая была распрацавана студыяй [[Maxis]]. Градус чакання гульні пасля ўсяго гэтага падняўся да нябёсаў. Каб прыцягнуць новую аўдыторыю ў гульню, супрацоўнікі [[The Sims Studio]] заняліся не толькі тэхнічнымі аспектамі гульні, але і дадалі ў 3 частку мноства новых геймплэйных элементаў. Галоўнай навіной стаў [[адкрыты свет у кампутарных гульнях|адкрыты свет]], увесці які хацелі яшчэ ў 2 частцы. Цяпер жыццё вашага [[Сімы (The Sims)|сіма]] не абмяжоўвалася вашым домам і дваром. Замест гэтага гульцоў чакаў горад, поўны актыўнасцяў і іншых сімаў, якія жывуць сваім жыццём. Гэта стала сур’ёзным крокам наперад і дазволіла студыі зрабіць [[сімулятар жыцця]] яшчэ больш рэалістычным, жыццё стала больш разнастайным дзякуючы таму, што распрацоўшчыкі дадалі ў гульню асаблівыя рысы характару, якіх магло быць да 5 на аднаго сіма, некаторыя з іх былі станоўчыя (дабрыня, прыязны, душа кампаніі), а некаторыя наадварот (прагны, злараднасць, шкоднасць). Усё гэта дадавала віртуальным чалавечкам глыбіні і рабіла іх падобнымі на сапраўдных людзей, але не зусім. Справа ў тым, што рысы ўсё ж такі былі карыкатурнымі, бо іх спісвалі з папулярных медыяперсанажаў з мультсерыялаў, напрыклад, [[Сімпсаны]]. Такімі ж атрымаліся гаворка і рухі персанажаў. І калі з мовай [[сімліш]] нічога асаблівага не адбылося, то анімацыі герояў ствараліся па пацешнай тэхналогіі. У працэсе супрацоўнікі [[The Sims Studio]] здымалі рэальных людзей, якія выконваюць простыя бытавыя задачы максімальна смешным чынам, каб пазней перанесці іх рухі ў гульню. Не варта забываць аб палепшанай версіі гульнявога рухавіка, які падняў графіку на больш высокі ўзровень. Выхад The Sims 3 адбыўся ў пачатку чэрвеня 2009 года, гульня пабіла рэкорды продажаў папярэдняй часткі. Да гульні было выпушчана 11 дапаўненняў і 9 каталогаў. === The Sims 4 === {{main|The Sims 4}} Распрацоўка [[The Sims 4]] пачалася ў 2010 годзе. Адразу ж распрацоўшчыкам прыйшлося сутыкнуцца з праблемамі, адной з якіх был недахоп бюджэту. Гэта прывяло да таго, што з гульні было выразана нямала кантэнту, які быў у мінулых частках: адкрыты свет, машыны, рэдактар стылю і гарадка, немаўляты. Але, каб гэта кампенсаваць, быў зроблены акцэнт на эмоцыях, каб персанажы былі падобныя на рэальных людзей, а графіка атрымалася больш мульцяшнай і непатрабавальнай, хоць і не ўсім яна падабалася. Таксама пашырыліся магчымасці кастамізацыі знешнасці вашага [[Сімы (The Sims)|сіма]] і будаўніцтва будынкаў. У гульні з’явілася сістэма «SmartSim», дзякуючы якой персанажы абзавяліся самай сапраўднай шматзадачнасцю і рабілі некалькі спраў адначасова. На пачатковым этапе ў кампаніі было шмат ідэй, але рэалізацыя апынулася не заўсёды магчымай. Пасля мноства гэтых нерэалізаваных ідэй прыйшлося перанесці ў дапаўненні, гульнявыя наборы і каталогі. === The Sims 5 === {{main|The Sims 5}} У студзені 2020 года на прэс-канферэнцыі EA Эндру Уілсан, генеральны дырэктар кампаніі, абвясціў, што студыяй Maxis вядзецца актыўная распрацоўка The Sims наступнага пакалення, якая павінна будзе стаць [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай]], у сімулятары таксама будзе рэалізаваная падтрымка шматкарыстальніцкага рэжыму, але таксама з поўным захаваннем адзіночнага рэжыму, як у папярэдніх гульнях The Sims. Уілсан таксама абвясціў, што, акрамя традыцыйнага для папярэдніх частак геймплэя, у гульню таксама будуць дададзеныя элементы для суперніцтва і сацыяльнага ўзаемадзеяння, як гэта было рэалізавана калісьці ў ''[[The Sims Online]]''. Пры гэтым Уілсан заўважыў, што геймплэй будучай The Sims ствараецца з улікам магчымасці канкурэнцыі паміж гульцамі «не ў традыцыйным сэнсе, а хутчэй за тое, як гульцы параўноўваюць і супрацьпастаўляюць свае творы». Увесну 2020 года стаў даступны спіс гульняў, у тым ліку і ''The Sims 5'' для маючых з’явіцца прыставак [[Xbox Series X]] і [[PlayStation 5]], прыкладная дата выхаду паказвалася не раней восені 2021 года. == The Sims Stories == === The Sims Life Stories === {{main|The Sims Life Stories}} У 2007 годзе адбыўся рэліз [[The Sims Life Stories]]. Яна мае падабенства з [[The Sims 2]], але мае меншыя графічныя патрэбы. У ёй вядзецца аповед аб розных людзях. У кожнай гісторыі вы будзеце гуляць персанажамі, дапамагаць пераадольваць іх праблемы, выконваць жаданні. Гісторыя Райлі распавядае пра маладую дзяўчыну, якая пераязджае да цёткі і знаходзіць сапраўдную любоў. Гісторыя Вінцэнта распавядае пра мільянера, які знаходзіцца ў пошуках сапраўднага кахання. === The Sims Pet Stories === {{main|The Sims Pet Stories}} Гульня заключаецца ў доглядзе за хатнімі ўлюбёнцамі і іх дрэсіроўцы, падобна [[The Sims 2: Pets]]. Як і папярэднік, [[The Sims Life Stories]], гульня аптымізавана пад ноўтбук. Гульня мае два падвіды. У першым вы гуляеце свабодна, як у [[The Sims 2: Pets]]. У другім вы праходзіце дзве гісторыі. Першая называецца «Лепшы ў шоў» (''Best in Show''), другая — «Паўночны Маскарад» (''Midnight Masquerade''). Першая гісторыя распавядае пра Алісу, якая сутыкаецца з фінансавымі складанасцямі. Праз гэта яна можа страціць свой дом. Яе сабака Сэм павінен выйграць спаборніцтва, каб ён і яго гаспадыня не апынуліся на вуліцы. У другой гісторыі Стывен павінен ужыцца з коткай, якая пераварочвае яго дом дагары нагамі. === The Sims Castaway Stories === {{main|The Sims Castaway Stories}} У вас ёсць выбар, гуляць Дэвідам Бенетам або Джэсікай Кнайт, гэта значыць, мужчынам ці жанчынай. Дэвід або Джэсіка плывуць на судне, як раптам карабель трапляе ў аварыю… Галоўны герой ці гераіня прачынаецца на беразе выспы, пасля знаходзіць свой куфар з рэчамі, з дапамогай якіх і выжывае. Праз некаторы час Дэвід або Джэсіка знаходзіць таварышаў па аварыі і знаёміцца з мясцовым насельніцтвам. У The Sims Castaway Stories вы можаце прайсці гісторыю пацярпелага пры караблекрушэнні або гуляць свабодна на востраве Ванмамі. == The Sims на тэлефонах == Пачынаючы з 2006 года, распрацоўшчыкі Maxis пачалі выпуск мабільных гульняў франшызы «The Sims». Першая з іх — двухмерная [[The Sims 2 Mobile]] дасягнула поспеху, стаўшы ў выніку адной з самых пампаваных гульняў для мабільных прылад. У 2009 годзе адбыўся выпуск [[The Sims 3 Mobile]] для [[iOS]], якая з’яўляецца нелінейным сімулятарам жыцця. Гульня ў выніку стала самым папулярным платным дадаткам ў [[App Store]] у 2009 годзе. У 2011 годзе адбыўся выхад бясплатнай «[[The Sims FreePlay]]» на рухавіку [[The Sims 3 Mobile]], дадзеная гульня першапачаткова стваралася як эксперыментальная і цалкам апраўдала сябе з пункту гледжання грашовых даходаў. У маі 2017 года была выпушчана бясплатная гульня «[[The Sims Mobile]]», створаная на рухавіку «[[The Sims 4]]» і стылістычна падобная з ёй. Аднак яна не стала такой паспяховай, як яе продак «[[The Sims FreePlay]]». {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Серыі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:The Sims]] [[Катэгорыя:Франшызы Electronic Arts]] gze6my4owkwr7bh20fiwyh5q1kxwx47 0 658431 5127091 5083744 2026-04-16T08:01:37Z DobryBrat 5701 удакладненне, стыль, спасылка, дапаўненне, арфаграфія 5127091 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Турбін}} {{Вучоны}} '''Мікалай Васілевіч Турбі́н'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{lang-ru|Николай Васильевич Турбин}}; {{ДН|3|12|1912}} — {{ДС|22|7|1998}}) — [[вучоны]], [[генетык]] і [[селекцыянер]], [[доктар біялагічных навук]] (1943), [[прафесар]] (1948), акадэмік [[АН БССР|Акадэміі навук БССР]] (1953), акадэмік [[УАСГНІЛ]] (1967). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1972). == Біяграфія == Нарадзіўся 3 (16) снежня 1912 года ў сяле [[Тума]] Касімаўскага павета [[Разанская губерня|Разанскай губерні]] (сучасны гарадскі пасёлак у [[Клепікаўскі раён|Клепікаўскім раёне]] [[Разанская вобласць|Разанскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]). Скончыў дзесяцігадовую школу ў Туме<ref name="Суриков">[https://vavilov.elpub.ru/jour/article/view/123/123 ''Суриков И. М.'' Генетик Николай Васильевич Турбин и его время // Вавиловский журнал генетики и цитологии.] {{ref-ru}}</ref>. У 1935 годзе скончыў агранамічны факультэт [[Варонежскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Варонежскага сельскагаспадарчага інстытута]] і застаўся ў ім у [[Аспірантура|аспірантуры]] пры кафедры генетыкі і селекцыі<ref name="Імя">[http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=66628 Имя в белорусской науке: Николай Васильевич Турбин] {{ref-ru}}</ref>. Адначасова працаваў абласным аграномам Камісіі па вызначэнню ўраджайнасці [[СНК СССР|Савета Народных Камісараў СССР]] у [[Варонеж]]ы<ref name="Суриков" />. У 1938 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю на тэму «Структура ўраджаю гатункаў яравой пшаніцы» і быў запрошаны на пасаду дацэнта кафедры генетыкі і селекцыі Варонежскага сельскагаспадарчага інстытута<ref name="Суриков" />. У 1939 годзе быў залічаны ў дактарантуру пры [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]], якую праходзіў у лабараторыі экалогіі раслін пад кіраўніцтвам акадэміка [[Барыс Аляксандравіч Келер|Б. А. Келера]] і ў 1942 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Вегетатыўнае расшчапленне раслінных гібрыдаў»<ref name="Суриков" />. У гэты час праходзіў службу ў [[РСЧА|Чырвонай Арміі]], курсант ваенна-медыцынскага вучылішча ў [[Ашхабад]]зе<ref name="Суриков" />. У 1943—1944 гадах загадваў аддзелам у Батанічным садзе Акадэміі навук СССР у Маскве і адначасова быў прафесарам [[Маскоўскі дзяржаўны абласны ўніверсітэт|Маскоўскага абласнога педагагічнага інстытута]]. У 1945—1953 гадах — загадчык і прафесар (з 1948 года) кафедры генетыкі раслін [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], з 1948 па 1951 год — дэкан біёлага-глебавага факультэта і дырэктар Біялагічнага навукова-даследчага інстытута<ref name="БФ">[http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_turbin.phtml Турбин Николай Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200128074941/http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_turbin.phtml |date=28 студзеня 2020 }} {{ref-ru}} // Сайт [[Біялагічны факультэт БДУ|Біялагічнага факультэта БДУ]]</ref> ў [[Пецяргоф]]е. З 1953 года — у [[Мінск]]у. У 1953 годзе абраны [[акадэмік]]ам [[НАНБ|Акадэміі навук БССР]]<ref>[https://csl.bas-net.by/personalii/turbin-nikolaj-vasilevich/ Турбин Николай Васильевич]</ref>. У 1953—1963 гадах на пасадзе дырэктара [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытута біялогіі]], у 1965—1971 гадах — дырэктара [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАНБ|Інстытута генетыкі і цыталогіі]]. Адначасова ў 1953—1967<ref name="Суриков" /> гадах — загадчык кафедры дарвінізма і генетыкі [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref name="БФ" />. У 1967 годзе абраны акадэмікам УАСГНІЛ. З 1968 года — акадэмік-сакратар Аддзялення раслінаводства і селекцыі УАСГНІЛ. У 1974—1980 гадах М. В. Турбін дырэктар створанага ім Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута прыкладной малекулярнай біялогіі і генетыкі. У апошнія гады жыцця на пасадзе загадчыка лабараторыі генетыкі і фізіялогіі прадукцыйнасці Маскоўскага аддзялення<ref name="Суриков" /> [[Усерасійскі інстытут раслінаводства імя М. І. Вавілава|Усесаюзнага навукова даследчага інстытута раслінаводства імя М. І. Вавілава]]. Памёр 22 ліпеня 1998 года ў [[Масква|Маскве]]. Пахаваны ў Маскве на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]]<ref name="БФ" />. == Навуковая і грамадская дзейнасць == Распрацаваў канцэпцыі і праблемы гетэрозісу, выкарыстання генезісу ў селекцыі паліплоідных [[гібрыд]]аў [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]]. Усталяваў, што генетыка раслін звязана з дэфектамі ў структуры і функцыі [[Мітахондрыя|мітахондрый]] у стэрыльных ліній. Атрымаў практычна важныя падыходы па генетыцы і селекцыі [[трыцікале]]. Эксперыментальна даказаў магчымасць міжвідавых скрыжаванняў [[Пшаніца|пшаніцы]]. Даследаваў [[Біяхімія|біяхімічную]] генетыку алкалоіднасці ў [[лубін]]е. Апублікаваў шэраг прац па тэорыі відаўтварэння, [[Філасофія|філасофскім]] пытаннях генетыкі, выкарыстанню прынцыпаў [[Кібернетыка|кібернетыкі]] ў генетычных даследаваннях. Пад кіраўніцтвам М. В. турбіна абаронены 18 доктарскіх і больш за 40 кандыдацкіх дысертацый<ref name="БФ" />. Быў членам Міжнароднай генетычнай федэрацыі, замежным членам Шведскага таварыства селекцыянераў і насенняводаў<ref name="БФ" />. У 1972 годзе абраны прэзідэнтам Усесаюзнага таварыства генетыкаў і селекцыянераў<ref name="БФ" />. Неаднаразова чытаў лекцыі ў [[Канада|Канадзе]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Уваходзіў у склад рэдакцыйнай калегіі [[часопіс]]а «Zeitschrift fur Pflanzenzuchtung», камісіі па [[Ленінская прэмія|Ленінскім]] і [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўным]] прэміям пры [[Савет Міністраў СССР|Савеце Міністраў СССР]], Вышэйшай атэстацыйнай камісіі<ref name="БФ" />. Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 8 [[Манаграфія|манаграфій]]. Сярод апублікаванага: * Творцы новых растений: (И. В. Мичурин и Т. Д. Лысенко): Стеногр. лекций, прочит. проф. Н. В. Турбиным в лектории по естеств.-науч. вопросам при Рамен. горкоме ВЛКСМ / Отдел пропаганды и агитации Центр. ком. ВЛКСМ. — М.: изд-во и ф-ка юнош. книги изд-ва «Мол. гвардия», 1945. — 46 с., включ. 2 с. обл.: портр.; 20 см. * Генетика с основами селекции: [Учебник для гос. ун-тов]. — Москва: Советская наука, 1950. — 392 с. * Экспериментальная полиплоидия и гетерозис у сахарной свеклы. — Мн., 1972 (у сааўтарстве) * Генетические основы цитоплазматической стерильности у растений. — Мн., 1975. (разам з [[Ганна Мікалаеўна Палілава|Г. М. Палілавай]]) * Генетические основы цитоплазматической стерильности у растений. — Мн., 1975 (у сааўтарстве) * Периодический отбор в селекции растений. — Мн., 1976 (у сааўтарстве) * Проблемы цитоплазматической мужской стерильности у растений / А. Н. Палилова, Т. Данков, Н. В. Турбин и др. ; науч. ред.: [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва|Л. В. Хотылева]] АН БССР, Ин-т генетики и цитологии [и др.]. — Минск: Наука и техника, 1988. == Узнагароды == Узнагароджаны двума [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], ордэнам «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]», медалём «[[Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.]]» і інш. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] 1984 года за цыкл прац «Генетыка гетэрозісу і шляхі яго выкарыстання ў селекцыі раслін»<ref name="НАН">[https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/turbin.php Памяці вучонага: ТУРБІН Мікалай Васільевіч] // [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]</ref>. == Памяць == 31 кастрычніка 2013 года на фасадзе дома (Цвярская вуліца, дом 9/17, збудаванне 1), у якім у 1971—1998 гадах жыў М. В. Турбін, у Цвярскім раёне Масквы адкрыта мемарыяльная дошка<ref name="CK">[https://северная-линия.рф/2018/12/03/Николай-Васильевич-Турбин/ Блог «Северная линия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191021030814/https://xn----7sbflbuawpe1ai2qf.xn--p1ai/2018/12/03/%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9-%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD/ |date=21 кастрычніка 2019 }} {{ref-ru}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Турбін Мікалай Васілевіч|старонкі=708}} * {{ВСЭ3|Турбин Николай Васильевич}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/66628/turbin-nikolay-vasilievich/ Мікалай Васілевіч Турбін] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://nasb.gov.by/rus/members/pamyati-uchenogo/turbin.php Памяти учёного: ТУРБИН Николай Васильевич] {{ref-ru}} // [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] * [https://nasb.gov.by/bel/members/pamyati-uchenogo/turbin.php Памяці вучонага: ТУРБІН Мікалай Васільевіч] // Нацыянальная акадэмія навук Беларусі * [http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_turbin.phtml Турбин Николай Васильевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200128074941/http://www.bio.bsu.by/dekanat/history_turbin.phtml |date=28 студзеня 2020 }} {{ref-ru}} // Сайт [[Біялагічны факультэт БДУ|Біялагічнага факультэта БДУ]] * [https://vavilov.elpub.ru/jour/article/view/123/123 ''Суриков И. М.'' Генетик Николай Васильевич Турбин и его время // Вавиловский журнал генетики и цитологии. 2013, том 17, № 1, С. 173.] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Турбін Мікалай Васілевіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Разанскай вобласці]] [[Катэгорыя:Генетыкі СССР]] [[Катэгорыя:Генетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры СССР]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Дэканы СПбДУ]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] lhti6g08fxkuf5hrp2c34jvztb13mjh 100 658977 5126877 5126091 2026-04-15T15:51:20Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5126877 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Самурай Джэк|2026-04-15T11:33:52Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Бернар Жырадо|2026-04-15T09:08:10Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Насмешка (фільм)|2026-04-15T07:21:59Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Раманы Чэліні (фільм)|2026-04-15T07:15:02Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Франка Нера|2026-04-14T09:33:48Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Серджа Карбучы|2026-04-14T09:23:29Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ружовая пантэра (фільм, 1963)|2026-04-14T06:52:18Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Чорная архідэя (фільм, 1958)|2026-04-14T06:31:41Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Вакзал Тэрміні (фільм)|2026-04-14T05:41:20Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Арабеска (фільм)|2026-04-14T05:24:25Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Эманюэль Мурэ|2026-04-14T05:14:54Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ліхадзей тыдня|2026-04-11T21:33:39Z|Ф-чан}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> pr5symgu8cq8rcfnzbn36lt9d5746gg 0 682689 5127186 5063230 2026-04-16T10:05:49Z Slavazai1973 60865 /* Фарм-клубы */ 5127186 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Барысфен | заснаваны = 1992 | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[File:Flag of Mahiloŭ.svg|border|24x49px]] [[Магілёў]] |зала=СК Алімпіец|умяшчальнасць=1500|прэзідэнт={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Мікалаевіч Котаў|Андрэй Котаў]]|мянушкі=Рыцары|колеры клуба={{color box|#006400}} {{color box|white}}|трэнер={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]]|лігі=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]|д_майка=FFFFFF|г_майка=006400|д_трусы=FFFFFF|г_трусы=006400}} '''«Барысфен» ''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з горада [[Магілёў]]. Выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі з 1992 года (акрамя сезона 2011/12, які клуб правёў у Першай лізе). Заснавальнікам клуба быў [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]]. == Назвы == * «Тэмп» (1992—1997) * «Тэмп-АШВСМ» (1997—2010) * «Барысфен» (2010—2014) * «Барысфен-Каласы» (2014—2015) * «ЦАР-Барысфен» (2015—2021) * «Барысфен» (з 2021) == Дасягненні == ; [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. ; [[Кубак Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]] ; [[Еўразійская ліга па баскетболу|Еўразійская ліга]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1):''' [[Еўразійская ліга па баскетболу 2019/2020|2019/2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1993-94 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1994-95 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1996-97 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|8-е месца]] || |- | [[Сезон 1997/1998 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 1998/1999 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 1999/2000 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2010/2011 «Барысфена» Магілёў|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Барысфена» Магілёў|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2012/2013 «Барысфена» Магілёў|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2013/2014 «Барысфена» Магілёў|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Барысфен-Каласы» Магілёў|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2016/2017 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || [[Балтыйская баскетбольная ліга]] — першы групавы раўнд |- | [[Сезон 2017/2018 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019/2020 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|Фіналіст]] || Кубак ФІБА Еўропа — кваліфікацыйны раўнд<br>Еўразійская баскетбольная ліга — бронзавы прызёр |- | [[Сезон 2020/2021 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2021/2022 «Барысфена» Магілёў|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|Бронзавы прызёр]] || Еўрапейская паўночная баскетбольная ліга — групавы раўнд (зняўся з турніру) |- | [[Сезон 2022/2023 «Барысфена» Магілёў|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|Бронзавы прызёр]] || |- |[[Сезон 2023/2024 «Барысфена» Магілёў|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#FFD700|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Пераможца]] || |- |[[Сезон 2024/2025 «Барысфена» Магілёў|2024-25]] ||[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 4 ||bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|Бронзавы прызёр]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (1992—2001) * [[Анатоль Уладзіміравіч Комлеў|Анатоль Комлеў]]<ref>[https://www.pressball.by/news/other/70639 Баскетбол. Умер Анатолий Комлев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204103613/https://www.pressball.by/news/other/70639 |date=4 лютага 2022 }}</ref> (2001—2010) * [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2010—2011) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2011—2012) * [[Расціслаў Мікалаевіч Вяргун|Расціслаў Вяргун]] (2012—2014) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2014—2017) * [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]] (з 2017) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2022/2023 ЦАР-МДУ|2022-23]] || ЦАР-МДУ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Барысфен-моладзевая»|2023-24]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Барысфен-моладзевая»|2024-25]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Барысфен-моладзевая»|2025-26]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=200453&season_id=119499 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/COR-Borisfen-Mogilev/1011 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://russiabasket.ru/teams/25722 Профіль на сайце Расійскай федэрацыі баскетбола] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Барысфен Магілёў| ]] aoxbe12y4kbncotvjmtfeouasazn5fg 0 683102 5127166 5060343 2026-04-16T09:34:45Z Slavazai1973 60865 /* Фарм-клубы */ 5127166 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЖБК "Мінск" | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйская ліга]] | заснаваны = 2006 | гісторыя = '''Мінск-2006''' (2006—2012)<br>'''Цмокі-Мінск''' (2012—2022)<br>'''Мінск''' (2022—{{н.ч.}}) | колеры = {{color box|#142952}} {{color box|white}} | зала = Falcon Club | умяшчальнасць = 2300 месцаў | прэзідэнт = {{Сцяг Беларусі}} [[Пётр Леанідавіч Івашкоў|Пётр Івашкоў]] | трэнер = {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Ваўлеў]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | званні = | д_майка = 142952 | д_выява_майка = _vneckwhite | д_трусы = 142952 | д_выява_трусы = | г_майка = FFFFFF | г_выява_майка = _thinwhitesides | г_трусы = 142952 | г_выява_трусы =_sides_on_white }} '''Мінск''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з [[Мінск]]а, уваходзіць у структуру баскетбольнага клуба «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» == Назвы == * Мінск-2006 (2006—2012) * Цмокі-Мінск (2012—2022) * Мінск (з 2022) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (7)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (8)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]]. '''[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. '''[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (2)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]]. == Склад каманды == Склад каманды ў сезоне 2023/24 * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Бабак]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Барысевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дарына Бачкарова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксенія Вабішчэвіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Венская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Верабей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Грэк]] * {{Сцяг ЗША}} [[Кіяна Джонсан]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўгенія Ігнаценка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Карпук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Кушнер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Макуца]] * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Пішчака]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Цітавец]] === Трэнеры каманды === * {{Сцяг Беларусі}} Андрэй Ваўлеў (галоўны трэнер) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 ЖБК «Мінск-2006»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|2-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2006/2007|2006/2007]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2007/2008 ЖБК «Мінск-2006»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2007/2008|2007/2008]] — 9-е месца |- | [[Сезон 2008/2009 ЖБК «Мінск-2006»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]] — 12-е месца |- | [[Сезон 2009/2010 ЖБК «Мінск-2006»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|3-е месца]] || style="background:#cc9966"|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]] — 3-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2010/2011 ЖБК «Мінск-2006»|2010-11]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — паўфінальны раўнд |- |Еўракубак 2010/2011 — 1/16 фіналу |- | [[Сезон 2011/2012 ЖБК «Мінск-2006»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — 4-е месца |- | [[Сезон 2012/2013 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|3-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2013/2014 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2013-14]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2013/2014|2013/2014]] — элітны раўнд |- |Еўракубак 2013/2014 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2014/2015 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2014-15]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014|Фіналіст]] || bgcolor=gold|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] — 1-е месца |- |Еўракубак 2014/2015 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2015/2016 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2015-16]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="Silver" |2|| rowspan="2" bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|Фіналіст]] || bgcolor="Silver" |[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] — 4-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2016/2017 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2016-17]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|Уладальнік]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — другі этап |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2016/2017|2016/2017]] — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2017/2018 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2017-18]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 2-е месца |- |[[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Усходнееўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]] — 9-е месца |- | rowspan="2" | [[Сезон 2018/2019 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2018-19]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|Уладальнік]] || bgcolor=Silver|[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] — 2-е месца |- |Еўракубак 2018/2019 — групавы этап |- | rowspan="2" | [[Сезон 2019/2020 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2019-20]] || rowspan="2" | [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || rowspan="2" bgcolor="gold" |1|| rowspan="2" bgcolor="gold" |[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|Уладальнік]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]] — фінал чатырох |- |Еўракубак 2019/2020 — плэй-оф |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=Silver|2|| [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|4-е месца]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2020/2021|2020/2021]] — групавы этап |- | [[Сезон 2021/2022 ЖБК «Цмокі-Мінск»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|Фіналіст]] ||[[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга]] [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2021/2022|2021/2022]] — групавы этап (зняўся) |- | [[Сезон 2022/2023 ЖБК «Мінск»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|3|| style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=gold|1|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|2|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|Фіналіст]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2006—2007) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2007—2008)<ref>[https://web.archive.org/web/20220603101406/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/22217 Кубок прижился?]</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў|Мікалай Бузлякоў]] (2008—2010) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (2010—2014) * {{Сцяг Расіі}} [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў|Уладзімір Каласкоў]] (2014)<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |title=Баскетболистки "Цмокi-Мiнск" лишили гродненскую "Олимпию" звания чемпионок Беларуси |access-date=21 жніўня 2023 |archive-date=21 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821100648/https://usitmoik.gov.by/ru/novosti/item/280-basketbolistki-tsmoki-minsk-lishili-grodnenskuyu-olimpiyu-zvaniya-chempionok-belarusi |url-status=dead }}</ref> * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (2014—2024) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Віктараўна Падабед|Вольга Падабед]] (з 2024) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2019-20 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «БДУ-Цмокі»|2020-21]] || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020|Фіналіст]] || |- | 2021-22 || БДУ-Цмокі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2022-23 || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2023-24]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2024-25]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2024/2025|2024/2025]] — 2-е месца |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2025-26]] || Мінск (маладзёжная) || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|4-е месца]] || bgcolor=Silver|[[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2025/2026|2025/2026]] — 2-е месца |} == Легіянеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Расіі}} Галіна Ігнатовіч (2008—2012) * {{Сцяг ЗША}} [[Брук Куінэн]] (2010—2011) * {{Сцяг ЗША}} [[Крысі Гівенс]] (2010—2011) * {{Сцяг Эстоніі}} [[Яна Ранавескі]] (2010—2011) * {{Сцяг Украіны}} Аліна Іярдан (2012—2013) * {{Сцяг Эстоніі}} Каці Раўсбэрг (2012—2013) * {{Сцяг Расіі}} [[Яна Паневіна]] (2012—2013) * {{Сцяг ЗША}} [[Крыстэн Морыс]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Шантэль Элфард]] (2013—2014) * {{Сцяг Сербіі}} [[Біляна Сцепановіч]] (2013—2014) * {{Сцяг ЗША}} [[Андола Дорч]] (2014—2015) * {{Сцяг Літвы}} [[Гедрэ Паўгайтэ]] (2014—2016) * {{Сцяг Літвы}} [[Габрыэле Гуткаўскайце]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Эмбер Джонс]] (2015—2016) * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] (2016—2020, 2021—2022) * {{Сцяг ЗША}} [[Кай Афі Джэймс]] (2017—2018) * {{Сцяг ЗША}} [[Шэнан Мак-Калум]] (2018—2019) * {{Сцяг ЗША}} [[Даніэль Мак-Крэй]] (2018—2019) * {{Сцяг Чэхіі}} [[Ленка Бартакова]] (2018, 2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Адэра Чыдом]] (2019—2020) * {{Сцяг ЗША}} [[Брытні Джонс]] (2020—2021) * {{Сцяг ЗША}} [[Джордан Рэнэ Хупер|Джордан Хупер]] (2020—2021) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv|seasone=2020-2021 Жаночая каманда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210723015438/http://bc-tsmoki.by/zhenskaya-komanda?tv%7Cseasone=2020-2021 |date=23 ліпеня 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ЖБК «Цмокі-Мінск»]] idyp4kg6zwv8yyn8u6880bta0jogucz 0 683828 5127173 5055226 2026-04-16T09:49:11Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5127173 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Гомельскія рысі | заснаваны = | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[Гомель]] }} '''Гомельскія рысі''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада [[Гомель]]. Каманда трэніруецца на базе ДУ «Гомельскі абласны клуб па гульнявых відах спорту» і СШ № 60<ref>{{Cite web |url=https://www.gomelclub.by/bk-gomelskie-rysi-woman |title=МЫ РАДЫ ПРИВЕТСТВОВАТЬ ВАС НА САЙТЕ КОМАНДЫ БК «ГОМЕЛЬСКИЕ РЫСИ» |access-date=30 ліпеня 2021 |archive-date=30 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210730133300/https://www.gomelclub.by/bk-gomelskie-rysi-woman |url-status=dead }}</ref>. == Назвы == * Гомель (1992—1994) * БелДУТ (1994—1999) * БелДУТ-Ведрыца (1999—2001) * Гомельская вобласць (2001—2002) * БелДУТ (2006—2007) * Гомельскія рысі (2007—2008) * БелДУТ (2008—2010) * Сож-ГДУ (2010—2014) * ГАЦАР-Сож-ГДУ (2014—2015) * Гомель-Сож (2015—2018) * Гомельскія рысі (2018—2019) * Гомельскі абласны клуб (2019—2020) * Гомельскія рысі (з 2020) == Дасягненні == '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|1999]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1993-94 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 1994-95 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1996-97 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 1997-98 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | 1998-99 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1999-00 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 1999|Фіналіст]] || |- | 2000-01 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2000|6-е месца]] || |- | 2001-02 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2006/2007 ЖБК «БелДУТ»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2007/2008 ЖБК «Гомельскія рысі»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 ЖБК «БелДУТ»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2009/2010 ЖБК «БелДУТ»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2010/2011 ЖБК «Сож-ГДУ»|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ЖБК «Сож-ГДУ»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2012/2013 ЖБК «Сож-ГДУ»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2013/2014 ЖБК «Сож-ГДУ»|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ЖБК «ГАЦАР-Сож-ГДУ»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 ЖБК «Гомель-Сож»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2016/2017 ЖБК «Гомель-Сож»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2017/2018 ЖБК «Гомель-Сож»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2018/2019 ЖБК «Гомельскія рысі»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ЖБК «Гомельскія рысі»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 9 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ЖБК «Гомельскія рысі»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 ЖБК «Гомельскія рысі»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ЖБК «Гомельскія рысі»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ЖБК «Гомельскія рысі»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Гомельскія рысі»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК «Гомельскія рысі»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |} == Трэнеры == {{Div col|2}} * [[Віктар Паўлавіч Арлоў|Віктар Арлоў]] (1992—2002) * [[Анатоль Пятровіч Рагазенка|Анатоль Рагазенка]] (2006—2015) * [[Сяргей Мікалаевіч Куляшоў|Сяргей Куляшоў]] (2015—2019) * [[Анатоль Пятровіч Рагазенка|Анатоль Рагазенка]] (з 2019) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісткі == === Ветэраны каманды === * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Васільеўна Дрэваль|Алена Гарэлікава-Дрэваль]] (2006—2025) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Капылова|Вольга Кузьмянкова-Капылова]] (1997—2000, 2009—2011, 2012—2014, 2021—2024) * {{Сцяг Беларусі}} [[Марына Анатолеўна Мінкевіч|Марына Ракаўская-Мінкевіч]] (2006—2022) === Баскетбалісткі зборнай Беларусі === {{Div col|2}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Уладзіміраўна Верамеенка|Анастасія Верамеенка]] (2000—2001) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Ігараўна Зюзькова|Вольга Зюзькова]] (2010—2011) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алеся Лаловіч]] (2016—2018) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алена Леўчанка]] (1996—2000) * {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Алегаўна Марчанка|Наталля Марчанка]] (1996—1997) {{Div col end}} === Легіянеры === {{Div col|3}} * {{Сцяг Расіі}} [[Валянціна Папова]] (2009—2010) * {{Сцяг Украіны}} [[Наталля Жыракава]] (2010—2011) * {{Сцяг Расіі}} [[Алена Легастаева]] (2010—2011) * {{Сцяг Расіі}} [[Яўгенія Стэльмах]] (2010—2011) * {{Сцяг Украіны}} [[Любоў Алёшкіна]] (2011)<ref>[https://bkorlan.at.ua/news/ljubov_aleshkina_vsegda_prijatno_obygrat_dostojnogo_sopernika/2011-04-28-50 ЛЮБОВЬ АЛЕШКИНА: «ВСЕГДА ПРИЯТНО ОБЫГРАТЬ ДОСТОЙНОГО СОПЕРНИКА»]</ref> * {{Сцяг Украіны}} [[Ганна Кірыенка]] (2012—2013) * {{Сцяг Расіі}} [[Анастасія Калацільшчыкава]] (2012—2013) * {{Сцяг Украіны}} [[Таццяна Лысенка]] (2012) * {{Сцяг Украіны}} [[Алена Сташчук]] (2013) * {{Сцяг Украіны}} [[Ніка Карэнная]] (2019—2020) * {{Сцяг Расіі}} [[Ганна Нужная]] (2021—2022) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2023-24 || Гомельскія рысі-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 10 || н/у || |- | 2024-25 || Гомельскія рысі-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/teams/102715?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=40298&lang=ru Профіль клуба на belarus.russiabasket.ru] * [https://basketball.eurobasket.com/team/BK-Gomelskiye-Rysy/8501?Women=1 Профіль клуба на eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)| ]] j968b05f5f2o5mpbhzromlstiob5v2z 0 684098 5127016 5008598 2026-04-15T23:50:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5127016 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Віталь Васільевіч Шышоў |партрэт = Шишов Виталий Васильевич.jpg |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = палітычны актывіст |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = [[Беларусь]] |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = }} '''Віталь Васілевіч Шышоў''' ([[1995]], [[Рэчыца]], [[Гомельская вобласць]], [[Беларусь]] — [[2 жніўня]] [[2021]], [[Кіеў]], [[Украіна]]) — [[Беларусы|беларускі]] грамадскі дзеяч, старшыня грамадскай арганізацыі «Беларускі дом ва Украіне»<ref>[https://e-data.com.ua/uo/view/1745180/ Громадська організація «Білоруський дім в Укріїні»/Е-дата/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210803094311/https://e-data.com.ua/uo/view/1745180/ |date=3 жніўня 2021 }}</ref>. 2 жніўня 2021 знік і пасля быў знойдзены павешаным у Святошынскім лесапарку Кіева паблізу месца жыхарства<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-society/3291086-u-kievi-znajsli-povisenim-zniklogo-bilorusa-sisova.html У Києві знайшли повішеним зниклого білоруса Шишова / [[Укрінфарм]], 03.08.2021/]</ref><ref>{{Cite web|title=Паліцыя і беларусы шукаюць зьніклага ў Кіеве кіраўніка «Беларускага дому ва Ўкраіне»|url=https://www.svaboda.org/a/31390222.html|publisher=[[Радыё Свабода]]|accessdate=2021-08-03|language=be}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1995 годзе, жыў у горадзе [[Рэчыца]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У Кіеве жыў на вуліцы {{нп5|Вуліца Бударына (Кіеў)|Бударына|uk|Вулиця Бударіна (Київ)}} ў [[Святошынскі раён (Кіеў)|Святошынскім раёне]], каля жылога комплексу {{нп5|Жылы комплекс «Чайка»|«Чайка»|uk|Житловий комплекс «Чайка»}}<ref>[https://lb.ua/society/2021/08/03/490854_politsiya_rozglyadaie_dvi_versii_smerti.html Поліція розглядає дві версії смерті білоруського активіста Шишова / {{нп3|Левы бераг|Левы бераг|uk|Лівий берег}}, 03.08.2021 /]</ref>. === Палітычная дзейнасць === Пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]], восенню 2020 года, разам са сваёй дзяўчынай Бажэнай Жолудзь, ратуючыся ад пераследу пераехаў у Кіеў і заснаваў грамадскую арганізацыю «Беларускі дом ва Украіне». Ён падтрымліваў бежанцаў з Беларусі і крытыкаваў [[рэжым Лукашэнкі]]. Шышоў стварыў у мэсэнджэры [[Telegram]] канал «Ціхары на экспарт»<ref>{{Cite news|title="Був нашою контррозвідкою". Хто такий білорус Шишов, якого знайшли повішеним у Києві|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-58068579| publisher=[[BBC News]]|accessdate=2021-08-03| language =uk}}</ref>, дзе ён публікаваў інфармацыю пра працаўнікоў беларускіх спецслужбаў, якія працуюць на рэжым Лукашэнкі за мяжой, у тым ліку ва Украіне<ref>{{Cite web| language =uk|url=https://24tv.ua/pomer-vitaliy-shishov-biografiya-glavi-biloruskogo-domu_n1702624|title=Втік від Лукашенка й помер у Києві: біографія білоруського активіста Віталія Шишова| publisher =[[24 (тэлеканал)|24]]|access-date=2021-08-03}}</ref>. У лютым 2021 года з аднадумцамі прыняў удзел у Марафоне волі на дыстанцыю 2 334 метра, якая сімвалізавала артыкул 23.34 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]], па якім былі арыштаваны 35 тысяч беларусаў за мірныя пратэсты. === Гібель і расследаванне === 2 жніўня 2021 года Шышоў знік у Кіеве падчас ранішняй прабежкі. Раніцай 3 жніўня Шышоў быў знойдзены павешаным у Святошынскім лесапарку Кіева, недалёка ад месца яго жыхарства<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |title=У Кіеве знойдзены мёртвым кіраўнік «Беларускага дома ва Украіне» Віталь Шышоў |access-date=5 жніўня 2021 |archive-date=5 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805203842/https://zviazda.by/be/news/20210803/1627977581-u-kieve-znoydzeny-myortvym-kiraunik-belaruskaga-doma-u-ukraine-vital |url-status=dead }}</ref>, са слядамі пабояў на твары<ref>{{Cite web|title=Пропавший в Киеве глава "Белорусского дома в Украине" Виталий Шишов найден повешенным. На лице обнаружены следы избиения|url=https://www.currenttime.tv/a/propavshiy-v-kieve-glava-belorusskogo-doma-v-ukraine-vitaliy-shishov-nayden-poveshennym/31390873.html| publisher =[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|accessdate=2021-08-03|language=ru}}</ref> і парванай скурай на носе, каленях і грудзях<ref>{{Cite web|title=У Шишова травми на носі, коліні та грудях – Нацполіція|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/08/3/7302591/| publisher =[[Українська правда]]|accessdate=2021-08-03|language=uk}}</ref>. Пачалося дасудовае расследаванне. Паводле слоў знаёмых і калег Віталя, ён доўгі час знаходзіўся пад наглядам у Кіеве, і пра гэта неаднаразова паведамлялася ўкраінскай паліцыі<ref>{{Cite web|title=За Шишовим стежили, поліція про це знала – Білоруський дім в Україні|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/08/3/7302553/| publisher =[[Українська правда]]|accessdate=2021-08-03|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=У "Білоруському домі в Україні" заявили про стеження за загиблим Шишовим|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/belorusskom-dome-ukraine-zayavili-slezhke-1627975447.html| publisher ={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|accessdate=2021-08-03|language=ru}}</ref>. У адказ кіраўнік НПУ [[Ігар Уладзіміравіч Кліменка|Ігар Кліменка]] заявіў, што ў паліцыю такіх зваротаў не паступала<ref>{{Cite web|title=Поліція про стеження за загиблим Шишовим: таких звернень не було|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/politsiya-slezhke-pogibshim-shishovym-takih-1627990188.html| publisher ={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|accessdate=2021-08-03|language=ru}}</ref>. Офіс Генеральнага пракурора паведаміў, што распачата крымінальная справа па факце смерці Шышова<ref>[https://www.gp.gov.ua/ua/news?_m=publications&_t=rec&id=300974 Правоохоронні органи розслідують обставини смерті голови «Білоруського дому в Україні» /Сайт Офісу Генерального прокурора України, 03.08.2021/]</ref>. Паліцыя забрала з месца забойства мабільны тэлефон і асабістыя рэчы Віталя<ref>{{Cite web|title=Керівника Білоруського дому в Україні знайшли повішеним у Києві (оновлено)|url=https://lb.ua/society/2021/08/03/490817_kerivnika_biloruskogo_domu.html| publisher ={{нп3|Левы бераг|Левы бераг|uk|Лівий берег}}|accessdate=2021-08-03}}</ref>. Паліцыя распачала справу паводле артыкула 115 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] (наўмыснае забойства), правяраючы версіі, у тым ліку забойства, замаскіраванае як [[самагубства]]<ref>{{Cite web|title=У Києві знайшли повішеним голову "Білоруського дому в Україні" Шишова|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/kieve-nashli-poveshennym-glavu-belorusskogo-1627970724.html| publisher ={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|accessdate=2021-08-03|language=ru}}</ref>. Прэзідэнт Украіны [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] заявіў, што ўзяў на асабісты кантроль расследаванне смерці Шышова<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://ria.ru/20210803/zelenskiy-1744202585.html|title=Зеленский взял на личный контроль дело о смерти главы «Белорусского дома»| publisher =РИА «Новости»|accessdate=2021-08-03}}</ref>. === Пахаванне === Пахаванне адбылося 26 верасня 2021 года ў Кіеве<ref>[http://www.golos.com.ua/news/143036 Поховали очільника «Білоруського дому в Україні» Віталія Шишова/Голос України, 26.09.2021/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210926173115/http://www.golos.com.ua/news/143036 |date=26 верасня 2021 }}</ref>. == Рэзананс == * Міністры [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] заклікалі ўкраінскія ўлады расследаваць смерць Шышова<ref>[https://www.pravda.com.ua/news/2021/08/3/7302581/ Міністри ЄС закликали Київ розслідувати смерть білоруса Шишова /Українська правдв, 03.08.2021/]</ref>. * ЗША выказалі надзею на дбайнае расследаванне смерці Шышова<ref>[https://ukrainian.voanews.com/a/Bilorusky-aktyvist-rozsliduvannja/5988881.html США сподіваються на ретельне розслідування смерті Шишова&nbsp;— заява посольства /Голос Америки, 03.08.2021/]</ref><ref>{{Cite web|title=США розраховують на ретельне розслідування причин смерті білоруського активіста Шишова|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/ssha-rasschityvayut-tshchatelnoe-rassledovanie-1627991966.html| publisher ={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|accessdate=2021-08-03|language=ru}}</ref>. * Прэсекретар прэзідэнта Украіны запэўніў, што Зяленскі «трымае на кантролі» расследаванне<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3291572-zelenskij-trimae-na-kontroli-rozsliduvanna-smerti-sisova-pressekretar.html Зеленський тримає на контролі розслідування смерті Шишова&nbsp;— прессекретар / [[Укрінфарм]], 03.08.2021]</ref><ref>{{Cite web|title=ОП про смерть Шишова: Зеленський тримає справу на контролі|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/op-smerti-shishova-zelenskiy-derzhit-delo-1627998811.html|publisher={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|accessdate=2021-08-03|language=ru|archive-date=3 жніўня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803171415/https://www.rbc.ua/ukr/news/op-smerti-shishova-zelenskiy-derzhit-delo-1627998811.html|url-status=dead}}</ref>. * Нямецкі дэпутат ад [[Саюз 90/Зялёныя|«Партыі зялёных»]] Віёла фон Краман-Таубадель напісала, што ніхто не можа адчуваць сябе ў бяспецы, «пакуль [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнка]] забівае ўласных грамадзян»<ref>{{Cite web| language =ru|url=https://news.rbc.ua/ukr/accidents/glavu-belorusskogo-doma-ukraine-nashli-poveshennym-1627977431.html|title=Голову "Білоруського дому в Україні" знайшли повішеним у Києві: всі подробиці| publisher ={{нп3|РБК-Украіна|РБК-Украіна|uk|РБК-Україна}}|access-date=2021-08-03}}</ref>. * Літоўскі еўрадэпутат [[Пятрас Аўштравічус]] назваў забойства Шышова актам тэрарызму<ref>{{Cite web| language =uk|url=https://twitter.com/petras_petras/status/1422460375887458325|title=https://twitter.com/petras_petras/status/1422460375887458325| publisher =Twitter|access-date=2021-08-03}}</ref>. * Еўрапейскія парламентарыі лічаць, што за забойствам Шышова стаіць [[рэжым Лукашэнкі]]<ref>[https://lb.ua/world/2021/08/03/490838_ievroparlamentari_vvazhayut_shcho.html Європарламентарі вважають, що за вбивством Шишова стоїть режим Лукашенка / {{нп3|Левы бераг|Левы бераг|uk|Лівий берег}} 03/08/2021]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/31477525.html Віталя Шышова пахаваюць у нядзелю]// Радыё Свабода, 25.09.2021 {{вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шышоў Віталь Васільевіч}} [[Катэгорыя:Павешаныя]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Ахвяры забойстваў]] [[Катэгорыя:Постаці Рэчыцы]] e1n85q9dzlvk6xasfa7fb41uq88ft5h 0 686047 5126988 5106867 2026-04-15T20:56:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5126988 wikitext text/x-wiki {{Універсітэт}} '''Віленская медыка-хірургічная акадэмія''' — [[вышэйшая навучальная ўстанова]], якая існавала ў [[Вільня|Вільні]] ў 1832—1842 гадах. Створана на базе медыцынскага факультэта [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], які быў закрыты ў 1831 годзе. Акадэмія рыхтавала спецыялістаў па [[Медыцына|медыцыне]], [[Ветэрынарыя|ветэрынарыі]] і [[Фармацыя|фармацыі]]. Выкладанне вялося на [[лацінская|лацінскай]], [[руская|рускай]] і [[польская|польскай]] мовах. Навучанне доўжылася ад трох да пяці гадоў. У першы год працы акадэміі налічвалася 580 студэнтаў, у 1833 годзе — 642. Скончыла акадэмію каля 700 чалавек. У ёй было абаронена 20 доктарскіх дысертацый па медыцыне. У акадэміі працавала 15 [[прафесар]]аў і 10 [[ад'юнкт]]аў. Прафесары акадэміі: [[А. Абіхт]], [[А. Адамовіч]], [[С. Горскі]], [[Ф. Джавінскі]], [[Ю. Каранеўскі]], [[І. Лабойка]], [[К. Парцянка]], [[І. Якавіцкі]] і інш. Рэктарамі (прэзідэнтамі) былі: [[Мікалай Мацвеевіч Мяноўскі|Мікалай Мяноўскі]] (1832—1833), [[Фама Карпавіч Кучкоўскі|Томаш Кучкоўскі]] (1833—1840), [[Іосіф Ігнацьевіч Мяноўскі|Язэп Мяноўскі]] (1840—1842). Акадэміі належалі клінікі акушэрства, хірургіі і тэрапіі (кожная з іх на 20 коек), бальніца для студэнтаў і працаўнікоў акадэміі, ветэрынарная лячэбніца, анатамічны, хімічны, фізічны, заалагічны і іншыя кабінеты, батанічны сад, аптэка, бібліятэка. Студэнты акадэміі працягвалі традыцыі [[філаматы|філаматаў]] і [[філарэты|філарэтаў]]. У 1836—1838 гадах тут існавала тайная арганізацыя «[[Дэмакратычнае таварыства]]» на чале з [[Францішак Савіч|Францішкам Савічам]], разгром якой вызначыў лёс акадэміі — у 1842 годзе яна закрыта распараджэннем [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]]. Рашэнне пра закрыццё было прынята яшчэ ў 1840 годзе, як адзін з апошніх актаў 10-годдзя рэпрэсіўнай палітыкі пасля падаўлення [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]]. Указам Мікалая I ад 27 красавіка 1840 году было вызначана: «… Виленскую медико-хирургическую академию передать из министерства внутренних дел в министерство народного просвещения». Імператарскім рэскрыптам на імя Міністра народнай асветы ад 29 красавіка 1840 года было загадана: «… Вам предоставлено сделать распоряжение о присоединении этой академии по преобразовании ея в медицинский факультет к Университету святого Владимира, когда довершится воздвигаемое в Киеве для него здание»<ref>Вадим Шипулін. [http://nmu.ua/nmu-175/pershe-prymishhennya-medychnogo-fakultetu/ Перше приміщення медичного факультету] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170509102818/http://nmu.ua/nmu-175/pershe-prymishhennya-medychnogo-fakultetu/ |date=9 мая 2017 }}</ref>. Бібліятэка акадэміі (больш за 20 тыс. тамоў), кабінеты, [[гербарый|гербарыі]] перавезены ў [[Кіеўскі ўніверсітэт]], дзе на іх базе ў 1841 годзе створаны {{нп5|Медыцынскі факультэт Кіеўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт|ru|Медицинский факультет Киевского университета}}. Дзейнасць акадэміі на 10 гадоў падоўжыла навуковыя і педагагічныя традыцыі, закладзеныя Віленскім універсітэтам. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|4|Віленская медыка-хірургічная акадэмія|[[В. Ф. Шалькевіч]]}} * {{кніга|аўтар=|частка=Вильнюсская медико-хирургическая академия|загаловак= Литва. Краткая энциклопедия|том=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Вильнюс|выдавецтва= Главная редакция энциклопедий|год=1989|старонкі=181|старонак= 672|серыя=|isbn=|тыраж=50000}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Віленская медыка-хірургічная акадэмія| ]] [[Катэгорыя:Медыцынскія вышэйшыя навучальныя ўстановы]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расійскай імперыі]] ab9l5n4qqyaflte991emu970bkm159b 0 697350 5126849 3994400 2026-04-15T13:42:37Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5126849 wikitext text/x-wiki {{Картка навуковай арганізацыі |назва = Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па харчаванні |скарачэнне = НПЦ НАН Беларусі па харчаванні |эмблема = |выява = Kazlova Street (Minsk, Belarus) — Вуліца Казлова (Мінск, Беларусь) — Улица Козлова (Минск, Беларусь) (09).jpg |арыгінал = |міжназва = The Scientific and Practical Centre for Foodstuffs of National Academy of Sciences of Belarus |ранейшае = Беларускі навукова-даследчы і праектна-канструктарскі інстытута харчовых прадуктаў |дэвіз = |заснаваны = [[1932]]<ref>[https://letopis.by/documents/postanovlenie-%e2%84%9613-soveta-narodnyh-komissarov-bssr/ Пастанова Савета Народных Камісараў БССР ад 4 студзеня 1932 г. №13]</ref> |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = [[2006]] |тып = рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства |найменне пасады = Генеральны дырэктар |піб пасады = [[Аляксей Віктаравіч Меляшчэня]] |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |дырэктар = |супрацоўнікі = |навуковыя супрацоўнікі = 153 |нобелеўскія лаўрэаты = |акадэмікі = [[Зянон Валянцінавіч Лоўкіс]] |члены-карэспандэнты = |дактары навук = 2 |кандыдаты навук = 23 |дактарантура = |аспірантура = 05.18.01 - Тэхналогія апрацоўкі, захоўвання і перапрацоўкі злакавых, бабовых культур, крупяных прадуктаў, плодаагародніннай прадукцыі і вінаградарства (тэхнічныя навукі), 05.18.12 - Працэсы і апараты харчовых вытворчасцяў (тэхнічныя навукі), 05.18.15 - Тэхналогія і таваразнаўства харчовых прадуктаў, прадуктаў функцыянальнага і спецыялізаванага прызначэння і грамадскага харчавання (тэхнічныя навукі) |размяшчэнне = |метро = |адрас = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, 220037, [[Мінск|г. Мінск]], [[Вуліца Казлова (Мінск)|вул. Казлова]], 29 |сайт = https://new.belproduct.com/ |узнагароды = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = |Commons = |Commons-text = }} '''Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па харчаванні''' — установа ў структуры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. == Дзейнасць == Навукова-практычны цэнтр [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] па харчаванні створаны на базе Беларускага навукова-доследнага інстытута харчовых прадуктаў, навукова-вытворчага рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства «БЕЛНІКЦІММП», рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства "Інжынерна-тэхнічны цэнтр «Семплодагароднінапраект», даччынага ўнітарнага прадпрыемства «Марыз» і даччынага ўнітарнага вытворчага прадпрыемства «Тэхнапрод» у адпаведнасці з Указам [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад [[18 красавіка]] [[2006]] года. Асноўная мэта дзейнасці цэнтра — канцэнтрацыя навуковых даследаванняў на вырашэнні актуальных задач па стварэнню новых канкурэнтаздольных прадуктаў харчавання для розных груп насельніцтва, распрацоўка новых тэхналогій і праектаў. Штат Цэнтра складаецца з 153 супрацоўнікаў, у тым ліку 2 [[Доктар навук|дактары навук]], 1 з якіх з’яўляецца [[акадэмік НАН Беларусі|акадэмікам НАН Беларусі]], і 23 [[Кандыдат навук|кандыдаты навук]]. == Структура ў 2026 годзе == === Навукова-даследчыя падраздзяленні === * Аддзел тэхналогій кандытарскай і маслатлушчавай прадукцыі * Аддзел тэхналогій кансервавання харчовых прадуктаў * Аддзел тэхналогіі прадукцыі з корнеклубняплодаў * Аддзел тэхналогій спіртавой і півабезалкагольнай прадукцыі * Аддзел тэхналогій вінаробства * Рэспубліканскі кантрольна-выпрабавальны комплекс па якасці і бяспецы прадуктаў харчавання * Аддзел па падцвярджэнню адпаведнасці * Аддзел новых тэхналогій і тэхнікі * Доследная вытворчасць ([[Мар’іна Горка]]) === Дачынныя прадпрыемствы === * [[Інстытут мяса-малочнай прамысловасці НАН Беларусі|Інстытут мяса-малочнай прамысловасці]] * Дзяржаўнае прадпрыемства «Белтэхнахлеб» == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://new.belproduct.com/ Афіцыйная старонка ўстановы] {{Інстытуты НАНБ}} {{DEFAULTSORT:Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па харчаванні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Вуліца Казлова (Мінск)]] drgsrccbnumi1qfhh4jv5sbuk1acghk 0 697846 5126951 4557837 2026-04-15T20:36:01Z JerzyKundrat 174 5126951 wikitext text/x-wiki {{Храм}} {{значэнні|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы}} '''Касцёл Найсвяцейшай Тройцы''' — колішні драўляны рымска-каталіцкі храм у г. [[Свіслач (горад)|Свіслач]] Гродзенскай вобласці. == Гісторыя == [[Файл:Swisłocz. N.Orda.jpg|thumb|злева|Касцёл у Свіслачы на малюнку [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], сяр. XIX ст.]] Касцёл у Свіслачы быў заснаваны прыватнай фундацыяй у 1550 годзе, але ў часы рэфармацыі ён дзейнічаў як [[кальвінізм|кальвінісцкі]] збор. Святыня была перадана каталікам у 1630 годзе. Новы драўляны касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы быў пабудаваны ў 1666 годзе [[Падскарбі вялікі літоўскі|літоўскім падскарбіем]] [[Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн|Геранімам Крышпінам]]. У 1772 годзе адноўлены тагачаснай уладальніцай маёнтка Тэрэзай Тышкевіч. У [[1782]] годзе яго ізноў аднавіў і аздобіў [[Вінцэнт Тышкевіч]], тагачасны ўладальнік Свіслачы. Да свіслацкай парафіі ў [[XIX стагоддзе|XIX ст]]. належалі капліцы ў [[Грынкі|Грынках]], [[Красная|Краснай]] і [[Рудня|Рудні]]. У самой жа Свіслачы па вуліцы Брэсцкай (цяпер вуліца Леніна) з другой паловы XIX ст. знаходзілася драўляная капліца Анёла-ахоўніка — ратондападобнае гранёнае збудаванне пад шатровым дахам з глаўкай, якое стаяла паміж дзвюх брам. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] капліцы ў Грынках і Рудні ўжо не ўзгадваюцца, затое капліца Святога Анёла-ахоўніка атрымала статус філіяльнага касцёла. У трыццатых гадах колькасць вернікаў свіслацкай парафіі перад [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] складала амаль 4000 чалавек. [[13 ліпеня]] [[1943]] года ў лесе каля паселішча фашыстамі быў расстраляны пробашч свіслацкага касцёла кс. Юзаф Казлоўскі. У гады вайны згарэў парафіяльны касцёл, а філіяльны касцёл Анёла-ахоўніка быў знішчаны пасля вайны. Цяпер на месцы касцёла Найсвяцейшай Тройцы знаходзіцца адміністрацыйны будынак (на скрыжаванні вул. Леніна і Дзяржынскага, каля пл. К. Маркса). Захавалася толькі частка касцёльнай агароджы. == Архітэктура == Драўляная святыня мела наступныя памеры: 41 локаць даўжыні і 20 локцяў шырыні (прыблізна 26 на 13 м). Двух’ярусная шатровая вежа пазначала ўваходны фасад. Высокі гонтавы дах над алтаром завяршала сігнатурка. Асобна стаяла двух’ярусная чацверыковая званіца з гадзіннікам. Касцёльны ўчастак быў абнесены штакетнай агароджай на цагляных слупках з такой жа ўваходнай брамай. == Спасылкі == * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=2124%3A16-332&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] * [https://svisgaz.by/news/rodina/praekt-sg-da-godu-maloy-radzimy-zdabytae-strachanae-kastsyel-yakoga-nyama-.html Праект «СГ» да Году малой радзімы «Здабытае страчанае». Касцёл, якога няма…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220108232240/https://svisgaz.by/news/rodina/praekt-sg-da-godu-maloy-radzimy-zdabytae-strachanae-kastsyel-yakoga-nyama-.html |date=8 студзеня 2022 }} [[Катэгорыя:Касцёлы Свіслацкага раёна]] [[Катэгорыя:Колішнія касцёлы Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Згарэлыя будынкі і збудаванні]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Беларусі, знішчаныя нацыстамі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1940-я гады]] [[Катэгорыя:1666 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] [[Катэгорыя:Славутасці Свіслачы]] p13eoqvcedz1qaf1vi5soprfzkmi4yf 0 712309 5127088 4155597 2026-04-16T07:53:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Род Булгарынаў]]; дададзена [[Катэгорыя:Булгарыны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127088 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Булгарын}} '''Міхал Булгарын''' — ураднік [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Булгарыны|Булгарынаў]] герба «[[Булат (герб)|Булат]]». Нарадзіўся ў сям’і [[Юзаф Булгарын|Юзафа]], сына [[Тамаш Булгарын|Тамаша Булгарына]] і Ганны з [[Ельскія|Ельскіх]]. Меў брата Яна<ref name="kamunikat">[[Аляксей Шаланда]]. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=5782-1.pdf Сапраўдны гербоўнік шляхты Ваўкавыскага павета ВКЛ у XVI-XVIII ст.]</ref>. [[Пісар земскі]] [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|ваўкавыскі]] ў 1766—1783 гадах, дэпутат на [[Галоўны Трыбунал ВКЛ]] у Вільні ў 1766 г., камісар да камісіі скарбовай ВКЛ у 1777 г., паўторна дэпутат на Трыбунал у 1779 г., [[пасол на сойм]] 1773—1775 г. і з яго — дэпутат на перамовах з [[Расійская імперыя|Расіяй]], [[Прускае каралеўства|Прусіяй]] і [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыяй]] па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першым падзеле Рэчы Паспалітай]], а таксама распарадчык фундушаў скасаванага [[Ордэн езуітаў|Ордэна езуітаў]], атрымаў Ялоўскае староства (1775 г.)<ref name="kamunikat"/>. Сябра [[Пастаянная Рада|Пастаяннай Рады]] пры каралі польскім і вялікім князі літоўскім [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславе Аўгусце Панятоўскім]] у 1775 г., яго гарачы прыхільнік, ваўкавыскі пасол на [[Чатырохгадовы сойм]] у 1788 г<ref name="kamunikat"/>. == Сям’я == 3 жонкай Казімірай Ельскай меў сыноў<ref name="kamunikat"/>: * [[Юзаф Булгарын|Юзаф]], у 1792—1795 г. падстолі ваўкавыскі; * Марцін; * Станіслаў; * Калікст. {{зноскі}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Булгарын Міхал}} [[Катэгорыя:Булгарыны|Міхал]] [[Катэгорыя:Пісары земскія ваўкавыскія]] okazip91kbo4ztio4on2rmojuwxkfdc 0 726875 5126880 4288997 2026-04-15T16:24:02Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Запазычанне]] 5126880 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Запазычанне]] mhoihdllfltkgf80pths5dmw20jn0ue 0 727279 5126821 4985468 2026-04-15T12:19:53Z DzBar 156353 + 10 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5126821 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = The Sims 3 |стыль загалоўка = |выява = Logo recreación Los Sims 3 Trotamundos.png |подпіс = Вокладка гульні |распрацоўшчык = {{Сцяг|ЗША}} [[Maxis]] |выдавец = [[Electronic Arts]] |лакалізатар = не было |мова інтэрфейсу = [[англійская мова|англійская]], [[чэшская]], [[Польская мова|польская]], [[Дацкая мова|дацкая]], [[Нідэрландская мова|нідэрландская]], [[Фінская мова|фінская]], [[Шведская мова|шведская]], [[нарвежская мова|нарвежская]], [[Французская мова|французская]], [[нямецкая мова|нямецкая]], [[Грэцкая мова|грэцкая]], [[іўрыт]], [[венгерская мова|венгерская]], [[італьянская]], [[партугальская]], [[іспанская]], [[японская]], [[карэйская]], [[Кітайская мова|кітайскі класічны]], [[Тайская мова|тайская]] і [[Руская мова|руская]] |серыя = [[The Sims (серыя гульняў)|The Sims]] |дата анонсу = 19 сакавіка 2008 |даты выпуску = {{Сцяг|ЗША}} 2 чэрвеня [[2009]]<br>{{Сцяг|Аўстралія}} 4 чэрвеня 2009<br>{{Сцяг|Еўрасаюз}} 5 чэрвеня 2009 |платформы = [[Персанальны камп’ютар|ПК]] [[Windows]], [[macOS]] |рухавічок = [[RenderWare]] |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[Сімулятар жыцця]] |рэжым = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкая]] |рэйтынгі = |носьбіт = [[DVD]], [[Wii Optical Disc]], NDS Card |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = |сайт = {{URL|http://www.thesims3.com|Афіцыйны сайт}} }} '''''The Sims 3''''' — [[відэагульня]] ў жанры [[Сімулятар жыцця|сімулятара жыцця]] 2009 года, распрацаваная студыяй [[Maxis]] і выдадзеная [[Electronic Arts]]. Частка серыі [[The Sims (серыя гульняў)|The Sims]], працяг сваёй папярэдніцы [[The Sims 2]]. == Аб гульні == The Sims 3 канцэнтруецца на кіраванні жыццём вашых уласных або ўжо створаных персанажаў. Яны праходзяць 7 стадый узросту, а затым паміраюць; яны могуць сябраваць, уладкоўвацца на працу, мець свой дом і гэтак далей. Галоўным новаўвядзеннем стаў адкрыты свет. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2009 года]] [[Катэгорыя:The Sims]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для macOS]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Сімулятары жыцця]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Electronic Arts]] 22hrbo7ocb6z9ntrqj1xyeckngys47m 0 727801 5127170 5043040 2026-04-16T09:42:16Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5127170 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Вікторыя}} {{Баскетбольны клуб |назва = Вікторыя |арыгінальная назва = |лагатып = |канферэнцыя = |дывізіён = |год заснавання = 2002 |арэна = |горад = [[Гродна]] |колеры клуба = |спонсар = |прэзідэнт = |менеджар = |трэнер = [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] |уладальнікі = |дліга = |тытулы = |канферэнцыі = |дывізіёны = |нумары = }} '''«Вікторыя»''' — беларускі жаночы [[баскетбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. == Назвы == * Вікторыя-ВАР-ГДАУ (2002—2006) * Вікторыя (2006—2025) * Алімпія-моладзевая (з 2025) == Гісторыя == Каманда «Вікторыя» была заснавана ў 2002 годзе па ініцыятыве [[Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк|Аляксандра Шымкавяка]], які перад тым быў звольнены з пасады галоўнага трэнера гродненскай «[[Алімпія Гродна|Алімпіі]]»<ref>{{Cite web |title=CИТУАЦИЯ. "Олимпия": смена власти |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3603 |accessdate=16 снежня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102747/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3603 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. Каманда была сфарміравана з баскетбалістак, якія пакінулі разам з трэнерам «Алімпію» і юных выхавальніц Гродненскага абласнога вучылішча алімпійскага рэзерву. У кастрычніку 2002 года «Вікторыя» стала уладальнікам Кубка Беларусі<ref>{{Cite web |title=КУБОК БЕЛАРУСИ. Не по чину |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/others/3920 |accessdate=16 снежня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220603101340/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/3920 |archivedate=3 чэрвеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. У студзені 2004 года Аляксандр Шымкавяк вярнуўся на пасаду галоўнага трэнера «Алімпіі»<ref>{{Cite web |title=Александр Шимковяк: пока сильнее мы не стали |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3670 |accessdate=16 снежня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220701102743/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/3670 |archivedate=1 ліпеня 2022 |url-status=dead }}</ref>, а каманда «Вікторыя» стала фарм-клубам «Алімпіі». == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|2003/2004]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|2002]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|2009]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2002/2003 «Вікторыі» Гродна|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || bgcolor=gold|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2002|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Вікторыі» Гродна|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2003|4-е месца]] || |- | 2004-05 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2004|4-е месца]] || |- | 2005-06 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2005|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Вікторыя» Гродна|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Вікторыя» Гродна|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Вікторыя» Гродна|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|4-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2008/2009|2008/2009]] — 15-е месца |- | [[Сезон 2009/2010 «Вікторыя» Гродна|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|Фіналіст]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2009/2010|2009/2010]] — 7-е месца |- | [[Сезон 2010/2011 «Вікторыя» Гродна|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010|Групавы этап]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]] — 11-е месца |- | [[Сезон 2011/2012 «Вікторыя» Гродна|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]] — першы этап |- | [[Сезон 2012/2013 «Вікторыя» Гродна|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|4-е месца]] ||[[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга]] [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]] — элітны раўнд |- | [[Сезон 2013/2014 «Вікторыя» Гродна|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Вікторыя» Гродна|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «Вікторыя» Гродна|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2016/2017 «Вікторыя» Гродна|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 «Вікторыя» Гродна|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2018/2019 «Вікторыя» Гродна|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 «Вікторыя» Гродна|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Вікторыя» Гродна|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Вікторыя» Гродна|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Вікторыі» Гродна|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Вікторыі» Гродна|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Вікторыі» Гродна|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Аляксандр Станіслававіч Шымкавяк|Аляксандр Шымкавяк]] (2002—2004) * [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (2004—2012) * [[Валянціна Пятроўна Навойчык|Валянціна Навойчык]] (2012—2019) * [[Алена Веславаўна Скрабко|Алена Скрабко]] (2019—2020) * [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (2020—2022) * [[Алена Веславаўна Скрабко|Алена Скрабко]] (2022—2025) * [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (з 2025) {{Div col end}} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/teams/102719?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=40258&lang=ru Профіль на сайце belarus.russiabasket.ru] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Victoria-Grodno/8975?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікторыя Гродна| ]] 3lkrsrkzv41hz7dall3o9bluhc1ior8 4 728988 5127096 5125517 2026-04-16T08:17:58Z EPIC 106830 /* Notice of removal of local oversighters */ Адказ 5127096 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> k8opxmvyj1rg33nxpv2ljfwapwq3npn 5127163 5127096 2026-04-16T09:33:52Z Plaga med 116903 /* Notice of removal of local oversighters */ Адказ 5127163 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> pxda1q3fq3788iz4tn2re1t1podtise 4 729023 5126820 5126771 2026-04-15T12:14:17Z Economico-geographer 399 /* За */ 5126820 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы адміністратара для [[Удзельнік:Plaga med Bot|Plaga med Bot]] == Нядаўна я стварыў заяўку на статус бота для свайго другога акаўнта. Ужо ёсць адпаведная [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|заяўка]]. Пасля абмеркавання ніжэй вырашыў зрабіць таксама інструмент для таго, каб хаваць праўкі, пакуль не вырашылася сітуацыя з рэвізорамі. Ужо інструмент гатоў, пра гэта я таксама напісаў на [[ВП:Форум#Часовае схаванне гісторыі правак праз бота|форуме]]. Спалучэнне сцягоў бота і адміністратара дазволіць лепш фільтраваць прўкі ў стужцы змен і хутчэй працаваць з API, каб паменшыць акно часу, у якім праўка вісіць несхаваная. Дадаванне артыкулаў у спіс на схаванне будзе адбывацца па-старому, як апісана на [[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў]] + яшчэ зрабіў пошук перасылак. Вырашыў, што справы надання сцяга бота і сцяга адміністратара трэба разглядаць паасобку, таму ствараю асобную заяўку тут. Галасаванне пачынаю прама цяпер, каб не марудзіць, бо прыйдзецца 2 тыдні чакаць... Адкажу на любыя пытанні, калі камусьці цікава глянуць код, то пастараюся пахутчэй усё прыхарашыць і зрабіць асобны рэпазіторый. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :зазначу, што сцяг можна выдаць часова. Умоўна, на 3 месяцы. Потым можа ўжо не будзе так пільна патрэбны. А як сітуацыя завісне, то перападамся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:33, 8 красавіка 2026 (+03) ::апублікаваў код у [https://github.com/PlagaMedicum/wiki-scripts рэпазіторыі]. Там будуць усе скрыпты-сэрвісы, якія я буду запускаць праз бота. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:44, 10 красавіка 2026 (+03) === За === * {{за}}. Горай не будзе, бота-ўладальнік -- адмін, практычна нічога дадаткова не даем. З пракідам ад Мета нешта трэба ў кожным разе рабіць. Праўда, не ведаю як мой голас будзе залічаны, бо фармальна я -- бот. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 12 красавіка 2026 (+03) *: Ваш выпадак гэта [[ВП:ІУП]]. Голас залічваем. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:56, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Больш аўтаматызацый нам патрэбна. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 16:58, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Вельмі-вельмі важная справа. Дзякуй, што вырашыўся яе ўзяць на сябе! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 12 красавіка 2026 (+03) * {{за}}. Надзеюся, што праблема наконт схавання правак вырашыцца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:20, 13 красавіка 2026 (+03) * <s>{{за}}. Вось які малайчына ніводнага вандалізму няма і вельмі шмат отпатрулируемых правак. [[Удзельнік:Milana Borisova|Milana Borisova]] ([[Размовы з удзельнікам:Milana Borisova|размовы]]) 08:56, 14 красавіка 2026 (+03)</s> *: Нажаль, недастатковы ўклад для галасавання (гл. [[ВП:ППВА]]). [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:53, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 14:44, 14 красавіка 2026 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 13:01, 15 красавіка 2026 (+03) * {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 15:13, 15 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментарыі === === Вынік === t9g79482wfhsdst8ko70jz5f3f6xrlg 0 729222 5126930 4482569 2026-04-15T19:44:25Z DobryBrat 5701 вікіфікацыя, дапаўненне, пунктуацыя, стыль 5126930 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Васілеўская}} {{навуковец}} '''Яўге́нія Арце́м’еўна Васіле́ўская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі гісторык. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1958). == Біяграфія == Нарадзілася 29 лістапада 1926 года ў [[Благавешчанск]]у Амурскай акругі [[Далёкаўсходні край|Далёкаўсходняга краю]] [[РСФСР]]. У 1948 годзе скончыла [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (БДУ). З 1948 года — у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі АН БССР]], у 1968—1991 гадах — на кафедры гісторыі КПСС (з 1990 года — палітычнай гісторыі) БДУ. Аўтар прац па гісторыі рабочага класа, развіцці прамысловасці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] у гады [[Першая пяцігодка Беларускай ССР|1-й пяцігодкі]] і ў 1960—1970-я гады. Адна з аўтараў «Гісторыі БССР» (т. 2, 1958; 2 выд. 1961), «Гісторыі Мінска» (2 выд. 1967), «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 3, 1973; т. 5, 1975){{sfn|ЭГБ|1994|с=228}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|2|Васілеўская Яўгенія Арцем’еўна||228}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілеўская Яўгенія Арцем’еўна}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] swijit4qq54dkmqw71n9m2up5ggbz7o 2 736387 5127204 4451407 2026-04-16T11:27:12Z Anbork 120774 5127204 wikitext text/x-wiki == Прывітанне! == {{Персона | імя = Анборк | арыгінал імя = Anbork | месца нараджэння = {{Беларусь}} Беларусь, Мінск | грамадзянства = {{Беларусь}} Беларусь }} Вітаю ўсіх на сваёй старонцы!! Буду рады пагутарыць з усімі!! == Акрамя таго == {{Userbox/Удзельнік з Мінска}}{{Userbox/Wikidays|24|07|2022}} 0p9vxx0t69qk57p8wt6sawl37qrfarb 0 737253 5127110 5125194 2026-04-16T08:50:52Z DBatura 73587 5127110 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустыня ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] l4wynnk599duysmbs8i7lg8ov7rkjnb 5127111 5127110 2026-04-16T08:51:35Z DBatura 73587 5127111 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] pce2fvo1enjqicf53w2mrs5wqv9he5z 5127128 5127111 2026-04-16T09:01:39Z DBatura 73587 5127128 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Творчая|НФВТ]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref>< }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><be>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref name="CAR">{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |{{flag|Puntland}} [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] op7c8gisql880nm0p4b48zxfccucurq 5127130 5127128 2026-04-16T09:02:29Z DBatura 73587 5127130 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Творчая|НФВТ]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref>< }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |{{flag|Puntland}} [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 9ei6lsixhfkpcscwzedvzhjq4x5klj4 5127132 5127130 2026-04-16T09:03:23Z DBatura 73587 5127132 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref><ю }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |{{flag|Puntland}} [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] cgtbdj6eek92pr9slh7k1yqcvvqcefl 5127134 5127132 2026-04-16T09:04:30Z DBatura 73587 5127134 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[1 чэрвеня]] Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 4q2do93d9ae4fruf2smxh64dpp1mbyn 5127137 5127134 2026-04-16T09:07:36Z DBatura 73587 /* Міжнародная рэакцыя */ 5127137 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 9dzm2rxqypzuc9hr5a5z0316bgjhl1x 5127140 5127137 2026-04-16T09:13:24Z DBatura 73587 /* Санкцыі */ 5127140 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. * 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] sv3d1nah8gnxtsyc5klcs9hev00l3yi 5127150 5127140 2026-04-16T09:21:21Z DBatura 73587 /* Гуманітарны крызіс */ 5127150 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых <small>(станам на 20.01.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. * 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 2bt8crc3eitez2mfehznvs5vk9bw601 5127151 5127150 2026-04-16T09:23:16Z DBatura 73587 5127151 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. * 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] rw5wsl9wm3pgejajjc83wvx44gktje7 10 737802 5127153 5107804 2026-04-16T09:24:47Z DBatura 73587 5127153 wikitext text/x-wiki {{Канфлікт |колер = lightsteelblue |схаваць = 1 |назва = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |бітвы = Храналогія: * [[Храналогія суданскага канфлікту (2023)|2023]] * [[Храналогія суданскага канфлікту (2024)|2024]] * [[Храналогія суданскага канфлікту (2025)|2025]] * [[Храналогія суданскага канфлікту (2026)|2026]] ----- [[Бітва за Хартум (2023—2025)|Хартум]] ([[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|Аэрапорт]] • [[Баі за Амдурман (2023—2025)|Амдурман]] • [[Наступленне ў Бахры|Бахры]]) • [[Дарфурская кампанія (з 2023)|Дарфур]] ([[Баі ў Эль-Генейне (2023)|Эль-Генейна]] • [[Баі ў Ньяле (2023)|Ньяла]] • [[Баі за Эль-Фашыр (2023—2025)|Эль-Фашыр]] • [[Баі за Кутум|Кутум]] • [[Баі за Аль-Маліху|Аль-Маліха]]) • [[Баі ў Мерове (2023)|Мерове]] • [[Баі за Аль-Абейд (2023)|Аль-Абейд]] • [[Баі за Кадуглі|Кадуглі]] • [[Баі за Дылінг|Дылінг]] • [[Баі за Вад-Медані|Вад-Медані]] • [[Баі за Бабанусу|Бабануса]] • [[Наступленне ў Сенары|Сенар]] ([[Баі за Джэбель-Мою|Джэбель-Моя]]) • [[Баі за Габаль-эль-Увейнат|Габаль-эль-Увейнат]] ------ [[Гуманітарны крызіс у Судане (2023)|Гуманітарны крызіс]] ([[Суданскі крызіс бежанцаў (2023)|Бежанцы]] • [[Голад у Судане (з 2024)|Голад]]) • [[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)|Эвакуацыя]] ([[Аперацыя «Сажытэр»|«Сажытэр»]] • [[Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|«Раус аус Хартум»]] • [[Аперацыя «Каверы»|«Каверы»]]) • [[Дэпартацыя эрытрэйцаў з Судана|Дэпартацыя эрытрэйцаў]] • [[Джыдская дэкларацыя (2023)|Джыдская дэкларацыя]] • [[Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане|Ваенныя злачынствы]] ([[Забойствы масалітаў у Дарфуры (2023)|Забойствы масалітаў]] • [[Містэрэйская разня|Містэрэй]] • [[Разня ў Ардамата|Ардамата]] • [[Разня ў Вад ан-Нуры|Вад ан-Нура]] • [[Масавыя забойствы ў Гезіры|Гезіра]] • [[Разня ў Эль-Фашыры (2025)|Эль-Фашыр]]) }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Войны]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Судан]] </noinclude> lg9gsj3qm3umv4c7tlvhf2vv5ifkevo 0 739286 5126914 5126402 2026-04-15T18:47:20Z DBatura 73587 /* Красавік */ 5126914 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: Адбылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] ngiuj51ateygtwyuyzo7rwyw3gvh9y0 5126925 5126914 2026-04-15T19:33:37Z JerzyKundrat 174 /* Красавік */ 5126925 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 9r1852qxbwf2vlm8br5vl3hj15ib4v3 5126927 5126925 2026-04-15T19:37:08Z JerzyKundrat 174 /* Красавік */ 5126927 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 91owocn47lqkoxn8eeufey398djl1wq 0 744144 5127175 5068696 2026-04-16T09:54:35Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5127175 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = ЦАР Вікторыя | заснаваны = 2006 | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[Брэст]] |трэнер = [[Вікторыя Валер’еўна Карпук|Вікторыя Карпук]] }} '''ЦАР Вікторыя''' — беларускі жаночы баскетбольны клуб з горада [[Брэст]]. Прадстаўляе Брэсцкі абласны цэнтр алімпійскага рэзерву «Вікторыя» імя Анатоля Пятровіча Мяшкова<ref>[https://belarus.basketball/federatsiya/shkoly/brestskaya-obl/tsor-viktoriya-g-brest БРЕСТСКИЙ ОБЛАСТНОЙ ЦОР "ВИКТОРИЯ" ИМЕНИ АНАТОЛИЯ ПЕТРОВИЧА МЕШКОВА]</ref>. Каманда трэніруецца на базе УСК «Вікторыя». == Назвы == * БрДУ ЦАР Вікторыя (2006—2016) * ЦАР Вікторыя (2016—2023) * БАК Вікторыя (з 2023) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2006|6]] || |- | 2007-08 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2007|5]] || |- | 2008-09 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2008|5]] || |- | 2009-10 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2009|5]] || |- | 2010-11 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2011-12 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2012-13 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | 2013-14 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2014-15 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | 2015-16 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || |- | 2016-17 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | 2017-18 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2018-19 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2019-20 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2020-21 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 7<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6060-u-olimpii-bronza-tsor-viktoriya-sedmaya-seriya-za-5-6-mesta-prodolzhaetsya У «ОЛИМПИИ» - БРОНЗА, «ЦОР-ВИКТОРИЯ» - СЕДЬМАЯ]</ref> || н/у || |- | 2021-22 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 8<ref>[https://profkult-grodno.by/grodnenskaya-olimpiya-stala-serebryanym-prizerom-chempionata-belarusi-po-basketbolu-po-itogam-sezona-2021-2022.html Гродненская «Олимпия» стала серебряным призером чемпионата Беларуси по баскетболу по итогам сезона 2021/2022]</ref> || н/у || |- | 2022-23 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 7<ref>[https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/rezultaty-matchej ТАБЛИЦА С РЕЗУЛЬТАТАМИ]</ref>|| н/у || |- | 2023-24 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 9<ref>[https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/turnirnaya-tablitsa ТУРНИРНАЯ ТАБЛИЦА]</ref> || н/у || |- | 2024-25 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 ЖБК БАК «Вікторыя»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |} == Трэнеры == {{Div col|2}} * [[Міхаіл Міхайлавіч Курылік|Міхаіл Курылік]] (2006—2016) * [[Надзея Уладзіміраўна Камянец|Надзея Камянец]] (2016—2023) * [[Людміла Васільеўна Карынчук|Людміла Карынчук]] (2023—2024) * [[Вікторыя Валер’еўна Карпук|Вікторыя Карпук]] (з 2024) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/women/team/?id=25794 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/team/BrGU-COR-Victoria-Brest/11075?Page=5 BRGU COR VICTORIA BREST] * [https://belarus.basketball/sorevnovaniya/chempionat-zhenshchiny/komandy ЦОР Виктория] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ЦАР Вікторыя Брэст]] m73ttzjs27ub4mcand3c78v17wuzw6v 0 752424 5126819 4651322 2026-04-15T12:11:47Z Pabojnia 135280 /* Гісторыя */ афармленне 5126819 wikitext text/x-wiki {{Картка выбараў | наступныя = Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (1908) | год наступных = 1908 | дата = 15–16 сакавіка 1907 | image_size = 130x130px | тэрыторыя = Фінляндыя | варыянт сцяга = 1809 | яўка выбаршчыкаў = 70,7% | партрэт1 = [[Выява:Edvard Valpas.jpg|160x160px]] | колер1 = #FF0000 | кандыдат1 = {{нп5|Эдвард Вальпас-Хянінен|Эдвард Вальпас-Хянінен|en|Edvard Valpas-Hänninen}} | партыя1 = [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|СДП]] | месцаў атрымана1 = 80 | колькасць галасоў1 = 329 946 | дзель галасоў1 = 37.03% | партрэт2 = | колер2 = #0000FF | кандыдат2 = | партыя2 = [[Фінская партыя]] | месцаў атрымана2 = 59 | колькасць галасоў2 = 243 573 | дзель галасоў2 = 27.34% | партрэт3 = | колер3 = #00A4FF | кандыдат3 = | партыя3 = [[Маладыя фіны|Маладыя фіны]] | месцаў атрымана3 = 26 | колькасць галасоў3 = 121 604 | дзель галасоў3 = 13.65% | партрэт4 = [[Выява:Axel Lille in 1906 (cropped).jpg|160x160px]] | колер4 = #FCF86D | кандыдат4 = {{нп5|Аксэль Ліле|Аксэль Ліле|en|Axel Lille}} | партыя4 = [[Шведская народная партыя Фінляндыі|Шведская народная партыя]] | месцаў атрымана4 = 24 | колькасць галасоў4 = 112 267 | дзель галасоў4 = 12.60% | партрэт5 = [[Выява:Otto Karhi 1907.jpg|160x160px]] | колер5 = #5ED755 | кандыдат5 = {{нп5|Ота Кархі|Ота Кархі|en|Otto Karhi}} | партыя5 = [[Фінляндскі цэнтр|Аграрны саюз]] | месцаў атрымана5 = 9 | колькасць галасоў5 = 51,242 | дзель галасоў5 = 5.75% | партрэт6 = [[Выява:Antti Kaarne 1909.png|160x160px]] | колер6 = #FF5353 | кандыдат6 = {{нп5|Анці Каарнэ|Анці Каарнэ|en|Antti Kaarne}} | партыя6 = [[Хрысціянскі рабочы саюз Фінляндыі|Хрысціянскі рабочы саюз]] | месцаў атрымана6 = 2 | колькасць галасоў6 = 13 790 | дзель галасоў6 = 1.55% }} Парламенцкія выбары прайшлі ў [[аўтаномія|аўтаномным]] [[Вялікае Княства Фінляндскае|Вялікім Княстве Фінляндскім]] 15 і 16 сакавіка 1907 года<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/news/3-5778358|title=A Century On, Finns Head Back to Ballot Booths|work=[[Yle News]]|date=March 15, 2007|access-date=March 14, 2022}}</ref>. Гэта былі першыя парламенцкія выбары, на якіх члены новага [[Парламент Фінляндыі|парламента Фінляндыі]] былі абраны шляхам {{нп5|Усеагульнае выбарчае права|усеагульнага галасавання|en|Universal suffrage}}, і першыя ў свеце, на якіх былі абраныя жанчыны. == Гісторыя == Выбары адбыліся пасля парламенцкай рэформы 1906 года, якая замяніла саслоўны {{нп5|Сойм Фінляндыі|сойм Фінляндыі|en|Diet of Finland}}, які сфармаваўся ў [[Шведскае праўленне ў Фінляндыі|перыяд шведскага кіравання]], на сучасны аднапалатны парламент з 200 дэпутатаў. Рэформа была ўзгоднена пасля {{нп5|Вялікая стачка 1905 года ў Фінляндыі|ўсеагульнай забастоўкі|fi|Vuoden 1905 suurlakko}} ў Фінляндыі ў 1905 годзе, у часе якой паўсталі патрабаванні парламенцкай рэформы, асабліва сярод [[сацыялізм|сацыялістаў]]. Гэта супала з аналагічным развіццём сітуацыі ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе таксама адбылася {{нп5|Кастрычніцкая ўсеагульная палітычная стачка|ўсеагульная забастоўка|ru|Октябрьская всеобщая политическая стачка}}, а пасля [[Руска-японская вайна|расійска-японскай вайны]] з’явілася новая ўстанова — [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дума]]. Усе палітычныя фракцыі Фінляндыі дасягнулі згоды наконт рэформы, і першыя выбары былі прызначаныя на 1907 год. Рэформа 1906 года скончыла першы перыяд спроб [[Русіфікацыя Фінляндыі|русіфікацыі]] Вялікага Княства Фінляндскага, які пачаўся ў 1899 годзе і меў такія драматычныя эпізоды, як забойства [[Мікалай Бобрыкаў|Мікалая Бобрыкава]], {{нп5|Генерал-губернатар Фінляндыі|генерал-губернатара|en|Governor-General of Finland}} Фінляндыі, у 1904 годзе. Да выбараў 1907 года [[заканадаўчая ўлада]] ў Вялікім Княстве належала саслоўнаму сойму, старадаўняй інстытуцыі чатырох саслоўяў ([[знаць]], [[духавенства]], [[мяшчанства]] і [[сялянства]]), якія паходзілі з перыяду шведскага кіравання і прадстаўлялі толькі малую частку грамадзян. Да пачатку XX стагоддзя такая ўстанова даволі моцна састарэла. Новы аднапалатны парламент павінен быў складацца з 200 дэпутатаў, якія абіраліся ўсеагульным і роўным галасаваннем грамадзян, старэйшых за 24 гады. Жанчынам таксама дазвалялася галасаваць і вылучацца на выбарах; Першымі ў Еўропе гэтыя правы атрымалі фінскія жанчыны. Раней толькі [[Новая Зеландыя]] і [[Паўднёвая Аўстралія]] ўхвалілі ўсеагульнае [[Жаночае выбарчае права|выбарчае права для жанчын]], а Фінляндыя была другой краінай, якая дала жанчынам права балатавацца ў якасці кандыдатаў. == Электаральная сістэма == [[Файл:Ballot box (Finland 1907).jpg|thumb|Урна для галасавання 1907 года.]] Сістэма галасавання была распрацавана такім чынам, каб дазволіць выбаршчыкам выбіраць паміж простым галасаваннем па спісе і выказваннем больш канкрэтных пераваг. Выбаршчык мог прагаласаваць за партыйны спіс кандыдатаў, пазначыўшы яго чырвонай лініяй. У якасці альтэрнатывы выбаршчык мог ранжыраваць да трох прозвішчаў сярод кандыдатаў у адным спісе ў парадку перавагі. Акрамя таго, выбаршчык мог прагаласаваць за не больш чым трох асоб, якія не ўваходзілі ў спісы, упісаўшы іх імёны. {{нп5|Метад Д’Ондта|Метад Д’Ондта|en|D'Hondt method}} быў выкарыстаны для размеркавання месцаў пасля таго, як галасаванне па спісе, галасаванне па перавагах і галасаванне па-за спісам былі аб’яднаны ў адпаведнасці з даволі складанай працэдурай. == Кампанія == {{нп5|Моўны канфлікт у Фінляндыі|Моўны канфлікт|en|Finland's language strife}} быў важнай праблемай у фінскай палітыцы канца XIX і пачатку XX стагоддзя. Такім чынам, першыя [[Палітычная партыя|палітычныя партыі]] Фінляндыі, [[Фінская партыя]] і [[Шведская народная партыя Фінляндыі|Шведская партыя]], нарадзіліся адпаведна вакол ідэй {{нп5|Фенаманы|фенаманаў|en|Fennoman movement}} і {{нп5|Свекаманы|свекаманаў|en|Svecoman movement}}. [[Лібералізм|Ліберальная]] партыя была заснавана, але неўзабаве распушчана. Пазней фінская партыя раскалолася на прыхільнікаў «старых фінаў» і «[[Маладыя фіны|маладых фінаў]]», якія заснавалі ўласную партыю. Яшчэ больш важнай падзеяй стала заснаванне Сацыялістычнай партыі ў 1899 годзе. Першапачаткова названая Фінскай працоўнай партыяй, яна прыняла назву [[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі]] ў 1903 годзе і шукала падтрымкі гарадскога [[Рабочы клас|рабочага класа]] і сельскага беззямельнага насельніцтва. Усеагульнае выбарчае права было, натуральна, вельмі важным для гэтых груп, бо яны не мелі палітычнай улады ў саслоўным сойме. У 1906 годзе быў заснаваны [[Фінляндскі цэнтр|Аграрны саюз]], які прадстаўляў інтарэсы сялян, і ў тым жа годзе Шведская партыя прыняла сваю цяперашнюю назву — Шведская народная партыя. Тэмы перадвыбарчай кампаніі закраналі, напрыклад, сацыяльныя тэмы і стаўленне партый да спроб русіфікацыі. == Вынікі == [[File:Women in Finnish Parliament (1907).jpg|thumb|260px|13 з 19 дэпутатак, абраных у 1907 годзе. Першыя жанчыны-заканадаўцы ў свеце.]] [[File:1906 voting.jpg|thumb|Фінская грамадзянка галасуе на парламенцкіх выбарах 1907 года.]] Вынікі першых у [[гісторыя Фінляндыі|гісторыі Фінляндыі]] парламенцкіх выбараў сталі для традыцыйных партый пэўным сюрпрызам; сацыял-дэмакраты аказаліся бясспрэчнымі пераможцамі, атрымаўшы 80 з 200 месцаў, што зрабіла іх самай вялікай фракцыяй у парламенце. З правых або правацэнтрысцкіх партый найбольшую колькасць месцаў атрымала Фінская партыя — 59, за ёй ідуць Маладыя фіны — 26 і Шведская народная партыя — 24. Аграрны саюз атрымаў толькі дзевяць месцаў, але ў наступныя гады яго падтрымка хутка расла. У выніку выбараў прадстаўнікі працоўных і беззямельных сялян (сацыял-дэмакраты) сталі самай вялікай групай у парламенце, у той час як раней яны наогул не мелі палітычнага прадстаўніцтва ў заканадаўчых органах. Жанчыны таксама атрымалі прадстаўніцтва; Абраныя 19 жанчын-дэпутатак. Яны сталі першымі жанчынамі-дэпутаткамі ў свеце. Сярод іх {{нп5|Люцына Хагман|Люцына Хагман|en|Lucina Hagman}}, {{нп5|Мійна Сіланпяя|Мійна Сіланпяя|en|Miina Sillanpää}}, {{нп5|Ані Хуатары|Ані Хуатары|en|Anni Huotari}}, {{нп5|Хілья Пярсінен|Хілья Пярсінен|en|Hilja Pärssinen}}, {{нп5|Хедвіг Гебхард|Хедвіг Гебхард|en|Hedvig Gebhard}}, {{нп5|Іда Аале-Тэльё|Іда Аале-Тэльё|en|Ida Aalle-Teljo}}, {{нп5|Мімі Канерва|Мімі Канерва|en|Mimmi Kanervo}}, {{нп5|Эвеліна Ала-Кулью|Эвеліна Ала-Кулью|en|Eveliina Ala-Kulju}}, {{нп5|Хільда Кякікоскі|Хільда Кякікоскі|en|Hilda Käkikoski}}, {{нп5|Ліісі Ківіёя|Ліісі Ківіёя|en|Liisi Kivioja}}, {{нп5|Сандра Лехцінен|Сандра Лехцінен|en|Sandra Lehtinen}}, {{нп5|Дагмар Неовіус|Дагмар Неовіус|en|Dagmar Neovius}}, {{нп5|Марыя Раўніё|Марыя Раўніё|en|Maria Raunio}}, {{нп5|Аляксандра Грыпенберг|Аляксандра Грыпенберг|en|Alexandra Gripenberg}}, {{нп5|Ііда Вемельпу|Ііда Вемельпу|en|Iida Vemmelpuu}}, {{нп5|Марыя Лайне|Марыя Лайне|en|Maria Paaso-Laine}}, {{нп5|Джэні Упары|Джэні Упары|en|Jenny Upari}} і {{нп5|Хільма Расянен|Хільма Расянен|en|Hilma Räsänen}}. Многія чакалі большага. Мала жанчын разумелі, што жанчыны Фінляндыі павінны скарыстацца гэтай магчымасцю, таму патрабаваліся арганізацыя і адукацыя. Новаабраныя дэпутаткі парламента Люцына Хагман і {{нп5|Майкі Фрыберг|Майкі Фрыберг|en|Maikki Friberg}} разам з {{нп5|Вольга Айнола|Вольгай Айнола|en|Olga Oinola}}, [[Альдыт Хулцін]], {{нп5|Мацільда фон Тройл|Мацільдай фон Тройл|fi|Mathilda von Troil}}, [[Элінор Інгман-Івала]], {{нп5|Сафія Стрэнг|Сафіяй Стрэнг|fi|Sofia Streng}} і [[Вольга Эстэрберг|Вольгай Эстэрберг]] заснавалі першае аддзяленне {{нп5|Фінская жаночая асацыяцыя|Фінскай жаночай асацыяцыі|en|Finnish Women's Association}} ў Хельсінкі<ref name=list>{{Cite web|url=https://naisliittohelsinki.fi/index.php?k=225852|title=Suomalainen Naisliitto - Historia|website=www.naisliittohelsinki.fi|language=fi|access-date=2020-01-18}}</ref>. {{Вынікі выбараў |відарыс=[[File:Finnish Parliament 1907-1908.svg]] |партыя1=[[Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі|Сацыял-дэмакратычная партыя Фінляндыі]]|галасы1=329946|месцы1=80|колер1=#FF0000 |партыя2=[[Фінская партыя]]|галасы2=243573|месцы2=59|колер2=#0000FF |партыя3=[[Маладыя фіны|Маладыя фіны]]|галасы3=121604|месцы3=26|колер3=#00A4FF |партыя4=[[Шведская народная партыя Фінляндыі|Шведская народная партыя]]|галасы4=112267|месцы4=24|колер4=#FCF86D |партыя5=[[Фінляндскі цэнтр|Аграрны саюз]]|галасы5=51242|месцы5=9|колер5=#5ED755 |партыя6=[[Хрысціянскі рабочы саюз Фінляндыі|Хрысціянскі рабочы саюз]]|галасы6=13790|месцы6=2|колер6=#FF5353 |партыя7=Іншыя|галасы7=18568|месцы7=0 |несапраўдныя=8357 |выбаршчыкі=1272873 |крыніца=Mackie & Rose<ref>Thomas T Mackie & Richard Rose (1991) ''The International Almanac of Electoral History'', Macmillan, p114 (vote figures)</ref> }} == Наступствы == Радасць сацыял-дэмакратаў ад перамогі аказалася нядоўгай. Другі перыяд русіфікацыі ў Вялікім Княстве Фінляндскім пачаўся ў наступным годзе, і расійскі імператар неаднаразова распускаў парламент Фінляндыі ў 1908—1917 гадах. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] парламент доўга не збіраўся. Такім чынам, сацыял-дэмакраты не змаглі правесці большасць жаданых рэформаў у апошнія гады перыяду аўтаноміі Фінляндыі, нягледзячы на тое, што змаглі захаваць сваю пазіцыю найбуйнейшай партыі на ўсіх выбарах гэтага перыяду. У выніку многія прыхільнікі сацыялістаў страцілі свае першапачаткова вялікія надзеі на парламент, абраны ўсеагульным галасаваннем. Гэта, у сваю чаргу, быў адзін з фактараў, які прывёў да [[Грамадзянская вайна ў Фінляндыі|грамадзянскай вайны ў Фінляндыі]] ў 1918 годзе. Стагоддзе першага парламента Фінляндыі было выбрана ў якасці асноўнага матыву для памятнай манеты высокага кошту, адчаканенай у 2006 годзе, наміналам 2 еўра «100-годдзе парламента Фінляндыі». На аверсе намаляваны сілуэт рук жанчыны і мужчыны, і пад рукамі бюлетэні ўкідваюцца ў скрыню для галасавання. На адваротным баку ў цэнтральнай частцы адлюстраваны два стылізаваныя твары — мужчынскі і жаночы, падзеленыя тонкай выгнутай лініяй. Яны сімвалізуюць гендэрную роўнасць. {{зноскі}} {{Выбары ў Фінляндыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выбары ў Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Выбары 1907 года]] [[Катэгорыя:Сакавік 1907 года]] rdqstka77oiagglmvxxprs007itotav 100 753022 5126878 5126092 2026-04-15T15:51:31Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5126878 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Стараславянізм|2026-04-14T20:58:39Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Арабізм|2026-04-14T19:10:51Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Англіцызм|2026-04-14T17:14:57Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Крысцін Лях-Шырма|2026-04-14T16:37:58Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Экзатызм|2026-04-14T14:12:51Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Цюркізм|2026-04-14T13:51:12Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Германізм|2026-04-14T13:16:12Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Інакенцій Пятровіч Герасімаў|2026-04-13T10:56:20Z|Economico-geographer}} {{Новы артыкул|Ізраіль Аўсеевіч Урман|2026-04-13T06:09:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Васіль Кузьміч Падлоў|2026-04-12T18:56:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Эндру Дэлмар Хопкінс|2026-04-12T17:44:51Z|Milana Borisova}} {{Новы артыкул|Іван Рыгоравіч Турцэвіч|2026-04-12T06:49:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Канстанцін Маеўскі|2026-04-11T17:42:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Hello, World (фотаздымак)|2026-04-11T17:04:28Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Літоўская мова ў Вялікім Княстве Літоўскім|2026-04-11T10:57:23Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> br3ac3zodfp4cy5zdmf7574o6hhlbku 100 753274 5126876 5125513 2026-04-15T15:51:10Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5126876 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Рысттэе|2026-04-15T06:53:31Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Неэруці (Отэпя)|2026-04-15T06:50:54Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Меэгастэ|2026-04-15T06:27:43Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Мягэсціку|2026-04-15T06:22:03Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Лутыке|2026-04-15T06:18:55Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Комсі|2026-04-15T06:16:59Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Куйгатсі|2026-04-15T06:14:14Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Лаўкюла|2026-04-15T06:12:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ныўні (возера)|2026-04-15T06:09:15Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ныўні|2026-04-15T06:04:57Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Педаямяэ|2026-04-15T05:18:33Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Сарапуў|2026-04-15T05:16:57Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> gt6y775nbk0jc12ra0q9i2io3ep813l 100 753287 5126874 5126089 2026-04-15T15:50:40Z NirvanaBot 40832 +8 новых 5126874 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ян Аўгуст Гільцэн|2026-04-15T13:48:15Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах|2026-04-15T10:25:39Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў|2026-04-15T08:29:03Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Шыпенка|2026-04-15T05:14:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Зефір FM|2026-04-14T18:28:39Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Aлякcaндp Грот-Спасоўскі|2026-04-14T17:23:53Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Коммунист Белоруссии|2026-04-14T15:16:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Нарысы гісторыі беларускай літаратуры|2026-04-14T14:52:20Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Тамара Аляксандраўна Сакалова|2026-04-14T13:45:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэй Віктаравіч Крайноў|2026-04-14T11:28:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-14T10:11:47Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 1995/1996 РТІ-РШВСМ|2026-04-14T08:50:11Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|The Superbullz|2026-04-14T08:05:11Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|2026-04-14T07:51:10Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> n0t9cp7vrrn2er9z7skzlltgkpnx0wj 0 763564 5127139 5109019 2026-04-16T09:10:23Z DBatura 73587 5127139 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Батальён Аль-Бара ібн Малік |арыгінал = |эмблема = Al-Bara' ibn Malik Brigade.jpg |шырыня = |подпіс = |іншыя назвы = |частка = [[Народнае супраціўленне Судана]] |нацыянальнасць = |рэлігія = |ідэалогія = [[ісламізм]] |дэвіз = |лідары = Альмусбах Абузаід |штаб-кватэра = |рэгіён = |сфарміравана = |расфармавана = |перш = |стала = |саюзнікі = [[Узброеныя сілы Судана]] |праціўнікі = [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |колькасць = |канфлікты = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} '''Батальён Аль-Бара ібн Малік''' ({{Lang-ar|كتيبة البراء بن مالك}}) — суданскае [[Маджахед|ісламісцкае апалчэнне]], частка [[Народнае супраціўленне Судана|Народнага супраціўлення Судана]]. Фарміраванне звязана з [[Народныя сілы абароны|Народнымі сіламі абароны]]<ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://arabwall.com/%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84/|title=كتائب الظل: ما حدود انخراط الإخوان في المواجهات المسلحة بالسودان؟|website=الحائط العربي|date=2023-10-09|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://alarab.co.uk/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%D8%AC-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%88%D8%B1-%D9%84%D8%A5%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%B7%D8%AA%D9%87|title=كتائب الظل تخرج إلى النور لإنقاذ الجيش السوداني من ورطته {{!}}|author=العرب|first=Al Arab|website=صحيفة العرب|date=2023-07-07|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://icss.ae/articles/view/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%88%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A9-|title=حرب السودان.. الإسلاميون يستنفرون التنظيمات الجهادية|website=International Center for Strategic Studies|date=2023-09-11|access-date=2024-04-10}}</ref>. Батальён названы ў гонар [[Аль-Бара ібн Малік|Аль-Бара ібн Маліка]], знакамітага ваяра часоў ранніх мусульманскіх заваяванняў<ref name=":0"/>. Сфарміраваны пры садзейнічанні некаторых афіцэраў ваеннай разведкі Судана<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-US|url=https://arabwall.com/en/what-are-the-limits-of-the-brotherhoods-involvement-in-armed-confrontations-in-sudan/|title=What are the limits of the Brotherhood's involvement in armed confrontations in Sudan?|website=The Arab Wall|date=2023-11-21|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":1"/><ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.alaraby.com/news/%D9%83%D8%AA%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D9%82%D8%B5%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A3%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86|title="كتيبة البراء بن مالك".. تحقيق لـ"العربي" يكشف قصتها ودورها بأحداث السودان|website=التلفزيون العربي|date=2023-07-17|access-date=2024-04-10}}</ref>. У ходзе [[Канфлікт у Судане (з 2023)|суданскага канфлікту]] батальён заняў бок [[Узброеныя сілы Судана|арміі]] генерала [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Бурхана]], выступіўшы супраць [[Сілы аператыўнай падтрымкі|войск]] генерала [[Махамед Хамдан Дагала|Дагала]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unravelling-sudans-militia-matrix-prf-and-other-emerging-forces|title=Unravelling Sudan's militia matrix: PRF and other emerging forces|author=Lisa|website=Dabanga Radio TV Online|date=2023-09-26|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-activists-fighting-rsf-alongside-army|title=Sudanese revolutionaries fighting alongside army against RSF|website=Middle East Eye|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://www.bbc.com/arabic/articles/cyr1k40j02jo|title=الحرب في السودان: كيف يقاتل أنصار عمر البشير في صفوف الجيش السوداني؟|website=BBC News عربي|date=2023-10-02|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.aljazeera.net/politics/2024/3/15/%d9%87%d9%84-%d8%a3%d8%b3%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%8a%d8%ad|title=هل أسهمت "المقاومة الشعبية" في ترجيح كفة الجيش السوداني؟|author=النور|first=النور أحمد|website=الجزيرة نت|access-date=2024-04-10}}</ref>. У прыватнасці, падчас [[Бітва за Хартум (з 2023)|бітвы за Хартум]] падраздзяленне ўдзельнічала ў баях за штаб бранятанкавага корпуса<ref name=":1" />. Байцы фарміравання ваявалі ў складзе бранятанкавага і пяхотнага карпусоў суданскай арміі<ref name=":6">{{Cite web|lang=ar|url=https://daraj.media/110048/|title="مجاهدون" الى جانب الجيش… السودان يوشك أن يصبح بؤرة إرهاب مشتعلة|website=Daraj|date=2023-07-17|access-date=2024-04-10}}</ref>. Групоўку ўзначальвае Альмусбах Абузаід, які прапагандуе ваяўнічыя ісламісцкія погляды. Лідар апалчэнцаў быў паранены ў баях за Хартум і пасля ляжаў у Атбарскім шпіталі<ref name=":1"/><ref name=":3"/>. Іншы камандзір, Анас Амер, пры прэзідэнце [[Амар аль-Башыр|аль-Башыры]] з’яўляўся членам [[Партыя Нацыянальны кангрэс (Судан)|Партыі нацыянальнага кангрэса]]. 16 мая 2023 года ён трапіў у палон<ref name=":0" />. Трэці кіраўнік, Мухамад аль-Фадл Абд аль-Вахед Асман, раней прысягнуў на вернасць [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржаве]]. У чэрвені 2023 года Асман загінуў у баі<ref>{{Cite web|url=https://thearabweekly.com/islamist-shadow-brigades-emerge-key-factor-sudan-conflict-fighting-resumes|title=Islamist 'shadow brigades' emerge as key factor in Sudan conflict as fighting resumes|website=The Arab Weekly|date=2023-06-21}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года стала вядома, што Худейфа Адам, камандуючы паўднёвым сектарам батальёна, быў забіты ў баі ў Майруно, на поўдзень ад горада Сенар, разам з Гусаем Бушрой, камандзірам групоўкі ў штаце Сенар<ref>{{Cite news |title=Sudan army and RSF fighting for Sennar, WFP concerned about aid routes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-army-and-rsf-fighting-for-sennar-town-wfp-concerned-about-aid-routes |access-date=2024-07-13 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 30 студзеня 2026 года [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра батальёна<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Судана]] [[Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Судане]] rkq7jdp5enxl6z6in5oaplxq1nfo2rv 100 763680 5126879 5126093 2026-04-15T15:51:50Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5126879 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Шыпенка|2026-04-15T05:14:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Віктаравіч Крайноў|2026-04-14T11:28:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-14T10:11:47Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 1995/1996 РТІ-РШВСМ|2026-04-14T08:50:11Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|2026-04-14T07:51:10Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК БДУФК-СКА Мінск|2026-04-14T05:33:52Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксей Юр’евіч Васільеў|2026-04-14T04:44:02Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Курчаў|2026-04-13T09:41:55Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Бабруйск-Арэна|2026-04-10T16:49:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2026-04-10T14:00:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2002/2003 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск|2026-04-10T13:37:22Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> c6k3jhkbock7833391ugx0c3svuzgrl 0 765575 5127123 4748763 2026-04-16T08:59:44Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Францыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127123 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Amaury Sport Organisation''' (''ASO'', [[Беларуская мова|бел]]. ''Спартыўная арганізацыя Амары'') — філіял [[Францыя|французскай]] медыягрупы EPA ([[Éditions Philippe Amaury]]), вядомай як арганізатар самых вядомых [[Спорт|спартыўных]] мерапрыемстваў, такіх як [[Тур дэ Франс]], [[Парыж-Рубэ]], [[Дакар (ралі)|Ралі Дакар]], [[Парыжскі марафон]] і інш. У 2008 годзе ASO арганізавала ралі Цэнтральнай Еўропы, якое прайшло ў [[Румынія|Румыніі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]. «Тур дэ Франс» быў заснаваны газетай [[L'Auto]] ў 1903 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.letour.fr/indexus.html|title=Tour de France : Bienvenue sur le site officiel|archive-url=https://web.archive.org/web/20060614010210/http://www.letour.fr/indexus.html|archive-date=2006-06-14|access-date=2009-10-24|url-status=dead}}</ref>. З-за [[Другая сусветная вайна|вайны]] газета спыніла сваю дзейнасць. Пасля вайны Тур дэ Франс пераўшлі ўва ўласнасць [[L'Équipe]] (цяпер частка EPA). Пазней гонка перайшла ва ўласнасць ASO як кампаніі, якая заснавала газету. Прэзідэнтам арганізацыі ёсць [[Патрык Клерк]]. == Зноскі == {{reflist}} [[Катэгорыя:Ралі Дакар]] [[Катэгорыя:Тур дэ Франс]] [[Катэгорыя:Amaury Sport Organisation]] [[Катэгорыя:Спартыўныя арганізацыі Францыі]] hwc9afxwuuvhdhecpwd5baahxjavw3e 0 768309 5127143 5109011 2026-04-16T09:17:47Z DBatura 73587 5127143 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Суданскі канфлікт (2023)}} На працягу 2024 года ў [[Судан|Судане]] назіралася праблема моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду, што было выклікана наступствамі [[Канфлікт у Судане (з 2023)|ўнутранага канфлікту]]. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва [[Чад]]. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. == Ход падзей == 22 лютага 2024 года [[Сусветная харчовая праграма]] апублікавала справаздачу, у якой гаварылася, што больш за 95% насельніцтва Судана маюць праблемы з забяспячэннем ежай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.barrons.com/news/over-95-percent-of-sudanese-cannot-afford-a-meal-a-day-wfp-fef7c4a0|title=Over 95 Percent Of Sudanese Cannot Afford A Meal A Day: WFP|author=Presse|first=AFP-Agence France|website=www.barrons.com|access-date=2024-06-28}}</ref>. Станам на 18 чэрвеня 25,6 млн чалавек пакутавалі ад вострага недахопу ежы. З іх 756 000 чалавек сутыкнуліся з «катастрафічным узроўнем голаду»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/27/over-750000-people-in-sudan-at-risk-of-starvation-global-hunger-monitor|title=Over 750,000 people in Sudan at risk of starvation: Global hunger monitor|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-27}}</ref>. Памер пайкоў ад Сусветнай харчовай праграмы з-за недахопу фінансавання скараціўся амаль на 20%. Як вынік, многія мірныя жыхары Судана былі вымушаныя абмяняць харчовыя пайкі на менш збалансаваную і пажыўную, але больш сытную ежу, напрыклад, белы рыс<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://sudantribune.com/article287172/|title=UN official warns of imminent famine in Sudan|author=|website=Sudan Tribune|date=2024-06-19|access-date=2024-06-19}}</ref>. Адной з прычын гэтага было падзенне вытворчасці збожжавых у Дарфуры і Кардафане да 80% ніжэй сярэдняга ўзроўню вытворчасці ў 2023 годзе, што прывяло да значнага росту цэн, у выніку чаго ежа стала занадта дарагой для большасці людзей. Па некаторых паведамленнях, байцы [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] спальвалі пасевы, рабавалі склады і абмяжоўвалі доступ да мяжы, што яны аднак адмаўлялі. Сітуацыя пагоршылася праз павялічэнне жыхароў лагераў для бежанцаў, якія часта не маглі пакінуць лагеры, каб знайсці працу або ежу з-за небяспекі быць схопленымі або забітымі паўстанцамі. Недаяданне выклікала аслабленне імуннай сістэмы, што прыводзіла да большай успрымальнасці да страўнікава-кішачных захворванняў ([[адзёр]], [[малярыя]], [[халера]] і іншыя)<ref>{{Cite news|last=Mcneill|first=Ryan|last2=Michael|first2=Maggie|last3=Levinson|first3=Reade|date=20 June 2024|title=Sudan's cemeteries swell with fresh graves as hunger and disease spread|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/sudan-politics-hunger-graves/|access-date=20 June 2024|work=Reuters}}</ref>. Амерыканскія ўлады заявілі, што сітуацыя ў Судане стала «самым сур’ёзным гуманітарным крызісам у свеце» на 2024 год, нягледзячы на адносна невялікую ўвагу СМІ<ref>{{Cite news|last=Borger|first=Julian|date=2024-06-17|title=‘We need the world to wake up’: Sudan facing world’s deadliest famine in 40 years|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/17/we-need-the-world-to-wake-up-sudan-facing-worlds-deadliest-famine-in-40-years|access-date=2024-06-19|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. 13 жніўня грамадзянскія ўлады, звязаныя з [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчым рухам Судана—Поўнач]], абвясцілі пра голад у некаторых частках Паўднёвага Кардафана, уключаючы Нубійскія горы і штат Блакітны Ніл, ад якога пацярпела каля трох мільёнаў чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-08-13 |title=SPLM-N declares famine in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289491/ |access-date=2024-08-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-15 |title=Famine devastates Sudan’s Nuba Mountains, Blue Nile |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/famine-devastates-sudans-nuba-mountains-blue-nile |access-date=2024-08-16 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. 22 жніўня яны ж паведамілі аб 109 выпадках смерці ад недаядання ў штатах Паўднёвы Кардафан і Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2024-08-23 |title=SPLM-N reports 109 malnutrition deaths in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289853/ |access-date=2024-08-23 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 24 снежня Інтэграваная класіфікацыя фаз харчовай бяспекі абвясціла аб стане голаду ў лагерах ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук і Эль-Салам у Паўночным Дарфуры і ў некаторых частках Нубійскіх гор<ref name="ipc">{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/famine-declared-in-five-areas-of-sudan-as-govt-withdraws-from-ipc |title=Famine declared in five areas of Sudan as govt withdraws from IPC |date=25 December 2024 |access-date=26 December 2024 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Урад Судана адхіліў гэтыя высновы<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20241229-sudan-government-rejects-un-backed-famine-declaration |title=Sudan government rejects UN-backed famine declaration |date=29 December 2024 |access-date=30 December 2024 |publisher=France 24}}</ref>. == Дапамога == На барацьбу з голадам [[Злучаныя Штаты]] далі 315 млн долараў Судану і краінам, якія прымалі бежанцаў, уключаючы [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскую Рэспубліку]], Чад, [[Егіпет]], [[Эфіопія|Эфіопію]] і [[Паўднёвы Судан]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/united-states-announces-more-315-million-additional-humanitarian-assistance-people-sudan-0|title=The United States Announces More than $315 Million in Additional Humanitarian Assistance for the People of Sudan – Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2024-06-16|access-date=2024-06-19}}</ref>. Да 70 млн долараў вылучылі [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gulfnews.com/uae/uae-allocates-70-of-its-100-million-pledge-to-un-its-humanitarian-agencies-in-sudan-1.1718654352401|title=UAE allocates 70% of its $100 million pledge to UN, its humanitarian agencies in Sudan|author=Al Amir|first=Khitam|website=gulfnews.com|date=2024-06-17|access-date=2024-06-19}}</ref>. == Ахвяры == Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref name=":22">{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Крыніцы == <references /> {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2024 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] [[Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы]] m27tcpk10p56jcokzc82uuytok9wesf 5127147 5127143 2026-04-16T09:19:26Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Голад у Судане (2024)]] у [[Голад у Судане (з 2024)]] 5127143 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Суданскі канфлікт (2023)}} На працягу 2024 года ў [[Судан|Судане]] назіралася праблема моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду, што было выклікана наступствамі [[Канфлікт у Судане (з 2023)|ўнутранага канфлікту]]. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва [[Чад]]. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. == Ход падзей == 22 лютага 2024 года [[Сусветная харчовая праграма]] апублікавала справаздачу, у якой гаварылася, што больш за 95% насельніцтва Судана маюць праблемы з забяспячэннем ежай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.barrons.com/news/over-95-percent-of-sudanese-cannot-afford-a-meal-a-day-wfp-fef7c4a0|title=Over 95 Percent Of Sudanese Cannot Afford A Meal A Day: WFP|author=Presse|first=AFP-Agence France|website=www.barrons.com|access-date=2024-06-28}}</ref>. Станам на 18 чэрвеня 25,6 млн чалавек пакутавалі ад вострага недахопу ежы. З іх 756 000 чалавек сутыкнуліся з «катастрафічным узроўнем голаду»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/27/over-750000-people-in-sudan-at-risk-of-starvation-global-hunger-monitor|title=Over 750,000 people in Sudan at risk of starvation: Global hunger monitor|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-27}}</ref>. Памер пайкоў ад Сусветнай харчовай праграмы з-за недахопу фінансавання скараціўся амаль на 20%. Як вынік, многія мірныя жыхары Судана былі вымушаныя абмяняць харчовыя пайкі на менш збалансаваную і пажыўную, але больш сытную ежу, напрыклад, белы рыс<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://sudantribune.com/article287172/|title=UN official warns of imminent famine in Sudan|author=|website=Sudan Tribune|date=2024-06-19|access-date=2024-06-19}}</ref>. Адной з прычын гэтага было падзенне вытворчасці збожжавых у Дарфуры і Кардафане да 80% ніжэй сярэдняга ўзроўню вытворчасці ў 2023 годзе, што прывяло да значнага росту цэн, у выніку чаго ежа стала занадта дарагой для большасці людзей. Па некаторых паведамленнях, байцы [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] спальвалі пасевы, рабавалі склады і абмяжоўвалі доступ да мяжы, што яны аднак адмаўлялі. Сітуацыя пагоршылася праз павялічэнне жыхароў лагераў для бежанцаў, якія часта не маглі пакінуць лагеры, каб знайсці працу або ежу з-за небяспекі быць схопленымі або забітымі паўстанцамі. Недаяданне выклікала аслабленне імуннай сістэмы, што прыводзіла да большай успрымальнасці да страўнікава-кішачных захворванняў ([[адзёр]], [[малярыя]], [[халера]] і іншыя)<ref>{{Cite news|last=Mcneill|first=Ryan|last2=Michael|first2=Maggie|last3=Levinson|first3=Reade|date=20 June 2024|title=Sudan's cemeteries swell with fresh graves as hunger and disease spread|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/sudan-politics-hunger-graves/|access-date=20 June 2024|work=Reuters}}</ref>. Амерыканскія ўлады заявілі, што сітуацыя ў Судане стала «самым сур’ёзным гуманітарным крызісам у свеце» на 2024 год, нягледзячы на адносна невялікую ўвагу СМІ<ref>{{Cite news|last=Borger|first=Julian|date=2024-06-17|title=‘We need the world to wake up’: Sudan facing world’s deadliest famine in 40 years|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/17/we-need-the-world-to-wake-up-sudan-facing-worlds-deadliest-famine-in-40-years|access-date=2024-06-19|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. 13 жніўня грамадзянскія ўлады, звязаныя з [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчым рухам Судана—Поўнач]], абвясцілі пра голад у некаторых частках Паўднёвага Кардафана, уключаючы Нубійскія горы і штат Блакітны Ніл, ад якога пацярпела каля трох мільёнаў чалавек<ref>{{Cite web |date=2024-08-13 |title=SPLM-N declares famine in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289491/ |access-date=2024-08-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-15 |title=Famine devastates Sudan’s Nuba Mountains, Blue Nile |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/famine-devastates-sudans-nuba-mountains-blue-nile |access-date=2024-08-16 |website=Radio Dabanga |language=en-US}}</ref>. 22 жніўня яны ж паведамілі аб 109 выпадках смерці ад недаядання ў штатах Паўднёвы Кардафан і Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |date=2024-08-23 |title=SPLM-N reports 109 malnutrition deaths in Sudan's South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article289853/ |access-date=2024-08-23 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. 24 снежня Інтэграваная класіфікацыя фаз харчовай бяспекі абвясціла аб стане голаду ў лагерах ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук і Эль-Салам у Паўночным Дарфуры і ў некаторых частках Нубійскіх гор<ref name="ipc">{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/famine-declared-in-five-areas-of-sudan-as-govt-withdraws-from-ipc |title=Famine declared in five areas of Sudan as govt withdraws from IPC |date=25 December 2024 |access-date=26 December 2024 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Урад Судана адхіліў гэтыя высновы<ref>{{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20241229-sudan-government-rejects-un-backed-famine-declaration |title=Sudan government rejects UN-backed famine declaration |date=29 December 2024 |access-date=30 December 2024 |publisher=France 24}}</ref>. == Дапамога == На барацьбу з голадам [[Злучаныя Штаты]] далі 315 млн долараў Судану і краінам, якія прымалі бежанцаў, уключаючы [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральна-Афрыканскую Рэспубліку]], Чад, [[Егіпет]], [[Эфіопія|Эфіопію]] і [[Паўднёвы Судан]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/united-states-announces-more-315-million-additional-humanitarian-assistance-people-sudan-0|title=The United States Announces More than $315 Million in Additional Humanitarian Assistance for the People of Sudan – Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2024-06-16|access-date=2024-06-19}}</ref>. Да 70 млн долараў вылучылі [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gulfnews.com/uae/uae-allocates-70-of-its-100-million-pledge-to-un-its-humanitarian-agencies-in-sudan-1.1718654352401|title=UAE allocates 70% of its $100 million pledge to UN, its humanitarian agencies in Sudan|author=Al Amir|first=Khitam|website=gulfnews.com|date=2024-06-17|access-date=2024-06-19}}</ref>. == Ахвяры == Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref name=":22">{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Крыніцы == <references /> {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2024 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] [[Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы]] m27tcpk10p56jcokzc82uuytok9wesf 0 776833 5127054 4973476 2026-04-16T05:42:41Z Rymchonak 22863 дапаўненне 5127054 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Сен-Мандэ}} {{НП}} '''Сен-Мандэ''' ({{lang-fr|Saint-Mandé}}) — горад і камуна ў [[Францыя|Францыі]], знаходзіцца ў рэгіёне [[Іль-дэ-Франс]]. Дэпартамент камуны — Валь-дэ-Марн. Цэнтр кантона Сен-Манда. Акруга камуны — Нажан-сюр-Марн. Названы ў гонар святога Мавеса Карневільскага, мошчы якога былі дастаўлены сюды ў X стагоддзі. Сен-Мандэ стаў камунай ў 1790 годзе. Сен-Мандэ размешчаны прыблізна за 6 км на ўсход ад [[Парыж]]а, за 7 км на паўночны захад ад [[Крэтэй|Крэтэя]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Шарль Берлен]], французскі акцёр == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Іль-дэ-Франс]] 8dzru1yt6p3y79f4vg6iu53daulhw1m 0 781880 5126882 4926303 2026-04-15T16:24:25Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Запазычанне]] 5126882 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Запазычанне]] mhoihdllfltkgf80pths5dmw20jn0ue 0 782369 5127076 5092041 2026-04-16T07:28:58Z Vlad Shmeklia 158547 /* 2014—2016: To Pimp a Butterfly и Untitled Unmastered */ 5127076 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ламар}} {{Музыкант}} '''Кендрык Ламар Дакварт''' ({{lang-en|Kendrick Lamar Duckworth}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[рэп]]ер, прызнаны адным з найбольш уплывовых прадстаўнікоў сучаснага [[хіп-хоп]]а і адным з найвялікшых выканаўцаў у гісторыі жанру. Яго творчасць адрозніваецца тэхнічным майстэрствам, складанай лірычнай структурай і глыбокім сацыяльным зместам. У 2018 годзе Ламар першы музыкант за межамі класічнай і джазавай музыкі, які атрымаў [[Пулітцэраўская прэмія|Пулітцэраўскую прэмію]] ў галіне музыкі. Кар’ера пачаў у школьныя гады, калі выступаў пад псеўданімам '''K.Dot'''. У 2005 годзе падпісаў кантракт з [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] {{Нп5|Top Dawg Entertainment}} (TDE), дзе пасля стаў адным з заснавальнікаў хіп-хоп супергурта Black Hippy. Пасля поспеху дэбютнага альбома ''[[Section.80]]'' (2011) у жанры [[альтэрнатыўны хіп-хоп|альтэрнатыўнага рэпу]], Ламар падпісаў сумеснае пагадненне з [[Aftermath Entertainment]] і [[Interscope Records]]. Значны прарыў здарыўся па выпуску другога альбома ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' (2012), натхнёнага [[гангста-рэп]]ам. Пласцінка стала самым доўгайгральным хіп-хоп рэлізам у гісторыі чарта [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] і названа часопісам ''[[Rolling Stone]]'' найвялікшым [[канцэптуальны альбом|канцэптуальным альбомам]] у гісторыі. Трэці альбом Ламара, ''[[To Pimp a Butterfly]]'' (2015) аб’яднаў элементы хіп-хопа з традыцыйнымі афраамерыканскімі жанрамі, такімі як [[джаз]], [[фанк]] і [[соўл]]. Альбом стаў першым з пяці яго прац, якія паслядоўна ўзначалілі ''Billboard'' 200, і атрымаў высокія ацэнкі музычных крытыкаў, стаўшы адным з самых значных рэлізаў дзесяцігоддзя. У 2015 годзе Ламар упершыню дасягнуў першага месца ў хіт-парадзе сінглаў [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] дзякуючы ўдзелу ў [[рэмікс]]е песні [[Тэйлар Свіфт]] «[[Bad Blood]]». Яго чацвёрты альбом ''[[DAMN.]]'' (2017), які спалучае элементы [[рытм-н-блюз]]а і [[Поп-музыка|поп-музыкі]], працягнуў шэраг поспехаў, а сінгл «[[Humble]]» стаў другім хітом, які ўзначаліў Hot 100. У 2018 годзе Ламар выступіў куратарам [[Чорная пантэра (саўндтрэк)|саўндтрэка]] да фільма ''[[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]]'', а песня «[[All The Stars]]» (сумесна з [[SZA]]) вылучана на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у намінацыі «[[прэмія "Оскар" за лепшую песню да фільма|Лепшая песня]] [[прэмія "Оскар" за лепшую песню да фільма|да фільму]]». У 2022 годзе рэпер выпусціў [[падвойны альбом]] ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які адзначыў завяршэнне яго супрацоўніцтва з TDE і Aftermath Entertainment. Шосты альбом ''[[GNX (альбом)|GNX]]'' (2024), выпушчаны пасля публічнай [[канфлікт Кедрыка Ламара і Дрэйка|канфрантацыі]] з [[Дрэйк (рэпер)|Дрэйкам]], спарадзіў некалькі хітоў, уключаючы «[[Like That]]», «[[Not Like Us]]» і «[[Squabble Up]]», кожны з якіх дасягнуў вяршыні Hot 100. На працягу кар’еры Ламар атрымаў мноства ўзнагарод, у тым ліку 22 прэміі «[[Грэмі]]», «[[Эмі]]», [[Brit Awards]], чатыры ўзнагароды [[American Music Award]], шэсць прэмій [[Billboard Music Awards]], 11 прэмій MTV Video Music Awards (уключаючы дзве перамогі ў намінацыі «Відэа года») і рэкордныя 37 узнагарод BET Hip Hop Awards. Часопіс [[Time]] уключыў яго ў спіс «100 самых уплывовых людзей свету» ў 2016 годзе<ref name="time 100">{{cite magazine |last=Garza |first=Alicia |date=2016-04-21 |title=Time 100: Kendrick Lamar |url=http://time.com/4301242/kendrick-lamar-2016-time-100/ |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424093701/http://time.com/4301242/kendrick-lamar-2016-time-100/ |archive-date=April 24, 2016 |access-date=2016-04-21}}</ref>. Канцэртныя туры Damn Tour (2017—2018) і Big Steppers Tour (2022—2024), сталі аднымі з самых касавых у гісторыі рэпу<ref>{{Cite web |last=Richards |first=Will |date=2023-05-01 |title=Kendrick Lamar's 'Big Steppers Tour' is now the highest-grossing rap tour of all time |url=https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamars-big-steppers-tour-is-now-the-highest-grossing-rap-tour-of-all-time-3437754 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503152822/https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamars-big-steppers-tour-is-now-the-highest-grossing-rap-tour-of-all-time-3437754 |archive-date=2023-05-03 |access-date=2023-05-07 |website=NME |language=en-GB}}</ref>. Тры яго альбомы ўвайшлі ў абноўлены спіс «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» (2020) па версіі [[Rolling Stone]]<ref>{{Cite magazine |date=2020-09-22 |title=The 500 Greatest Albums of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506185029/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ |archive-date=2023-05-06 |access-date=2020-09-22}}</ref><ref>{{Cite magazine |last= |first= |date=2022-06-07 |title=The 200 Greatest Hip-Hop Albums of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-hip-hop-albums-1323916/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420193843/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-hip-hop-albums-1323916/ |archive-date=2023-04-20 |access-date=2023-05-07 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref>. Акрамя музычнай дзейнасці, Ламар актыўна займаецца [[кінавытворчасць|кінавытворчасцю]] і крэатыўнымі праектамі. Разам з даўнім партнёрам Дэйвам Фры заснаваў кампанію {{Нп5|PGLang}}, якая спецыялізуецца на стварэнні мультымедыйнага кантэнту і прасоўванні новых талентаў. == Раннія гады == Ламар нарадзіўся 17 чэрвеня 1987 года ў [[Комптан (Каліфорнія)|Комптане]] — сумна вядомым прыгарадзе [[Лос-Анджэлес]]е, дзе квітнелі гангстарскія войны і [[наркагандаль]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://postnews.ru/a/17810|title=От Комптона до «пулитцера»: почему Кендрик Ламар — величайший рэпер|lang=ru|website=Постньюс|date=2022-05-06|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209185359/https://postnews.ru/a/17810|url-status=live}}</ref>. Ён быў першынцам у сям’і былога ўдзельніка вулічных [[Арганізаваная злачыннасць|банд]] Кеннета (Кені) Дакворта і цырульніка падлогі Олівер. Яго бацькі, [[афраамерыканцы]], пераехалі ў Комптан у 1984 годзе з паўднёвай часткі [[Чыкага]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-trials-of-kendrick-lamar-33057/|title=The Trials of Kendrick Lamar|lang=en|first=Josh|last=Eells|website=Rolling Stone|date=2015-06-22|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126095329/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-trials-of-kendrick-lamar-33057/|url-status=live}}</ref>, пасаючыся ад мінулага, звязанага з бандай ''Gangster Disciples''<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/|title=Billboard Cover: Kendrick Lamar on Ferguson, Leaving Iggy Azalea Alone and Why ‘We’re in the Last Days’|lang=en|first=Gavin|last=Edwards|website=Billboard|date=2015-01-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125023601/https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/|url-status=live}}</ref>. Имя Кендрик мальчик получил в честь [[Кендрикс, Эдди|Эдди Кендрикса]], участника группы [[The Temptations]]<ref>{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/know-kendrick-lamar-named-one-temptations/|title=Did You Know Kendrick Lamar Was Named After One Of The Temptations?|lang=en|author=Miranda J|website=XXL|date=2013-09-18|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114235747/https://www.xxlmag.com/know-kendrick-lamar-named-one-temptations/|url-status=live}}</ref>. Да сямі гадоў Кендрык быў адзіным дзіцем у сям’і, і маці апісвала яго як замкнёнага і самотнага дзіцяці<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-not-your-average-everyday-rap-savior/|title=Kendrick Lamar: Not Your Average Everyday Rap Savior|lang=en|first=Jessica|last=Hopper|website=Spin|date=2012-10-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193143/https://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-not-your-average-everyday-rap-savior/|url-status=live}}</ref>. Пазней у яго з’явіліся два малодшых брата і сястра<ref>{{Cite web|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-buys-his-sister-a-new-car-for-graduation-516093/|title=Kendrick Lamar Buys His Sister A New Car For Graduation|lang=en|first=Latifah|last=Muhammad|website=Vibe|date=2017-06-04|access-date=2025-02-06|archive-date=2021-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802230333/https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-buys-his-sister-a-new-car-for-graduation-516093/|url-status=live}}</ref>. Сярод яго [[сваяцтва|стрыечным братам]] — [[баскетбол|баскетбаліст]] [[Нік Янг]] і рэпер [[Baby Keem]]<ref>{{Cite news|title=Interview: Nick Young Talks Style, His Cousin Kendrick Lamar and His Experience With a Fire Extinguisher|url=https://www.complex.com/sports/a/paul-palladino/interview-nick-young-talks-style-his-cousin-kendrick-lamar-and-his-experience-with-a-fire-extinguisher|website=Complex|date=2012-10-31|access-date=2025-02-06|lang=en-us|archive-date=2023-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722104321/https://www.complex.com/sports/a/paul-palladino/interview-nick-young-talks-style-his-cousin-kendrick-lamar-and-his-experience-with-a-fire-extinguisher|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/baby-keem-family-ties-kendrick-lamar/|title=Baby Keem Announces ’Family Ties’ Featuring His Cousin Kendrick Lamar|lang=en|author=Williams, Aaron|website=UPROXX|date=2021-08-24|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719192405/https://uproxx.com/music/baby-keem-family-ties-kendrick-lamar/|url-status=live}}</ref>. Дзяцінства Ламара прайшло ва ўмовах крайняй беднасці. Сям’я жыла ў [[сацыяльнае жыллё#ЗША|сацыяльным жыллё]], залежала ад дзяржаўнай дапамогі і [[амерыканская праграма льготнай куплі прадуктаў|прадуктовых талонаў]], а часам нават заставалася без даху над галавой<ref>{{Статья|ссылка=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/kendrick-lamar-and-the-mantle-of-black-genius|автор=Pearce, Sheldon|заглавие=Kendrick Lamar and the Mantle of Black Genius|год=2020|издание=The New Yorker|месяц=10|число=26|issn=0028-792X|archivedate=2020-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217075236/https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/kendrick-lamar-and-the-mantle-of-black-genius}}</ref>. Нягледзячы на тое, што сам Кендрык не знаходзіўся ў бандах, ён рос у асяроддзі людзей, звязаных з групоўкай ''Westside Pirus''<ref name=":3" />. Аднак нават у такіх цяжкіх умовах у яго заставаліся светлыя ўспаміны, якія абудзілі ў ім любоў да музыкі. Напрыклад, ён ўпотай прабіраўся на вечарынкі, якія ладзілі яго бацькі, апускаючыся ў атмасферу рытмаў і мелодый<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/11/14/kendrick-lamar-conscious-capitalist-the-30-under-30-cover-interview/|title=Kendrick Lamar, Conscious Capitalist: The 30 Under 30 Cover Interview|lang=en|author=|first=Zack O'Malley|last=Greenburg|website=Forbes|date=2017-11-14|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622210418/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/11/14/kendrick-lamar-conscious-capitalist-the-30-under-30-cover-interview/|url-status=live}}</ref>. Хоць сям’я Ламара не была рэлігійнай, ён зрэдку наведваў царкоўныя службы і вывучаў [[Біблія|Біблію]] пад кіраўніцтвам бабулі<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/reggieugwu/the-radical-christianity-of-kendrick-lamar|title=The Radical Christianity Of Kendrick Lamar|lang=en|first=Reggie|last=Ugwu|website=BuzzFeed|date=2015-02-03|access-date=2025-02-06|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408011610/http://buzzfeed.com/reggieugwu/the-radical-christianity-of-kendrick-lamar|url-status=live}}</ref>. Аднак ужо ў дзяцінстве ён адчуваў духоўную незадаволенасць, лічачы [[Пропаведзь|пропаведзі]] павярхоўнымі і далёкімі ад рэальнасці<ref>{{Cite web|url=https://djbooth.net/features/2017-04-28-kendrick-lamar-god-response/|title=Kendrick Lamar Responds to DJBooth Article About ‘DAMN’|lang=en|website=DJBooth|date=2017-04-28|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215010453/https://djbooth.net/features/2017-04-28-kendrick-lamar-god-response/|url-status=live}}</ref>. Упершыню пачуўшы запіс свайго голасу, Ламар зацікавіўся [[рэп]]ам<ref>{{Cite web|url=https://hiphopdx.com/news/id.33671/title.kendrick-lamar-recalls-when-he-first-wanted-to-rap|title=Kendrick Lamar Recalls When He First Wanted To Rap|lang=en|website=HipHopDX|date=2015-05-01|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://hiphopdx.com/news/id.33671/title.kendrick-lamar-recalls-when-he-first-wanted-to-rap|url-status=live}}</ref>. Яго дзяцінства было напоўнена падзеямі, якія пакінулі глыбокі след у яго свядомасці. У першы дзень [[Лос-анджэлескі бунт|беспарадкаў у Лос-Анджэлесе]] ў 1992 годзе ён сутыкнуўся з паліцэйскай жорсткасцю<ref name=":2" />. А ва ўзросце пяці гадоў стаў сведкам забойства: седзячы ля свайго дома, ён убачыў, як падлетка-[[наркадылер]]а застрэлілі з праязджаючай машыны<ref name=":2" />. Пазней Ламар прызнаўся, што гэта падзея моцна паўплывала на яго: ''«Гэта дало мне зразумець, што гэта не толькі тое, на што я зараз гляджу, але і да чаго мне прыйдзецца неўзабаве прывыкнуць»''<ref>{{Cite news|title=Kendrick Lamar: 'I Can't Change The World Until I Change Myself First'|author=Greene, David|url=https://www.npr.org/2015/12/29/461129966/kendrick-lamar-i-cant-change-the-world-until-i-change-myself-first|website=NPR|date=2015-12-29|access-date=2025-02-06|lang=en|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209063402/https://www.npr.org/2015/12/29/461129966/kendrick-lamar-i-cant-change-the-world-until-i-change-myself-first|url-status=live}}</ref>. Бацькі называлі яго ''Мэн-Мэн'' з-за не па гадах дарослага паводзінаў, хоць сам Кендрык прызнаваўся, што гэта накладвала на яго пэўныя чаканні: ''«Калі я атрымліваў траўму, ад мяне чакалі, што я не буду плакаць»''<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kendrick-lamar-the-rolling-stone-interview-199817/|title=Kendrick Lamar: The Best Rapper Alive on Bono, Mandela, Stardom and More|lang=en|first=Brian|last=Hiatt|website=Rolling Stone|date=2017-08-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716164506/http://rollingstone.com/music/music-features/kendrick-lamar-the-rolling-stone-interview-199817/|url-status=live}}</ref>. У школе Ламар быў ціхім і назіральным вучнем. Нягледзячы на [[заіканне]], ён добра вучыўся і выяўляў цікавасць да пісьменніцтва<ref>{{Cite web|url=https://www.laweekly.com/born-and-raised-in-compton-kendrick-lamar-hides-a-poets-soul-behind-pussy/|title=Born and raised in Compton, Kendrick Lamar Hides a Poet's Soul Behind "Pussy & Patron" - LA Weekly|lang=en|first=Rebecca|last=Haithcoat|date=2011-01-20|access-date=2025-02-06|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115025206/http://www.laweekly.com/2011-01-20/music/born-and-raised-in-compton-kendrick-lamar-hides-a-poet-s-soul-behind-pussy-patron/all/|url-status=live}}</ref>. Яго настаўніца ў першым класе, заўважыўшы, як часта ён выкарыстоўвае складанае слова «дзёрзкасць» ({{Lang-en|audacity}}) у творах, заахвоціла яго да творчасці<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/insanul-ahmed/kendrick-lamar-interview-new-album-going-broke-dr-dre|title=Cover Story Uncut: Kendrick Lamar On Being Afraid of Going Broke, Working With Dr. Dre, & His Next Album|lang=en|author=Ahmed, Insanul|website=Complex|date=2014-07-25|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://www.complex.com/music/a/insanul-ahmed/kendrick-lamar-interview-new-album-going-broke-dr-dre|url-status=live}}</ref>. У сёмым класе, дзякуючы настаўніку англійскай мовы Рэджысу Інгу, Кендрык адкрыў для сябе [[Паэзія|паэзію]]<ref name=":5">{{Статья|ссылка=https://www.thenation.com/article/culture/kendrick-lamar-butterfly-effect-book-excerpt/|автор=Moore, Marcus J|заглавие=Kendrick Lamar’s Poetic Awakening|год=2020|издание=The Nation|месяц=10|число=8|issn=0027-8378|archivedate=2020-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009055957/https://www.thenation.com/article/culture/kendrick-lamar-butterfly-effect-book-excerpt/}}</ref>. Настаўнік выкарыстаў яе як інструмент для пераадолення расавай напружанасці сярод вучняў. Праз сувязь паэзіі з хіп-хопам Ламар пачаў вывучаць [[Рыфма|рыфмы]], [[метафара|метафары]] і [[двухсэнсоўнасць|падвойныя сэнсы]], што натхніла яго на напісанне песень. ''«Ты можаш выплюхнуць усе свае пачуцці на паперу, і яны будуць мець сэнс. Мне гэта падабалася»'',- успамінаў ён<ref name=":2" /><ref name=":5" />. Замест выканання школьных заданняў ён запаўняў сшыткі тэкстамі песень<ref name=":5" />. Яго першыя працы былі поўныя [[Абсцэнная лексіка|абсцэннай лексікі]], але гэта дапамагала яму спраўляцца з [[псіхалагічная траўма|псіхалагічнымі траўмамі]] і [[дэпрэсія]]й<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|url=https://culture.affinitymagazine.us/kendrick-lamar-and-the-constant-battle-of-depression/|title=Kendrick Lamar and the Constant Battle of Depression|lang=en|author=Cruz, Ricky|website=Affinity Magazine|date=2017-08-22|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923200217/https://culture.affinitymagazine.us/kendrick-lamar-and-the-constant-battle-of-depression/|url-status=live}}</ref>. Інг адыграла ключавую ролю ў яго інтэлектуальным развіцці, часта крытыкуючы яго [[слоўнікавы запас]] і даючы падказкі для ўзмацнення тэкстаў<ref name=":5" />. Пазней Ламар перайшоў у ''{{Нп5|Centennial High School (Комптан)|Centennial High School|4=Centennial High School (Compton, California)}}''. У дзясятым класе ён быў вымушаны наведваць [[Летняя школа|летнюю школу]], што ўцягнула яго ў канфлікты паміж бандамі<ref>{{Cite web|url=https://hiphopdx.com/news/id.20734/title.kendrick-lamar-revisits-his-high-school-speaks-on-flunking-gym-rival-gang-wars|title=Kendrick Lamar Revisits His High School, Speaks On Flunking Gym & Rival Gang Wars|lang=en|author=Harling, Danielle|website=HipHopDX|date=2012-08-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://hiphopdx.com/news/id.20734/title.kendrick-lamar-revisits-his-high-school-speaks-on-flunking-gym-rival-gang-wars|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на спробы пазбегнуць гэтага, ён усё глыбей апускаўся ў гангстэрскую культуру Комптана, што прыводзіла да небяспечных сітуацый і сутыкненняў з паліцыяй<ref name=":2" />. Аднак дзякуючы ўмяшанню бацькі ён змог адысці ад гэтага ладу жыцця<ref name=":4" />. У шаснаццаць гадоў Ламар [[хрышчэнне|хрысціўся]] і прыняў [[хрысціянства]] пасля смерці сябра<ref>{{Cite news|title=Kendrick Lamar on His New Album and the Weight of Clarity|first=Joe|last=Coscarelli|url=https://www.nytimes.com/2015/03/22/arts/music/kendrick-lamar-on-his-new-album-and-the-weight-of-clarity.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2015-03-16|access-date=2025-02-06|lang=en-US|archive-date=2017-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822060219/https://www.nytimes.com/2015/03/22/arts/music/kendrick-lamar-on-his-new-album-and-the-weight-of-clarity.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://relevantmagazine.com/culture/kendrick-lamar-all-i-am-vessel-doing-his-work/|title=Kendrick Lamar: "All I Am Is a Vessel, Doing His Work."|lang=en|last=|website=Relevant Magazine|date=2015-03-16|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214131221/https://relevantmagazine.com/culture/kendrick-lamar-all-i-am-vessel-doing-his-work/|url-status=live}}</ref>. У 2005 годзе, скончыўшы школу з выдатнымі ацэнкамі<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/pigeons-and-planes/a/pigeons/kendrick-lamar-high-school-principal|title=Principal of Kendrick Lamar's Compton High School Speaks on Kendrick's Influence|lang=en|website=Complex|date=2016-02-18|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402181252/https://www.complex.com/pigeons-and-planes/a/pigeons/kendrick-lamar-high-school-principal|url-status=live}}</ref>, ён разглядаў магчымасць вывучэння [[псіхалогія|псіхалогіі]] і [[астраномія|астраноміі]] ў каледжы, аднак да гэтага моманту ўжо ўклаў занадта шмат грошай у вытворчасць музыкі і не хацеў яе кідаць<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Кар’ера == === 2003—2009: Пачатак кар’еры === У 2003 годзе, ва ўзросце 16 гадоў, Кендрыка выпусціў свой першы поўнафарматны праект, мікстэйп пад назвай ''Youngest Head Nigga in Charge'' ''(Hub City Threat: Minor of the Year),'' пад псеўданімам K.Dot. Мікстэйп быў выпушчаны пад лэйблам Konkrete Jungle Muzik і прынёс Кендрыку мясцовае прызнанне. Мікстэйп прывёў Кендрыка заключыць кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment|Top Dawg Entertainment|en|Top Dawg Entertainment}} (TDE), нядаўна заснаваным незалежным гуказапісвальным лэйблам, якія базуюцца ў [[Карсан (Каліфорнія)|Карсане]], Каліфорнія. Ён пачаў запісваць матэрыял з лэйблам і пасля выпусціў мікстэйп з 26 трэкаў праз два гады пад назвай ''Training Day'' (2005). На працягу 2006 і 2007 гадоў Кендрык выступаў разам з іншымі рэперамі Заходняга ўзбярэжжа, такімі як {{Не перакладзена 3|Jay Rock|Jay Rock|ru|Jay Rock}} і {{Не перакладзена 3|Ya Boy|Ya Boy|en|Ya Boy}}, на разагрэве ля ветэрана Заходняга ўзбярэжжа рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}. Пад псеўданімам K.Dot Кендрык таксама фігураваў у песнях ''The Cypha'' і ''Cali Niggaz''. Атрымаўшы суаўтарства ад [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]], Кендрыка выпусціў свой трэці мікстэйп у 2009 годзе пад назвай ''{{Не перакладзена 3|C4 (мікстэйп)|C4|en|C4 (mixtape)}}'', які быў моцна прысвечаны альбому Уэйна {{Не перакладзена 3|Tha Carter III|Tha Carter III|ru|Tha Carter III}}. Неўзабаве пасля гэтага Кендрык вырашыў больш не выкарыстоўваць сцэнічны псеўданім K.Dot і палічыў за лепшае выкарыстоўваць сваё імя. Пасля ён выпусціў аднайменную пашыраную п’есу ў канцы 2009 года. У тым жа годзе Кендрык разам са сваімі калегамі па лэйбле TDE Jay Rock, {{Не перакладзена 3|Эб-Соўл|Ab-Soul|ru|Эб-Соул}} і {{Не перакладзена 3|ScHoolboy Q|ScHoolboy Q|ru|ScHoolboy Q}} сфармавалі хіп-хоп супергрупу {{Не перакладзена 3|Black Hippy}}. === 2010—2011: ''Overly Dedicated'' и ''Section.80'' === {{Main|Section.80}} На працягу 2010 года Кендрык гастраляваў з {{Не перакладзена 3|Tech N9ne|3=ru}} і Jay Rock ў рамках Independent Grind Tour. 14 верасня 2010 года ён выпусціў візуальныя эфекты да «P&P 1.5», песні, узятай з яго мікстэйпа ''{{Не перакладзена 3|Overly Dedicated}}'', у якім удзельнічала Black Hippy. У той жа дзень Кендрыка выпусціў ''Overly Dedicated,'' прызначаны для лічбавых рытэйлераў, у рамках TDE, а пазней, 23 верасня, выпусціў яго бясплатна онлайн. Праект атрымаў поспех дастаткова добра, каб увайсці ў амерыканскі чарт Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums, дзе ён дасягнуў 72-га радка. [[Файл:KendrickLive.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступаў у [[Таронта]] ў 2011 годзе]] Мікстэйп ўключае песню пад назвай «Ignorance Is Bliss», у якой Кендрык падкрэслівае гангста-рэп і вулічную злачыннасць, але заканчвае кожны куплет словамі «Невуцтва — гэта карысць», даючы зразумець што «мы не ведаем, што робім»; менавіта гэтая песня прымусіла хіп-хоп прадзюсара [[Dr. Dre]] працаваць з Кендрыкам пасля прагляду музычнага кліпа на [[YouTube]]. Гэта, а таксама размова паміж Дрэ і {{Не перакладзена 3|J. Cole|3=ru}}. J. Cole дапамог пазнаёміць Кендрыка з Dre, што прывяло да Кендрыка працаваць з Dr. Dre і [[Snoop Dogg]] над альбомам Dre ''Detox'', які часта адкладаецца, а таксама з’явіліся чуткі пра падпісанне Кендрыкам кантракту з гуказапісвальным лэйблам Dr. Dre {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|3=ru}}. У снежні 2010 года часопіс {{Не перакладзена 3|Complex|3=ru}} асвятліў Кендрыка ў выпуску іх серыі «Індзі-ўступленне». У пачатку 2011 года Кендрык быў уключаны ў штогадовы топ-10 хэдлайнераў {{Не перакладзена 3|XXL|3=ru}} і быў паказаны на вокладцы разам з іншымі якія падаюць надзеі рэперамі {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce}}, {{Не перакладзена 3|Meek Mill|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Fred the Godson}}, {{Не перакладзена 3|Mac Miller|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Yelawolf|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Big K.R.I.T.}}, {{Не перакладзена 3|Lil B|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Diggy Simmons}}. 11 красавіка 2011 года Кендрык абвясціў назву свайго наступнага поўнафарматнага праекта — ''[[Section.80]]'', а на наступны дзень быў выпушчаны першы сінгл {{Не перакладзена 3|HiiiPoWeR}}, канцэпцыя якога заключалася ў далейшым тлумачэнні руху HiiiPoWeR. Песня была спрадзюсаваная калегам-амерыканскім рэперам J. Cole, што стала іх першым з некалькіх сумесных работ. На пытанне, ці будзе яго наступны праект альбомам або мікстэйпам, Кендрык адказаў: {{Цытата|Я ў любым выпадку стаўлюся да кожнага праекту як да альбома. Ад гэтага нічога не застанецца. Я ніколі не раблю нічога падобнага. Гэта мае пакінутыя песні, вы ўсё можаце іх узяць. Я збіраюся выкласціся на ўсе сто. Мае лепшыя намаганні. Я спрабую знайсці альбом у 2012 годзе.}} У чэрвені 2011 года Кендрык выпусціў ''Ronald Reagan Era (His Evils)'', выразаную з ''Section.80'', з удзелам лідара {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru}} {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}. 2 ліпеня 2011 года Кендрык выпусціў ''Section.80'', свой дэбютны студыйны альбом. У запісе альбома прынялі ўдзел запрошаныя музыкі GLC, Колін Манро, Schoolboy Q і Ab-Soul, а прадзюсаваннем займалася ўласная прадзюсарская каманда TDE Digi+Phonics, а таксама Wyldfyer, Террейс Марцін і J. Cole. ''Section.80'' за першы тыдзень разышоўся накладам у 5300 лічбавых копій без якога-небудзь тэлевізійнага або радыёрэпартажу і атрымаў у асноўным станоўчыя водгукі. У жніўні 2011 года, падчас выступу на канцэрце ў Заходнім Лос-Анджэлесе, Кендрык быў названы «Новым каралём Заходняга ўзбярэжжа» Снуп Догам, Dr. Dre і The Game. 24 жніўня 2011 года Кендрык выпусціў музычнае відэа для ''Section.80'' трэк, «ADHD». Рэжысёрам кліпа выступіў Вашти Кола, які так адазваўся пра кліп: {{Цытата|Натхнёны змрочным рытмам і меланхалічнай лірыкай "A.D.H.D", якія даследуюць пакаленне ў канфлікце, мы знаходзім Кендрыка Ламара ў відэа, якое ілюструе універсальную і адвечную тэму песень апатычная моладзь. (...) Знята ў [[Нью-Ёрк]]е падчас цяжкай ліпеньскай летняй спёкі.}} У кастрычніку 2011 года Кендрык з’явіўся разам з іншымі амерыканскімі рэперамі {{Не перакладзена 3|B.o.B|3=ru}}, Tech N9ne, {{Не перакладзена 3|Machine Gun Kelly|MGK|ru}} і Big K.R.I.T. на цырымоніі ўручэння прэміі {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards|3=ru}}. Таксама ў кастрычніку Кендрык стаў партнёрам {{Не перакладзена 3|Windows Phone|3=ru}} і сумесна з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|Nosaj Thing|3=ru}} напісаў арыгінальную песню пад назвай «Cloud 10» для прасоўвання новага прадукту [[Microsoft]]. На працягу 2011 года Кендрык з’явіўся на некалькіх гучных альбомах, уключаючы ''The R.E.D. Album'' ад The Game, ''All 6’s and 7’s'' ад Tech N9ne, ''The Wonder Years'' ад 9th Wonder і ганараваны прэміі [[Грэмі]] альбом ''Take Care'' канадскага выканаўцы Drake, у якім Кендрык выступіў з сольным трэкам. === 2012—2013: ''Good Kid, M.A.A.D City'' === {{Main|Good Kid, M.A.A.D City}} [[Файл:Kendrick Lamar Pitchfork 2012.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступае на музычным фестывалі {{Не перакладзена 3|Pitchfork Music Festival|Pitchfork}} 2012]] 15 лютага 2012 года ў сетку прасачылася песня Кендрыка пад назвай «Cartoon and Cereal» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Gunplay|3=ru}}. Пазней Кендрык распавёў, што гэты трэк быў для яго дэбютнага студыйнага альбома на мейджор-лэйбле і што ў яго былі планы зняць на яго відэа. Хоць пазней песня заняла б 2-е месца ў спісе Complex «50 лепшых песень 2012 года», у канчатковым рахунку яна не з’явілася на дэбютным альбоме Кендрыка. У лютым 2012 года было абвешчана, што {{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru}} запрасіў Кендрыка і рэпера з [[Дэтройт]]а {{Не перакладзена 3|Дэні Браўн|Дэні Браўна|ru}} з’явіцца на вокладцы вясновага нумара часопіса Style. У лютым Кендрык таксама адправіўся ў тур Дрэйка Club Paradise Tour, які адкрыўся разам з іншымі амерыканскімі рэперамі {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|2 Chainz|3=ru}}. У сакавіку 2012 года [[MTV]] Кендрык падпісаў кантракт з [[Interscope Records]] і {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|3=ru}}, што азнаменавала канец яго кар’еры незалежнага артыста. Згодна з новым пагадненнем, праекты Кендрыка, уключаючы яго альбом ''[[Good Kid, M.A.A.D City]],'' будуць сумесна выпушчаныя на лэйблах TDE, Aftermath і Interscope. Таксама ў сакавіку Кендрыка з’явіўся на Last Call з {{Не перакладзена 3|Дэйлі, Карсан|Карсан Дэйлі|ru|Дэйли, Карсон}}, дзе ён распавёў пра [[Dr. Dre]] і яго родным горадзе [[Комптан (Каліфорнія)|Комптон]], [[Каліфорнія]]. 2 красавіка 2012 года адбылася прэм’ера яго камерцыйнага дэбютнага сінгла ''The Recipe'' на канале ''Big Boy’s Neighbourhood at Power 106''. Песня, якая стала першым сінглам з Good Kid, M. A. A. D City, была выпушчана для лічбавай загрузкі на наступны дзень. Песня была спрадзюсаваная прадзюсарам з заходняга ўзбярэжжа {{Не перакладзена 3|Scoop DeVille}} і ўключае вакал яго настаўніка Dr. Dre, які таксама змікшыраваў пласцінку. 14 мая 2012 года J. Cole зноў распавёў пра сваю сумесную працу з Кендрыкам. У інтэрв’ю Bootleg Kev Коўл заявіў: {{Цытата|Я толькі на днях пачаў працаваць з Кендрыкам. Нарэшце мы зноў улезлі ў гэтую справу. У нас атрымалася, можа быць, чатыры ці пяць [песень] разам.}} 21 мая Кендрык дэбютаваў у {{Не перакладзена 3|106 & Park}} разам з Ace Hood, далучыўшыся да {{Не перакладзена 3|Birdman|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Mack Maine}} на сцэне, каб выканаць ''B Boyz''. Кендрыка таксама распавёў аб сваім стылі і гучанні, Dr. Dre і Snoop Dogg, а таксама аб сваім маючым адбыцца сумесным альбоме з J. Cole. У той жа дзень Кендрык выпусціў ''War Is My Love'', арыгінальную песню, напісаную і запісаную для відэагульні {{Не перакладзена 3|Tom Clancy’s Ghost Recon: Future Soldier|3=ru}}, для якой ён з’явіўся ў міні-рэкламным роліку раней у тым жа месяцы. 31 ліпеня 2012 г. TDE, Aftermath і Interscope выпусцілі {{Не перакладзена 3|Swimming Pools (Drank)}} у якасці вядучага сінгла з дэбютнага альбома Кендрыка. Прэм’ера кліпа на песню рэжысёра Джэрама дзі адбылася 3 жніўня 2012 года на канале 106 & Park. Песня дасягнула 17-га радка ў [[Billboard Hot 100]] на трынаццатай тыдні паступовага ўздыму ў чарце. 15 жніўня 2012 года спявачка [[Лэдзі Гага]] абвясціла праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што абодва запісалі песню пад назвай ''PartyNauseous'' для яго дэбютнага альбома. Аднак Гага ў апошні момант адмовілася ад удзелу, спаслаўшыся на тое, што гэта было звязана з артыстычнымі рознагалоссямі і не мела ніякага дачынення да Кендрыку. 17 жніўня 2012 года Кендрык выпусціў песню пад назвай ''Westside, Right on Time'' з удзелам паўднёвага рэпера {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru}}. Песня была выпушчана ў рамках «Тыдня ўдзячнасці Top Dawg Entertainment Fam». На працягу 2012 года Кендрык таксама гастраляваў з астатнімі ўдзельнікамі Black Hippy і рэперам MGK, {{Не перакладзена 3|Stalley}} у рамках тура BET Music Matters Tour. Дэбют Кендрыка на мейджор-лэйбле, ''Good kid, M.A.A.D City'', быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года. Альбом дэбютаваў на другім месцы ў ЗША, прадаўшы 242 100 асобнікаў за першы тыдзень. Пазней у тым жа годзе Fuse TV уключыў сінгл Кендрыка {{Не перакладзена 3|Backseat Freestyle}} у лік 40 лепшых песень 2012 года. Праз некалькі месяцаў альбом атрымаў залаты сертыфікат {{Не перакладзена 3|Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)|ru}}. {{Не перакладзена 3|HipHopDX|3=ru}} назваў Кендрыка «Вядучым года» за яго ўзнагароды па выніках 2012 года. У лістападзе, пасля таго, як J. Cole апублікаваў фатаграфіі, на якіх ён і Кендрык працуюць у студыі, апошні паведаміў, што яны ўсё яшчэ працуюць над праектам, але дакладная дата выхаду сумеснага альбома не была названая: {{Цытата|Мы збіраемся выкінуць гэта з галавы. Я не хачу прызначаць дату. Я проста збіраюся пакінуць усё як ёсць.}} у інтэрв’ю LA Leakers. [[Файл:Kendrick-lamar-1360479601.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступаў у 2013 годзе]] 26 студзеня 2013 года Кендрык выканал першыя сінглы з альбома «Swimming Pools (Drank)» і «Poetic Justice» у скетч-камедыйным і вар’етэ-шоу [[NBC]] {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}. У тым жа эпізодзе Кендрык таксама з’явіўся разам з запрошаным вядучым [[Адам Левін|Адамам Левінам]] і камедыйным гуртом The Lonely Island у лічбавым кароткаметражным выпуску SNL, які спарадзіў сінгл ''YOLO''. 22 лютага 2013 года Кендрык выпусціл кліп на песню Poetic Justice, знятую Джанет Джэксан у супрацоўніцтве з канадскім рэперам Дрэйкам. 26 лютага Кендрык выканаў «Poetic Justice» на {{Не перакладзена 3|Late Show with David Letterman|3=ru}}. Усяго праз дзевяць месяцаў пасля свайго рэлізу ''Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў плацінавы сертыфікат RIAA, першы плацінавы сертыфікат Кендрыка. У жніўні 2013 года куплет Кендрыка на трэк {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru}} «''Control»'' зрабіў фурор у хіп-хоп індустрыі. У куплеце Кендрыка клянецца лірычна «забіць» ўсіх іншых перспектыўных рэпераў, а менавіта J. Cole, {{нп4|Big K.R.I.T.}}, {{Не перакладзена 3|Wale|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Meek Mill|3=ru}}, ASAP Rocky, {{Не перакладзена 3|Drake|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru}}, {{нп4|Jay Electronica}}, {{Не перакладзена 3|Tyler, The Creator|3=ru}} и {{Не перакладзена 3|Mac Miller|3=ru}}. Падчас выканання песні Кендрык таксама называе сябе «Каралём Нью-Ёрка», што выклікала спрэчкі сярод некалькіх нью-ёркскіх рэпераў. Многія нью-ёркскія рэпэры, уключаючы {{нп4|Papoose||en|Papoose (rapper)}}, The Mad Rapper, {{нп4|Mickey Factz}}, {{нп4|JR Writer}}, Mysonne, {{Не перакладзена 3|Joell Ortiz|3=ru}} і многія іншыя, пакрыўдзіліся на гэта. Акрамя таго, іншыя амерыканскія рэпэры, такія як Meek Mill, {{Не перакладзена 3|Lupe Fiasco|3=ru}}, Cassidy, {{нп4|Joe Budden}}, King L, {{Не перакладзена 3|Bizarre|3=ru}} і B.o.B, сярод многіх іншых, выпусцілі трэк-адказ або дыс на працягу тыдня. За некалькі дзён пасля выхаду трэка колькасць падпісчыкаў у Twitter Кендрыка павялічылася на 510 %. 6 верасня 2013 года амерыканскі выканаўца гуказапісу і прадзюсар [[Канье Уэст]] абвясціў, што ён будзе хэдлайнерам свайго першага за пяць гадоў сольнага тура ў падтрымку свайго шостага альбома ''Yeezus'' (2013), а Кендрык будзе суправаджаць яго ў туры. The Yeezus Tour пачаўся ў кастрычніку. У кастрычніку таксама стала вядома, што Кендрык увойдзе ў восьмы студыйны альбом [[Eminem]] ''{{Не перакладзена 3|The Marshall Mathers LP 2|3=ru}}.'' 15 кастрычніка 2013 года Кендрык атрымаў пяць узнагарод на {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards|3=ru}}, у тым ліку Альбом года і аўтар тэкстаў года (апошнюю з якіх ён таксама выйграў годам раней). На цырымоніі ўзнагароджання Кендрыка выканаў «Money Trees», а таксама быў на трэку ''Cypher'' разам са сваімі лепшымі калегамі па лэйбле Dawg Jay Rock, Schoolboy Q, {{Не перакладзена 3|Isaiah Rashad}} і Ab-Soul. У інтэрв’ю XXL у кастрычніку 2013 года Кендрык распавёў, што пасля тура ''Yeezus'' ён прыступіць да працы над сваім наступным альбомам. У лістападзе 2013 года ён быў названы GQ «Рэперам года» і быў паказаны на вокладцы нумара часопіса «Мужчыны года». Падчас інтэрв’ю ён заявіў, што прыступіць да запісу свайго другога студыйнага альбома на мэйджар-лэйбле ў студзені 2014 года. Пасля выхаду нумара генеральны дырэктар TDE Энтані «Top Dawg» Ціфіт адхіліў Кендрыка ад выступу на вечарыне GQ, якая суправаджала выпуск, назваўшы профіль пісьменніка Стыва Марша «расавым падтэкстам». Галоўны рэдактар GQ Джым Нэльсан адрэагаваў наступнай заявай: [[Файл:Kendrick Lamar Yeezus.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выконвае «Money Trees» падчас тура Yeezus]] {{Цытата|Кендрык Ламар - адзін з самых таленавітых новых музыкаў, якія з'явіліся на сцэне за апошнія гады. Вось чаму мы вырашылі адсвяткаваць яго, напісалі неверагодна пазітыўны артыкул, абвясціўшы яго наступным каралём рэпу, і аказалі яму нашу вышэйшую гонар: змясцілі яго на вокладку нашага нумара «Мужчыны года». Я не ўпэўнены, як вы можаце ператварыць гэта ў нешта дрэннае, і я заклікаю ўсіх, каму цікава, прачытаць гэтую гісторыю і пераканацца ў гэтым самі.}} Кендрык атрымаў у агульнай складанасці сем намінацый на [[Грэмі]] (2014) на 56-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі, у тым ліку «Лепшы новы выканаўца», «Альбом года» і «Лепшая рэп-песня», але не перамог ні ў адной катэгорыі. Многія выданні палічылі, што акадэмія гуказапісу грэбліва паставілася да Кендрыка, а таксама да рэпера з [[Сіэтл]]а {{Не перакладзена 3|Macklemore|3=ru}}, які выйграў у намінацыі «Лепшы рэп-альбом», на якую Кендрык таксама быў намінаваны. На цырымоніі Кендрык выканаў ''M.A.A.D City'' і рэмікс на «Radioactive» у міксе з амерыканскім рок-гуртом [[Imagine Dragons]] на цырымоніі ўзнагароджання. Рэмікс быў зноў выкананы Кендрыкам і гуртом 1 лютага 2014 года падчас эфіру Saturday Night Live, адзначыўшы другое з’яўленне Кендрыка на шоў. === 2014—2016: ''To Pimp a Butterfly'' и ''Untitled Unmastered'' === {{Main|To Pimp a Butterfly}} [[Файл:Kendrick 2015.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар ў {{Не перакладзена 3|Hollywood Palladium|3=ru}} падчас канцэрту перад ''Грэмі'' у 2015 годзе]] У Інтэрв’ю [[Billboard]] у лютым 2014 года Кендрык заявіў, што плануе выпусціць новы альбом у верасні наступнага года. Падчас таго ж інтэрв’ю, у якім таксама прынялі ўдзел Schoolboy Q, Tiffith і {{нп4|Dave Free}}, было абвешчана аб магчымасці з’яўлення дэбютнага альбома Black Hippy ''Collective'' ў 2014 годзе. 31 ліпеня 2014 года было абвешчана, што Кендрык правядзе прэм’еру свайго кароткаметражнага фільма ''Good kid, m.A.A.d city'' на інаўгурацыйным фестывалі Sundance NEXT Fest у [[Лос-Анджэлес]]е 9 жніўня. Фільм зняты рэжысёрам Калілам Джозэфам ''Good kid, m.A.A.d city'', які раней працаваў з Кендрыкам у туры Yeezus. Кендрык выканаў песню [[Аліша Кіз|Алішы Кіз]] ''It’s On Again'', якая была напісана для фільма ''[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]'' (2014). 23 верасня 2014 года Кендрык выпусціў «''{{Не перакладзена 3|i (песня Кендрыка Ламара)|i|ru|i (песня Кендрика Ламара)}}''» у якасці першага сінгла са свайго трэцяга альбома. 15 лістапада 2014 года Кендрык зноў з’явіўся ў Saturday Night Live ў якасці музычнага госця, дзе ён выканаў «''i''» і «Pay for It», з’явіўшыся разам з Jay Rock. Сваім знешнім выглядам, з прыцемненымі кантактнымі лінзамі і часткова распушчанымі косамі, Кендрыка аддаў даніну павагі нью-ёркскаму рэпер [[Method Man]], чый дэбютны альбом ''Tical'' у той дзень адсвяткаваў сваё 20-годдзе. 17 снежня 2014 года Кендрык дэбютаваў з новай песняй без назвы ў адным з заключных эпізодаў {{Не перакладзена 3|Справаздача Кольбера|The Colbert Report|ru|Отчёт Кольбера}}. У пачатку 2015 года Кендрык атрымаў узнагароду за найлепшае рэп-выкананне і найлепшую рэп-песню за сваю песню «''i''» на [[57-я цырымонія «Грэмі»|57-й штогадовай прэміі «Грэмі»]]. 9 лютага 2015 года ён выпусціў другі сінгл са свайго трэцяга альбома пад назвай «The Blacker The Berry». Першапачаткова чаканы рэліз 23 сакавіка 2015 года, яго новы альбом ''[[To Pimp a Butterfly]]'' быў выпушчаны на тыдзень раней, 16 сакавіка 2015 года, і атрымаў захопленыя водгукі. Альбом дэбютаваў на вяршыні амерыканскага чарта [[Billboard 200]], разышоўшыся накладам 324 000 копій за першы тыдзень, і ўсталяваў сусветны рэкорд струменевай перадачы [[Spotify]] за першы дзень (9,6 мільёна). Пазней Кендрык быў паказаны на вокладцы часопіса [[Rolling Stone]], а рэдактар Джош Іллс напісаў, што ён «магчыма, самы таленавіты рэпер свайго пакалення». [[Файл:Kendrick Lamar 3 F.I.B. 2016 (cropped 3).jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар у 2016 годзе выступаў на {{нп4|Международном фестивале в Беникасиме|Міжнародны фестываль у Бенікасіме|en|Festival Internacional de Benicàssim}}]] 17 мая 2015 года Кендрык з’явіўся ў афіцыйным рэміксе на песню амерыканскай спявачкі і аўтара песень [[Тэйлар Свіфт]] «Bad Blood», а таксама зняўся ў музычным відэа. Арыгінальная песня ўвайшла ў пяты студыйны альбом Свіфт ''[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]].'' Сінгл заняў першае месца ў [[Billboard Hot 100]], а музычнае відэа прынесла ім прэмію Грэмі за лепшае музычнае відэа і музычную прэмію MTV Video Music Award за відэа года. ''To Pimp a Butterfly'' выпусцілі яшчэ тры сінглы з музычнымі відэакліпамі, якія суправаджаюць іх: «King Kunta''»'', «Alright''»'' і These Walls. Кліп на песню «Alright» атрымаў чатыры намінацыі на MTV Video Music Awards 2015, уключаючы «Відэа года» і «Лепшае мужчынскае відэа». Песня «''For Free? (Interlude)»'' таксама быў паказаны музычны кліп, як і «''u''» з песняй «For Sale''»'' у рамках кароткаметражнага фільма ''God Is Gangsta.'' У кастрычніку 2015 года Кендрык анансаваў тур Kunta’s Groove Sessions, які уключаў восем канцэртаў у васьмі гарадах. У пачатку 2016 года Канье Уэст выпусціў трэк No More Parties in L. A. на сваім афіцыйным [[SoundCloud]], створаны сумесна з Кендрыка і спрадзюсаваны Уэстам і Madlib. Кендрык таксама выканаў новую песню ''Untitled 2'' ''на The Tonight Show Starring Jimmy Fallon'' у студзені. Крытыкі Billboard пракаментавалі ў канцы года: {{Цытата|Дваццаць гадоў таму свядомая рэп-запіс не пракралася б у мэйнстрым так, як гэта зрабіў Кендрыка Ламар з To Pimp a Butterfly. Яго пачуццё часу бездакорна. У разгар нястрымных выпадкаў паліцэйскай жорсткасці і расавай напружанасці па ўсёй Амерыцы ён вывяргае грубыя, агрэсіўныя такты, магчыма, не хаваючы гэтага.}} {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru}} рэдактары адзначылі, што гэта: {{Цытата|Прымусіла крытыкаў глыбока задумацца пра музыку. Гэта альбом найвялікшага рэпера свайго пакалення.}} Прадзюсар {{Не перакладзена 3|Тоні Вісконці|3=ru|4=Висконти, Тони}} заявіў, што на альбом [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] {{Не перакладзена 3|Blackstar (альбом)|Blackstar|ru|Blackstar (альбом)}} (2016) паўплывала творчасць Кендрыка: {{Цытата|Мы шмат слухалі Кендрыка Ламара [...] нам спадабаўся той факт, што Кендрык быў такім непрадузятым, і ён не запісаў прамалінейную хіп-хоп пласцінку. Ён уклаў у гэта ўсё, і гэта менавіта тое, што мы хацелі зрабіць.}} Вісконці таксама сказаў пра Кендрыка, кажучы пра «парушальнікаў правілаў» у музыцы. {{Цытата|Яго альбом To pimp a Butterfly парушыў усе правілы ў кнізе, і яго альбом заняў першае месца ў чартах. Можна было б падумаць, што некаторыя лэйблы вынялі б з гэтага ўрок. Але яны бяруць каго-небудзь, хто знаходзіцца там, і кажуць:"гэта тое, чаго хочуць людзі". Не, людзі хочуць гэтага на працягу аднаго тыдня. Ты ж не хочаш слухаць адну і тую ж песню кожны божы дзень свайго жыцця.}} Кендрык атрымаў пяць прэмій [[Грэмі]] на 58-й цырымоніі, уключаючы «Лепшы рэп-альбом» за To Pimp a Butterfly. Іншыя намінацыі ўключалі «Альбом года» і «Песню года». На цырымоніі Кендрык выканаў папуры з «The Blacker The Berry» і «Alright». [[Rolling Stone]] і [[Billboard]] назвалі гэта найлепшым момантам вечара, прычым апошні напісаў: {{Цытата|Гэта было, без сумневу, адно з лепшых тэлевізійных выступаў у прамым эфіры ў гісторыі.}} 4 сакавіка 2016 года Кендрык выпусціў зборнік без ''[[Untitled Unmastered]]'', які змяшчае восем трэкаў без назвы, кожны датаваны. Трэкі былі няскончанымі дэма-запісамі з альбома ''To Pimp a Butterfly''. Альбом-зборнік дэбютаваў на вяршыні амерыканскага [[Billboard 200]]. === 2017—2018: ''DAMN.'', саўндтрэк да ''Чорнай Пантэры'' і перапынак === {{main|DAMN.|[[Чорная пантэра (саўндтрэк)|Чорная пантэра]]}}[[Файл:Kendrick Lamar- The DAMN. Tour @ TD Garden (Boston, MA) (36059988466).jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар у {{нп4|The Damn Tour}} у 2017 годзе]] 23 сакавіка 2017 года Кендрык выпусціў прома-сінгл «The Heart Part 4». Праз тыдзень Кендрык выпусціў вядучы сінгл пад назвай «Humble», які суправаджаецца музычным відэа на яго. 7 красавіка 2017 года яго чацвёрты студыйны альбом стаў даступны для папярэдняй замовы і быў пацверджаны да выпуску 14 красавіка 2017 года. 11 красавіка Кендрык анансаваў назву альбома ''Damn'' (стылізаваную пад ''[[DAMN.]]''), а таксама спіс трэкаў, у якім пацвердзілі гасцявыя выступленні [[Рыяна|Рыяны]], {{Не перакладзена 3|Zacari}} і [[U2]]. Альбом быў выпушчаны 14 красавіка 2017 года і атрымаў захопленыя водгукі, а аўтар [[Rolling Stone]] апісаў яго як спалучэнне «старой школы і новага ўзроўню». Гэта быў яго трэці альбом пад нумарам адзін у чарце Billboard 200, а сінгл «Humble» стаў яго першым нумарам адзін у якасці вядучага сінгла ў [[Billboard Hot 100]]. 4 мая 2017 года ''DAMN.'' быў сертыфікаваны {{Не перакладзена 3|Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)|ru|Американская ассоциация звукозаписывающих компаний}} як плацінавы. Пазней Кендрык выпусціў ''DAMN. COLLECTORS EDITION'' ў сярэдзіне снежня 2017 года, з трэк-лістом арыгінальнага альбома ў зваротным парадку. Разам з Tiffith Кендрык спрадзюсіраваў І выступіў куратарам саўндтрэка да фільма пра супергерояў {{Не перакладзена 3|Marvel Studios|3=ru}} [[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]] (2018) пад назвай ''[[Black Panther: The Album]]''. Сінгл з саўндтрэку «All the Stars» выйшаў у студзені 2018 года з удзелам спявачкі {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru}}, і ён прынёс яму намінацыю на прэмію [[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] за лепшую арыгінальную песню. Неўзабаве пасля гэтага Jay Rock выпусціў яшчэ адзін трэк пад назвай «King’s Dead» з удзелам Кендрыка, {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru|Фьючер}} і {{Не перакладзена 3|Блэйк, Джэймс (музыкант)|Джэймса Блэйка|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}. Трэці сінгл, «Pray For Me», Кендрыка і {{Не перакладзена 3|The Weeknd|3=ru}}, быў выпушчаны ў лютым 2018 года, напярэдадні выхаду альбома ў тым жа месяцы. ''Black Panther: The Album'' выйшаў 9 лютага 2018 года. У студзені 2018 года скончыўся тэрмін дзеяння кантракту Кендрыка на публікацыю песень з {{Не перакладзена 3|Warner Chappell Music|3=ru}}; TDE патрабавала ад 20 да 40 мільёнаў даляраў за каталог рэпера. Кендрык адкрыў 60-ю штогадовую прэмію [[Грэмі]] папуры з песень «XXX», «Lust», «DNA», «Humble», «King’s Dead» і «New Freezer» рэпера {{Не перакладзена 3|Rich The Kid|3=ru}}. Ён таксама быў намінаваны на сем узнагарод, у тым ліку «Лепшы рэп-альбом», а таксама «Запіс года», «Лепшае рэп-выкананне», «Лепшая рэп-песня» і «Лепшае музычнае відэа» за Humble і «Лепшае выкананне ў рэп-выкананні» за «Loyalty» з [[Рыяна]]й. У канчатковым рахунку Кендрык атрымаў пяць узнагарод на цырымоніі: за найлепшы рэп-альбом, найлепшае рэп-выкананне, найлепшую рэп-песню, найлепшае музычнае відэа і найлепшае рэп/спетае выкананне. Пасля саўндтрэку да «''Чорнай пантэры''» Кендрык не выпускаў уласную музыку на працягу чатырох гадоў. === 2020—2023: PGLang і ''Mr. Morale & The Big Steppers'' === 5 сакавіка 2020 года Кендрык і {{Не перакладзена 3|Dave Free}} запусцілі {{Не перакладзена 3|PGLang|3=ru}}, які быў апісаны як шматмоўная Ссэрвісная кампанія, арыентаваная на мастакоў. У прэс-рэлізе Free сцвярджаў, што кампанія {{Цытата|Не з'яўляецца гуказапісвальным лэйблам, кінастудыяй або выдавецтвам. Гэта нешта новенькае. У гэты звышстымуляваны час мы сканцэнтраваны на культываванні самавыяўлення на аснове партнёрскіх адносін на нізавым узроўні.}} У анонсе таксама фігуравала «візуальная заява аб місіі», чатыроххвілінны кароткаметражны фільм з удзелам Кендрыка, Baby Keem, {{Не перакладзена 3|Jorja Smith|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Yara Shahidi|3=ru}}. 20 жніўня 2021 года Кендрык абвясціў у сваім блогу, што ён знаходзіцца ў сярэдзіне прадзюсавання свайго апошняга альбома пад TDE. Праз тыдзень ён з’явіўся на сінгле Baby Keem «Family Ties» з дэбютнага студыйнага альбома ''{{Не перакладзена 3|The Melodic Blue|3=ru}}''. Песня стала першым сінглам Кендрыка, выпушчаным за тры гады, і атрымала ўзнагароду за лепшае рэп-выкананне на [[64-я цырымонія «Грэмі»|64-й штогадовай прэміі Грэмі]]. Кендрыка таксама некалькі разоў з’яўляўся на ''The Melodic Blue'', на трэках «Range Brothers» і «Vent». 12 лістапада Кендрык здзейсніў сваё выступленне ў адказ, стаўшы хэдлайнерам першага вечара Day N Vegas. 13 лютага 2022 года Кендрык стаў хэдлайнерам шоу {{нп4|Super Bowl LVI halftime show}} разам з [[Dr. Dre]], [[Snoop Dogg]], [[Eminem]], [[50 Cent]] і {{Не перакладзена 3|Mary J. Blige|3=ru}}, якое прынесла яму прэмію ''{{нп4|Primetime Emmy Award for Outstanding Variety Special (Live)}}''. 8 мая ён выпусціў прома-сінгл «The Heart Part 5». Пяты студыйны альбом Кендрыка, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', быў выпушчаны 13 мая. Напярэдадні яго выхаду ён наведаў [[Гана|Гану]], каб зняць міні-дакументальны фільм для [[Spotify]]. Ён таксама запрасіў музычных кіраўнікоў і іншых ганскіх артыстаў, такіх як {{нп4|Stonebwoy}}, {{нп4|Amaarae}}, {{нп4|Black Sherif}} і {{нп4|Smallgod}}, і сустрэўся з імі падчас прыватнай вечарыны па праслухоўванні альбома ў [[Акра|Акры]]. У чэрвені ён выступіў на паказе мужчынскай калекцыі [[Louis Vuitton]] вясна/лета 2023 у гонар іх нябожчыка мастацкага кіраўніка {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|Вірджыла Абло|ru}} ў [[Луўр (музей)|Луўры]] падчас {{Не перакладзена 3|Тыдня моды ў Парыжы|3=ru|4=Неделя моды в Париже}}. Пазней ён стаў хэдлайнерам заключнага вечара {{Не перакладзена 3|Гластанберы (фестываль)|фестывалю ў Гластанберы|ru|Гластонбери (фестиваль)}}. === 2024—цяперашні час: варожасць з Дрэйкам, ''GNX'', Super Bowl LIX у перапынку шоў і Тур Grand National === [[Файл:KendrickSZASPurs230725-46 - 54683274355 (cropped).jpg|міні|373x373пкс|Ламар у «{{Не перакладзена 3|Тотэнхэм Хотспур (стадыён)|Тотэнхэм Хотспур Стэдыум|ru|Тоттенхэм Хотспур (стадион)}}» падчас яго тура Grand National у 2025]] Канфлікт Ламара з Дрэйкам аднавілася ў сакавіку 2024 года, калі Кендрык нечакана з’явіўся на трэку {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Ф'ючэра|ru|Фьючер}} і {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|3=ru}} «Like That»<ref>{{Cite magazine|last=Gee|first=Andre|date=2024-03-22|title=Kendrick Lamar Declares War -- And Five Other Takeaways From ''We Don't Trust You''|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/future-metro-boomin-we-dont-trust-you-takeaways-1234993093/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240323014715/https://www.rollingstone.com/music/music-features/future-metro-boomin-we-dont-trust-you-takeaways-1234993093/|archive-date=2024-03-23|access-date=2024-03-23|magazine=Rolling Stone|language=en-US}}</ref>. Песня пратрымалася тры тыдні запар на вяршыні рэйтынгу ''Billboard'' Hot 100, стаўшы трэцім сінглам Ламара і яго першай песняй, якая дэбютавала на першым радку<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=2024-04-01|title=Future, Metro Boomin & Kendrick Lamar's 'Like That' Debuts at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/lists/future-metro-boomin-kendrick-lamar-like-that-hot-100-number-one-debut/|access-date=2024-04-02|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=2024-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401172416/https://www.billboard.com/lists/future-metro-boomin-kendrick-lamar-like-that-hot-100-number-one-debut/|url-status=live}}</ref>. З красавіка па май ён выпускаў дисс-сінглы прысвечаныя Дрэйку «{{Не перакладзена 3|Euphoria (песня Кендрыка Ламара)|Euphoria|ru|Euphoria (песня Кендрика Ламара)}}»<ref>{{Cite magazine|last=Horowitz|first=Steven J.|date=2024-04-30|title=Kendrick Lamar Fires Back at Drake on New Diss Track 'Euphoria'|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-euphoria-drake-diss-track-1235987150/|access-date=2024-04-30|magazine=Variety|archive-date=2024-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430171137/https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-euphoria-drake-diss-track-1235987150/|url-status=live}}</ref>, «{{Не перакладзена 3|6:16 in LA|3=ru}}»<ref>{{Cite magazine|last=Paul|first=Larisha|date=2024-05-03|title=Kendrick Lamar Comes Back for More on His Second Drake Diss Track This Week '6:16 in LA'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kendrick-lamar-drake-diss-track-616-in-la-1235014757/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503154937/https://www.rollingstone.com/music/music-news/kendrick-lamar-drake-diss-track-616-in-la-1235014757/|archive-date=2024-05-03|access-date=2024-05-13|magazine=Rolling Stone}}</ref>, «{{Не перакладзена 3|Meet the Grahams|3=ru}}»<ref>{{cite news|last1=Savage|first1=Mark|title=Drake and Kendrick Lamar get personal on simultaneously released diss tracks|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68957553|agency=[[BBC News]]|access-date=2024-05-05|date=2024-05-04|archive-date=2024-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505005627/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68957553|url-status=live}}</ref>, і «{{Не перакладзена 3|Not Like Us|3=ru}}»; усе яны былі альбо станоўча ўспрынятыя, альбо адобраны крытыкамі<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-doesnt-wait-for-drake-response-drops-another-new-diss-song-not-like-us-listen/|title=Kendrick Lamar Doesn't Wait for Drake Response, Drops Another New Diss Song "Not Like Us"|first=Matthew|last=Strauss|website=Pitchfork|date=2024-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505005059/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-doesnt-wait-for-drake-response-drops-another-new-diss-song-not-like-us-listen/|archive-date=2024-05-05|access-date=2024-05-05|url-status=live}}</ref>. Апошняя песня стала першай рэп-песняй, якая ўзначаліла рэйтынг Hot 100 з абмежаваным накладам на тыдзень<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=2024-05-13|title=Kendrick Lamar's 'Not Like Us' Blasts In at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-not-like-us-hot-100-number-one-debut/|access-date=2024-05-13|magazine=Billboard}}</ref>. Святочны аднаразовы канцэрт пад назвай The Pop Out: Ken & Friends адбыўся 19 чэрвеня ў [[Дзень вызвалення рабоў]]<ref>{{Cite magazine|last=Horowitz|first=Steven J.|date=2024-06-05|title=Kendrick Lamar Announces Los Angeles Show 'The Pop Out – Ken and Friends' to Take Place on Juneteenth|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-the-pop-out-ken-and-friends-los-angeles-concert-1236026620/|access-date=2024-06-06|magazine=Variety}}</ref>. «Not Like Us» заваяваў пяць узнагарод за адну ноч на [[67-я цырымонія «Грэмі»|67-й штогадовай прэміі]] «[[67-я цырымонія «Грэмі»|Грэмі]]», які праходзіў 2 лютага 2025 года: прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года, прэмія «Грэмі» за лепшую песню года, прэмія «Грэмі» за лепшае рэп-выкананне, прэмія «Грэмі» за лепшую рэп-песню і прэмія «Грэмі» за лепшае музычнае відэа<ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list|title=2025 GRAMMYs: See The Full Winners & Nominees List|publisher=Grammy Awards|access-date=2025-02-07}}</ref>. Ламар апублікаваў песню «Watch the Party Die» в своем аккаунте [[Instagram]] в сентябре<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-drops-first-song-since-not-like-us-1236141721/|title=Kendrick Lamar Drops First New Song Since 'Not Like Us'|first=Steven J.|last=Horowitz|date=2024-09-12|access-date=2024-09-12}}</ref>. 22 лістапада ён падзяліўся песняй пад назвай «GNX» эксклюзіўна на [[YouTube]], за якой рушыў услед нечаканы рэліз аднайменнага альбома на стрымінгах у той жа дзень<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288515/kendrick-lamar-releases-surprise-album-gnx/music/|title=Kendrick Lamar Releases Surprise Album GNX|first=Tom|last=Breihan|work=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|access-date=2024-11-22}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cowen|first=Trace William|date=2024-11-22|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops 'GNX' Project|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|access-date=2024-11-22|magazine=Complex}}</ref>. Пласцінка спарадзіла серыю паспяховых сінглаў, у тым ліку сінглы «Squabble Up» і «Luther», якія занялі першае месца ў рэйтынгу ''Billboard'' Hot 100. «Squabble Up» дэбютаваў на вяршыні чарта<ref name="d597">{{cite web|url=https://www.stereogum.com/2289305/kendrick-lamars-squabble-up-debuts-at-1-blocking-shaboozey-from-breaking-major-chart-record/news/|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Debuts at #1, Blocking Shaboozey From Breaking Major Chart Record|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-12-02|access-date=2025-09-23}}</ref>, у той час як «Лютэр», які быў запісаны сумесна з SZA, стаў яго самай доўгай песняй, якая заняла першае месца ў амерыканскіх чартах, правёўшы трынаццаць тыдняў запар на вяршыні Hot 100<ref name="p071">{{cite web|url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-sza-luther-hot-100-number-one-13th-week/|title=Kendrick Lamar & SZA's 'Luther' Rules Billboard Hot 100 for 13th Week|first=Gary|last=Trust|website=[[Billbaord (magazine)|Billboard]]|date=2025-05-19|access-date=2025-09-23}}</ref>. 17 снежня ён апублікаваў на YouTube песню пад назвай «Money Without Me», якая, па чутках, была запісаная на сесіях ''[[Section.80]]''. У тым жа месяцы ён з’явіўся ў якасці госця на альбоме SZA ''Lana'', перавыданне альбома ''SOS'' (2022). ''Billboard'' уключыў Ламара ў свой спіс найвялікшых поп-зорак і размясціў на 2024 год, адзначыўшы яго «новыя рэлізы або адкрыцці, якія трапілі ў загалоўкі СМІ і пакарылі культуру»<ref>{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=2024-12-23|title=Billboard Staff's Greatest Pop Stars of 2024: No. 1— Kendrick Lamar|url=https://www.billboard.com/music/pop/kendrick-lamar-greatest-pop-stars-2024-1235864455/|access-date=2024-12-24|magazine=Billboard}}</ref>. Акрамя музыкі, Ламар зняўся ў анімацыйным [[Біяграфічны фільм|біяграфічным фільме]] ''Па кавалачках'' (2024). 9 верасня 2024 года стала вядома, што Кендрык Ламар выступіць на «{{Не перакладзена 3|Супербоўл|Супербоўле|ru}}» ў 2025 годзе, у якім узялі ўдзел SZA, [[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэл Л. Джэксан]], [[Серэна Уільямс]] і Mustard<ref>{{cite magazine|title=America Has a Problem: Unpacking Kendrick Lamar's Super Bowl symbolism|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/66062/1/symbolism-behind-kendrick-lamar-super-bowl-performance-donald-trump-drake|access-date=2025-02-10|magazine=[[Dazed]]}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jokic|first1=Natasha|title=17 Easter Eggs And Small Details From Kendrick Lamar's Super Bowl Halftime Show|url=https://www.buzzfeed.com/natashajokic1/kendrick-lamar-super-bowl-halftime-show-details|access-date=2025-02-10|agency=BuzzFeed}}</ref><ref>{{cite news|title='40 Acres and a Mule': Kendrick Lamar's Super Bowl 59 Wasn't Just for Drake When Donald Trump Was His Real Target|url=https://fandomwire.com/40-acres-and-a-mule-kendrick-lamars-super-bowl-59-wasnt-just-for-drake-when-donald-trump-was-his-real-target/|access-date=2025-02-10|agency=FandomWire}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://theblueprint.ru/news/32254|title=Кендрик Ламар выступит в перерыве «Супербоула» 2025|website=The Blueprint|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909114904/https://theblueprint.ru/news/32254|archive-date=2024-09-09|access-date=2024-09-09|url-status=live}}</ref>. Гульня адбылася 9 лютага на стадыёне Цэзар Супердоум у [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]]. Гэты выступ стаў самым наведвальным на Суперкубку за ўвесь час, сабраўшы 133,5 мільёна гледачоў, перасягнуўшы выступ [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ў 1993 годзе Супербоўл XXVII<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/25142804-kendrick-lamars-nfl-super-bowl-59-halftime-show-draws-record-1335m-viewers|title=Kendrick Lamar's NFL Super Bowl 59 Halftime Show Draws Record 133.5M Viewers|first=Joseph|last=Zucker|publisher=[[Bleacher Report]]|access-date=2025-02-11}}</ref>. За сваю працу над гэтай падзеяй Ламар атрымаў прэмію Эмі Прайм-Тайм за выдатную музычную рэжысуру<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://deadline.com/2025/09/creative-arts-emmys-2025-winners-list-1236509478/|title=''The Daily Show''{{'}}s Desi Lydic, ''SNL 50'' & Jimmy Kimmel Among Winners On Night 2 Of Creative Arts Emmys — Updating Live|first=Lynette|last=Rice|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2025-09-06|access-date=2025-09-08}}</ref>. 17 лютага ён стаў першым рэперам (і дзявятым артыстам у цэлым), у якога на Spotify штомесяц было больш за 100 мільёнаў слухачоў<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-first-rapper-100-million-spotify/|title=Kendrick Lamar Is The First Rapper With 100 Million Spotify Listeners|website=Uproxx|date=2025-02-17|access-date=2025-02-17}}</ref>. Акрамя таго, ён стаў першым рэперам, у якога адначасова было тры альбомы, якія ўвайшлі ў чарты топ-10 у ЗША адначасова<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj3n1k8edzjo|title=Kendrick Lamar earns first UK number one with Drake diss Not Like Us|date=2025-02-21}}</ref>. 14 сакавіка 2025 года Ламар быў тройчы прадстаўлены на альбоме ''Music'' ад {{Не перакладзена 3|Playboi Carti|3=ru}}, з’явіўшыся на трэках «Backd00r», " Good Credit "і"Mojo Jojo"<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2025/music/news/playboi-carti-releases-i-am-music-kendrick-lamar-1236336542/|title=Kendrick Lamar featured on Playboi Carti's Music|date=2025-03-14}}</ref>. Разам з рок-музыкам [[Лені Кравіц|Лэні Кравіцам]] і часта супрацоўнічаў з {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru}}, Ламар зняўся ў песні Clipse «Chains & Whips» з альбома ''Let God Sort Em Out<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/music/a/treyalston/lenny-kravitz-clipse-album|title=Lenny Kravitz Lends Guitar to Clipse's "Chains & Whips" Featuring Kendrick Lamar|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=2025-07-11|access-date=2025-07-14|last1=Alston|first1=Trey}}</ref>.'' У падтрымку ''GNX'' і ''Lana'' Ламар і SZA адправіліся ў Grand National тур, які пачаўся ў красавіку 2025 года<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.azcentral.com/story/entertainment/music/2025/04/21/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-concert-dates/83196665007/|title=Kendrick Lamar and SZA Grand National Tour: All the 2025 dates and who's opening|first=Ed|last=Masley|website=The Arizona Republic|access-date=2025-08-19}}</ref>, пабіўшы рэкорд самага касавага тура ў якасці сумеснага хэдлайнера<ref>{{Cite magazine|last=Frankenberg|first=Eric|date=2025-06-27|title=Kendrick Lamar & SZA's Grand National Tour Just Broke an All-Time Record|url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627230931/https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/|archive-date=2025-06-27|access-date=2025-07-02|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en-US}}</ref> == Артыстызм == === Уплыў === [[Файл:Tupac's_passport_headshot.jpg|alt=Headshot of Tupac Shakur on a white background|злева|міні|Ламар лічыць, што [[Тупак Шакур]] аказаў на яго самы вялікі ўплыў.]] Кендрык называе [[Тупак Шакур|Тупака Шакура]] сваім самым вялікім уплывам, адзначаючы, што ён паўплываў на яго музыку і паўсядзённае жыццё<ref>{{Cite web|url=https://www.mic.com/articles/120519/watch-kendrick-lamar-and-tupac-talk-to-each-other-in-this-video|title=Watch Kendrick Lamar and Tupac Talk to Each Other in This Amazing Video|first=Tom|last=Barnes|date=June 11, 2015|publisher=Mic|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.mic.com/articles/120519/watch-kendrick-lamar-and-tupac-talk-to-each-other-in-this-video|archive-date=November 24, 2023|access-date=October 10, 2023|url-status=live}}</ref>. Ён заявіў, што Шакур, {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} і [[Eminem|Эмінем]] уваходзяць у пяцёрку яго любімых рэпераў. У інтэрв’ю часопісу [[Rolling Stone]] у 2011 годзе Кендрык згадаў {{Не перакладзена 3|Mos Def|3=ru}} і [[Snoop Dogg]] як рэпераў, якіх ён слухаў і якія аказалі ўплыў у раннія гады<ref>{{cite magazine|last=Barshad|first=Amos|date=October 23, 2011|title=Kendrick Lamar Makes New Friends|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kendrick-lamar-is-a-friendly-guy-20111023|url-status=live|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924202156/http://www.rollingstone.com/music/news/kendrick-lamar-is-a-friendly-guy-20111023|archive-date=September 24, 2015|access-date=May 2, 2015}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|DMX|3=ru}} чалавекам, які «сапраўды [прымусіў мяне пачаць] займацца музыкай. Той першы альбом [''It’s Dark and Hell Is Hot''] — класічны, [так што ён аказаў на мяне ўплыў]»<ref>{{Cite news|last=Chesman|first=Donna-Claire|date=November 21, 2017|title=Kendrick Lamar Credits Three '90s Hip-Hop Albums with Influencing His Artistic Direction|work=DJBooth|url=https://djbooth.net/features/2017-11-21-kendrick-lamar-three-90s-albums|url-status=live|access-date=October 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222010110/http://djbooth.net/features/2017-11-21-kendrick-lamar-three-90s-albums|archive-date=February 22, 2018}}</ref>. Далей ён дадаў, што Eazy-E таксама паўплываў на яго, сказаўшы: «Мяне б тут сёння не было, калі б не Eazy-E.»<ref>{{cite magazine|last=Kuperstein|first=Slava|date=September 23, 2012|title=Kendrick Lamar Cites DMX As An Influence & Discusses Learning From Dr. Dre's Mistakes|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21262/title.kendrick-lamar-cites-dmx-as-an-influence-discusses-learning-from-dr-dres-mistakes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121123083445/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21262/title.kendrick-lamar-cites-dmx-as-an-influence-discusses-learning-from-dr-dres-mistakes|archive-date=November 23, 2012|access-date=March 10, 2013|magazine=HipHopDX}}</ref>. У інтэрв’ю ў верасні 2012 года Кендрык заявіў, што Эмінем «шмат у чым паўплываў на мой стыль», і прыпісаў яму яго ўласную агрэсію на такіх запісах, як «Backseat Freestyle»<ref>{{Cite magazine|last=Platon|first=Adelle|date=October 20, 2016|title=Kendrick Lamar Chats with Rick Rubin about Making 'Alright', Studying Eminem for 'GQ Style'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-rick-rubin-gq-style-7549720/|access-date=October 3, 2023|magazine=Billboard|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-rick-rubin-gq-style-7549720/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dGMQQNoUn0M|title=Kendrick Lamar Says Eminem "Definitely" Influenced His Style, Calls Him A "Genius"|date=September 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127194120/https://www.youtube.com/watch?v=dGMQQNoUn0M|archive-date=November 27, 2015|access-date=April 22, 2014|url-status=live|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.vibe.com/article/kendrick-lamar-says-backseat-freestyle-was-influenced-eminem|title=Kendrick Lamar Says 'Backseat Freestyle' Was Influenced By Eminem|magazine=Vibe|last=Kennedy|first=John|date=October 14, 2013|access-date=April 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409053039/http://www.vibe.com/article/kendrick-lamar-says-backseat-freestyle-was-influenced-eminem|archive-date=April 9, 2014|url-status=live}}</ref>. Кендрык таксама аддаў належнае працы [[Ліл Уэйн|Ліла Уэйна]] ў Hot Boys за ўплыў на яго стыль і пахваліў яго даўгавечнасць. Ён сказаў, што таксама вырас, слухаючы {{Не перакладзена 3|Rakim|3=ru}}, [[Dr. Dre]] і {{Не перакладзена 3|Tha Dogg Pound|3=ru}}. У студзені 2013 года, калі Кендрыка папрасілі назваць трох рэпераў, якія адыгралі пэўную ролю ў яго стылі, ён сказаў: {{Цытата|Верагодна, гэта хутчэй уплыў заходняга ўзбярэжжа. Трохі Курупта, [Тупак], з невялікай колькасцю змесціва Ice Cube.}} У інтэрв’ю [[GQ]] у лістападзе 2013 года, калі яго спыталі, хто з чатырох вядучых, якія зрабілі яго, ён адказаў, што Шакур, Dr. Dre, Snoop Dogg і {{Не перакладзена 3|Mobb Deep|3=ru}}, а менавіта {{Не перакладзена 3|Prodigy (рэпер)|Prodigy|ru|Prodigy (рэпер)}}. Ён чэрпаў натхненне ва ўпартасці [[N.W.A]] прадстаўляць свой родны горад з «мужнасцю, сумленнасцю і мастацкім бляскам»<ref>{{Cite magazine|last=Lamar|first=Kendrick|date=August 12, 2015|title=Kendrick Lamar Pays Tribute to N.W.A and Eazy-E: They 'Gave Voice to the Voiceless'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-nwa-tribute-essay-eazy-e-dre-6663126/|access-date=October 3, 2023|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001104619/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-nwa-tribute-essay-eazy-e-dre-6663126/|url-status=live}}</ref>. На Ламара аказалі ўплыў розныя выканаўцы ў жанры R & B і соўл, у тым ліку [[Марвін Гэй]]<ref name="Ryon12">{{Cite magazine|last=Ryon|first=Sean|date=August 28, 2012|title=Kendrick Lamar Describes His Family Life, Parents' Influence On Music|url=https://hiphopdx.com/news/id.20944/title.kendrick-lamar-describes-his-family-life-parents-influence-on-music|access-date=October 19, 2023|magazine=HipHopDX|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032044/https://hiphopdx.com/news/id.20944/title.kendrick-lamar-describes-his-family-life-parents-influence-on-music|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|The Isley Brothers|3=ru}}, [[Майкл Джэксан]]<ref>{{Cite news|date=January 21, 2014|title=Kendrick Lamar talks dream collaboration with Michael Jackson, Marvin Gaye, Tupac Shakur|url=https://www.cbsnews.com/video/kendrick-lamar-talks-dream-collaboration-with-michael-jackson-marvin-gaye-tupac-shakur/|access-date=October 19, 2023|agency=CBS News|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.cbsnews.com/video/kendrick-lamar-talks-dream-collaboration-with-michael-jackson-marvin-gaye-tupac-shakur/|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Тэдзі Пендэрграс|3=ru}}<ref>{{Cite news|last=Amfo|first=Clara|author-link=Clara Amfo|date=February 23, 2018|title=When Kendrick met Clara: The best bits from the exclusive Radio 1 interview|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5DJrf4tXM5RRPlc00zf84Hs/when-kendrick-met-clara-the-best-bits-from-the-exclusive-radio-1-interview|access-date=October 20, 2023|agency=BBC|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124033544/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5DJrf4tXM5RRPlc00zf84Hs/when-kendrick-met-clara-the-best-bits-from-the-exclusive-radio-1-interview|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Sade|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Аніта Бэйкер|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=https://www.okayplayer.com/video/kendrick-lamar-wants-work-anita-baker-sade.html|title=Kendrick Lamar Wants to Work with Anita Baker and Sade|first=Michael|last=Gonik|website=Okayplayer|date=November 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.okayplayer.com/video/kendrick-lamar-wants-work-anita-baker-sade.html|archive-date=November 24, 2023|access-date=October 20, 2023|url-status=live}}</ref>. Ён выступаў з [[Прынс (спявак)|Прынсам]], які паўплываў на яго вакальны склад<ref>{{Cite web|url=https://www.essence.com/celebrity/kendrick-lamar-style-prince-fashion-line/|title=Kendrick Lamar Talks Thrifting, Prince, and Starting His Own Fashion Line|first=Claire|last=Stern|date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923210327/https://www.essence.com/celebrity/kendrick-lamar-style-prince-fashion-line/|archive-date=September 23, 2023|access-date=October 19, 2023|url-status=live|magazine=Essence}}</ref>, у Пэйслі-парку, каб адсвяткаваць выхад у 2014 годзе альбомаў апошняга ''{{Не перакладзена 3|Plectrumelectrum|3=ru}}'' і ''{{Не перакладзена 3|Art Official Age|3=ru}},'' якія GQ назваў «пяццю хвілінамі бліскучага вар’яцтва»<ref>{{Cite magazine|last=Silverburg|first=Nicole|date=May 5, 2016|title=Let This Video of Prince and Kendrick Lamar Performing Together Blow Your Mind|url=https://www.gq.com/story/prince-kendrick-lamar-paisley-park|access-date=October 20, 2023|magazine=GQ|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032043/https://www.gq.com/story/prince-kendrick-lamar-paisley-park|url-status=live}}</ref>. Кендрык прызнаўся, што знаходзіўся пад уплывам джазавага трубача [[Майлс Дэйвіс|Майлза Дэвіса]] і {{Не перакладзена 3|Parliament-Funkadelic|3=ru}} падчас запісу ''To Pimp a Butterfly<ref>{{Cite magazine|last=Eustice|first=Kyle|date=March 2, 2022|title=Kendrick Lamar Says Crafting 'To Pimp A Butterfly' Was A Lot Of 'Throwing Paint At The Wall'|url=https://hiphopdx.com/news/id.68484/title.kendrick-lamar-says-crafting-to-pimp-a-butterfly-was-a-lot-of-throwing-paint-at-the-wall|access-date=October 3, 2023|magazine=HipHopDX|archive-date=November 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113232305/https://hiphopdx.com/news/id.68484/title.kendrick-lamar-says-crafting-to-pimp-a-butterfly-was-a-lot-of-throwing-paint-at-the-wall|url-status=live}}</ref>''. === Музычны стыль і тэхніка выканання === Характар музычнага стылю Ламара быў апісаны як «анты-яркі, унутраны і складаны». Яго карані сыходзяць у хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа<ref>{{cite magazine|last=Larsen|first=Peter|date=September 13, 2016|url=https://www.ocregister.com/2016/09/13/george-clinton-talks-about-working-with-kendrick-lamar-and-other-young-artists/|title=George Clinton talks about working with Kendrick Lamar and other young artists|magazine=[[PopMatters]]|access-date=July 20, 2021|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720033939/https://www.ocregister.com/2016/09/13/george-clinton-talks-about-working-with-kendrick-lamar-and-other-young-artists/|url-status=live}}</ref> і ўвесь час пераасэнсоўваў сваё гучанне, пераходзячы на іншыя жанры<ref name="Timeline">{{Cite web|language=en-US|url=https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-timeline/|title=How Kendrick Lamar Made Good On His Potential|first=Aaron|last=Williams|website=Uproxx|date=April 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409073011/https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-timeline/|archive-date=April 9, 2022|access-date=October 23, 2023|url-status=dead}}</ref>. Дзякуючы яго ўкладу ў рост аўдыторыі, дзякуючы яго прывабнасці для звычайных слухачоў, музычныя крытыкі звычайна адносяць Ламара да прагрэсіўных рэп-выканаўцам<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://thesource.com/2021/09/30/the-new-era-genre-of-hip-hop-is-progressive-music/|title=The New Era & Genre Of Hip Hop is Progressive Music|first=Shawn|last=Grant|website=The Source|date=September 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110025158/https://thesource.com/2021/09/30/the-new-era-genre-of-hip-hop-is-progressive-music/|archive-date=November 10, 2022|access-date=November 9, 2022|url-status=live}}</ref>. Ён кажа, што яго музыка не мае жанру, тлумачачы гэта ў інтэрв’ю 2012 года: «Вы сапраўды не можаце класіфікаваць маю музыку, гэта чалавечая музыка»<ref>{{cite web|url=http://youheardthatnew.com/2012/09/video-kendrick-lamar-you-really-cant-categorize-my-music-its-human-music/|title=Video: Kendrick Lamar: "You Really Can't Categorize My Music, It's Human Music."|first=Nile|last=Ivey|website=YouHeardThatNew|date=September 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821002757/http://youheardthatnew.com/2012/09/video-kendrick-lamar-you-really-cant-categorize-my-music-its-human-music/|archive-date=August 21, 2017|access-date=October 29, 2014|url-status=dead}}</ref>. ''PopDust'' выказаў меркаванне, што на працягу 2010-х гадоў, дзесяцігоддзі, якое, магчыма, было вызначана хіп-хопам, Ламар пастаянна рассоўваў межы магчымага жанру<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.popdust.com/best-artists-of-the-decade-2641572042.html|title=Artists of the 2010s: Frank Ocean, Bon Iver, Mitski, and Kendrick Lamar - Popdust|first=Eden Arielle|last=Gordon|website=PopDust|date=December 12, 2019|access-date=October 24, 2023}}</ref>. У пачатку сваёй кар’еры Ламар не цікавіўся [[Музычны прадзюсар|музычным прадзюсаваннем]]<ref name="Barker">{{Cite web|language=en-US|url=https://variety.com/2017/music/features/kendrick-lamar-career-damn-to-pimp-a-butterfly-1202619725/|title=How Kendrick Lamar Became the Defining Hip-Hop Artist of His Generation|first=Andrew|last=Barker|website=Variety|date=November 21, 2017|access-date=October 24, 2023}}</ref>. Аднак па меры таго, як ён рабіў упор на напісанне песень і «стварэнне універсальнага матэрыялу», ён станавіўся ўсё больш патрабавальным і прадпрымальным у сваіх кампазіцыях<ref name="Barker2" />. Ён актыўна ўдзельнічае ў кожным аспекце свайго прадзюсарскага працэсу, уключаючы этапы міксавання і мастэрынгу, і вядомы тым, што падоўгу працуе ў студыі гуказапісу<ref>{{Cite magazine|last=Cirisano|first=Tatiana|date=February 8, 2019|title=Meet the Man Competing Against Himself in Multiple Big Four Categories at This Year's Grammys|url=https://www.billboard.com/music/awards/childish-gambino-kendrick-lamar-mastering-engineer-mike-bozzi-interview-grammys-8497072/|access-date=October 24, 2023|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref>. «Вы павінны быць напагатове і ведаць розныя гукі і частоты», — патлумачыў Ламар ''[[Variety]]''<ref name="Barker3" />. «Што прымушае людзей рухацца, якія [[Мелодыя|мелодыі]] запамінаюцца вам, бярыце высокія і нізкія [[Актава|актавы]] і вучыцеся спалучаць іх на пэўнай частаце, як маніпуляваць гукам на сваю карысць»<ref name="Barker4" />. Ламар аддае перавагу працаваць з згуртаванай камандай музыкаў, а не пастаянна шукаць выбітных талентаў<ref name="hiphopdx1">{{cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|first=Steven J.|last=Horowitz|work=HipHopDX|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Ён працуе са сваім даўнім прадзюсарам Sounwave з моманту выхаду аднайменнага EP ў 2009 годзе<ref name="Mixtapes" />. Кендрык Ламар адзначыў сабой кардынальнае змяненне ў творчасці Ламара. У адрозненне ад папярэдніх мікстэйпаў, якія складаліся з фрыстайлаў на CHR і сінглаў urban radio, у EP увайшло меланхалічнае і" журботнае " арыгінальнае выкананне, якое падкрэслівае яго тэксты<ref name="Mixtapes2" />. Строгая джазавая музыка была змешаная з альтэрнатыўнымі стылямі рэпу ў ''Section.80''<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.stereogum.com/2152402/kendrick-lamar-section-80-review/reviews/the-anniversary/|title=Kendrick Lamar 'Section.80' Review: Looking Back 10 Years Later|first=Tom|last=Breihan|work=[[Stereogum]]|date=July 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031143439/http://stereogum.com/2152402/kendrick-lamar-section-80-review/reviews/the-anniversary/|archive-date=October 31, 2022|access-date=April 20, 2023|url-status=live}}</ref>, з інструментальнымі кампазіцыямі, запазычанымі з R&B, бум бэп, псіхадэліі і даўнтэмпа<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick_lamar-section80|title=Kendrick Lamar, ''Section.80''|first=Chris|last=Dart|website=Exclaim!|date=July 19, 2011|access-date=October 27, 2023}}</ref>. ''Good Kid, M.A.A.D City'' адмовіўся ад густаў сучаснага хіп-хопа, даследуючы тонкую, атмасферную бок хіп-хопа Заходняга ўзбярэжжа і [[гангста-рэп]]у<ref name="Caramanica">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|first=Jon|last=Caramanica|work=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref><ref name="Madden">{{cite web|url=https://consequence.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Album Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city|first=Mike|last=Madden|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127034916/http://consequenceofsound.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. ''To Pimp a Butterfly'' — гэта аб’яднанне жанраў, сінанімічных афраамерыканскай музыцы, у першую чаргу [[джаз]]а, [[фанк]]а і соўла<ref name="Anderson">{{cite magazine|last=Anderson|first=Kyle|date=March 26, 2015|title='To Pimp a Butterfly' by Kendrick Lamar: EW review|url=https://www.ew.com/article/2015/03/26/kendrick-lamar-review|url-status=live|magazine=[[Entertainment Weekly]]|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407075907/http://www.ew.com/article/2015/03/26/kendrick-lamar-review|archive-date=April 7, 2015|access-date=April 3, 2015}}</ref><ref name="oral history">{{cite web|url=http://www.grammy.com/news/the-oral-history-of-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly|title=The Oral History Of Kendrick Lamar's To Pimp A Butterfly|author=Hale|first=Andreas|date=February 9, 2016|publisher=The Recording Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211020705/http://www.grammy.com/news/the-oral-history-of-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly|archive-date=February 11, 2016|access-date=February 11, 2016|url-status=live}}</ref>. Ён па-новаму вызначыў джазавы рэп, зрабіўшы акцэнт на імправізацыі і [[Сола (музыка)|сола]], а не на сэмпліраванні<ref>{{Cite news|last=Fusilli|first=Jim|date=October 21, 2015|title=The Metamorphosis of Kendrick Lamar's 'Butterfly'|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://www.wsj.com/articles/the-metamorphosis-of-kendrick-lamars-butterfly-1445463824|access-date=October 27, 2023|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2015/03/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly/|title=Review: Kendrick Lamar Returns With the Great American Hip-Hop Album, 'To Pimp a Butterfly|first=Dan|last=Weiss|website=Spin|date=March 20, 2015|access-date=October 27, 2023}}</ref>. Мінімалістычны аранжыроўкі увасоблены ў песнях ''Damn.'' і ''Mr. Morale & the Big Steppers''<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2017/04/17/524351436/kendrick-lamars-damn-is-introspective-and-unforgiving|title=Kendrick Lamar's 'DAMN.' Is Introspective And Unforgiving|first=Oliver|last=Wang|website=NPR Music|date=April 17, 2017|access-date=October 27, 2023}}</ref><ref>{{cite web|language=en-US|url=https://philadelphiaweekly.com/kendrick-lamar-myth-mirth-and-mr-morale/|title=Kendrick Lamar: Myth, Mirth and Mr. Morale|first=A. D.|last=Amorosi|website=[[Philadelphia Weekly]]|date=August 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908033541/https://philadelphiaweekly.com/kendrick-lamar-myth-mirth-and-mr-morale/|archive-date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022|url-status=live}}</ref>. ''Damn.'' прыцягнула ўвагу звычайных слухачоў дзякуючы свайму твору, напісанаму пад уплывам [[Поп-музыка|поп-музыкі]] і [[R&B]]<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.udiscovermusic.com/stories/kendrick-lamar-damn-album/|title='Damn.': Kendrick Lamar's Pursuit For Higher Learning|first=Alyson|last=Lewis|website=uDiscover Music|date=April 14, 2023|access-date=October 28, 2023}}</ref>, хоць разрозненыя і [[Дысторшн|скажоныя інструменты]] ''Mr. Morale & The Big Steppers'' былі створаны, каб выклікаць у слухачоў пачуццё трывогі і дыскамфорту<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/mr-morale-the-big-steppers-album-review|title=Kendrick Lamar Tears Down the Persona on Revealing Opus Mr. Morale & The Big Steppers|first=Josh|last=Svetz|website=Paste Magazine|date=May 18, 2022|access-date=October 28, 2023}}</ref>. Альбом ''GNX'' быў данінай павагі роднаму Лос-Анджэлесу Ламара і ўвабраў у сябе элементы джы-фанка і рэгіянальных мексіканскіх кампазіцый<ref>{{Cite web|url=https://theithacan.org/58403/life-culture/music/kendrick-lamar-continues-to-flaunt-west-coast-confidence-in-gnx/|title=Kendrick Lamar continues to flaunt West Coast confidence in 'GNX'|first=John|last=Baker|website=The Ithacan|access-date=February 6, 2025}}</ref>. === Напісанне песень === Інтраспектыўнае і спавядальнае напісанне песень Кендрыкам часта заснавана на яго асабістым жыцці. [[The New York Times|The New Yorker]] назваў яго «майстрам апавядання»<ref name="Félix" />, а [[Billboard]] назваў яго лірызм «шэкспіраўскім»<ref>{{cite magazine|last=Alysse|first=Bianca|date=February 5, 2018|title=Kendrick Lamar's 20 Best Songs: Critic's Picks|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-songs-best-hits-list-8097320/|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130115/https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8097320/kendrick-lamar-songs-best-hits-list|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 28, 2018}}</ref>. Pitchfork лічыць Кендрыка «прыязным да радыё, але адкрыта палітычным рэперам». Яго працы часта ўтрымліваюць палітычныя і сацыяльныя каментары, засяроджаныя вакол афраамерыканскага жыцця і культуры, якія даследуюць тэмы расізму<ref name=":23">{{Cite news|last=Kornhaber|first=Spencer|date=February 11, 2015|title=What Kendrick Lamar's "The Blacker the Berry" Really Means|language=en-US|work=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/02/kendrick-lamar-is-not-a-hypocrite/385384/|url-status=live|access-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219203526/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/02/kendrick-lamar-is-not-a-hypocrite/385384/|archive-date=February 19, 2018}}</ref>, пашырэння правоў і магчымасцяў чарнаскурых і сацыяльнай несправядлівасці. Газета [[The Guardian]] параўнала гэта з {{Не перакладзена 3|State of the Union|3=ru}}<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2017/apr/14/kendrick-lamar-damn-review|title=Kendrick Lamar: Damn review – more mellow but just as angry|first=Alexis|last=Petridis|website=The Guardian|date=April 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422012038/https://www.theguardian.com/music/2017/apr/14/kendrick-lamar-damn-review|archive-date=April 22, 2017|access-date=February 8, 2018|url-status=live}}</ref>. Джэйкаб Уіці з American Songwriter адзначае: {{Цытата|Ламар не толькі музыка, аўтар тэкстаў і вядучы, але і драматург, раманіст, аўтар кароткіх апавяданняў. Ён літаратурны ў рамках такога віду мастацтва, як музыка.}} Усе студыйныя альбомы Кендрыка былі класіфікаваны як канцэптуальныя альбомы. ''Section.80'' прысвечаны {{Не перакладзена 3|Пакаленне Y|пакаленню Y|ru|Поколение Y}} і прысвечаны сумежным тэмам, такім як эпідэмія крэка ў 1980-х гадах, талерантнасць да лекаў і прэзідэнцтва [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]<ref>{{Cite news|last=Phillips|first=Yoh|date=March 12, 2015|title=My Pain: Why Kendrick Lamar's 'Section.80' is Better Than 'GKMC'|language=en|work=DJBooth|url=https://djbooth.net/features/kendrick-lamar-section80-better-than-gkmc|access-date=November 1, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Ramirez|first=Erika|date=September 2, 2011|title=Kendrick Lamar Talks 'Section.80,' New Album and Upcoming Videos|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-talks-section80-new-album-and-upcoming-videos-467608/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' — гэта нелінейнае апавяданне, якое апавядае аб суровых падлеткавых перажываннях Кендрыка ў яго родным [[Комптан (Каліфорнія)|Комптоне]]<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|first=Joseph|last=Morpurgo|website=Fact Magazine|date=October 23, 2012|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|title=Kendrick Lamar roams Compton in 'good kid, m.A.A.d city'|first=Mikael|last=Wood|website=Los Angeles Times|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126060511/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|archive-date=November 26, 2012|access-date=November 9, 2022|url-status=dead}}</ref>. Яго кінематаграфічны размах параўноўвалі са [[Сцэнарый|сцэнарамі]], напісанымі кінематаграфістамі [[Марцін Скарсэзэ|Марцінам Скарсэзэ]] і [[Квенцін Таранціна|Квенцінам Таранціна]]. ''[[To Pimp a Butterfly]]'' спалучае ў сабе палітычныя і асабістыя тэмы, такія як расавае няроўнасць, дэпрэсія і інстытуцыянальная дыскрымінацыя і апісваецца жыццё афраамерыканца падчас прэзідэнцтва [[Барак Абама|Барака Абамы]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.salon.com/2015/03/18/to_pimp_a_butterfly_kendrick_lamars_unapologetic_black_american_dream/|title="To Pimp a Butterfly": Kendrick Lamar's unapologetic black American dream|first=Priscilla|last=Ward|website=Salon|date=March 19, 2015|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://daily.jstor.org/butterfly-flow-tupac-kendrick-lamar-and-the-mythic-pantheon-of-new-black-godz/|title=Butterfly Flow: Tupac, Kendrick Lamar, and the Resurrection of New Black Godz|first=Monica|last=Miller|website=JSTOR Daily|date=April 4, 2015|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[DAMN.]]'' даследуе дваістасць чалавечай прыроды і паглыбляецца ў тэмы маралі і духоўнасці<ref>{{Cite web|language=en|url=https://medium.com/modern-music-analysis/is-it-wickedness-is-it-weakness-damn-by-kendrick-lamar-fc918a20707f|title=Is It Wickedness? Is It Weakness? DAMN. By Kendrick Lamar|first=Mark|last=Chinapen|website=Modern Music Analysis|date=October 21, 2021|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.highsnobiety.com/p/kendrick-lamar-damn-review/|title=Kendrick Lamar's 'DAMN.' Reflects the Duality of Human Nature|first=Jacob|last=Davey|website=Highsnobiety|date=April 18, 2017|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'' падрабязна апісвае тэрапеўтычны вопыт Кендрыка і даследуе асабістыя тэмы, такія як дзяцінства і траўмы пакаленняў, адказнасць і пакланенне знакамітасцям<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.theringer.com/2022/5/16/23074781/kendrick-lamar-mr-morale-big-steppers-review|title=Kendrick Lamar's 'Mr. Morale & the Big Steppers' Is As Messy and Complicated As the Man Who Made It|first=Charles|last=Holmes|website=The Ringer|date=May 16, 2022|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.complex.com/music/kendrick-lamar-mr-morale-theme-breakdown/|title=10 Big Themes on Kendrick Lamar's 'Mr. Morale & The Big Steppers'|website=Complex|date=May 13, 2022|access-date=November 10, 2022|last1=Gee|first1=Andre|last2=Skelton|first2=Eric|last3=Rose|first3=Jordan|last4=McKinney|first4=Jessica}}</ref>. == Дыскаграфія == ; Студыйныя альбомы * ''[[Section.80]]'' (2011) * ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' (2012) * ''[[To Pimp a Butterfly]]'' (2015) * ''[[DAMN.]]'' (2017) * ''Mr. Morale & the Big Steppers'' (2022) * ''GNX'' (2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт}} * {{Allmusic new|artist|mn0002709646}} * {{IMDb name|5302509}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ламар Кендрык}} [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] s2eunh20qztpwy3rqzuojm7qg3bgg1k 0 783211 5127065 5004023 2026-04-16T06:17:45Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Ігракі алімпійскай зборнай Іспанскія па футболе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127065 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Франсі́ска Рама́н Аларко́н Суа́рэс''' ({{lang-es|Francisco Román Alarcón Suárez}}, {{IPA-es|fɾanˈθisko roˈman alaɾˈkon ˈswaɾeθ}}), больш вядомы як '''Іска''' ({{lang-es|Isco}}, {{IPA-es|ˈisko|}}; нар. [[21 красавіка]] [[1992]], [[Бенальмадэна]], [[Іспанія]]) — [[Іспанія|іспанскі]] футбаліст, атакуючы паўабаронца клуба «[[Рэал Бетыс Севілья|Бетыс]]» і [[Зборная Іспаніі па футболе|нацыянальнай зборнай Іспаніі]]. Пасля таго як ігрок атрымаў сталае месца ў асноўным складзе свайго былога клуба «[[ФК Малага|Малага]]», ён пачаў лічыцца адным з найлепшых маладых атакавалых паўабаронцаў у [[Еўропа|Еўропе]]<ref>[http://bleacherreport.com/articles/1585120-20-most-improved-players-in-2012-13/page/5 «Isco: Most Improved Players»]. Bleacher Report</ref>. Доўгі час правёў у складзе мадрыдскага «[[Рэал Мадрыд|Рэала]]». == Кар’ера == === «Валенсія» === Не зважаючы на тое, што нарадзіўся Іска каля [[Малага|Малагі]], ён скончыў моладзевую акадэмію клуба «[[ФК Валенсія|Валенсія]]», у складзе якой дэбютаваў 11 лістапада 2010 года ў гульні на [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубак Іспаніі]] супраць клуба «[[ФК Легроньес|Легроньес]]», забіўшы два галы ў канчатковай перамозе з лікам 4:1<ref>[https://web.archive.org/web/20121024090832/http://soccernet.espn.go.com/match/_/id/309637?cc=5739 Valencia 4–1 Logrones CF]. ESPN Soccernet</ref>. Першы матч у [[Ла Ліга|Ла Лізе]] правёў 10 лістапада 2010 года, згуляўшы 20 хвілін у пераможным матчы супраць «[[ФК Хетафэ|Хетафэ]]», пасля таго як замяніў [[Арыц Адурыс|Арыца Адурыса]]<ref>[https://web.archive.org/web/20121024090842/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/302022?cc=5739 Valencia get back to winning ways]. ESPN Soccernet</ref>. === «Малага» === У сярэдзіне ліпеня 2011 года Іска падпісаў пяцігадовы кантракт з «[[ФК Малага|Малагай]]», якому абыйшоўся ў 6 млн еўра<ref>[http://www.marca.com/2011/07/11/futbol/equipos/valencia/1310394247.html Isco firma cinco temporadas por el Málaga]. Marca</ref>. Свой першы гол у новым клубе забіў 21 лістапада 2011 года ў пераможным матчы супраць «[[Расінг Сантандэр|Расінгу]]»<ref>[http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323917?cc=5739 Malaga up to fifth] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120715081349/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323917?cc=5739 |date=15 ліпеня 2012 }}. ESPN Soccernet</ref>. На наступным тыдні ігрок таксама адзначыўся ўзяццем брамы саперніка, тым самым прынёс свайму клуба перамогу з лікам 2:1 над «[[ФК Вільярэаль|Вільярэалам]]». Іска скончыў свой першы сезон у «Малазе», правёўшы 32 гульні і забіўшы пяць галоў, што дапамагло клуба атрымаць права на ўдзел у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў УЕФА]] ўпершыню ў сваёй гісторыі. 18 верасня 2012 года ў першай гульні «Малагі» ў групавым этапе Лігі чэмпіёнаў Іска двойчы забіў у хатнім матчы супраць расійскага «[[Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніта]]», дзе іспанцы былі мацней з лікам 3:0, а таксама быў абраны іграком матчу<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/matches/round=2000347/match=2009500/postmatch/report/index.html Magical Málaga make it a debut to remember]. UEFA.com</ref>. У снежні 2012 года Іска атрымаў тытул [[Golden Boy (узнагарода)|Golden Boy]], апярэдзіўшы ў галасаванні [[Стэфан эль-Шаараві|Стэфана эль-Шаараві]] і [[Цібо Куртуа]]<ref>[http://www.malagacf.com/es/noticia/isco-ganador-prestigioso-golden-boy-2012/69372 «Isco, ganador del prestigioso Golden Boy»]. Málaga CF</ref>. === «Рэал» === 17 чэрвеня 2013 года Іска пацвердзіў, што ён атрымаў прапанову ад мадрыдскага «[[Рэал Мадрыд|Рэала]]» і ад былога трэнера «[[ФК Малага|Малагі]]» [[Мануэль Пелегрыні|Мануэля Пелегрыні]], які працаваў на той момант у «Манчэстэр Сіці», але заявіў, што канчатковае рашэнне ён зробіць толькі пасля фіналу моладзевага чэмпіянату Еўропы<ref>[http://www.goal.com/en-us/news/69/transfer-zone/2013/06/17/4054769/isco-reveals-city-and-madrid-offers Isco reveals City and Madrid offers]. Goal.com</ref>. 26 чэрвеня, былы прэзідэнт «Рэалу» [[Фларэнціна Перэс]] пацвердзіў, што паміж іграком і клубам было дасягнута пагадненне і Франсіска далучыцца да мадрыдцаў пасля медыцынскага агляду<ref>[http://www1.skysports.com/football/news/11679/8794449/Transfer-News-Real-Madrid-say-they-have-won-battle-to-sign-Isco Transfer news: Real Madrid say they have won battle to sign Isco]. Sky Sports.</ref>. На наступны дзень паўабаронца падпісаў пяцігадовы кантракт, а «Рэал» выдаткаваў 30 млн еўра за трансфер іграка, тым самым стаўшы першым падпісаннем новапрызначанага трэнера [[Карла Анчэлоці]]<ref>[http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/es/Actualidad_Primer_Equipo/1330153472469/noticia/Noticia/Isco,_nuevo_jugador_del_Real_Madrid.htm Isco, nuevo jugador del Real Madrid]. FC Real Madrid</ref>. У сваім дэбютным матчы 18 жніўня 2013 года Іска забіў пераможны гол на 85-й хвіліне, зрабіўшы лік 2:1 на карысць мадрыдцаў у хатняй гульні супраць «[[Рэал Бетыс Севілья|Бетыса]]». == Міжнародная кар’ера == 6 лютага 2013 года ў таварыскім матчы супраць [[зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвай]] Іска дэбютаваў у складзе [[зборная Іспаніі па футболе|зборную Іспаніі]], у другім тайме паядынку замяніўшы [[Андрэс Іньеста|Андрэса Іньесту]]. == Дасягненні == '''«Рэал»''': * [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]]: 2017, 2020, 2022 * Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2014 * Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2017, 2020, 2022 * Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2014, 2016, 2017, 2018, 2022 * Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2014, 2017, 2018 * Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2014, 2016, 2017, 2018 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120917124935/http://www.malagacf.com/en/malaga/squad/isco/1/440 Профіль на афіцыйным сайце ФК «Малага»] * [http://www.bdfutbol.com/en/j/j300520.html Профіль] на BDFutbol * [http://www.futbolme.com/com/jugadores.asp?id_jugador=25335 Профіль] на Futbolme * [http://www.transfermarkt.co.uk/en/isco/profil/spieler_85288.html Профіль] на сайце transfermarkt.co.uk {{Склад зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянаце свету 2018}} {{DEFAULTSORT:Іска}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:футбалісты Іспаніі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Малага]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Мадрыд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Бетыс]] qehnoucl1o4y7czr07lt13fzvrtq4kv 0 787397 5127172 4988451 2026-04-16T09:44:48Z Slavazai1973 60865 /* Гл. таксама */ 5127172 wikitext text/x-wiki У сезоне 2024/2025 жаночы баскетбольны клуб «[[Вікторыя Гродна|Вікторыя]]» з [[Гродна]] прымаў удзел у наступных турнірах: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]] ('''8 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Віктараўна Грыгуць|Дар’я Грыгуць]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Вітальеўна Гуліда|Ксенія Гуліда]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Сяргееўна Жукевіч|Ульяна Жукевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Уладзіміраўна Калеснік|Ксенія Калеснік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Аляксандраўна Каляда|Аляксандра Каляда]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксандраўна Касцючык|Марыя Касцючык]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вераніка Аляксандраўна Краўчук|Вераніка Краўчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валерыя Яўгенаўна Ляхавец|Валерыя Ляхавец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Дзмітрыеўна Новік|Марыя Новік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Аляксандраўна Палей|Ульяна Палей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Варвара Васільеўна Плескачэўская|Варвара Плескачэўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валерыя Аляксандраўна Радзівон|Валерыя Радзівон]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Андрэеўна Скрабко|Уладзіслава Скрабко]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксееўна Таран|Марыя Таран]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіліса Уладзіміраўна Ткачэнка|Васіліса Ткачэнка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Мікалаеўна Трусь|Дар’я Трусь]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кіра Паўлаўна Штарнова|Кіра Штарнова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Мікалаеўна Шульга|Аляксандра Шульга]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Соф’я Ігараўна Шышкіна|Соф’я Шышкіна]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Ярашэвіч|Дар’я Ярашэвіч]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Веславаўна Скрабко|Алена Скрабко]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Уладзіміраўна Васілеўка|Наталля Васілеўка]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2023/2024 «Вікторыі» Гродна]] * [[Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая]] == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Victoria-Grodno/8975?Page=1&Year=2024-2025 Профіль на сайце eurobasket.com] [[Катэгорыя:Сезоны «Вікторыі» Гродна|2024/2025]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2024/2025|Вікторыя Гродна]] [[Катэгорыя:2024 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2025 год у Гродне]] m3f1c0kr2d22m3wkn0x9ij6q9kt3wj9 14 787909 5127183 4995514 2026-04-16T10:02:03Z Slavazai1973 60865 5127183 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі паводле гадоў|2024/2025]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе|клубы]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе|клубы]] 27twl1s46zqrxp3lds8dzt8r1lobeg7 10 792558 5127169 5121376 2026-04-16T09:36:22Z DzBar 156353 5127169 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца музычнага выканаўцы |імя = Канье Уэст |bodyclass = hlist hlist-items-nowrap |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |загаловак = [[Канье Уэст]] |фон = solo_singer |уверсе = * [[Дыскаграфія Канье Уэста|Дыскаграфія]] * [[Спис узнагарод і намінацый Канье Уэста|Узнагароды і намінацыі]] |загаловак1 = Альбомы |спіс1 = <i> * [[The College Dropout]] * [[Late Registration]] * [[Graduation (альбом)|Graduation]] * [[808s & Heartbreak]] * [[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]] * [[Yeezus]] * [[The Life of Pablo]] * [[Ye]] * [[Jesus Is King]] * [[Donda]] * [[Donda 2]] * [[Bully (альбом)|Bully]] </i> |загаловак2 = Сумесныя альбомы |спіс2 = <i> * [[Watch the Throne]] (разам з Jay-Z) * [[Kids See Ghosts]] (разам з Kid Cudi) * [[Vultures 1]] (разам з Ty Dolla Sign) * [[Vultures 2]] (разам з Ty Dolla Sign) * [[Never Stop]] (міні-альбом, разам з King Combs) * [[Cruel Summer]] |загаловак3 = Мода |спіс3 = * {{iw|Nike Air Yeezy}} * {{iw|Adidas Yeezy}} * {{iw|Yeezy Gap}} * [[Yeezy]] |загаловак4 = Сям'я |спіс4 = * {{iw|Донда Уэст}} (маці) * [[Кім Кардаш'ян]] (былая жонка) * [[Б'янка Цэнзоры]] (жонка) * {{iw|Дэва Харыс}} (брат) |загаловак5 = Звязаныя артыкулы |спіс5 = * [[GOOD Music]] * [[Kids See Ghosts]] * [[Sunday Service Choir]] }}<noinclude>[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Музыканты|Канье Уэст]]</noinclude> <includeonly>[[Катэгорыя:Канье Уэст]]</includeonly> rogu9vfp4s7oiv6wksmrjysmswl14dl 3 793604 5126862 5045663 2026-04-15T15:13:37Z Plaga med 116903 /* Парады па перакладзе артыкулаў */ новы падраздзел 5126862 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:56, 15 кастрычніка 2025 (+03) == Парады па перакладзе артыкулаў == Вітаю! Вычытаў ваш пераклад артыкула [[музычны жанр]]. Праглядзіце, калі ласка. Будзьце асцярожнымі з афіцыйным інструментам перакладаў, часам ад яго больш праблем, чым карысці, таму ён шмат дзе адключаны. Сачыце за шаблонамі, крыніцамі і зноскамі. Крыніцы перакладаць на беларускую не варта, галоўнае аформіць адэкватна і можна дадаткова даваць параметр мовы публікацыі ў шаблоне. Таксама на старонцы размоў дадавайце па маім прыкладзе {{tl|пераклад}}, каб лепш сігналізаваць, адкуль перакладзены артыкул і з якой канкрэтнай версіі. Гэта не абавязкова, але так рабіць больш правільна, дый так лепш шануецца праца ўдзельнікаў з іншай вікі, згадваецца іхні ўнёсак. Таксама ў праглядзе зыходнага тэксту вы можаце запускаць [[Вікіпедыя:Гаджэты/Вікіфікатар|вікіфікатар]] для аўтаматычнага выпраўлення дробных момантаў у афармленні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:13, 15 красавіка 2026 (+03) rgo4ts1eamckinc4c1lbw5jzyyn9vnf 5127068 5126862 2026-04-16T07:01:49Z Vlad Shmeklia 158547 /* Парады па перакладзе артыкулаў */ абнаўленне звестак 5127068 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:56, 15 кастрычніка 2025 (+03) == Парады па перакладзе артыкулаў == Вітаю! Вычытаў ваш пераклад артыкула [[музычны жанр]]. Праглядзіце, калі ласка. Будзьце асцярожнымі з афіцыйным інструментам перакладаў, часам ад яго больш праблем, чым карысці, таму ён шмат дзе адключаны. Сачыце за шаблонамі, крыніцамі і зноскамі. Крыніцы перакладаць на беларускую не варта, галоўнае аформіць адэкватна і можна дадаткова даваць параметр мовы публікацыі ў шаблоне. Таксама на старонцы размоў дадавайце па маім прыкладзе {{tl|пераклад}}, каб лепш сігналізаваць, адкуль перакладзены артыкул і з якой канкрэтнай версіі. Гэта не абавязкова, але так рабіць больш правільна, дый так лепш шануецца праца ўдзельнікаў з іншай вікі, згадваецца іхні ўнёсак. Таксама ў праглядзе зыходнага тэксту вы можаце запускаць [[Вікіпедыя:Гаджэты/Вікіфікатар|вікіфікатар]] для аўтаматычнага выпраўлення дробных момантаў у афармленні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:13, 15 красавіка 2026 (+03) * Дзякую, у далейшым паспрабую ставіць гэты шаблон. Пры перакладзе, я стараюся чытаць, але часам магу прапусціць памылкі, дзякуй што заўважылі і падправілі. [[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) kj4a0a94e4hvu8dj4he3k0nzgqwm7vd 3 794097 5126856 5124132 2026-04-15T14:44:01Z Plaga med 116903 /* Пераклады з дапамогай нейрасетак */ новы падраздзел 5126856 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:05, 26 кастрычніка 2025 (+03) == Афармленне літаратуры == Калі лупіце артыкулы нейрасеткай, то навучыце яе хоць бы правільна афармляць крыніцы з дапамогай шаблонаў Кніга, Артыкул, Cite web [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 24 сакавіка 2026 (+03) :я не карыстаюся нейрасеткамі. [[Удзельнік:Voūk12|Voūk12]] ([[Размовы з удзельнікам:Voūk12|размовы]]) 16:35, 29 сакавіка 2026 (+03) == Швадрон vs. Эскадрон == Вітаю. У беларускай мове няма ніякіх швадронаў. Ёсць толькі Эскадрон. Напрыклад, [[https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%90%D0%9F_%C2%AB%D0%94%D1%80%D1%83%D1%8F%C2%BB|Эскадрон КАП «Друя»]] [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 14:38, 8 красавіка 2026 (+03) :ок. праўце. [[Удзельнік:Voūk12|Voūk12]] ([[Размовы з удзельнікам:Voūk12|размовы]]) 12:12, 10 красавіка 2026 (+03) ::наступны раз улічу. Дзякуй за заўвагу. [[Удзельнік:Voūk12|Voūk12]] ([[Размовы з удзельнікам:Voūk12|размовы]]) 12:13, 10 красавіка 2026 (+03) == Пераклады з дапамогай нейрасетак == Добры дзень! Выношу вам папярэджанне ў сувязі з вашымі вельмі сырымі аўтаматызаванымі перакладамі ці напісанамі з дапамогай нейрасетак артыкуламі. Гэта абцяжарвае нашу супольнасць і каштоўнасць такога ўнёску нулявая. Усё мусіць правярацца, вычытвацца, правільна афармляцца. У вас усё вельмі дрэнна, асабліва з крыніцамі і адсутнасцю зносак. Такія праўкі прасцей цалкам усе адкаціць, а новыя артыкулы выдаліць. Калі ласка, не пераўтварайце Вікіпедыю ў чарнавік недаробленых згенераваных тэкстаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:44, 15 красавіка 2026 (+03) tou81as925vij4ovfx8666wpoplrrrt 0 796956 5127122 5116860 2026-04-16T08:59:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127122 wikitext text/x-wiki '''Войт новагародскі''' — кіраўнік органа гарадскога самакіравання (лавы) у [[Навагрудак|Новагародку]], галоўная службовая асоба ў горадзе пасля надання яму [[Магдэбургскае права|Магдэбургскага права]]. == Гісторыя пасады == У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] [[войт]] быў асобай, якая ўзначальвала магістрат і мясцовае кіраўніцтва. У гарадах, якія атрымалі магдэбургскае права, войт выконваў функцыі вышэйшай адміністрацыйнай улады і старшынстваваў у войтаўскім (лаўніцкім) судзе. Войта звычайна прызначаў вялікі князь з ліку заможных шляхціцаў, хоць у некаторых гарадах гэтая пасада магла быць выбарнай. Новагародак атрымаў Магдэбургскае права {{Падказка|прывілеем|Прывілей — заканадаўчы акт, якім манархі даравалі пэўныя правы}} караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] [[26 ліпеня]] [[1511]] года, якое замяніла выкарыстоўваныя да таго «літоўскае і рускае права». Аднак, верагодна, існаваў больш ранні прывілей на нямецкае права з сярэдзіны XV стагоддзя, паколькі ўжо ў той час у крыніцах згадваюцца гарадскія войты{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. === Забеспячэнне === Акрамя судовых пошлін і долі ад гандлёвых збораў, войт меў зямельныя наданні. [[8 сакавіка]] [[1645]] года пасада войта новагародскага была афіцыйна дадаткова забяспечана. Згодна з запісам у [[Метрыка Вялікага Княства Літоўскага|Метрыцы Вялікага Княства Літоўскага]], у валоданне войта перадаваліся: * Тры [[валока|валокі]] зямлі ва ўрочышчах Кубара (''Kubara'') і Галкоўка (''Hałkówka''), а таксама на вуліцы Віленскай; * [[Карчма]] на Рынку, вызваленая ад усіх прыватных гарадскіх павіннасцей; * «Локаць» або ятка (мясная крама) на Новагародскім рынку разам з падатакамі, якія з яе паступалі; * Дом Карманоўскіх; * Агарод і сажалка; * Пляцы, нядаўна інкарпараваныя да войтаўства: ** на вуліцах Дубатоўскай і Рафалоўскай (званыя Арцімоўскі і Аніскоўскі); ** на вуліцы Беліцкай; ** усе пустыя пляцы Ячнікоўскія; ** два пустыя пляцы на вуліцы Гуменскай, якія некалі трымаў Сложка; ** пляц Східзінскі на вуліцы Віленскай. * Пусты [[засценак]] паміж гарадскімі грунтамі, названы Морхаў (''Morchów''), памерам у 15 валок<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=114|аркуш=475 адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref>. == Спіс войтаў новагародскіх == Спіс складзены на падставе працы «Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. Tom VI» (2024){{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224—226}}. {| class="wikitable" ! Імя па-беларуску !! Імя па-польску !! Пачатак паўнамоцтваў !! Канец паўнамоцтваў !! Заўвагі |- | [[Макар Кудрыч]] || Makar Kudrycz || colspan="2" style="text-align:center;"| ''згадваецца 6 ліпеня 1470? і 27 чэрвеня 1481''<ref>6 ліпеня 1470?: Акты, издаваемые Виленскою археографическою комиссиею, t. XI, s. 6–7; 27 чэрвеня 1481: {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Нацыянальны архіў у Кракаве|фонд=Збор пергаментаў (Zespół pergaminów)|справа=896}}</ref> || У крыніцы дата 6 ліпеня 6941 года ({{Падказка|індыкцыя|Індыкцыя — нумар года ў 15-гадовым цыкле візантыйскага каляндара}} 3) пад пытаннем аднесена да 1470 года{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. |- | [[Свірыд (войт новагародскі)|Свірыд]]|| Swiryd || colspan="2" style="text-align:center;"| ''згадваецца 19 лістапада 1499''<ref>Lietuvos Metrika. Knyga nr 6 (1494–1506), wyd. A. Baliulis, Vilnius 2007, nr 365, s. 233.</ref> || Згадваецца ў лісце ад 19 лістапада (індыкцыя 3), што адпавядае 1499 году{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. |- | [[Багдан Азарыч]] || Bohdan Azarycz (Ozarycz) || 29 ліпеня 1511<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Варшаўскі архіў Радзівілаў|вопіс=XXIII|справа=47, plik 11|аркуш=68}}</ref> || ''пасля 3 чэрвеня 1541''<ref>Lietuvos Metrika. Knyga nr 27 (1541–1542), wyd. I. Valikonytė, T. Čelkis, L. Steponavičiene, Vilnius 2016, nr 12, 43.</ref> || Мяшчанін новагародскі. {{Падказка|Намінацыя|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} захавалася ў копіі{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. |- | [[Іван Харытановіч]] || Iwan Charitonowicz || ''да 13 лютага 1542''<ref>Lietuvos Metrika. Knyga nr 22 (1547), wyd. A. Blanutsa, D. Vashchuk, D. Antanavičius, Vilnius 2010, nr 5.12., s. 25; {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=Цэнтральны дзяржаўны гістарычны архіў Украіны ў Кіеве|фонд=25|вопіс=1|справа=269|аркуш=290-адв.}}</ref> || ''да 23 сакавіка 1547''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=31|аркуш=53 адв.–54|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || [[Гаспадарскі дваранін]]. {{Падказка|Рэзігнацыя|Рэзігнацыя — добраахвотная адстаўка, адмова ад пасады}} перад 23 сакавіка 1547 года{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. |- | [[Мікалай Паўловіч]] || Mikołaj Pawłowicz || 23 ліпеня 1547<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=31|аркуш=53 адв.–54|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || || Атрымаў {{Падказка|намінацыю|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} пасля адстаўкі Івана Харытановіча{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=224}}. |- | [[Мацей Драздоўскі]] || Maciej Drozdowski || 13 сакавіка 1562<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=258|аркуш=35 адв.–36 адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''1594''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=76|аркуш=465|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || Слуга ваяводы [[Павел Іванавіч Сапега|Паўла Сапегі]]. [[Кальвінізм|Кальвініст]]. 12 сакавіка 1593 года атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода, дазвол}} на перадачу войтаўства ўнуку Войцеху Драздоўскаму, аднак той памёр<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=80|аркуш=244-адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref>. {{Падказка|Рэзігнацыя|Рэзігнацыя — добраахвотная адстаўка}} каля 1594{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Мікалай Бральніцкі]] || Mikołaj Brolnicki || 20 жніўня 1594<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=76|аркуш=465|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''пасля 4 снежня 1620''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=93|аркуш=357-адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || Слуга канцылярскі. Пацвярджэнне прывілея 20 лютага 1597 года<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=83|аркуш=169 адв.–170 адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref>. 4 снежня 1620 года атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода}} на {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў на пасаду іншай асобе}} сыну Станіславу{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Станіслаў Ежы Бральніцкі]] || Stanisław Jerzy Brolnicki || ''да 4 верасня 1630''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Варшаўскі архіў Радзівілаў|вопіс=II|справа=1029|аркуш=5}}</ref> || ''да 3 лютага 1645''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=114|аркуш=759–760|загаловак=Метрыка ВКЛ (намінацыя наступніка)}}</ref> || Сакратар Яго Каралеўскай Міласці. 8 сакавіка 1644 года атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода}} на {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}}, але памёр да яе рэалізацыі{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Аляксандр Клюкоўскі]] || Aleksander Klukowski || 3 лютага 1645<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=114|аркуш=759–760|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''ліпень 1645''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=119|аркуш=364-адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || Атрымаў {{Падказка|намінацыю|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} пасля смерці С. Бральніцкага. У ліпені 1645 года здзейсніў {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў на пасаду}} Базылю Яхімовічу{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Базыль Яхімовіч]] || Bazyli Jachimowicz || 2 жніўня 1645<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=584|аркуш=54 адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''пасля 18 снежня 1646''<ref>Rimša E., Pieczęcie miast Wielkiego Księstwa Litewskiego, Warszawa 2007, s. 746.</ref> || Пісар гарадскі. Дата 2 жніўня 1645 — {{Падказка|канфірмацыя|Канфірмацыя — зацвярджэнне манархам}} {{Падказка|цэсіі|Цэсія — перадача правоў}}{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Філон Аляксандр Юдыцкі]] || Filon Aleksander Judycki || ''да 8 ліпеня 1647''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=119|аркуш=884 адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || 1652<ref>Boniecki A., Herbarz polski, t. XI, Warszawa 1907, s. 99.</ref> || [[Войскі браслаўскі]]. 15 снежня 1651 года атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода}} на {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}}, якая не была рэалізавана{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. Памёр на пасадзе. |- | [[Анджэй Казімір Млоцкі]] || Andrzej Kazimierz Młocki || 26 кастрычніка 1652<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=128|аркуш=129-адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''да красавіка 1655''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]]|фонд=1730|вопіс=1|справа=3|аркуш=990-адв.}}</ref> || [[Дваранін ЯКМ]]. {{Падказка|Рэзігнацыя|Рэзігнацыя — добраахвотная адстаўка}} перад ці 23 красавіка 1655 года{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Ян Міхал Харленскі]] || Jan Michał z Charlęża Charlęski (Charliński) || 23 красавіка 1655<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]]|фонд=1730|вопіс=1|справа=3|аркуш=990-адв.}}</ref> || ''пасля 15 верасня 1676''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Дзяржаўны гістарычны архіў Літвы]]|фонд=SA|справа=4691|аркуш=497}}</ref> || Пацвярджэнне {{Падказка|намінацыі|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} 15 кастрычніка 1669 года<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі]]|фонд=1730|вопіс=1|справа=3|аркуш=990-адв.}}</ref>. <br/> Жонка: 1) Зузана [[Валовічы|Валовіч]] (пам. да 25 ліпеня 1662), удава Самуэля Трызны{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Ян Міхал Уняхоўскі]] || Jan Michał Uniechowski || ''да 11 красавіка 1684''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Варшаўскі архіў Радзівілаў|вопіс=II|справа=1710|аркуш=20}}</ref> || ''каля 1700—1702''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Архіў Тызенгаўзаў|справа=C–24|аркуш=456}}; {{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=1603|вопіс=4|справа=3436|аркуш=48}}</ref> || 3 жніўня 1699 года атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода}} на {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}} Дамініку Уняхоўскаму<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=153|аркуш=17–18|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref>. Дата смерці спрэчная (1700, 1701 ці 1702). <br/> Жонка: Барбара [[Дабашынскія|Дабашынская]] (пам. 1701). <br/> Дачка: Ганна (муж — [[Казімір Юдыцкі]], [[харунжы рэчыцкі]]){{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Марцыян Казімір Вольскі]] || Marcjan Kazimierz Wolski || ''да 29 кастрычніка 1700''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Варшаўскі архіў Радзівілаў|вопіс=II|справа=1891|аркуш=20}}</ref> || ''да 19 красавіка 1703''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=150|аркуш=334|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || [[Скарбнік мсціслаўскі]]. Тэстамент ад 8 сакавіка 1703 года {{Падказка|актыкаваны|Актыкацыя — унясенне копіі дакумента ў судовыя (актавыя) кнігі}} 31 сакавіка таго ж года{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Мікалай Ян Гардына]] || Mikołaj Jan Hordyna || 19 красавіка 1703<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=150|аркуш=334|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || 3 чэрвеня 1703<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=148|аркуш=1070–1072|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || [[Гараднічы мазырскі]]. Запіс аб {{Падказка|намінацыі|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} выкрэслены, але зафіксавана {{Падказка|цэсія|Цэсія — перадача правоў}} на карысць Гарабурды{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Стэфан Міхал Гарабурда]] || Stefan Michał Haraburda || 19 красавіка 1703<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=150|аркуш=340–341|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || ''да 22 кастрычніка 1724''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=161|аркуш=211|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || [[Падстолі полацкі]]. Прозвішча ў намінацыі ўпісана паверх іншага<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=150|аркуш=340–341|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref>. Спрабаваў перадаць урад пляменніку Станіславу Гарабурдзе (1722). Канчаткова перадаў пасаду праз {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}} Аляксандру Корсаку{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | ''[[Станіслаў Тамаш Вайніловіч]]'' || Stanisław [Tomasz?] Woyniłłowicz || 8 лютага 1720<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=157|аркуш=140-адв.|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || colspan="1" style="text-align:center;"| ''скасавана'' || [[Скарбнік новагародскі|Скарбнік]]. Атрымаў {{Падказка|намінацыю|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} з-за памылковага меркавання аб адстаўцы Стэфана Гарабурды, не ўтрымаўся на пасадзе{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | ''[[Пётр Юзаф Совіч-Корсак]]'' || Piotr Józef Sowicz Korsak || 20 ліпеня 1720<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=160|аркуш=370–371|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || colspan="1" style="text-align:center;"| ''скасавана'' || [[Харунжы новагародскі|Харунжы]]. Не ўтрымаўся на пасадзе, бо Гарабурда працягваў выконваць абавязкі{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | ''[[Караль Келчэўскі]]'' || Karol Kiełczewski || 23 ліпеня 1720<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=157|аркуш=153 адв.–154|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || colspan="1" style="text-align:center;"| ''скасавана'' || [[Падстолі рэчыцкі]]. Атрымаў {{Падказка|дэкларацыю|Дэкларацыя — афіцыйная заява або дакумент}} на ўтрыманне пры войтаўстве, але не ўтрымаўся{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=225}}. |- | [[Аляксандр Пётр Совіч-Корсак]] || Aleksander Piotr Sowicz Korsak || ''1724''<ref>Boniecki A., Herbarz polski, t. XI, Warszawa 1907, s. 169.</ref> || ''да 30 лістапада 1735''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=169|аркуш=128–129|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || [[Падстолі новагародскі|Падстолі]] і [[Пісар гродскі новагародскі|пісар гродскі]]. Атрымаў пасаду па {{Падказка|цэсіі|Цэсія — перадача правоў}} ад Стэфана Міхала Гарабурды. Здзейсніў {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}} Станіславу Лопату-Быкоўскаму{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=226}}. |- | [[Станіслаў Міхал Быкоўскі-Лопат]] || Stanisław Michał Bykowski Łopott || ''1735''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=169|аркуш=128–129|загаловак=Метрыка ВКЛ (кансэнс на цэсію)}}</ref> || 15 снежня 1768<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Варшаўскі архіў Радзівілаў|вопіс=V|справа=12340|аркуш=2}}</ref> || Экс-[[пісар гродскі смаленскі]]. Атрымаў {{Падказка|кансэнс|Кансэнс — каралеўская згода}} на {{Падказка|цэсію|Цэсія — перадача правоў}} у 1735, згадваецца ў 1738. Памёр на пасадзе. <br/> Жонкі: <br/> 1) Магдалена [[Стрыбылі|Стрыбыль]] (пам. 31 снежня 1760); <br/> 2) Францішка [[Дэдэркі|Дэдэрка]] (пам. пасля 19 снежня 1768), [[скарбнік аршанскі|скабнікаўна аршанская]]{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=226}}. |- | [[Яўхім Літавор Храптовіч]] || Joachim Littawor Chreptowicz || 24 снежня 1768<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў]]|фонд=389|справа=189|аркуш=224–225|загаловак=Метрыка ВКЛ}}</ref> || || [[Сакратар вялікі літоўскі|Сакратар вялікі Вялікага Княства Літоўскага]]. Атрымаў {{Падказка|намінацыю|Намінацыя — прызначэнне на пасаду}} пасля смерці Станіслава Лопата{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=226}}. |- | [[Альбрыхт Заборскі]] || Albrycht Zaborski || colspan="2" style="text-align:center;"| ''згадваецца 24 красавіка 1792''<ref>{{Архіўныя крыніцы|назва архіва=[[Галоўны архіў старажытных актаў]]|фонд=Так званая Метрыка Літоўская (Tak zwana Metryka Litewska)|справа=VII 174|аркуш=791 {850}}}</ref> || Згадваецца ў так званай [[Літоўская Метрыка|Метрыцы Літоўскай]]{{sfn|Urzędnicy WKL|2024|s=226}}. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego|6|Wójt nowogródzki|224—226|ref=Urzędnicy WKL|год=2024}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] 86afxu0vonsi6lnhx37ouq1htycs1u7 0 796968 5127069 5111903 2026-04-16T07:06:12Z DzBar 156353 афармленне 5127069 wikitext text/x-wiki  {{Картка:Праграма}}'''Twine''' — гэта бясплатны інструмент з адкрытым зыходным кодам, створаны Крысам Клімасам для стварэння інтэрактыўнай мастацкай літаратуры і гіпертэкставай мастацкай літаратуры ў выглядзе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Ён даступны на [[macOS]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Linux]].<ref name="twine">{{Cite web|url=https://twinery.org|title=Twinery: Twine Homepage|access-date=23 February 2025}}</ref> == Праграмнае забеспячэнне == Twine падкрэслівае візуальную структуру гіпертэксту і не патрабуе ведання [[Мова праграмавання|мовы праграмавання]], як многія іншыя інструменты для распрацоўкі гульняў.<ref name="GameSpot13">{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/|title=Power to the People: The Text Adventures of Twine|author=Petit|first=Carolyn|date=12 January 2013|publisher=[[GameSpot]] UK|access-date=15 May 2013}}</ref> Ён лічыцца інструментам, якім можа карыстацца кожны, хто цікавіцца інтэрактыўнай літаратурай і эксперыментальнымі гульнямі.<ref name="GameSpot13" /><ref name="NYT172">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/23/magazine/twine-the-video-game-technology-for-all.html|title=Twine, the Video-Game Technology for All|last=Hudson|first=Laura|date=2014-11-19|work=The New York Times|access-date=2017-05-18|issn=0362-4331}}</ref> Twine 1 генераваў код з выкарыстаннем ''twee''. Яго фронтэнд быў атрыманы з {{Не перакладзена 3|TiddlyWiki|TiddlyWiki|4=TiddlyWiki}} з падобным, але несумяшчальным фарматам даных. Twine 2 — гэта [[Вэб-праграма|браўзерная]] праграма, напісаная на [[HTML5]] і [[JavaScript]], таксама даступная ў якасці асобнай праграмы; яна падтрымлівае [[Каскадныя табліцы стыляў|CSS]].<ref name="GameSpot13">{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/|title=Power to the People: The Text Adventures of Twine|author=Petit|first=Carolyn|date=12 January 2013|publisher=[[GameSpot]] UK|access-date=15 May 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPetit2013">Petit, Carolyn (12 January 2013). [https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/ "Power to the People: The Text Adventures of Twine"]. [[GameSpot]] UK<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2013</span>.</cite></ref> У цяперашні час яна знаходзіцца ў версіі 2.9.0, па стане на лістапад 2024 года.<ref name="twine">{{Cite web|url=https://twinery.org|title=Twinery: Twine Homepage|access-date=23 February 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://twinery.org "Twinery: Twine Homepage"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 February</span> 2025</span>.</cite></ref> Замест выкарыстання фіксаванай мовы сцэнарыяў, Twine падтрымлівае выкарыстанне розных «фарматаў апавяданняў». У Twine 1 яны ў асноўным уплывалі на тое, як адлюстроўвалася гісторыя, а не на тое, як яна была напісана, але фарматы апавяданняў Twine 2 спалучаюць стыль, семантычныя правілы і канвенцыі разметкі і апісваюцца як «дыялекты» мовы Twine.<ref name="cookbookformats">{{Cite web|url=https://twinery.org/cookbook/introduction/story_formats.html|title=Story Formats - Twine Cookbook|access-date=2021-02-22}}</ref> Існуе некалькі фарматаў апавяданняў;<ref name="twineformatcatalog">{{Cite web|url=http://mcdemarco.net/tools/hyperfic/twine/catalog/|title=A Catalog of Twine Story Formats|author=M. C. DeMarco|access-date=2021-02-22}}</ref> яны ўключаюць Harlowe (фармат па змаўчанні для Twine 2), SugarCube (заснаваны на арыгінальным фармаце, які выкарыстоўваўся Twine 1), Snowman (які інтэгруе бібліятэкі JavaScript у Twine) і Chapbook (фармат «другога пакалення», створаны і падтрымліваецца стваральнікам Twine Крысам Клімасам).<ref name="cookbooktermsformat">{{Cite web|url=https://twinery.org/cookbook/terms/terms_storyformats.html|title=Terms: Story Formats - Twine Cookbook|access-date=2021-02-22}}</ref> Twine 2 таксама падтрымлівае «фарматы праверкі», якія прызначаны для вываду кантэнту Twine рознымі спосабамі, каб забяспечыць праверку на экране і памылкі, а таксама пераўтварэнне праектаў Twine ў іншыя фарматы.<ref name="twineformatcatalog" /> == Фільм == Twine быў выкарыстаны аўтарам сцэнарыя Чарлі Брукерам пры распрацоўцы інтэрактыўнага фільма «''[[Чорнае люстэрка (тэлесерыял)|Чорнае люстэрка]]: Брандашмыг''».<ref name="wired uk2">{{cite magazine|url=https://www.wired.co.uk/article/bandersnatch-black-mirror-episode-explained|title=The inside story of Bandersnatch, the weirdest Black Mirror tale yet|magazine=[[Wired UK]]|last=Reynolds|first=Matt|date=28 December 2018|accessdate=28 December 2018}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://twinery.org/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=Афіцыйны сайт}} ** {{Афіцыйны сайт|http://twinery.org/wiki/|link_text=Афіцыйная Wiki|схаваць=Афіцыйны сайт}} *  {{cite news|title=Anna Anthropy and the Twine revolution|url=https://www.theguardian.com/technology/gamesblog/2013/apr/10/anna-anthropy-twine-revolution|last=Ellison|first=Cara|date=April 10, 2013|newspaper=The Guardian}} * {{cite magazine|title=Twine, the Video-Game Technology for All|last=Hudson|first=Laura|date=Nov 19, 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/11/23/magazine/twine-the-video-game-technology-for-all.html|magazine=The New York Times Magazine}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-12-23}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL]] [[Катэгорыя:Гіпертэкст]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на Python]] [[Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Гульнявыя рухавікі]] 9n29lqbgm2e0skl7v1nkwky3584jnl9 5127070 5127069 2026-04-16T07:06:27Z DzBar 156353 афармленне 5127070 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма}}'''Twine''' — гэта бясплатны інструмент з адкрытым зыходным кодам, створаны Крысам Клімасам для стварэння інтэрактыўнай мастацкай літаратуры і гіпертэкставай мастацкай літаратуры ў выглядзе [[Вэб-старонка|вэб-старонак]]. Ён даступны на [[macOS]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Linux]].<ref name="twine">{{Cite web|url=https://twinery.org|title=Twinery: Twine Homepage|access-date=23 February 2025}}</ref> == Праграмнае забеспячэнне == Twine падкрэслівае візуальную структуру гіпертэксту і не патрабуе ведання [[Мова праграмавання|мовы праграмавання]], як многія іншыя інструменты для распрацоўкі гульняў.<ref name="GameSpot13">{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/|title=Power to the People: The Text Adventures of Twine|author=Petit|first=Carolyn|date=12 January 2013|publisher=[[GameSpot]] UK|access-date=15 May 2013}}</ref> Ён лічыцца інструментам, якім можа карыстацца кожны, хто цікавіцца інтэрактыўнай літаратурай і эксперыментальнымі гульнямі.<ref name="GameSpot13" /><ref name="NYT172">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/11/23/magazine/twine-the-video-game-technology-for-all.html|title=Twine, the Video-Game Technology for All|last=Hudson|first=Laura|date=2014-11-19|work=The New York Times|access-date=2017-05-18|issn=0362-4331}}</ref> Twine 1 генераваў код з выкарыстаннем ''twee''. Яго фронтэнд быў атрыманы з {{Не перакладзена 3|TiddlyWiki|TiddlyWiki|4=TiddlyWiki}} з падобным, але несумяшчальным фарматам даных. Twine 2 — гэта [[Вэб-праграма|браўзерная]] праграма, напісаная на [[HTML5]] і [[JavaScript]], таксама даступная ў якасці асобнай праграмы; яна падтрымлівае [[Каскадныя табліцы стыляў|CSS]].<ref name="GameSpot13">{{Cite web|url=https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/|title=Power to the People: The Text Adventures of Twine|author=Petit|first=Carolyn|date=12 January 2013|publisher=[[GameSpot]] UK|access-date=15 May 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPetit2013">Petit, Carolyn (12 January 2013). [https://www.gamespot.com/articles/power-to-the-people-the-text-adventures-of-twine/1100-6402665/ "Power to the People: The Text Adventures of Twine"]. [[GameSpot]] UK<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2013</span>.</cite></ref> У цяперашні час яна знаходзіцца ў версіі 2.9.0, па стане на лістапад 2024 года.<ref name="twine">{{Cite web|url=https://twinery.org|title=Twinery: Twine Homepage|access-date=23 February 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://twinery.org "Twinery: Twine Homepage"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 February</span> 2025</span>.</cite></ref> Замест выкарыстання фіксаванай мовы сцэнарыяў, Twine падтрымлівае выкарыстанне розных «фарматаў апавяданняў». У Twine 1 яны ў асноўным уплывалі на тое, як адлюстроўвалася гісторыя, а не на тое, як яна была напісана, але фарматы апавяданняў Twine 2 спалучаюць стыль, семантычныя правілы і канвенцыі разметкі і апісваюцца як «дыялекты» мовы Twine.<ref name="cookbookformats">{{Cite web|url=https://twinery.org/cookbook/introduction/story_formats.html|title=Story Formats - Twine Cookbook|access-date=2021-02-22}}</ref> Існуе некалькі фарматаў апавяданняў;<ref name="twineformatcatalog">{{Cite web|url=http://mcdemarco.net/tools/hyperfic/twine/catalog/|title=A Catalog of Twine Story Formats|author=M. C. DeMarco|access-date=2021-02-22}}</ref> яны ўключаюць Harlowe (фармат па змаўчанні для Twine 2), SugarCube (заснаваны на арыгінальным фармаце, які выкарыстоўваўся Twine 1), Snowman (які інтэгруе бібліятэкі JavaScript у Twine) і Chapbook (фармат «другога пакалення», створаны і падтрымліваецца стваральнікам Twine Крысам Клімасам).<ref name="cookbooktermsformat">{{Cite web|url=https://twinery.org/cookbook/terms/terms_storyformats.html|title=Terms: Story Formats - Twine Cookbook|access-date=2021-02-22}}</ref> Twine 2 таксама падтрымлівае «фарматы праверкі», якія прызначаны для вываду кантэнту Twine рознымі спосабамі, каб забяспечыць праверку на экране і памылкі, а таксама пераўтварэнне праектаў Twine ў іншыя фарматы.<ref name="twineformatcatalog" /> == Фільм == Twine быў выкарыстаны аўтарам сцэнарыя Чарлі Брукерам пры распрацоўцы інтэрактыўнага фільма «''[[Чорнае люстэрка (тэлесерыял)|Чорнае люстэрка]]: Брандашмыг''».<ref name="wired uk2">{{cite magazine|url=https://www.wired.co.uk/article/bandersnatch-black-mirror-episode-explained|title=The inside story of Bandersnatch, the weirdest Black Mirror tale yet|magazine=[[Wired UK]]|last=Reynolds|first=Matt|date=28 December 2018|accessdate=28 December 2018}}</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://twinery.org/|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=Афіцыйны сайт}} ** {{Афіцыйны сайт|http://twinery.org/wiki/|link_text=Афіцыйная Wiki|схаваць=Афіцыйны сайт}} *  {{cite news|title=Anna Anthropy and the Twine revolution|url=https://www.theguardian.com/technology/gamesblog/2013/apr/10/anna-anthropy-twine-revolution|last=Ellison|first=Cara|date=April 10, 2013|newspaper=The Guardian}} * {{cite magazine|title=Twine, the Video-Game Technology for All|last=Hudson|first=Laura|date=Nov 19, 2014|url=https://www.nytimes.com/2014/11/23/magazine/twine-the-video-game-technology-for-all.html|magazine=The New York Times Magazine}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-12-23}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL]] [[Катэгорыя:Гіпертэкст]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на Python]] [[Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Гульнявыя рухавікі]] skec8w2xub42njn4c9gdnh5vjl6dep8 0 797130 5126955 5105898 2026-04-15T20:39:50Z Аляксандр Белы 46814 вычытка 1 5126955 wikitext text/x-wiki '''Шляхецкая гавэнда''' ([[Польская мова|пол.]] ''gawęda'' aд ''gawędzić'' – бaлбaтaць, paзмaўляць) — спецыфічны жанр, уласцівы толькі [[Польская літаратура|польскай літаратуры]], (ці, дакладней кажучы, польскамоўнай), які цікава і займальна апавядае пра рэальныя ці паўлегендарныя падзеі з мінулага (часа бягучага) жыцця ў форме эпічнага твора, імітуючы форму вусных апавяданняў, элемента традыцыйнай культуры [[Шляхта|шляхты]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Паводле вызначэння "Вялікага слоўніка польскай мовы" , гавэнда гэта "кароткі і свабодна пабудаваны літаратурны твор, які нагадвае яскравае вуснае апавяданне"<ref>[https://wsjp.pl/haslo/podglad/47715/gaweda/5191237/tetmajera Gawęda] </ref>. Жанр гавэнды непасрэдна звязаны з ідэаламі і каштоўнасцямі польскага [[Рамантызм|рамантызму]], бо яго нараджэнне і найбольшы росквіт прыпадаюць менавіта на позні перыяд гэтага руху ў літаратуры, а таксама на гістарычную сітуацыю пасля эпохі [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў Рэчы Паспалітай]], асабліва на 1820-я і 1830-я гады. Гэта быў час змены пакаленняў. Пакаленне, якое памятала рэальную Рэч Паспалітую, ужо адыходзіла, а яго месца займала моладзь, зацікаўленая ў рамантычнай легендзе мінулага. Сваім з'яўленнем жанр таксама абавязаны традыцыям [[Сарматызм|сармацкай культуры,]] у якой вуснае слова часам мела значна большае значэнне, чым пісьмовае. Апавяданні лепшых мясцовых гавэндараў надзвычай цаніліся сярод розных слаёў грамадства. Яшчэ адной крыніцай гавэнды можна лічыць [[Дыярыуш|дыярыушы]] (дзённікі), вядзенне якіх у шляхецкім асяроддзі заўжды было вельмі папулярна. Акурат у часы з'яўлення літаратурнай гавэнды былі знойдзеныя і ўпершыню часткова апублікаваныя (1821), а затым перавыдадзеныя ў [[Познань|Познані]] цалкам (1836) "Дзённікі" [[Ян Хрызастом Пасэк|Яна Хрызастома Пасэка]] — шараговага польскага шляхціча XVIІ стагоддзя, які дзякуючы сваім таленавіта напісаным і багатым фактурай мемуарам стаў славутым праз 120 гадоў пасля смерці. Свядомае ці міжвольнае наследаванне Пасэка аказала вялізарны ўплыў на развіццё жанру гавэнды. Галоўны герой, ён жа апавядальнік гавэнды (наратар) — звычайна тыповы шляхціч старой школы, сведка мінулага Рэчы Паспалітай сярэдзіны XVIІI — пачатку XIX стагоддзяў (радзей XVIІ стагоддзя), жывое ўвасабленне яе гістарычнай культуры. Ён распавядае ад свайго імя або пераказвае са спасылкай на кагосьці, колішнія падзеі з жыцця шляхты, ілюструючы канкрэтнымі жыццёвымі прыкладамі этас і звычаі [[Сарматызм|сарматызму]]. Найбольш часта гавэнды распавядаюць пра часы караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]], асабліва пра герояў [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]], якія выступаюць своеасаблівым эталонам шляхецкай культуры<ref>Zofia Lewinowa: Gawęda szlachecka. W: ''Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny A–M''. Julian Krzyżanowski, od 1975 Czesław Hernas (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1984, s. 289–290.</ref>, а іх дзеянне часцей за ўсё адбываецца ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ,]] гэткім міфалагізаваным запаведніку “сармацкай” старыны. Светапогляду наратара, як правіла, ўласцівыя кансерватызм, ідэалізацыя мінулага, якія часам збалансаваныя [[Іронія|іроніяй]] рэальнага аўтара, якая выражаецца праз другасныя дэталі, тонкія намёкі. Моўны стыль гавэнды блізкі да паўсядзённага, жывога маўлення, простай сучаснай мовы з эмацыянальна афарбаванымі словамі, гэта значыць з выкарыстаннем [[Дыялектызм|дыялектызмаў]], жарганізмаў, вульгарызмаў, прафесіяналізмаў (напрыклад, юрыдычных), [[Лацінізм|лацінізмаў]]. Гавэнда характарызуецца адсутнасцю кампазіцыйнай гармоніі, частымі адступленнямі ад асноўнага тэматычнага ядра і ад храналагічнага парадку падзей, свабодным увядзеннем новых [[Сюжэт|сюжэтных]] матываў, паўторамі і рытарычнымі зваротамі. Гэты жанр у асноўным [[Проза|празаічны]], але сустракаюцца і вершаваныя ўстаўкі ці цалкам вершаваныя гавэнды. Аўтэнтычныя вусныя гавэнды распавядаліся пасля паляванняў, за банкетным сталом, у кулуарах судовых працэсаў і гэтак далей. Рамантыкі ўвялі гавэнду ў сістэму польскіх літаратурных жанраў. Раннім прадвеснікам жанру лічаць [[Ян Ходзька|Яна Ходзьку]], чые «Пан Ян з Свіслачы» (выдадзена ў Вільні ў 1821 г.) і «Пан Войскі: раман з канца XVIII стагоддзя» (выдадзена ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]] ў 1830 г.) утрымліваюць шмат элементаў гавэнды. Аднак сапраўдным стваральнікам і найбольш славутым майстрам жанру лічаць [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], які спачатку вусна пераказваў свае апавяданні, мовай, стылізаваныя пад старапольскую, у салонах. Увосень 1830 года [[Адам Міцкевіч]] слухаў апавяданні Жавускага ў [[Рым|Рыме]]. Уражаны стылем і сюжэтамі гэтых апавяданнў, Міцкевіч угаварыў Жавускага запісаць яго апавяданні максімальна блізка да таго, як яны гучалі вусна — без істотнай мастацкай апрацоўкі. Фрагменты [[:pl:Pamiątki_Soplicy|“Успамінаў пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага”]] пачалі з'яўляцца ў замежнай польскай прэсе і атрымалі значнае прызнанне ў эмігранцкіх колах. У 1839–1841 гадах яны былі апублікаваныя ў [[Парыж|Парыжы]] ў выглядзе кнігі (20 нарысаў-гавэндаў)<ref>Andrzej Waśko, ''"Pamiątki Soplicy" na tle programowych wypowiedzi Henryka Rzewuskiego; Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 82/1, 60-85'', 1991.</ref> . Дапоўненае (25 нарысаў), але адцэнзураванае выданне выйшла ў 1844–1845 ў [[Вільня|Вільні]]. Эпічная паэма Міцкевіча [[Пан Тадэвуш|“Пан Тадэвуш”]] была апублікаваная нават раней, у 1834 годзе, але яна ўтрымлівае шмат адсылак да “Успамінаў Сапліцы”, уключаючы прозвішча галоўнага героя і элементы розных анекдотаў, і іншыя прыкметы гавэнды. Яшчэ адзін эталонны ўзор шляхецкай гавэнды — “Успаміны квестара” [[Ігнат Ходзька|Ігнацыя Ходзькі]]. Часта звяртаўся да гэтага жанру [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзаф Ігнацы Крашэўскі.]] Ягоная своеасаблівая трылогія, прысвечаная [[Караль Станіслаў Радзівіл Пане Каханку|Каралю Станіславу Радзівілу “Пане Каханку”]] развівае “міфалогію” гэтага магната, створаную “Успамінамі Сапліцы” Жавускага: драма “Пане Каханку” (1867) і раманы “Апошнія хвіліны князя ваяводы” (1875) і “Кароль у Нясвіжы. 1784” (1887). ·     Шмат паэтычных гавэндаў стварыў [[Уладзіслаў Сыракомля]]: "Xaдыкa" (1847), "Bыcaкapoдны Ян Дэмбapoг" (1847—1850), "Лялькa" (1851), "Aкpaeц xлeбa" (1854) і іншыя. Яны часта не ідэалізуюць мінулыя часы, а ставяць этычныя праблемы сучаснасці, заклікаюць да гарманізацыя міжкласавых адносін, паляпшэння становішча сялянаў і, завуалявана, да пошуку выйсця з жыцця пад расійскай акупацыі. Як прыклад развіцця жанру гавэнды можна разглядаць і зборнік "Шляхціч Завальня" Яна Баршчэўскага<ref>[https://bibliotekanauki.pl/articles/2118306 Елена Билютенко. От романтических баллад к шляхецкой гавенде: жанровая эволюция творчества Яна Барщевского].</ref>. Для творчасці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча характэрныя гэтак званыя “быліцы”, якія можна лічыць далейшым развіццём жанру гавэнды ў бок іх дэмакратызацыі і асучаснення, іх героямі-наратарамі робяцца сяляне<ref>[https://bibliotekanauki.pl/articles/32222668 Ігар Запрудскі. ''Быліцы, расказы Навума'' Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча: творчая гісторыя і супярэчнасці ідэйна-мастацкай інтэрпрэтацыі // Studia Białorutenistyczne. 2022/16]</ref>. Цікава, што і свайму перакладу “Пана Тадэвуша” ён даў жанравае азначэнні “шляхецкая быліца”. Прадаўжальнікам традыцый гавэнды ў бeлapycкaй савецкай лiтapaтypы некаторыя крытыкі лічаць [[Янка Брыль|Янку Бpыля]], з яго aпoвecцю «Hiжнiя Бaйдyны»<ref>[https://karotkizmest.by/%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA/%D0%B3/%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%B0.html#:~:text=%D0%93%D0%B0%D0%B2%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%B0%20(%20%D0%B0%D0%B4%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C.%20gaw%C4%85da,%E2%80%93%201%2D%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20XIX%20%D1%81%D1%82%D1%81%D1%82. Гaвэндa // karotkizmest.by]</ref>. Некаторыя аўтары працягвалі традыцыі шляхецкай гавэнды і ў ХХ ст., напрыклад, [[Мельхіёр Ваньковіч (1892)|Мельхіёр Ваньковіч]] у аўтабіяграфічных аповесцях "Шчанячыя гады" і "Туды і сюды". {{зноскі}} [[Катэгорыя:Літаратура Польшчы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя жанры]] 41ocm3oyiv8opmyav9c9oyhldng4qyx 10 797554 5126846 5126527 2026-04-15T13:31:43Z Jaŭhien 59102 вікіфікацыя 5126846 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Запазычанні |стан = |загаловак = [[Запазычанне|Запазычанні]] |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = Запазычанні ў беларускай мове |спіс1 = * [[Англіцызм|Англіцызмы]] * [[Арабізм|Арабізмы]] * [[Багемізм|Багемізмы]] * [[Галіцызм]]ы * [[Германізм|Германізмы]] * [[Гебраізм|Гебраізмы]] * [[Грэцызм|Грэцызмы]] * [[Лацінізм|Лацінізмы]] * [[Літуанізм|Літуанізмы]] * [[Паланізм|Паланізмы]] * [[Русізм|Русізмы]] * [[Стараславянізм|Стараславянізмы]] * [[Украінізм|Украінізмы]] * [[Цюркізм|Цюркізмы]] |загаловак5 = Гл. таксама |спіс5 = * [[Беларусізм|Беларусізмы]] (у іншых мовах) * [[Варварызм]]ы * [[Экзатызм]]ы * [[Інтэрнацыяналізмы]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Мовазнаўства]] </noinclude> fspqjdukrsimf9kaeif298k37881aid 4 798387 5127036 5125291 2026-04-16T05:19:43Z Emilia Noah 155537 5127036 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) g2m29cxfmuu9rwnqi0lxwqsk4c4j1c9 5127039 5127036 2026-04-16T05:20:53Z Emilia Noah 155537 5127039 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) gg5qvf5ny2b5zh4lewsq78iwkcb0mqi 5127041 5127039 2026-04-16T05:21:37Z Emilia Noah 155537 5127041 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) 3fgfq99gtqp4zevo3t9mti98lgknlsg 5127043 5127041 2026-04-16T05:22:19Z Emilia Noah 155537 5127043 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) ti6ng2rp3wsys14e9gt2u5icav2ifsv 0 802476 5127146 5125173 2026-04-16T09:18:56Z DBatura 73587 5127146 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія== === Студзень === * 1 студзеня — Хамід Алі Абубакар, галоўнакамандуючы фракцыі Рэвалюцыйнага савета «Суданская рэвалюцыя», звязанай з Сіламі аператыўнай падтрымкі, і адначасова саветнік па бяспецы Дагала , быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка на сустрэчы камандуючых паўстанцаў у Цэнтральным Дарфуры.<ref>{{cite web |title=RSF Darfur security advisor killed in drone strike near Zalingei |website=Sudan Tribune |date=1 January 2026 |access-date=2 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308882}}</ref> * 3 студзеня — беспілотнікі мяцежнікаў нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду і штаце Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=RSF drones attack vital sites in North Kordofan and White Nile states |website=Sudan Tribune |date=4 January 2026 |access-date=4 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308964}}</ref> У выніку авіяўдараў ВПС Судана па роднаму гораду Дагала, Аль-Зоргу, была знішчана гарадская бальніца, а таксама загінулі двое сваякоў Дагала і мясцовы племянны правадыр Башыр Барма Барака Алах.<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=RSF Accuses Army of Killing Over 64 Civilians in North Darfur |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/03/rsf-accuses-army-of-killing-over-64-civilians-in-north-darfur/ |access-date=4 January 2026 |website=Darfur24}}</ref> Прыхільнікі Дагала і саюзныя групы заявілі аб захопе Эль-Бардаба на поўнач ад Кадуглі<ref>{{cite web |title=South Kordofan: RSF claim control of El Bardab area north of Kadugli |website=Radio Dabanga |date=4 January 2026 |access-date=7 January 2026 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/south-kordofan-rsf-claim-control-of-el-bardab-area-north-of-kadugli}}</ref>. * 5 студзеня — урадавыя войскі заявілі, што перахапілі атаку беспілотніка праціўніка на Мерове<ref>{{cite web |title=Sudanese army says it intercepted drone attack on key dam |website=Sudan Tribune |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309008}}</ref>. Па дадзеных Суданскай сеткі лекараў, у выніку ўдару беспілотніка САП па хаце ў Эль-Абейдзе загінулі трынаццаць чалавек, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{cite web |title=Children killed after drone hits home in Sudan, medics say |website=BBC |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c74w54783zeo}}</ref> * 7 студзеня — адзін салдат загінуў у выніку меркаванага ўдару беспілотніка мяцежнікаў па лагеры сіл «Суданскага шчыта» на раўніне Бутану ў штаце Гезіра.<ref>{{cite web |title=Drone strike kills one at Sudan Shield camp in Al-Jazirah |website=Sudan Tribune |date=7 January 2026 |access-date=8 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309113}}</ref> * 9 студзеня — САП і іх саюзнікі, асобныя фракцыі груповак «[[Вызваленчы рух Судана]]» і «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]», атакавалі пазіцыі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]] на мяжы [[Чад]]а і Судана.<ref>{{Cite web |date=9 January 2026 |title=Sudanese army allies and RSF clash near Chadian border |url=https://sudantribune.com/article/309196 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune}}</ref> Узброеныя сілы Судана нанеслі авіяўдары па пазіцыях войск Дагала ў Дарфуры і Кардафане. Армія Бурхана заявіла, што было знішчана 240 ваенных машын і загінулі сотні мяцежнікаў. Таксама заяўлена, што над аэрапортам Ньла збіты турэцкі беспілотнік Baykar Bayraktar Akıncı САП. У Паўднёвым Кардафане фракцыя аль-Хілу заявіла, што ў выніку авіяўдару па Ум-Джаміне ў акрузе Аль-Сунут загінулі 13 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Sudanese army launches intensive strikes on RSF positions in Darfur and Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309192 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 10 студзеня — УСС абвінавацілі сілы Дагала ў забойстве і выкраданні 19 чалавек у Джырджыры, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=Joint Forces accuse RSF of killing 19 civilians in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/309255 |access-date=2026-01-15 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 11 студзеня — УСС нанеслі ўдары па калоне забеспячэння ў Ябусе, штат Блакітны Ніл, недалёка ад эфіопска-суданскай мяжы.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=الطيران الحربي يقصف معقل رئيسي لـ«الشعبية» في النيل الأزرق للمرة الأولى |trans-title=Warplanes bombed a major stronghold of the "Popular Front" in Blue Nile state for the first time |url=https://sudantribune.net/article/309228 |access-date=2026-01-12 |website=Sudan Tribune |language=ar}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Картале, Паўднёвы Кардафан, загінулі пяць чалавек і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strike kills five in South Kordofan market |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309283}}</ref> * 12 студзеня — прынамсі 27 чалавек загінулі і 73 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковай базе ў Сінгху. Паведамляецца, што мэтай атакі была сустрэча паміж прадстаўнікамі ўрада і УСС на базе. Пацверджана, што губернатары штатаў Белы Ніл, Сенар і Блакітны Ніл прысутнічалі на сустрэчы, але не пацярпелі<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Sudan paramilitary strike on southeastern city kills 27 |url=https://www.arabnews.com/node/2629082/middle-east |access-date=2026-01-13 |website=[[Arab News]]|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strikes kill dozens in Sinjah government and military sites |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309295}}</ref>. * 13 студзеня — армія Бурхана і саюзныя групы заявілі, што адбілі Джырджыру.<ref>{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Sudan Joint Force claims recapture of Jargeira in North Darfur from RSF |access-date=2026-01-15 |website=[[Radio Dabanga]] |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-joint-force-claims-recapture-of-jargeira-in-north-darfur-from-rsf}}</ref> * 14 студзеня — УСС адбілі сумесную атаку войск Дагала і аль-Хілу паблізу Аль-Кувайка, недалёка ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-01-15 |title=Sudan army says repels RSF attack in South Kordofan |access-date=2026-01-15 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309385}}</ref> САП былі абвінавачаны ў выкраданні 97 маладых людзей з залатога рудніка ў Эяль-Бахіце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF accused of kidnapping 97 people from West Kordofan gold mine |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309419}}</ref> * 15 студзеня — мяцежнікі, пераследуючы праціўніка, атакавалі тэрыторыю Чада, забіўшы сем чадскіх салдат<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF attacks Chadian army camp near Sudan border |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Chad: 7 soldiers killed in reported clash at Sudanese border with RSF |access-date=2026-01-16 |website=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2026/01/16/chad-7-soldiers-killed-in-reported-clash-at-sudanese-border-with-rsf/}}</ref>. Дванаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Даланге, Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=12 killed in RSF drone strike on South Kordofan market |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309407}}</ref>. Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу заявілі, што адбілі атаку УСС на Хабілу пад Далангам.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=SPLM-N and RSF repel Sudanese army attack in Habila |access-date=2026-01-17 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309453}}</ref> * 18 студзеня — УСС адбілі атаку войск Дагала на Вадзі аль-Хут у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Sudanese army, RSF clash on North Kordofan-Khartoum border|url=https://sudantribune.com/article/309546 |access-date=2026-01-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 студзеня — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Абу-Заіме, Паўночны Кардафан.<ref name="zaima">{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone attacks wreak death, injury among South Kordofan civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-wreak-death-injury-among-south-kordofan-civilians |access-date=2026-01-25 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone strike kills two in Sudan's Dilling, medical group says |url=https://sudantribune.com/article/309809 |access-date=2026-01-25 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 25 студзеня — войскі Бурхана адбілі буйнамаштабную атаку баевікоў Дагала і аль-Хілу на Мілкан і Аль-Сілак у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Sudan says RSF, SPLM-N attack Blue Nile region from South Sudan |url=https://sudantribune.com/article/309824 |access-date=2026-01-26 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 26 студзеня — урадавыя войскі адбілі Хабілу і знялі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-01-26 |title=Sudanese Army Announces Lifting of Dilling Siege After Fierce Battles |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/26/sudanese-army-announces-lifting-of-dilling-siege-after-fierce-battles/ |access-date=2026-01-26 |website=Darfur24 |language=en}}</ref>. * 27 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка па Далангу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dilling, South Kordofan: Calls for air bridge on second day of deadly drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dilling-south-kordofan-calls-for-air-bridge-on-second-day-of-deadly-drone-strikes |access-date=2026-01-29 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 28 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі дзясяткі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dozens killed in RSF drone strike in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309969 |access-date=2026-01-29 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 30 студзеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Дроны мяцежнікаў атакавалі Аль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=RSF drones attack Sudan’s El Obeid, target government buildings |url=https://sudantribune.com/article/310055 |access-date=2026-02-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Люты=== * 1 лютага — УСС і АСАД адбілі Аль-Дашоль на шашы паміж Далангам і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-01 |title=Sudanese army nears end of Kadugli siege in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310109 |access-date=2026-02-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі пяць чалавек, уключаючы высокапастаўленага камандзіра мяцежнікаў і правадыра племя, загінулі ў сутыкненнях паміж варагуючымі фракцыямі САП у Хазан-Джадзідзе, Усходні Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Senior RSF officer and tribal leader killed in East Darfur internal clashes |url=https://sudantribune.com/article/310168 |access-date=2026-02-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 3 лютага — урадавыя войскі заявілі, што прарвалі аблогу Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=Sudanese military claims to have broken RSF siege of Kordofan’s regional capital |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-b047d3d473a4e2fe5d5fcf1c55deb08e |access-date=2026-02-04 |website=AP News}}</ref> Пазней у той жа дзень у выніку ўдараў беспілотнікаў па горадзе загінулі 15 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Sudan Doctors Network: ‘15 dead as drones strafe South Kordofan capital Kadugli’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doctors-15-dead-as-drones-strafe-south-kordofan-capital-kadugli |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> Войскі аль-Хілу і Дагала захапілі гарады Дэйм Мансур, Башыр Нуку і Хор Аль-Будзі недалёка ад Курмука ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=RSF and SPLM-N attack arm’s positions in Blue Nile, capture strategic area |url=https://sudantribune.com/article/310223 |access-date=2026-02-04 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 лютага — у выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковым шпіталі ў Кадуглі загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=One killed in drone attack on Kadugli hospital |url=https://sudantribune.com/article/310256 |access-date=2026-02-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 лютага — Вялікабрытанія санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па вайсковым шпіталі ў Куіку, Паўднёвы Кардафан, загінулі 22 чалавекі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=Famine is threatening more of war-torn Sudan’s Darfur region as an attack in the south kills 22 |url=https://apnews.com/article/sudan-famine-rsf-kordofan-darfur-war-hunger-9b16a0419f8d7cc67c7e95939a8a954d |access-date=2026-02-06 |website=AP News}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Заходнім Кардафане 11 чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=Deadly attacks hit Kordofan as scrutiny grows over drone warfare in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attacks-hit-kordofan-as-scrutiny-grows-over-drone-warfare-in-sudan |access-date=2026-02-09 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 6 лютага — прынамсі адзін чалавек загінуў у выніку серыі ўдараў беспілотнікаў САП па калонах грузавікоў у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=RSF drones attack aid convoys in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310338 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 лютага — у выніку атакі беспілотніка САП на аўтамабіль з перамешчанымі асобамі каля Рахада загінулі прынамсі 24 чалавекі, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Drone attack by paramilitary group in Sudan kills 24, including 8 children, doctors’ group says|url=https://apnews.com/article/sudan-attack-war-rfs-military-displaced-21c24cd642120884e3fc00b05c02f97e |access-date=2026-02-07 |website=Associated Press}}</ref> Прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск Дагала на Аль-Сілак.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Sudanese army repels attack near South Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/310386 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 лютага — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі, які перавозіў прадукты харчавання, недалёка ад Ум-Рувабы, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-08 |title=RSF drones target convoys in Sudan’s Kordofan region |url=https://sudantribune.com/article/310441 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 лютага — прыхільнікі Бурхана заявілі, што знішчылі сістэму СПА [[FK-2000]] і беспілотнікі праціўніка ў Эд-Дубеібаце.<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Sudanese army says destroyed RSF drones and air defence systems |url=https://sudantribune.com/article/310506 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 11 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў Эр-Рахадзе.<ref>{{Cite web |date=2026-02-11 |title=Drone strike on a mosque kills 2 children in Sudan’s Kordofan region |url=https://apnews.com/article/mosque-north-kordofan-war-sudan-drone-attack-children-2b19238cee4ae4105e756add236f5624 |access-date=2026-02-11 |website=Associated Press}}</ref> * 13 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Аль-Кургале, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=RSF drone strikes kill two in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310656 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Бурхана абстралялі кантраляваныя баевікамі гарады Малкон і Ябус, размешчаныя недалёка ад эфіопскай мяжы ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Drone strikes and shelling intensify in Sudan’s South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/310668 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў па Кайсане, штат Блакітны Ніл, загінула неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-14 |title=Civilian deaths reported in RSF drone strike on Blue Nile’s locality |url=https://sudantribune.com/article/310696 |access-date=2026-02-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 15 лютага — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару дрона САП па бальніцы Аль-Мазмум у штаце Сенар<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudanse medical group says RSF drone strike kills three at Sennar hospital |url=https://sudantribune.com/article/310746 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку за межамі Садары ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Drone attack on Sudan market kills 28: rights group |url=https://www.africanews.com/amp/2026/02/16/drone-attack-on-sudan-market-kills-28-rights-group/ |website=africanews}}</ref> УСС заявілі аб знішчэнні сістэмы СПА праціўніка ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudan army says destroys second RSF air defence system in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310737 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 лютага — прынамсі 26 чалавек загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па сховішчы для перамешчаных асоб у Эль-Сунуце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Two days of drone strikes leave 60+ dead across Sudan’s Darfur and Kordofan regions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-days-of-drone-strikes-leave-60-dead-across-sudans-darfur-and-kordofan-regions/ |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 лютага — [[Сусветная харчовая праграма]] ўпершыню з 2024 года даставіла гуманітарную дапамогу ў Даланг і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Aid reaches Sudan’s Kordofan as over 30 countries alarmed by drone attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/19/aid-reaches-sudans-kordofan-as-over-30-countries-alarmed-by-drone-attacks |website=Al Jazeera}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Курмуку загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Drone strike hits Sudan’s Al-Kurmuk near Ethiopian border, official says |url=https://sudantribune.com/article/310868 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 лютага — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. У выніку атакі БПЛА паўстанцаў на калону гуманітарнай дапамогі ў Катале, якая рухалася ў Даланг і Кадуглі, загінулі тры супрацоўнікі гуманітарнай арганізацыі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-20 |title=Three aid workers killed, 4 wounded in RSF drone attack in Sudan’s Kordofan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/20/three-aid-workers-killed-4-wounded-in-rsf-drone-attack-in-sudans-kordofan |website=Al Jazeera}}</ref> * 21 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што захапілі Эль-Ціну, размешчаную на мяжы з Чадам і Паўночным Дарфурам. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абверглі гэтае зацвярджэнне.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=‘Joint Force repels RSF attack on Sudan-Chad border’, as rival claims spark border tensions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/joint-force-repels-rsf-attack-on-sudan-chad-border-as-rival-claims-spark-border-tensions |website=Radio Dabanga}}</ref> * 22 лютага — чыноўнік [[Муса Хілаль]] перажыў атаку мяцежнага дрона на свой гасцявой дом у Мустарыхе, Паўночны Дарфур. У выніку асобнай атакі на горад загінулі некалькі чалавек, а сын Хілаля атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Musa Hilal survives drone assassination attempt in North Darfur stronghold |url=https://sudantribune.com/article/310983 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі атакавалі Мустарыху, у выніку чаго загінулі 28 мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-24 |title=RSF attack on Musa Hilal’s Darfur stronghold kills 28, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/311045 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лютага — [[Савет Бяспекі ААН]] увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> * 26 лютага — дроны баевікоў нанеслі ўдары па Гейсану ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=RSF, SPLM-N escalate drone attacks on Blue Nile border towns |url=https://sudantribune.com/article/311167 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 28 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Эль-Абейду загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Nine killed in Sudan’s El Obeid as RSF drone strikes intensify |url=https://sudantribune.com/article/311211 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Сакавік === * 1 сакавіка — САП і саюзнікі заявілі, што захапілі гарнізон у Аль-Такме, за 7 км на ўсход ад Даланга, і перарэзалі дарогу, якая злучае Даланг і Хабілу.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Sudanese army repels joint RSF-rebel attack on South Kordofan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311239 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 сакавіка — дванаццаць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару мяцежнага беспілотніка па брытанскай бальніцы ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=RSF strike on El Obeid hospital injures 12, including medical staff |url=https://sudantribune.com/article/311290 |access-date=2026-03-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 сакавіка — у выніку абстрэлаў Даланга з боку САП і войск аль-Хілу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Five killed in artillery strike on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311367 |access-date=2026-03-05 |website=Sudan Tribune}}</ref> Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па Мугладу.<ref name="africanews"/> * 5 сакавіка — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Бару ў Паўночным Кардафане<ref name="africanews"/>. Неўзабаве пасля гэтага САП разрабавалі і спалілі суседнюю вёску Ум Курайдзім<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudanese army retakes strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311381 |access-date=2026-03-06 |website=Sudan Tribune}}</ref>, забіўшы сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Doctors network says RSF killed 7 civilians in North Kordofan attack |url=https://sudantribune.com/article/311439 |access-date=2026-03-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Дагала заявілі, што ўзялі Эль-Бардаб на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudan war: At least 9 dead in new Kordofan shelling carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-at-least-9-dead-in-kordofan-shelling-canage |access-date=2026-03-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлу САП Даланга загінулі дваццаць восем чалавек.<ref name="africanews">{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Sudan: army claims recapture of Bara, at least 51 dead in fighting |url=https://www.africanews.com/2026/03/06/sudan-army-claims-recapture-of-bara-at-least-51-dead-in-fighting/ |access-date=2026-03-06 |website=Africanews}}</ref> * 7 сакавіка — прынамсі 34 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Абу-Забаду.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Dozens killed in drone strikes on markets in Kordofan and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-in-drone-strikes-on-markets-in-kordofan-and-east-darfur |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 8 сакавіка — шэсць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па паліўным рынку ў Эд-Дэйне<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Six killed in army drone strike on East Darfur fuel market |url=https://sudantribune.com/article/311501 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref>, а яшчэ 10 чалавек загінулі ў аналагічнай атацы ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=10 killed, seven injured in ‘SAF drone strike’ on South Darfur market’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/10-killed-seven-injured-in-saf-drone-strike-on-south-darfur-market |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Атрады аль-Хілу заявілі, што 17 чалавек загінулі ў выніку атакі войск Бурхана на рынак у Джалдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=SPLM-N says army drone strike kills 17 in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311507 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 сакавіка — прынамсі 52 чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па грамадзянскім канвоі недалёка ад Аль-Фулаха, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Sudan war: 52 killed in West Kordofan drone convoy carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-52-killed-in-west-kordofan-drone-convoy-carnage |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлаў Даланга з боку мяцежнікаў загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Seven civilians dead in new shelling of Dilling, South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-dead-in-new-shelling-of-dilling-south-kordofan |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 11 сакавіка — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па школе ў Шукейры, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Students among 17 dead in RSF drone attack in Sudan’s White Nile State |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/students-among-17-dead-in-rsf-drone-attack-in-sudans-white-nile-state |access-date=2026-03-12 |website=Al Jazeera}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Абу-Забаду<ref>{{cite news |title=Drone strikes hit West Darfur fuel market, shelling resumes in South Kordofan as Sudan fighting intensifies |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-strikes-hit-west-darfur-market-bombing-resumes-in-south-kordofan-as-sudan-fighting-intensifies |access-date=14 March 2026 |work=Radio Dabanga |date=12 March 2026}}</ref>. * 12 сакавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку Адыконг у Заходнім Дарфуры, недалёка ад чадскага горада Адрэ.<ref>{{cite news |last=Khaled |first=Fatma |title=Drone strike in Sudan near the border with Chad kills 4, injures many more |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/12/sudan-darfur-war-army-drones-kordofan/06299b14-1e51-11f1-a29c-fd43da9a479a_story.html |access-date=13 March 2026 |agency=The Associated Press |publisher=The Washington Post |date=12 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Drone attack on market in Sudan kills 11, as air war civilian toll mounts |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/drone-attack-on-market-in-sudan-kills-11-as-air-war-civilian-toll-mounts |access-date=14 March 2026 |work=Al Jazeera |date=13 March 2026}}</ref> УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Усходні Ёрт і лагер Балама ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{cite news |title=Sudan army says it seized two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/311706 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=12 March 2026}}</ref> * 13 сакавіка — трынаццаць баевікоў Дагала, уключаючы генерал-маёра, былі забітыя ў выніку ўдару ўрадавага дрона па калоне ў Фора-Баранга, Заходні Дарфур<ref>{{cite news |title=Sudanese army drone strike kills senior RSF commander in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/311726 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=13 March 2026}}</ref>. * 16 сакавіка — САП адбілі Бару і Карнай у Паўночным Дарфуры, недалёка ад мяжы з Чадам.<ref>{{cite news |title=RSF seizes strategic city in Sudan’s North Kordofan, town on Chad border |url=https://sudantribune.com/article/311812 |access-date=17 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=16 March 2026}}</ref> * 18 сакавіка — мяцежнікаў абвінавацілі ў забойстве 12 чалавек у Шурайм-Міме, на поўнач ад Бары.<ref>{{cite news |title=Sudan doctors say RSF killed 12 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311909 |access-date=19 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=18 March 2026}}</ref> * 20 сакавіка — у выніку авіяўдару УСС па бальніцы Эд Даэйн загінулі семдзесят чалавек, 146 атрымалі раненні. Па дадзеных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]], у выніку атакі больш за два мільёны чалавек засталіся без належнага медыцынскага абслугоўвання.<ref>{{Cite web |title=Chadian army bolsters presence near Sudan border as tensions rise |url=https://sudantribune.com/article/311984 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chad launches security operation on Sudan border after drone strike |url=https://sudantribune.com/article/311925 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Аль-Дабе пацярпелі тры чалавекі, а таксама была пашкоджана электрастанцыя, што прывяло да адключэння электраэнергіі.<ref>{{Cite web |title=Chad shuts Sudan border after drone strike kills civilians in El Tina |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/chad-shuts-sudan-border-after-drone-strike-kills-civilians-in-el-tina |access-date=2026-03-22 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 сакавіка — атрады Дагала і аль-Хілу захапілі Курмук <ref>{{cite web|title=RSF-SPLM-N joint forces seize strategic Sudanese town near Ethiopian border.|url=https://sudantribune.com/article/312054|date=24 March 2026|access-date=26 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=‘RSF and SPLM-N seize parts of Sudan’s Blue Nile region’ as more than 73,000 flee |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-splm-n-seize-parts-of-sudans-blue-nile-region-as-more-than-73000-flee|date=24 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 25 сакавіка — САП забілі 16 мірных жыхароў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Medical group accuses RSF of killing 16 civilians in Sudan’s Darfur |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/medical-group-accuses-rsf-of-killing-16-civilians-in-sudan-s-darfur/3878947 |access-date=2026-03-26 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка ў кантраляваным САП раёне Сараф-Амра ў Паўночным Дарфуры загінулі 22 чалавекі і 17 атрымалі раненні. Шэсць чалавек загінулі і 10 атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару войск Дагала па грамадзянскай грузавіку ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|title=Two drone strikes on civilian targets kill 28 people in Sudan|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/sudan-drone-strikes-civilian-targets-north-darfur-market-north-kordofan-truck|date=26 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=The Guardian}}</ref> * 27 сакавіка — урадавыя дроны нанеслі ўдар па пазіцыях САП в Паўночным Дарфуры.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral|url=https://sudantribune.com/article/312161|date=27 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> У выніку авіяўдару ВПС Судана па пахаванні ў Аль-Сунуце, Паўднёвы Кардафан, загінулі сем чалавек.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral |url=https://sudantribune.com/article/312161 |date=27 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 28 сакавіка — суданская ўрадавая армія заявіла, што адбіла атакі праціўніка на заходнія і паўночныя ўскраіны Даланга.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it repels RSF-SPLM-N attack on Dilling|url=https://sudantribune.com/article/312191|date=28 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 29 сакавіка — УСС заявілі аб адбіцці атакі сіл Дагала і аль-Хілу на Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у выніку чаго загінулі 94 байца, некалькі чалавек былі захопленыя ў палон, а чатыры баявыя машыны знішчаны.<ref>{{cite web|title=Sudan army says repels attack in Blue Nile region|url=https://sudantribune.com/article/312234|date=29 March 2026|access-date=2 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі 14 чалавек загінулі ў выніку двухдзённага абстрэлу Даланга з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|title=At least 14 civilians killed in artillery shelling on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/312231 |date=29 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 3ogzbrxtld5no57bqid6jrvwnbz5b7a 14 804078 5127092 5112269 2026-04-16T08:02:44Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 2000-х гадах]]; дададзена [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 2010-х гадах]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127092 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Музеі, заснаваныя ў|2010|годзе}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2010 годзе]] [[Катэгорыя:2010 год у культуры і мастацтве]] [[Катэгорыя:Музеі, заснаваныя ў 2010-х гадах]] [[Катэгорыя:Музеі паводле гадоў заснавання XXI стагоддзя]] m0qhmmtg3p2kw7ljh4r8aljc4j996nt 2 805093 5126825 5124280 2026-04-15T12:51:51Z Feeleman 163471 5126825 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop}} {{Userbox wikidays|1|02|2026}} {{Userbox/Удзельнік з Мінска}} {{Userbox1 |id = 10 |id-s = 16 |info = <center>Гэты ўдзельнік стварыў ужо [https://xtools.wmcloud.org/pages/be.wikipedia.org/Feeleman 10&nbsp;артыкулаў]</center> |info-c = white |info-s = 8 |border-c = black }} {{Userboxbottom}}{{#babel:be|ru-3|en-2|uk-1}} == Погляды == {| |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} |} 5n93xxrwl4u1l2158jou8ism450vy8s 5127209 5126825 2026-04-16T11:39:12Z Feeleman 163471 5127209 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop}} {{Userbox wikidays|1|02|2026}} {{Userbox/Удзельнік з Мінска}} {{Userbox1 |id = 11 |id-s = 16 |info = <center>Гэты ўдзельнік стварыў ужо [https://xtools.wmcloud.org/pages/be.wikipedia.org/Feeleman 11&nbsp;артыкулаў]</center> |info-c = white |info-s = 8 |border-c = black }} {{Userboxbottom}}{{#babel:be|ru-3|en-2|uk-1}} == Погляды == {| |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} |} 6xwybs4v2a9vj7j0vwwluamwaizj6xe 10 805101 5127024 5119589 2026-04-16T05:07:01Z Rymchonak 22863 арфаграфія 5127024 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісэла]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла(Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільоові]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухц’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Цоару]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] b35g5mzzwndi6w13zszbj2aykf6r1g2 5127026 5127024 2026-04-16T05:09:50Z Rymchonak 22863 5127026 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісела]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла(Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільоові]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухц’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Цоару]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] 8tuo4rf1z44rh2doo2s10r5bbzxkm1e 5127044 5127026 2026-04-16T05:22:31Z Rymchonak 22863 5127044 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісела]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла (Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільоові]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухц’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Цоару]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] rrh442zvn85b5p76czhezcmkm8l1yra 0 805203 5126980 5125815 2026-04-15T20:52:12Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненне 5126980 wikitext text/x-wiki [[Амністыя]] 1841 года — акт вызвалення ад пакарання (або яго частковага змякчэння) некаторых катэгорый дзяржаўных злачынцаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] з адносна лёгкай ступенню віны, абвешчаны 16 (28) красавіка 1841 году расійскім імператарам [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаем I]] з нагоды шлюбу спадкаемцы трону, будучага імператара [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], з вялікай княгіняй [[Марыя Аляксандраўна (імператрыца)|Марыяй Аляксандраўнай]] (дачкой вялікага герцага Людвіга II Гесенскага Максіміліянай), які адбыўся ў гэты дзень. Амністыя аблегчыла становішча некаторых былых сяброў [[Таварыства філаматаў]], удзельнікаў змовы [[Шыман Канарскі|Шымана Канарскага]] і [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Паўстання 1830—1831 гадоў]]: менш небяспечныя, з пункту гледжання царскіх уладаў, злачынцы былі вызваленыя са зняволення, змаглі вярнуцца на радзіму з ссылкі ўглыб Расіі, або змаглі ўладкавацца на лепшую працу, ім былі аблегчаныя ўмовы паліцэйскага нагляду і гэтак далей. Афіцыйна гэты акт называўся Манифест. ''О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича''<ref>''Николай I.'' [https://nlr.ru/e-res/law_r/search.php?part=431®im=3 Манифест. О всемилостивейше дарованных милостях и облегчениях по случаю бракосочетания Его Императорского Высочества Государя Наследника Цесаревича и Великого Князя Александра Николаевича]  // Полное собрание законов Российской империи. Собрание второе. — СПб.: Типография II отделения Собственной Его Императорского Величества канцелярии, 1842. — Т. XVI, отделение первое, 1841, № 14460. — С. 308-313. </ref>, пазней таксама ''Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года''<ref>''[https://www.prlib.ru/item/1404127 Всемилостивейший манифест, состоявшийся в 16 день апреля 1841 года]''</ref>. == Перадумовы амністыі == З амністыяй завяршылася дзесяцігоддзе жорсткіх імперскіх рэпрэсій пасля падаўлення паўстання, накіраваных на ўніфікацыю сацыяльна-палітычнага ладу, адукацыі і культуры “заходніх губерняў” з астатняй Расіяй: закрыцця [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта,]] скасавання царкоўнай [[Уніяцкая царква на Беларусі|Уніі]] і дзеяння [[Літоўскі статут|Літоўскага статуту]], закрыцця каталіцкіх кляштараў, “разбору шляхты” і абазначыўся пераход да адносна больш мягкай палітыкі, якая спалучала працяг жорсткага пераследу нелаяльных элементаў са стварэннем пэўных нішаў для дзейнасці (у прыватнасці, культурнай), лаяльнай да агульнай палітыкі ўраду. Дасягнутая ступень “замірэння” Літвы, Беларусі, Правабярэжнай Украіны была палічаная ў цэлым дастатковай і на павестку дня быў высунуты пошук форм інтэграцыі каталіцкай шляхты і духавенства ў агульнаімперскае жыццё. "Апошнім акордам" рэпрэсіўнага дзесяцігоддзя 1831—1841 было закрыццё [[Віленская медыка-хірургічная акадэмія|Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі]] з пераводам яе ў Кіеў (1842), але гэтае рашэнне было прынятае яшчэ ў 1840, і чакала толькі завяршэння пабудовы адпаведнага будынку ў Кіеве. == Характар амністыі == Амністыя не была ўсеагульнай; яна насіла выбарачны характар і дзяліла раней рэпрэсаваных на разрады. Некаторым асобам, якія знаходзіліся ў ссылцы ў аддаленых губернях Расіі (пад наглядам паліцыі), дазвалялася вярнуцца на радзіму ў заходнія губерні. Шмат каму вярталіся ранейшыя саслоўныя правы і дваранства, калі яны не былі замяшаныя ў «цяжкіх крымінальных злачынствах» падчас паўстання. Для тых, хто ўжо вярнуўся раней, але знаходзіўся пад строгім сакрэтным наглядам, рэжым кантролю мякчэў або адмяняўся зусім. Расейскія ўлады, аднак, захоўвалі жорсткую пазіцыю ў дачыненні да лідэраў і найбольш актыўных удзельнікаў паўстання і змоў. Амністыя практычна не тычылася чальцоў польскага Часовага ўрада 1830 году, кіраўнікоў буйных паўстанцкіх атрадаў і тых, хто знаходзіўся ў эміграцыі і працягваў палітычную дзейнасць (напрыклад, асяроддзя [[Адам Ежы Чартарыйскі|Адама Ежы Чартарыйскага]]). Тым, хто знаходзіўся за мяжой імперыі, шлях дадому быў па-ранейшаму зачынены, за выключэннем вельмі рэдкіх выпадкаў падачы асабістага прашэння на імя імператара з выразам "глыбокага раскаяння". == Асобы амніставаных == Рашэнні па лёсе канкрэтных асобаў прымаліся на месцах і не вызначаліся дакладнымі крытэрыямі. Сярод тых, хто змог скарыстацца амністыяй, былі, у прыватнасці: [[Ян Чачот]], філамат (фактычна ён яшчэ ў 1840 годзе пераехаў з [[Лепель|Лепеля]] ў [[Шчорсы]], дзеля працы ў бібліятэцы [[Адам Храптовіч|Адама Храптовіча]], але цяпер змог узаконіць новае месца жыхарства)<ref>Marian Pacholak. Trzy listy Jana Czeczota z lat 1844–1845 do Adolfa Kobylińskiego z Cieszewli. Kręgi poszukiwań archiwalnych i materiały dotyczące sylwetek korespondentów z Nowogródczyzny (część druga)^*// Prace Literackie LXIII, 2024. S. 139. </ref> [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], філамат — у 1841 годзе вярнуўся на радзіму [[Эдвард Жалігоўскі]], удзельнік змовы Шымана Канарскага — быў вызвалены са зняволення і ў 1842 годзе змог вярнуцца на радзіму [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольф Янушкевіч]], паўстанец 1830 году: у жніўні 1841 змог пераехаць з [[Ішым|Ішыма]] ў [[Омск]], дзе яму дазволілі паступіць на дзяржаўную службу з прысваеннем чыну «калежскі рэгістратар». [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі]], паўстанец 1830 году: у 1841 з яго быў канчаткова зняты паліцэйскі нагляд і ён змог атрымаць дазвол на выданне альманаха [[Athenaeum (1841)|Athenaeum]] [[Athenaeum (1841)|(1841)]]. [[Рамуальд Падбярэскі]], сын паўстанца — у 1841 змог пераехаць у Пецярбург з планам выдання ўласнага альманаха Rocznik literacki. == Адносная "адліга" 1841—1848 гадоў == Новая грамадская сітуацыя, якая склалася пасля амністыі, выклікала да жыцця ўплывовую лаялісцкую плынь у жыцці заходніх губерняў, асабліва літоўскіх. У ёй асабліва вылучалася стала гэтак званая [[Пецярбургская катэрыя|“Пецярбургская катэрыя”]], нефармальная лаялісцкая групоўка на чале з [[Генрык Жавускі|Генрыхам Жавускім]], якая ў траўні 1841 правяла ўстаноўчы сход у [[Чудніў|Чудніве]]. Таксама ў лаялісцкім духу дзейнічалі "літвіны" [[Фадзей Булгарын|Фадзей '''Булгарын''']]''',''' [[Восіп Іванавіч Сянкоўскі|Восіп Сянкоўскі,]] [[Плацыд Янкоўскі]] і іншыя, якія даводзілі, што Літва (як і Беларусь) — гэта адвечная гістарычная правінцыя Расіі, якая толькі праз нешчаслівы збег абставінаў апынулася ў уніі з Польшчай і на пэўны час стала перыферыяй заходняй цывілізацыі. Аднак, наступныя 7 гадоў у Літве і Беларусі былі самымі спрыяльнымі для культурнай дзейнасці за ўсё 30-гадовае праўленне Мікалая I. Паміж імперскай уладай (і адданымі ёй лаялістамі) і вонкава лаяльнай патрыятычнай інтэлігенцыяй у гэты час вялася складаная гульня за сэнсавае напаўненне паняццяў “Літва” і “літвіны”. (На гэтым этапе гісторыі царызм не выступаў супраць гэтых тэрмінаў, але хацеў іх пераасэнсавання ў патрэбным Расіі духу). Лаялісты імкнуліся стварыць як мага больш пра-імперскі вобраз краю, яго жыхароў і гісторыі, максімальна скампраметаваць і абарваць яго даўнія культурныя сувязі з Польшчай. Патрыёты жа, распрацоўваючы “літвінскую” тэматыку, стваралі аўтаномную мясцовую культуру, лакальную "літвінскую" ідэнтычнасць, нятоесную польскай, набыткі якой пазней былі часткова выкарыстаныя ў літоўскім і беларускім нацыянальных праектах. Найбольш бяспечнымі, з пункту гледжання цэнзуры, выглядалі даследаванні і публікацыі на тэмы паганскай, да-Крэўскай гісторыі Літвы, а таксама на тэмы мясцовай кухні, хатняй гаспадаркі, палявання, пошук этнаграфічных асаблівасцяў Літвы і Беларусі. == Новыя твары і знакавыя творы ==  У 7-годдзе пасля амністыі дэбютавалі, або сталі шырока вядомымі публіцы такія творцы, як Юзаф Ігнацы Крашэўскі, [[Станіслаў Манюшка]], [[Уладзіслаў Сыракомля]], [[Адам Ганоры Кіркор|Адам Ганоры Кіркор,]] [[Ян Баршчэўскі]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч,]] [[Рамуальд Падбярэскі]], і іншыя. Многія створаныя ў 1841—1848 гадах творы літаратуры, гістарыяграфіі, музыкі, выяўленчага мастацтва склалі канон “літвінскай” культуры XIX стагоддзя. Сярод іх, у прыватнасці: [[Хатні спеўнік|Хатнія спеўнікі]] (з 1843), опера "Галька" і кантата "Мілда" (1848) Станіслава Манюшкі Літаратурны дэбют Уладзіслава Сыракомлі з вершам "Паштальён" (1844) "Віленскі альбом" Яна Казіміра Вільчыньскага (1845) Першая кніга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча "Ідылія" (1846) Адзіная арыгінальная кніга Яна Чачота “Земянін” (1846) і (невыдадзеныя) гістарычныя балады "Спевы пра даўніх літвінаў да 1434 году" (1842—1844) Карціна [[Канут Русецкі|Канута Русецкага]] "Літвінка з вербамі" (1847) Энцыклапедыя хатняй гаспадаркі "[[Літоўская гаспадыня|Літоўская гаспадыня"]] Ганны Цюндзявіцкай (1848) У гэты ж час з'явіліся і капітальныя працы па гісторыі Літвы: Першы том працы «Starożytna Polska pod względem historycznym, geograficznym i statystycznym…» [[Міхал Ігнатавіч Балінскі|Міхала Баліньскага]] і Тыматэўша Ліпіньскага, прысвечаны гісторыі ВКЛ (1843) Litwa: Starożytne dzieje, ustawy, język, wiara, obyczaje, pieśni, przysłowia, podania itd. T. I-II Ю.І.Крашэўскага (Т. 1-2, 1847—1850) і ''Obraz Litwy pod względem jéj cywilizacyi, od czasów najdawniejszych do końca wieku XVIII'' [[Юзаф Ярашэвіч|Юзафа Ярашэвіча]]. (Апошні, 9 том аматарскай “Гісторыі літоўскага народу” [[Тэадор Нарбут|Тэадора Нарбута]] таксама ўбачыў святло ў 1841 годзе). У меншым маштабе, але аналагічныя працэсы адбываліся і ва ўласна літоўскамоўным асяроддзі: у 1845 годзе ў Пецярбургу выйшла першая гісторыя Літвы па-літоўску [[Сіманас Даўкантас|Сімонаса Даўкантаса]] “''Аблічча старажытных літоўцаў, горных і ніжніх (жамойтаў)”'', у 1846 годзе пачаў выходзіць штогадовы каляндар „Metų skaitlius“ Лаўрына Івінскіса і самая значная этнаграфічная праца [[Людвік Адам Дзям’янавіч Юцэвіч|Людвіка Юцэвіча]] «Літва з пункту погляду рэштак старажытнасці, звычаяў i нораваў» (напісаная па польску). Фактычна, за 1841—1848 гады былі распрацаваныя контуры мадэрнай літвінскай прота-нацыянальнай ідэнтычнасці — з дапамогай як навуковага інструментарыя (гістарычнага і этнаграфічнага), так і мастацкімі сродкамі. Яшчэ ніколі раней у гісторыі пра Літву так шмат не пісалі, не ўяўлялі, не адлюстроўвалі яе рознымі мастацкімі сродкамі, як у гэтае сямігоддзе. Імперскія ўлады далі зразумець што Літва нашмат больш прымальная, чым Польшча, і творчая інтэлігенцыя гэтай эпохі прыняла гэтыя ўмовы гульні, пасля дзесяцігоддзя няспынных жорсткіх рэпрэсій. У гэтым жа гістарычным перыядзе выйшла кніга Яна Баршчэўскага [[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях|"Шляхціч Завальня"]] (1844—1846, культывуе вобраз Беларусі, а не Літвы) і музычная сюіта [[Антон Іванавіч Абрамовіч|Антона Абрамовіча]] "Беларускае вяселле". 7-гадовая адносная “адліга”, запачаткаваная амністыяй 1841 году, скончылася ў 1848 годзе ў сувязі з жахам Мікалая I перад еўрапейскай [[Вясна народаў|“Вясной Народаў”]] і вяртаннем да палітыкі жорсткіх рэпрэсій (гл. [[Змрочнае сямігоддзе|“Змрочнае сямігоддзе”]]). == Іншыя аспекты амністыі == Мікалай I таксама скарыстаўся нагодай, каб знізіць сацыяльнае напружанне ў грамадстве. Былі спісаны даўгі (нядоімкі) па многіх дзяржаўных падатках, якія назапасіліся ў сялянаў і мяшчанаў пэўных губерняў і паветаў за папярэднія гады. Маніфест ад 16 красавіка адмяняў многія судовыя штрафы і пені па казённых спагнаннях. Быў адменены ці скарочаны шэраг чарговых рэкруцкіх набораў у некаторых губернях. Многія чыноўнікі, якія знаходзіліся пад судом за адміністрацыйныя парушэнні (не звязаныя з буйным раскраданнем маёмасці або хабарніцтвам), атрымалі прабачэнне. == Зноскі == [[Катэгорыя:1841]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мікалай I]] [[Катэгорыя:Паўстанні ў Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя перыяды]] fzoupayo3dg5hq7z2kr4yy4pi80zjhq 0 805674 5126861 5126012 2026-04-15T15:08:30Z Rabbi Mendl 19651 /* Творчасць */ стыль 5126861 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Крысціна Віталеўна Лядская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская мастачка, мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, перакладчык, экспадызайнер. == Біяграфія == Нарадзілася 21 снежня 1972 года ў Мінску, у мастацкай сям'і. Бацька, Віталь Мікалаевіч Лядскі (1952— 1993) працаваў мастаком-[[Афармленчае мастацтва|афарміцелем]]. Маці, Івета Канстантынаўна Саўчык, была педагогам па мастацкім выхаванні і развіцці дзяцей малодшага школьнага ўзросту, атрымала ад мэра Мінска [[Міхаіл Якаўлевіч Паўлаў|Міхаіла Паўлава]] прэмію па экалагічных праектах з дзецьмі. Менавіта маці прывіла Крысціне першыя навыкі малявання. Пасля 8 класаў сярэдняй школы падрыхтоўкай Крысціны да ўступных іспытаў 2 месяца займаўся мастак-манументаліст Эдуард Шчаглоў. У 1988 годзе паступіла ў [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучыішча імя А. К. Глебава]] з выдатнымі адзнакамі па кампазіцыі, малюнку і [[жывапіс]]у. Аднім з яе выкладчыкаў быў [[Уладзімір Леанідавіч Зінкевіч|Уладзімір Зінкевіч]]. Скончыла вучылішча ў 1992 годзе з «чырвоным» дыпломам па спецыяльнасці «мастацкае афармленне», пасля чаго адразу паступіла ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкій інстытут]] на [[Станковая графіка|станковую графіку]]. Выкладчыкамі у яе былі вядомыя беларускія мастакі [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]], [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]], [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], [[Уладзімір Мікалаевіч Вішнеўскі|Уладзімір Вішнеўскі]]. Услед за мастацкай адукацыяй вырашыла атрымаць і больш шырокую гуманітарную, паступіўшы ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] на філасофскі факультэт з паглыбленым вывучэннем нямецкай мовы. Чытала працы нямецкіх філосафаў Гадамера, Хайдэггера, Гартмана ў арыгінале, перакладала іх для друку на рускую мову. Яе выкладчыкам і навуковым кіраўніком быў беларускі філосаф [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]], [[Акадэмік НАН Беларусі|Акадэмік]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[доктар філасофскіх навук]], [[прафесар]]. Атрымала кваліфікацыю "філосаф, выкладчык філасофскіх дысцыплін". Пасля заканчэння ЕГУ ў 2001 годзе засталася выкладаць у ЕГУ. У 1999 — 2003 гг. — заснавальнік і галоўны рэдактар інфармацыйнага бюлетэня ЕГУ. З 2001 па 2004 гг. была рэдактарам выдавецтва ЕГУ. У гэты час таксама выкладала па наступных навучальных курсах ЕГУ: * Нямецкая філасофская тэрміналогія * Французская філасофская тэрміналогія * Французская тэрміналогія для культуролагаў * Прырода філасофскіх ведаў і інш. У 2003 годзе паступіла ў аспірантуру ЕГУ, кафедра філасофіі і культуралогіі, філасофская антрапалогія. Аспірантура: 01.10.2003—31.07.2004, даследчая стыпендыя для аспірантаў DAAD, Універсітэт Альберта-Людвіга, Фрайбург, Германія (сертыфікат мовы універсітэта Альберта-Людвіга, Нямецкая мова, ступень СI). З 01.10.2005 па 30.06.2006 — Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, факультэт перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі, перакладчык-рэферэнт, Нямецкая мова (дыплом з адзнакай). Прайшла перападрыхтоўку як перакладчык (Мінскі дзяржаўны лінгвістычны універсітэт, факультэт павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў, кваліфікацыя «перакладчык-рэферэнт, Нямецкая мова»). З 2004 працуе пазаштатным перакладчыкам пры Беларускай гандлёва-прамысловай Палаце, Нямецкая мова. У 2005—2006 гг. была таксама перакладчыкам у Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета. У 2006—2007 гг. займала пасаду памочніка мастацкага кіраўніка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы РБ па міжнароднай дзейнасці. Займалася арганізацыяй, каардынацыяй і суправаджэннем замежных гастроляў калектыву тэатра оперы. З 2005 па 2008 тэатральная трупа 5 разоў выязджала на гастролі ў Германію, 2 разы на гастролі на Канарскія выспы і адзін раз у Аўстрыю, дзе трупа выступала сумесна з [[Мансерат Кабалье]]. Ажыццяўляла ўсе знешнія зносіны калектыва на нямецкай мове. З 2008 года — асістэнт арганізатара оперных фестываляў, перакладчык міжнародных праектаў у оперных прадзюсерскіх цэнтрах New European Festival GmbH, Германія; Verein Oper Schenkenberg, Швейцарыя; Staufer Festspiele Göppingen GmbH, Германия; Music & Theater Saar GmbH, Германия. У 2010 — 2011 гг. была дырэктарам беларускага аддзялення міжнароднага агенцтва «Берын Арт Менеджмент» у Мінску, займалася арганізацыяй канцэртных турнэ, шоу, фестываляў. У 2012 годзе змяніла сферу дзейнасці з музычнага на візуальнае мастацтва. У 2012—2013 годзе была старшым навуковым супрацоўнікам Гарадской мастацкай галерэі твораў Л. Шчамялёва (філіяла ДУ «[[Музей гісторыі горада Мінска]]»). У 2013—2015 гадах стала загадваць галерэяй, змяніўшы на гэтай пасадзе [[Таццяна Алегаўна Бембель|Таццяну Бембель]]. * [[23 студзеня]] — [[13 лютага]] [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015 года]]: выстаўка твораў жівапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] '''«Белае сонца блакітнай зімы»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва, куратар К. Лядская: <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 14.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 11.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 04.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 09.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 02.JPG </gallery></center> У 2015 — 2016 гадах — арт-куратар, арт-менеджар, прэс-сакратар новай Мастацкай галерэі «Дом карцін». З 2025 года рэалiзуе сабе як мастацтвазнаўца, куратар арт-праектаў, арт-менеджэр і экспадызайнер у мінскай галерэі «Арыстакрат». == Творчасць == Паралельна з працай Крысціна ўсё жыццё піша творы жывапісу і ўдзельнічае ў мастацкіх выставах: * 2017 — Персанальная выстава жывапісу «Мае рэчы», мастацкая галерэя «Кніжны салон», Мінск. * 2018 — Персанальная выстава жывапісу «Мае рэчы. Нацюрморт», музей «Прастора [[Хаім Саламонавіч Суцін|Суціна]]», [[Смілавічы]]. Куратар — Юрый Абдурахманаў. * з 2019 — творы жывапісу экспануюцца ў Галерэі «Арыстакрат». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://tanix.by/blog/inspiration/intervju-s-kristinoj-ljadskoj ] * [https://museums.by/muzei/galereya-shchemeleva/] * [http://museum.by/node/34661 ] * [https://sputnik.by/20160226/1020415955.html ] * [http://uk.minsk.gov.by/docs/kultura/afisha/shemelev20150120.pdf ] * [https://mir24.tv/news/13332977/Tihonov_AI@mirtv.ru] * [https://minsknews.by/sittsevyimi-vodopadami-zamanivaet-gorodskaya-galereya-proizvedeniy-leonida-shhemeleva/] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Лядская Крысціна Віталеўна}} aw145dbkm4ml6zj29tqqhefh9jf7tn4 1 805676 5127034 5123278 2026-04-16T05:18:55Z Emilia Noah 155537 5127034 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Крысціна Віталеўна Лядская}} == Марафон == {{Артыкул праекта WikiGap 2026 Belarus}} [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 20:48, 7 красавіка 2026 (+03) 2ur060a5jlku7q48ndtwi23wghtpf18 1 805790 5127032 5124012 2026-04-16T05:18:04Z Emilia Noah 155537 5127032 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Фарыс Німр}} == Праца над артыкулам == Я працую над артыкулам і выпраўляю яго [[Удзельнік:CheburekWithMeat|CheburekWithMeat]] ([[Размовы з удзельнікам:CheburekWithMeat|размовы]]) 22:20, 9 красавіка 2026 (+03) f6m8rcw0amadoxfmiknzyjpyygvwzu1 0 806229 5126881 5125892 2026-04-15T16:24:13Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Запазычанне]] 5126881 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Запазычанне]] mhoihdllfltkgf80pths5dmw20jn0ue 0 806253 5126889 5126005 2026-04-15T17:08:04Z JerzyKundrat 174 удакладненне 5126889 wikitext text/x-wiki [[File:Брацкая магіла (Гуды).jpg|thumb|Брацкая магіла, Гуды]] '''Брацкая магіла''' — ваеннае пахаванне, знаходзіцца ў аграгарадку [[Гуды (Лідскі раён)]]. Пахаваны 56 воінаў 213-га стралковага палка 56-й стралковай дывізіі Чырвонай Арміі, якія загінулі 3 ліпеня 1941 года. На магіле ў 1967 годзе ўсталявана бетонная пліта і абеліск з пяціканцовай зоркай. == Спасылкі == {{ГККРБ|413Д000353}} * [https://heritage.gov.by/catalog/bratckaia-magila-353 heritage.gov.by] [[Катэгорыя:Брацкія магілы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гуды (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:1941 год у Беларусі]] q0raaaxxcw6emela41efiweaysvccpi 0 806341 5127075 5126615 2026-04-16T07:27:01Z Culamar 102133 5127075 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер''' ({{Lang-uk|Ганна Федосівна Собачко-Шостак}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Мастак|мастачка]]-[[авангард]]ыстка ([[Супрэматызм|супрэматыстка]], футурыстка), кніжны [[Графіка (мастацтва)|графік]], дызайнер інтэр’ераў, сцэнограф{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. == Біяграфія == У 1893 годзе Ніна Генрыхаўна Генке нарадзілася ў [[Масква|Маскве]]. Бацька Генрых Генке быў родам з [[Нідэрланды|Галандыі]], маці Надзея Ціханава была рускай. З 1914 года вучылася ў мастацкай студыі [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] ([[Кіеў]]). У 1915 разам з іншымі дзеячамі Авангарда была актыўным удзельнікам творчых экспедыцый [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]] па гарадах і вёсках захаду сучаснай Украіны, у прыватнасці, у [[Косіў]], [[Чарнаўцы]]. Узначальвала і стала галоўнай мастачкай саматужнай арцелі ў вёсцы [[Вэрбіўка (Чаркаскі раён)|Вэрбіўка]], дзе супрацоўнічалі вядомыя мастакі-супрэматысты [[Казімір Малевіч]], [[Наталля Міхайлаўна Давыдава|Наталля Давыдава]], [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандра Экстэр]], [[Надзея Андрэеўна Удальцова|Надзея Удальцова]], [[Любоў Сяргееўна Папова|Любоў Папова]], [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]], [[Вольга Уладзіміраўна Разанава|Вольга Разанава]], Яўгенія Прыбыльская, [[Іван Васілевіч Клюн|Іван Клюн]] і іншыя. У лістападзе 1915 года ў Галерэі Лемерсье ў Маскве адбылася ''Выстава Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Паўднёвай Расіі'', у арганізацыі якой актыўны ўдзел прымалі Н. Давыдава, Н. Генке і А. Экстэр. На гэтай выставе былі прадстаўлены работы з мастацкіх арцеляў вёсак Вэрбіўкі і [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Скопцы]] (кіраўнік Н.Давыдава). У 1917 годзе ў Салоне Міхайлавай у Маскве адбылася ''Другая Выстава Сучаснага Дэкаратыўнага Мастацтва Расіі'', арганізаваная Наталляй Давыдавай і Нінай Генке. Як і першая выстава, другая таксама прайшла з вялікім поспехам. З красавіка 1919 года член калегіі мастацтваў і загадчыца секцыі дэкаратыўна-прыкладных мастацтваў Губнаробраза ў Кіеве. Удзельнічала ў афармленні рэвалюцыйных свят, агітцягнікоў, агітпарахода. У пачатку 1920-х працавала над шрыфтавым афармленнем друкаваных выданняў, лозунгаў. Была галоўнай мастачкай футурыстычнага выдавецтва «Гальфстрым» (Кіеў), якое ўзначальваў паэт [[Міхайл Семянка]]{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1924 годзе пасля сямейнай трагедыі (смерці першага дзіцяці) пераязджае ў Маскву, працуе мастачкай у аддзеле аб’яў газеты «Известия». У гэты ж час супрацоўнічае з майстэрняй [[Надзея Пятроўна Ламанава|Надзеі Ламанавай]], робіць эскізы для фабрыкі па выпуску шпалер, працуе таксама на фарфоравым заводзе, робіць малюнкі ў супрэматычным стылі (часцей для талерак){{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1926 годзе пераязджае ў [[Харкаў]] з тэатрам «Бярэзіль», дзе працуе разам з мужам, [[Вадзім Георгіевіч Мелер|Вадзімам Георгіевічам Мелерам]] — галоўным мастаком тэатра{{Sfn|Соколюк Л. Д.|2013}}. У 1954 годзе Ніна Генке-Мелер памерла ў Кіеве. Яна была пахаваная на [[Байкавыя могілкі|Байкавых могілках]].<center><gallery> Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_2.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя, Кіеў. Файл:Suprematist_Composition_(Genke-Meller,_1915)_1.jpg|alt=Супрематическая композиция. 1915. Полотно, мулине, гладь. Частное собрание, Киев.| Супрэматычная кампазіцыя. 1915. Палатно, [[мулінэ]], роўнядзь. Прыватная калекцыя,, Кіеў. </gallery></center> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Соколюк Л. Д.|аўтар=Соколюк Л. Д.|загаловак=Энциклопедия русского авангарда: Изобразительное искусство. Архитектура|адказны=Авторы-составители В. И. Ракитин, А. Д. Сарабьянов; Научный редактор А. Д. Сарабьянов|год=2013|частка=Генке-Меллер Нина Генриховна|месца=М.|выдавецтва=RA, Global Expert & Service Team|том=I: Биографии. А—К|старонкі=206|старонак=528|isbn=978-5-902801-10-8}} * ''Дыченко И.'' Аристократ в авангарде // Столичные новости. — 2004. — 14 дек. * ''Собств. корр.'' Семейные приключения // Уикенд. — 2004. — 28 окт. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Генке-Мелер Ніна Генрыхаўна}} [[Катэгорыя:Сцэнографы СССР]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] aqjysjmylpgodqo7lrmza3305w7cxk7 0 806356 5126872 5126780 2026-04-15T15:23:13Z Plaga med 116903 5126872 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве платформы для пасажыраў і надземны пешаходны мост. {{rq|sources|refless|wikify|translate}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] 3wlzvphfhibaupf4qzon7ompxwvb9h0 0 806367 5126871 5126782 2026-04-15T15:21:39Z Plaga med 116903 5126871 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} '''Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах (пол. Ordynacja Massalańska [[:pl:Bispingowie_herbu_własnego|Bispingów]])''' — непадзельны родавы маёнтак, заснаваны ў [[1853|1853 годзе]] сёстрамі Аляксандрай, народжанай Біспінг (1785-1853), з 1806 года жонкай рускага генерала Аляксандра Міхайлавіча Свечына, і Юзэфай Войчынскай, народжанай Біспінг (1786-1878), з 1818 па 1835 год жонкай камергера Антонія Войчынскага, ад карысць нашчадкаў іх стрыечнага брата, Каміля Біспінга ротмістра Сумскага гусарскага палка (1810-1850). Статут ардынацыі быў зацверджаны ўказам цара Мікалая I Раманава ад 1 ліпеня 1853 года. У Масаляны тады ўваходзілі: маёнткі Аляксандры Свячынскай у [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім павеце]]: [[Вярэйкі]], [[Кузьмічы (Ваўкавыскі раён)|Кузьмічы]], [[Мацейкаўшчына|Мацейкаўшчызна]], а ў [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскім павеце]]: Трэглі, [[Сколабава|Сколубава]] і [[Верцялішкі|Верцелішкі]], а таксама маёнткі Юзэфы Вайчынскай: [[Масаляны]] і [[Паплаўцы]] ў Гродзенскім павеце<ref name=":0" />. Ардынацыя існавала з 1853 па 1939 год. Масалянскімі ардынатамі па чарзе былі: * 1853-1867 – 1-ы ардынат – Аляксандр Біспінг (1844-1867) * 1867-1893 – 2-і ардынат – Ян Біспінг (1842-1893) * 1893-1897 – 3-ці Ардынат – Юзэф Біспінг (1845-1897) * 1897-1939 – 4-ы ардынат – Ян Каміль Біспінг (1880-1941) * [[Файл:Masalany,_Biśping._Масаляны,_Бісьпінг_(N._Orda,_1861-77).jpg|міні|Палац Біспінгаў у Масаланах (малюнак Напалеона Орды, 1877 г.)]] [[Файл:Masalany,_Bisping._Масаляны,_Бісьпінг_(1919-39)_(2).jpg|міні|Масаланы, палац Біспінга ў міжваенны перыяд (1936 г.)]] Цэнтрам маёнтка быў сядзібны дом у Масалянах, акружаны паркам. Яго заснавальніцай была вышэйзгаданая Юзэфа Войчынская, якая пабудавала яго паводле праекта італьянскага архітэктара Франчэска Андрыёлі каля вялікай сажалкі на дарозе, якая вядзе да Вялікіх Эйсмантаў. У той час, паміж 1852 і 1863 г., была таксама пабудавана капліца, якая належала да палацавага комплексу і знаходзілася на другім баку сажалкі. У другой палове XIX стагоддзя па ініцыятыве другога ардыната Яна Біспінга да існуючага сядзібнага дома былі прыбудаваны два крылы, адно злева і адно справа, па праекце архітэктара [[Aleksander Grodecki|Аляксандра Гродэцкага]]. Паводле [[Раман Афтаназы|Рамана Афтаназі,]] палац тады складаўся з трох асноўных частак: асноўнага корпуса, які стаяў на даволі неглыбокім прамавугольным плане, і крыху шырэйшых бакавых крылаў, адсунутых на палову яго шырыні. Да пярэдняга фасада сяміпралётнага галоўнага корпуса быў дабудаваны цэнтральны порцік, які складаўся з чатырох васьмігранных слупоў, размешчаных паўколам і ўвянчаных карынфскімі капітэлямі. Яны падтрымлівалі антаблемент, пакрыты гірляндай, якая завяршалася зубцамі. У палацы размяшчалася карцінная галерэя, створаная другім ардынатам Янам Біспінгам, з працамі у асноўным польскіх, беларускіх мастакоў з Расейскай імперыі: [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыка Семірадскага]], [[Юзаф Брант|Юзэфа Брандта]], [[Юліуш Косак|Юліуша Косака]], Юльяна [[Юльян Фалат|Фалата]], Францішка Крудоўскага, Юзэфа Рышкевіча, Вільгельма Катарбінскага, Аляксандра Герымскага, Юзэфа Хелмонскага , Антонія Казакевіча, [[Аляксандр Арлоўскі|Аляксандра Арлоўскага]] і Аляксандра Грыглеўскага . Тут таксама знаходзіліся архіў і бібліятэка Масальскай ардынацыі. У той час палац Біспінгаў быў адным з цэнтраў ажыўленага грамадскага жыцця землеўласніцкай шляхты Гродзенскай губерні. У часы трэцяга ардыната Юзэфа Біспінга ў 1890-х гадах тут жыў Адольф Дыгасінскі, які працаваў рэпетытарам і прыватным настаўнікам. Менавіта тут ён напісаў раман ''«Заяц»'' , апублікаваны ў 1900 годзе. У паляваннях, якія арганізоўваліся ў Масалянах, удзельнічалі шматлікія асобы, у тым ліку вядомы гісторык і этнограф [[Зыгмунт Глогер]] <ref name=":2" /> . Пасля ўступлення Чырвонай Арміі апошні ардынат, Ян Каміль, быў арыштаваны савецкімі ўладамі 4 кастрычніка 1939 года. Пасля гэтага ён быў зняволены ў Драгічыне Палескім і Ломжы, а ў пачатку 1940 года дэпартаваны ў невядомым кірунку ўглыб СССР, дзе знік без вестак . Пры савецкай уладзе палац быў спустошаны, а калекцыі жывапісу былі скрадзеныя або знішчаны. Падобны лёс напаткаў архіў і бібліятэку. Фрагмент яго, які змяшчае больш за 300 твораў, быў знойдзены ў калекцыях Гродзенскага дзяржаўнага гісторыка-археалагічнага музея . Пасля Другой сусветнай вайны разрабаваны будынак быў перададзены новаўтворанаму калгасу, офісы якога знаходзяцца там і дагэтуль. Будынак быў перабудаваны як унутры, так і звонку, портык быў прыбраны, і толькі бакавыя крылы палаца захавалі свой першапачатковы выгляд. Захаваліся таксама некаторыя гаспадарчыя пабудовы, у тым ліку вінакурня і свіран, а таксама парк плошчай некалькі гектараў вакол палаца . == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** ''Moje wspomnienia w Massalanach spisane. Pamiętniki Jan Ordynata Bispinga 1842-1892, oprac. wstęp i przypisy [[:pl:Jerzy_Zbigniew_Pająk|Jerzy Z. Pająk]], [[:pl:Jerzy_Szczepański|Jerzy Szczepański]], Kielce 2017 – tom 8 serii "Kresy w polskich pamiętnikach i listach (1795–1918)", ss. 391'' ** ''Jan Bisping, Massalany, „Białostocczyzna”, 1991, nr 24, s. 42-43.'' ** ''Adam Bisping, Nasze Massalany, Kraków 1992'' ** ''Elżbieta z Bispingów Henrykowa Morman, Trzecia z trzynaściorga rodzeństwa. Wspomnienia 1915-1988, Kraków 2015'' [[Катэгорыя:Біспінгі]] [[Катэгорыя:Масаляны]] [[Катэгорыя:Бераставіцкі раен]] [[Катэгорыя:Палацы Гарадзеншчыны]] [[Катэгорыя:Палацава паркавыя комплексы Беларусі]] [[Катэгорыя:Шляхецкія рэзыдэнцыі на Беларусі]] l3rx5qwfbwiqbr72h6zzplyo7damhya 0 806368 5126870 5126791 2026-04-15T15:21:16Z Plaga med 116903 5126870 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} [[Файл:POL_COA_Biszpingk.png|міні|Герб Бішпінг, версія паводле Адама Банецкага]] Род меў шмат варыянтаў прозвішча — Бішпінк, Біспінг, Біспінк і Біспінг з прыдомкам фон Гален. Згодна з геральдычным гербам [[Севярын Урускі|Северына Урускага]], гэта быў вестфальска-нямецкі род, які першапачаткова пісаў сябе фон Гален Біспінг (Gallen Bisping). У той час яны выкарыстоўвалі герб Штэрнберг, а іх радавой рэзідэнцыяй быў замак Хаўс Біспінг каля [[Мюнстэр|Мюнстэра]] . Згодна з гербоўнікам [[Адам Банецкі|Адама Банецкага,]] род Біспінгаў меў прывілей ад германскага імператара [[Рудольф II Габсбург|Рудольфа II]] ад 1609 г., які пацвярджаў, што яны займалі розныя пасады ў Рэйнскай вобласці [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Святой Рымскай Імперыі]]. У XVI стагоддзі род падзяліўся на тры асобныя галіны: нямецкую, лівонскую і польска-літоўскую. Згодна з прывілеем ад 1609 года, яны мелі свой герб Бішпінк . == Літоўска-польская лінія == [[Файл:Струбніца. Фамільнае пахаванне Біспінгаў каля касцёла (02).jpg|міні|сямейнае пахаванне Біспінгаў каля касцела ў Струбніцы]] Заснавальнікам польска-літоўскай лініі быў Ян Біспінг, ротмістр караля [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] з Лівоніі. У 1583 годзе яму было нададзена шляхецтва Рэчы паспалітай (уласны герб Бішпінк ). Пасля шлюбу з Катажынай Шаняўскай, ён пасяліўся ў [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскім]] павеце [[Смаленскае ваяводства|Смаленскага ваяводства]] ВКЛ. Яго сыны, Ян і Томаш, заснавалі дзве галіны роду Біспінгаў, якія валодалі шматлікімі маёнткамі ў Смаленскім ваяводстве, атрыманым ад караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV Вазы]]. Узамен яны былі абавязаны абараняць крэпасць у [[Старадуб|Старадубе]]. Пасля «[[Вечны мір (1686)|Вечнага міру]]»у 1686 годзе, гэтыя тэрыторыі перайшлі пад уладу Маскоўскай дзяржавы, а Біспінгі перасяліліся ў Рэч Паспалітую, пасяліўшыся пераважна ў [[Менскае ваяводства|Менскім]] і [[Новагародскі павет|Навагародскім]] ваяводствах<ref name=":5" />. Члены роду Біспінгаў, якія жылі тут да канца XVIII стагоддзя, як [[экзулянты]], займалі тытулярныя пасады, звязаныя са Старадубскім графствам (у тым ліку мечніка, войскага, маршалка, кашталяна). Яны ўдзельнічалі ў палітычным жыцці, у тым ліку ў выбарах Яна III Сабескага, Аўгуста II, Аўгуста III і Станіслава Аўгуста Панятоўскага<ref name=":5" />. Род Біспінгаў пасяліўся ў былым [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскім павеце]] ў канцы XVIII стагоддзя. У той час ім належалі маёнткі, размешчаныя ў павеце: Верэйкі, Конна, Вішнёўка, Янаўшчызна, Седэльнікі, Монцякі, Струбніца, Галоўчыцы і Кузьмічы. Сярод гэтай вялікай групы прадстаўнікоў роду асабліва вылучаўся [[Ян Тадэвуш Біспінг]] (1741-1822), сын [[Баляслаў Біспінг|Баляслава]], маршалка старадубскага, і Разаліі з дзявоцтва Адамовіч, уладальнік шырокіх маёнткаў у Навагародскім і Менскім ваяводствах. Ён ажаніўся з Ганнай Мікульскай, з якой у яго было два сыны, Пётр (1777-1842) і Адам (1782-1858), і дзве дачкі: Разалія, пазней жонка літоўскага разьбяра Юзэфа Быхаўца, і Тэкля, якая выйшла замуж за Тадэвуша Сегеня. [[Файл:Jan Bisping (-1913).jpg|міні|Ян Біспінг 1913]] Пасля войнаў няўдалых авантур першай паловы 18 ст. і драблення паміж нашчадкамі з некалі шматлікіх маёнткаў сям'і засталося толькі два: Галоўчыцы, дзе пасяліўся [[:pl:Piotr_Bisping|Пётр,]] і Струбніца, якая належала [[Адам Біспінг|Адаму]]. Пётр не пакінуў спадчыннікаў мужчынскага полу, а ў Адама быў сын Каміль, які ў канчаткова зруйнаваў фінансы сям'і. Фінансавы дабрабыт сям'і ў гэты час выратавалі дочкі брата Яна Тадэвуша - стольніка старадубскага Юзэфа (памёр у 1786 г.) і Тэадоры Сухадольскай: Аляксандра Свечын (1783-1853) і Юзэфа Войчынская. Яны фінансавалі [[Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах|ардынацыю ў Масалянах]] для нашчадкаў свайго стрыечнага брата Каміля, які быў пацверджаны 1 ліпеня 1853 года ўказам імператара Мікалая I . Наступнымі ўладальнікамі маёмасці былі сыны Каміля Біспінга: Аляксандр Біспінг (1844-1867), Ян Біспінг (1842-1893) і Юзаф Біспінг (1845-1897), сын якога Ян Каміль Біспінг (1880-1941) быў апошнім чацвёртым ўладальнікам Масалянаў. Яго другі сын, Казімір (1887-1941), быў уладальнікам [[Струбніца|Струбніцы]] і сенатарам [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польскай Рэспублікі]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Біспінгі]] [[Катэгорыя:Шляхта Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Шляхта Інфлянтаў]] [[Катэгорыя:Шляхта Смаленскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Шляхецкія рэзідэнцыі у Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Шляхта Гарадзеншчыны]] 6fmhtqk7a8bfo1mxqjjm3ffdudo1fvk 0 806369 5126869 5126789 2026-04-15T15:20:57Z Plaga med 116903 5126869 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} [[Файл:POL COA Biszpingk.png|міні|герб Бішпінг]] '''Адам Біспінг,''' герба ўласнага (нар. 1782 г. у Ваўпяньску [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскага павета]], памёр 20 студзеня 1858 г. у [[Сколабава|Сколубове]] каля Казловічаў ) — харужы Ваўкавыскага павета і палкоўнік войска Варшаўскага герцагства. == Грамадскае жыццё і дзейнасць == Скончыў Віленскі ўніверсітэт . З 1810 года меў чын харужага Ваўкавыскага павета. Пасля ўступлення Вялікай арміі [[Напалеон I Банапарт|Напалеона I]] ў Літву 12 ліпеня 1812 года ён далучыўся да войска [[Герцагства Варшаўскае|Варшаўскага герцагства]], ахвяраваўшы яму значную суму грошай . Быў прызначаны палкоўнікам, а затым камандзірам 20-га Літоўскага пяхотнага палка, сфарміраванага каля [[Вярэйкі|Верак]] на яго роднай Гродзеншчыне. Ён зрабіў значны ўнёсак у паляпшэнне абсталявання гэтай вайсковай часткі. Ён удзельнічаў у вайне 1812 года, у тым ліку ўдзельнічаў у абароне Вільні, а затым, пасля паразы Напалеона, змагаўся ў абароне [[Модлінская крэпасць|Модліна]], які знаходзіўся ў аблозе расійскай арміі (5 лютага — 1 снежня 1813 г.) . Пасля яе капітуляцыі быў узяты ў палон рускімі. У 1815 годзе быў звольнены з войска<ref name=":1" />. Пасля смерці бацькі, Яна Тадэвуша Біспінга, у 1822 годзе ён атрымаў у спадчыну [[Струбніца|Струбніцу]], [[Янаўшчына (Свіслацкі раён)|Янаўшчыну]] і [[Азярніца (Слонімскі раён)|Езерніцу]] . У 1841 годзе, дзякуючы яго намаганням, касцёл у Струбніцы быў адрамантаваны. Затым да алтарнай часткі была прыбудавана новая капліца, пад якой знаходзілася магіла заснавальнікаў касцёла — продкаў Адама. Рэстаўрацыя касцёла ў Струбніцы была вельмі дарагой — яму давялося прадаць Езерніцу, каб пакрыць выдаткі . Ён быў пахаваны на могілках у Струбніцы. == Сям'я == Ён паходзіў з літоўска-польскай лініі [[Біспінгі (род)|Біспінгаў]], сын [[Ян Тадэвуш Біспінг|Яна Тадэвуша]] і Ганны, народжанай Мікульскай, унук старадубскага маршалка [[Баляслаў Біспінг|Баляслава]] З 1809 года ён быў мужам Тэрэзы, народжанай Мікульскай, з якой у іх быў сын Каміль і дзве дачкі: Цэліна, якая выйшла замуж за Стэфана Незабытоўскага, і Габрыэла, жонка Фелікса Влодэка . == Зноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1858 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1782 годзе]] [[Катэгорыя:Біспінгі]] 3z7op5zn7z7pvv374vuwz8t5u29h5b1 0 806371 5126866 5126807 2026-04-15T15:18:51Z Plaga med 116903 5126866 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Сучасны рытм-н-блюз|R&B]]|Год=2008|Назва=808s & Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s & Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = 808s & Heartbreak | Сінгл 1 = Love Lockdown | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008 | Сінгл 2 = Heartless | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008 | Сінгл 3 = Amazing | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009 | Сінгл 4 = Paranoid | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009 }} }} '''''808s & Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як [[:en:No I.D.|No ID]], Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]]. Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s & Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі<ref>https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/</ref>. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]]. == Канцэпцыя == === Папярэднія падзеі === Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s & Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэты альбом тэрапеўтычны-наверсе так самотна.» {{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}} Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]<ref name="Question">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}</ref>. === Запіс === [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s & Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]] Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы<ref name="OMGoes">{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}</ref>. Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта<ref name="vimeo.com">{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу. Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == 24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада<ref name="blogspot">{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}</ref>. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]<ref name="Sales">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}</ref>. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&sectionid=137|title=Kanye West 808's & Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. 16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»<ref>{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}</ref>. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся<ref name="FMQB">{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]<ref name="Review">{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s & Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}</ref>. [[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery<ref name="Appleford">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы<ref name="Appleford" />. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё<ref name="Appleford" />. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s & Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэакцыя == === Продажы === У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома <ref>Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.</ref>. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}</ref>. 27 студзеня 2009 года ''808s & Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага<ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&titel=808s+%26+Heartbreak&cat=a|title=808s & Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref>. Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Мызычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым<ref>[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.</ref>. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.</ref>. === Рэакцыя крытыкаў === У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s & Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}</ref>. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 <ref name="Metacritic" /> . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»<ref name="Jones2">Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s & Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.</ref>. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5<ref name="Cairns2">Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s & Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.</ref>. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»<ref>Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s & Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.</ref><ref>Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»<ref>Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s & Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s & Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»<ref name="LATimes">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s & Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Kanye West|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}} == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable" ! align="center" |Краіна, чарт (2008) ! align="center" | Вышэйшая<br /> месца |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <nowiki><i id="mwAQo">Billboard</i></nowiki> 200 | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums & Music Album Charts {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;amp;B/Hip-Hop Albums | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Аўстралія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 12 <ref>[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]</ref> |- | align="left" | [[Ірландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us">{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s & Heartbreak — Music Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 15 <ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}</ref> |- | align="left" | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 13 <ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Канада]] ''Albums Chart'' | align="center" | 4 <ref>{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Бельгія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 21 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Нарвегія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 19 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Данія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 42 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 50 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums'' | align="center" | 23 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Італія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 65 <ref>{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Францыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 52 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Германія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 30 <ref name="acharts.us" /> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 67x2qkoamuk4tmsg6d6el3mferk8k9g 5126867 5126866 2026-04-15T15:20:01Z Plaga med 116903 /* Папярэднія падзеі */ 5126867 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Сучасны рытм-н-блюз|R&B]]|Год=2008|Назва=808s & Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s & Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = 808s & Heartbreak | Сінгл 1 = Love Lockdown | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008 | Сінгл 2 = Heartless | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008 | Сінгл 3 = Amazing | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009 | Сінгл 4 = Paranoid | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009 }} }} '''''808s & Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як [[:en:No I.D.|No ID]], Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]]. Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s & Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі<ref>https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/</ref>. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]]. == Канцэпцыя == === Папярэднія падзеі === Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s & Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэта быў тэрапеўтычны альбом — наверсе так самотна.» {{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}} Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]<ref name="Question">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}</ref>. === Запіс === [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s & Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]] Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы<ref name="OMGoes">{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}</ref>. Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта<ref name="vimeo.com">{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу. Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == 24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада<ref name="blogspot">{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}</ref>. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]<ref name="Sales">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}</ref>. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&sectionid=137|title=Kanye West 808's & Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. 16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»<ref>{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}</ref>. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся<ref name="FMQB">{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]<ref name="Review">{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s & Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}</ref>. [[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery<ref name="Appleford">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы<ref name="Appleford" />. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё<ref name="Appleford" />. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s & Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэакцыя == === Продажы === У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома <ref>Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.</ref>. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}</ref>. 27 студзеня 2009 года ''808s & Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага<ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&titel=808s+%26+Heartbreak&cat=a|title=808s & Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref>. Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Мызычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым<ref>[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.</ref>. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.</ref>. === Рэакцыя крытыкаў === У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s & Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}</ref>. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 <ref name="Metacritic" /> . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»<ref name="Jones2">Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s & Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.</ref>. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5<ref name="Cairns2">Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s & Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.</ref>. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»<ref>Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s & Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.</ref><ref>Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»<ref>Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s & Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s & Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»<ref name="LATimes">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s & Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Kanye West|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}} == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable" ! align="center" |Краіна, чарт (2008) ! align="center" | Вышэйшая<br /> месца |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <nowiki><i id="mwAQo">Billboard</i></nowiki> 200 | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums & Music Album Charts {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;amp;B/Hip-Hop Albums | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Аўстралія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 12 <ref>[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]</ref> |- | align="left" | [[Ірландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us">{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s & Heartbreak — Music Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 15 <ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}</ref> |- | align="left" | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 13 <ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Канада]] ''Albums Chart'' | align="center" | 4 <ref>{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Бельгія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 21 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Нарвегія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 19 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Данія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 42 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 50 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums'' | align="center" | 23 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Італія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 65 <ref>{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Францыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 52 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Германія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 30 <ref name="acharts.us" /> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] e0uyjhdxvaq3iz3r8gefki7jecqqwms 5126868 5126867 2026-04-15T15:20:18Z Plaga med 116903 /* Папярэднія падзеі */ 5126868 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Сучасны рытм-н-блюз|R&B]]|Год=2008|Назва=808s & Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s & Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = 808s & Heartbreak | Сінгл 1 = Love Lockdown | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008 | Сінгл 2 = Heartless | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008 | Сінгл 3 = Amazing | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009 | Сінгл 4 = Paranoid | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009 }} }} '''''808s & Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як [[:en:No I.D.|No ID]], Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]]. Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s & Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі<ref>https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/</ref>. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]]. == Канцэпцыя == === Папярэднія падзеі === Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s & Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэта быў тэрапеўтычны альбом — наверсе так самотна». {{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}} Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]<ref name="Question">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}</ref>. === Запіс === [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s & Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]] Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы<ref name="OMGoes">{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}</ref>. Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта<ref name="vimeo.com">{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу. Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == 24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада<ref name="blogspot">{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}</ref>. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]<ref name="Sales">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}</ref>. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&sectionid=137|title=Kanye West 808's & Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. 16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»<ref>{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}</ref>. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся<ref name="FMQB">{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]<ref name="Review">{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s & Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}</ref>. [[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery<ref name="Appleford">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы<ref name="Appleford" />. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё<ref name="Appleford" />. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s & Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэакцыя == === Продажы === У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома <ref>Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.</ref>. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}</ref>. 27 студзеня 2009 года ''808s & Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага<ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&titel=808s+%26+Heartbreak&cat=a|title=808s & Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref>. Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Мызычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым<ref>[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.</ref>. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.</ref>. === Рэакцыя крытыкаў === У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s & Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}</ref>. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 <ref name="Metacritic" /> . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»<ref name="Jones2">Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s & Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.</ref>. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5<ref name="Cairns2">Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s & Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.</ref>. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»<ref>Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s & Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.</ref><ref>Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»<ref>Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s & Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s & Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»<ref name="LATimes">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s & Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Kanye West|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}} == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable" ! align="center" |Краіна, чарт (2008) ! align="center" | Вышэйшая<br /> месца |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <nowiki><i id="mwAQo">Billboard</i></nowiki> 200 | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums & Music Album Charts {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;amp;B/Hip-Hop Albums | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Аўстралія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 12 <ref>[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]</ref> |- | align="left" | [[Ірландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us">{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s & Heartbreak — Music Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 15 <ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}</ref> |- | align="left" | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 13 <ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Канада]] ''Albums Chart'' | align="center" | 4 <ref>{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Бельгія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 21 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Нарвегія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 19 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Данія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 42 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 50 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums'' | align="center" | 23 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Італія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 65 <ref>{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Францыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 52 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Германія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 30 <ref name="acharts.us" /> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] my61pzqsr2i6s7ut1770i83betcaxz9 0 806372 5126816 5126814 2026-04-15T12:06:44Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5126816 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял|Арыгінал={{lang-en|Samurai Jack}}|Выява=Постар Самурай Джэк.jpg}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]]:. Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[Самурай|самурайскай]] [[Культура|культурай]] [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[Дэман|дэмана]] Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[Час|часу]] і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] 2ethr1i24izqq84oesoea1z23vhlim2 5126823 5126816 2026-04-15T12:41:24Z Feeleman 163471 афармленне 5126823 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва=Samurai Jack}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]]:. Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] q0a02szguwzvzzft4f7rjo9f6e3ltn6 5126824 5126823 2026-04-15T12:49:32Z Feeleman 163471 5126824 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]]:. Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 3njv4lam7uq68efi0lrkdnohw15uts7 5126828 5126824 2026-04-15T12:57:42Z Feeleman 163471 афармленне 5126828 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]]:. Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] szntitndi9czwtjons5smsugph75j4d 5126830 5126828 2026-04-15T13:02:41Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ 5126830 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]]:. Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] nbk9sxzyty2xkm3ay6wkrsok32hbnbh 5126831 5126830 2026-04-15T13:03:27Z Feeleman 163471 афармленне 5126831 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]] Японіі, атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] kgyon1w022gnoozm933sbuda2ge1vlz 5126832 5126831 2026-04-15T13:04:50Z Feeleman 163471 /* Сюжэт */ 5126832 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], якія мелі магічны дар, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 81kwvguktk6rt1af27625rzstldsq77 5126833 5126832 2026-04-15T13:06:58Z Feeleman 163471 /* Сюжэт */ 5126833 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 4zr6bnzuhwi56pasnf0nwfgdio94sr6 5126834 5126833 2026-04-15T13:15:21Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5126834 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}}{{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 6hw9o1948wm9xcx9io09blw0nxd8166 5126835 5126834 2026-04-15T13:19:05Z Feeleman 163471 5126835 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры «[[Баявік (кінажанр)|Баявік]]», створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў зняты студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[культура]]й [[Японія|Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] nclvap4stxyy4f2jlxfg75q8vv9iqkt 5126848 5126835 2026-04-15T13:39:20Z Feeleman 163471 афармленне 5126848 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Серыял быў створаны студыяй {{Не перакладзена 5|Cartoon Network Studios}}. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 4u7skr26a1gkec2q3ofgpn372p0ch01 5126850 5126848 2026-04-15T13:42:48Z Feeleman 163471 афармленне 5126850 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Самурай Джэк |выява=Постар Самурай Джэк.jpg |працягласць=22 хвіліны |першы_выпуск=10 жніўня [[2001]] |серыі=62 |канал=[[Cartoon Network]]<br />[[Adult Swim]] |прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]] |выканаўчы_прадзюсар=[[Гендзі Тартакоўскі]]<br />[[Майк Лаза]]<br />[[Лінда Сіменскі]]<br />[[Браян А. Мілер]]<br />Джэніфер Пэлфры<br />[[Роб Сорчэр]]<br />[[Кіт Крофард]] |Арыгінальная назва={{lang-en|Samurai Jack}}}} '''«Самурай Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Анімацыйнае кіно|анімацыйны]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны {{Не перакладзена 5|Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім|4=Genndy Tartakovsky}} для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «{{Не перакладзена 5|Dexter's Laboratory|Лабараторыя Дэкстэра|4=Dexter's Laboratory}}», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра {{Не перакладзена 5|Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца|4=Samurai Jack (character)}} з каралеўства ў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Па вяртанні [[прынц]], які стаў самураем, сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з [[Самурай|самураем]]<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго «Джэк» у якасці слэнгавага звароту, і ён прымае гэта імя як уласнае<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах Джэк мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 92x279mb3ypu0z3g0nkjfcz2tkp7w2r 0 806373 5126815 5126811 2026-04-15T12:04:09Z Voūk12 159072 5126815 wikitext text/x-wiki '''Корфы''' (ням. von Korff) — старажытны [[Балтыйскія немцы|остзейскі нямецкі]] род, які іміграваў у [[Лівонія|Лівонію]] ў XV стагоддзі. Прадстаўнікі роду Корфаў рабілі вайсковыя і палітычныя кар'еры, займалі пасады і валодалі маёмасццю ў Лівонскай канфедэрацыі, Інфлянцкім княстве, ВКЛ, Рэчы Паспалітай, [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і [[Усходняя Прусія|Прусіі]]. [[Файл:Korff-Wappen Sm1701.png|міні|герб Корфаў 1701]] == Гісторыя == [[Файл:Krustpils palace (1).jpg|міні|Крыжбарг (Крустпілскі) замак і палац]] [[Файл:Iogann_Korf.jpg|міні|263x263пкс|[[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697—1766) — прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук і дыпламат.]] Сямейны герб паходзіць з [[Вестфалія|Вестфаліі]]. Рыцар ''Генрык фон Корф'' згадваецца ў пісьмовых крыніцах яшчэ ў 1241 годзе, а ў 1254 годзе ён ажаніўся з дачкой рыцара ''Фюхторфа'' і пераехаў у прымакі. Сям'і дагэтуль належыць замак ''Харкотэн (Schloss Harkotten)'' каля [[Мюнстэр|Мюнстэра]]. Сямейны герб з залатой лілеяй паходзіць з [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] XIII стагоддзя, калі ён, як мяркуецца, быў падараваны аднаму з Корфаў каралём [[Францыя|Францыі]] [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовікам IX]] (1214–1270) за яго гераізм у бітве з [[Сарацыны|сарацынамі]]. Заснавальнікам [[Курляндыя|курляндскай]] галіны роду Корфу быў рыцар [[Nikolajs Korfs (ap 1460—1524)|Мікалай Корф]] (каля 1460–1524), які ўступіў у [[Тэўтонскі ордэн]] і адправіўся ваяваць у Лівонію. За заслугі ў бітвах Лівонска-маскоўскай вайны [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі|магістр Лівонскага ордэна]] Бернд фон дэр Борх у 1483 годзе падарыў яму землі маёнтка Прыекуле ў курляндскай частцы ордэна. Там ён ажаніўся з Ганнай фон Патткуль (''fon Pattkul'') і заснаваў уласную сям'ю. Яго сын Мікалай II Корф (каля 1500–1551) ажаніўся з Брыгітай фон Рэнэ (''fon Roenne'') і ў 1532 годзе стаў адным з падпісантаў Пагаднення аб [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] паміж рыжскім архібіскупам Томасам Шёнкінгам і горадам [[Рыга|Рыгай]]. У 1585 годзе кароль [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] даў у [[Крыжборг|трыманне замак Крыжборг (Крустпілс)]] ротмістру інфлянцкіх кантынгентаў саюзных войску ВКЛ - Мікалаю III Корфу за ўдзел у [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]]. Пасля шлюбу з Гертрудай фон Розен у яго нарадзілася трое сыноў, якім ён завяшчаў маёнткі Прыекуле, Крыжбарг і ''Фёмен (Föhmen)'' у ВКЛ. Яго нашчадкі захавалі вернасць Рэчы Паспалітай і ваявалі на яе баку як ротмістры рэйтараў у войнах са [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|Швецыяй]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Узвышэнне роду адбылося пры уладальніку Крыжборга, Мікалаю IV Корфу (нар. 1585), быў удзельнікам [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|польска-шведскай вайны]], стаў сенатарам польска-літоўскага сейма ад Інфлянтаў, пасланнікам у Даніі і Расіі (1634), а таксама намінальным [[Вендэнскае ваяводства|Вендэнскім ваяводам]] (1643–1659). Яго сын Мікалай Корф (нар. 1615), пасля шлюбу з Ганнай Магдаленай фон ''Раппэ'', таксама набыў маёнткі Ташы (''Тэльс'') і Ролава (''Ролаф'' ) у Курляндыі. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1648), пасля шлюбу са сваёй стрыечнай сястрой Ганнай Даратэяй Корф, таксама дадаў да сваіх маёнткаў маёнтак Прыекуле, а яго сын Мікалай Корф (нар. 1682), пасля шлюбу з Канстанцінай Уршулай фон дэр ''Вален'', таксама набыў маёнткі Нерэта і Залвес. Гэтая галіна роду была актыўная у [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] Рэчы Паспалітай, але ў сваей шлюбнай палітыцы прадстаўнікі роду аддавалі перавагі немцам, а таму не інтэграваліся і не зрабілі ў ВКЛ і Польшчы вялікіх палітычных кар'ер<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31004509/%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%9E_pdf|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Інтэграцыя інфлянцкай шляхты ў сацыяльныя структуры Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст. / / першы кангрэс даследчыкаў Беларусі, Коўна 2011 г., с. 56-59}}</ref>. Чаго нельга сказаць пра Расейскую імперыю: [[Іаган Альбрэхт Корф|Ёган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766), сын Магнуса Эрнэста фон Корфа, уладальніка маёнтка Рэнге, стаў адным з фаварытаў [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны,]] удавы герцага Курляндскага, і пераехаў у Расію разам з [[Эрнст Іаган Бірон|Эрнстам Ёганам Біронам]]. Там ён змог стаць паспяховым дыпламатам, грамадскім дзеячам [[Асветніцтва|эпохі Асветніцтва]] і прэзідэнтам [[Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]].[[Файл:RU COA Korf.png|міні|герб графаКорфа]]Адзін з Корфаў з [[Прыекуле]], Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766), уступіў у расійскую армію і ў 1740 годзе ажаніўся з графіняй Кацярынай Скаўронскай, блізкай сваячкай [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярыны I]] і [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы I.]] У выніку чаго ён змог стаць генерал-лейтэнантам расійскай арміі, яму было даручана назіраць за зняволеным [[Іван VI|Іванам VI]], а ў 1762 годзе яго прызначылі генеральным дырэктарам расійскай паліцыі. Сын Мікалая Корфа (нар. 1682), Фрыдрых Жыгімонт Корф (''Фёдар Мікалаевіч Корф'', 1730—1797), быў буйным землеўладальнікам [[Зэмгалэ|у Земгаліі]] ([[Skaistkalnes muiža|маёнткі]] Брукна і Скайсткалне) і ў [[Сэлія|Селійскім]] рэгіёне (маёнткі Мемеле, Нерэта і Залвес). Ён быў рашучым абаронцам расійскіх інтарэсаў у той час, калі вырашалася пытанне аб будучым лёсе [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелу Рэчы]] Паспалітай. Таму пасля ўключэння Курляндыі ў склад Расейскай імперыі у 1795 годзе ён быў адразу ж прызначаны тайным саветнікам расійскага двара і маршалкам Беларускай губерні. Яго другі сын, Мікалай Эрнэст Корф (1734—1787), быў камергерам польска-літоўскага двара і ўладальнікам маёнтка Крустпілс . Унук Фрыдрыха Зігмунда Корфа, [[Modests Korfs|Мадэст Корф]] (1800–1876), вучыўся ў Царскасельскім ліцэі разам з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіным]], стаў дзяржаўным дзеячам Расійскай імперыі і кіраўніком Імператарскай публічнай бібліятэкі, а ў 1872 годзе атрымаў тытул графа. Ужо ў 1853 годзе ўся курляндская сям'я Корфаў атрымала тытул барона. === прадстаўнікі роду Корфаў === * [[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766) — дыпламат, прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук * Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766) — рускі афіцэр * Генрых Ульрых Казімір фон Корф (1765–1823), дзяржаўны дзеяч і дыпламат, прэзідэнт Судовай калегіі Відземе, Эстоніі і Фінляндыі, сенатар Расійскай імперыі, тайны саветнік * [[Modests fon Korfs|Мадэст фон Корф]] (1800–1876) — расійскі дзяржаўны дзеяч * Мікалай Петэрыс Паўлс фон Корф (1851–1908) — уладальнік замкавага маёнтка Крустпілс * [[:de:Peter_Anton_von_Korff|Петр Антон фон Корф]] (1787-1864) - прускі генерал-лейтынант * [[:de:Clemens_von_Korff_gen._Schmising|Клеменс фон Корф]] (1791-1864) - прускі генерал * [[:de:Maria_von_Korff_Schmising|Марыя Корф Шмісінг]] (нар. 1975-) - нямецкі генэтык * [[:de:Freya_von_Korff|Фрэя ''Графін фон Корф ген. Шмісінг-Керсенброк'']] (нар. 1986) - нямецкі пісьменнік-фантаст (Jenseits der Zauberweiden, 2004; Die Reise nach Antaria, 2005) <gallery> Файл:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|link=Attēls:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|alt=ģenerālleitnants Frīdrihs Korfs (Фёдор Карлович Корф, 1774—1823)| Генерал-лейтэнант Фрыдрых Корф (''Фёдар Карлавіч Корф'', 1774—1823) Файл:Korff_Nicolaus.jpg|link=Attēls:Korff_Nicolaus.jpg|alt=artilērijas ģenerālis Nikolajs Korfs (1793—1869)| Генерал артылерыі Мікалай Корф (1793–1869) Файл:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|link=Attēls:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|alt=ģenerāladjutants Pauls Korfs (1803—1867)| Генерал-ад'ютант Паўл Корф (1803–1867) Файл:Vas.Korff.jpg|link=Attēls:Vas.Korff.jpg|alt=ģenerālleitnants Vilhelms Korfs (Василий Сергеевич Корф; 1807—1883)| Генерал-лейтэнант Вільгельм Корф ( ''Васіль Сяргеевіч Корф'' ; 1807–1883) Файл:General_Korf.jpg|link=Attēls:General_Korf.jpg|alt=Pieamūras ģenerālgubernators Andrejs Korfs (1831—1893)| Генерал-губернатар Амурскай вобласці Андрэй Корф (1831–1893) Файл:Korf_AN.jpg|link=Attēls:Korf_AN.jpg|alt=ģenerālleitnants Aleksandrs Korfs (1833—1903)| Генерал-лейтэнант Аляксандр Корф (1833–1903) Файл:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|link=Attēls:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|alt=Tautskolu organizētājs Nikolajs Korfs (1834—1883)| Мікалай Корф, арганізатар дзяржаўных школ (1834–1883) Файл:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|link=Attēls:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|alt=Krievijas Impērijas ierēdnis Pauls Korfs (1836—1913)| Расійскі імперскі чыноўнік Павел Корф (1836—1913) Файл:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|link=Attēls:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Modests Korfs (1843—1933/1936)| Мадэст Корф (1843—1933/1936), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korff_Paul.jpg|link=Attēls:Korff_Paul.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Pauls Korfs (1845—1935)| Павел Корф (1845–1935), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|link=Attēls:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|alt=Varšavas gubernators Semjons Korfs (Семён Николаевич Корф, 1855—1923)| Варшаўскі губернатар Сямён Корф (''Семён Николаевич Корф'', 1855—1923) Файл:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|alt=ģenerālmajors Nikolajs Korfs (1866—1924)| Генерал-маёр Мікалай Корф (1866–1924) Файл:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|alt=Dmitrijs Korfs (1881—1924), Krievijas Impērijas Valsts Domes deputāts| Дзмітрый Корф (1881–1924), дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі]] </gallery> == Літаратура == * [http://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&pg=PA235 Эрнст Генрых Кнешке: ''Neues allgemeines deutsches Adels-Lexicon'' . Bd. 5, Фрыдрых Фойгт, Лейпцыг 1864, S. 235f.] * Genealogisches Handbuch des Adels, ''Adelslexikon'' Band VI, Seite 424, Band 91 der Gesamtreihe, CA Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1987, {{ISSN|0435-2408}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Інфлянцкая шляхта]] [[Катэгорыя:Інфлянты]] [[Катэгорыя:Курляндская шляхта]] 0hr06ju372n1geoble783u5q4d4v895 5126826 5126815 2026-04-15T12:54:05Z Voūk12 159072 /* прадстаўнікі роду Корфаў */ 5126826 wikitext text/x-wiki '''Корфы''' (ням. von Korff) — старажытны [[Балтыйскія немцы|остзейскі нямецкі]] род, які часткова іміграваў у [[Лівонія|Лівонію]] з Вестфаліі ў XV стагоддзі. Прадстаўнікі роду Корфаў рабілі вайсковыя і палітычныя кар'еры, займалі пасады і валодалі маёмасццю ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі,]] [[Лівонская канфедэрацыя|Лівонскай канфедэрацыі]], [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкім княстве]], [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Усходняя Прусія|Прусіі]]. [[Файл:Korff-Wappen Sm1701.png|міні|герб Корфаў 1701]] == Гісторыя == [[Файл:Krustpils palace (1).jpg|міні|Крыжбарг (Крустпілскі) замак і палац]] [[Файл:Iogann_Korf.jpg|міні|263x263пкс|[[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697—1766) — прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук і дыпламат.]] Сямейны герб паходзіць з [[Вестфалія|Вестфаліі]]. Рыцар ''Генрык фон Керсекорф'' згадваецца ў пісьмовых крыніцах яшчэ ў 1241 годзе, а ў 1254 годзе ён ажаніўся з дачкой рыцара ''Фюхторфа'' і пераехаў у прымакі<ref>{{Кніга|загаловак=Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser. Der in Deutschland eingeborene Adel (Uradel) 1902, Dritter Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1901, S. 499}}</ref>. Сям'і дагэтуль належыць замак ''Харкотэн (Schloss Harkotten)'' каля [[Мюнстэр|Мюнстэра]]. Сямейны герб з залатой лілеяй паходзіць з [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] XIII стагоддзя, калі ён, як мяркуецца, быў падараваны аднаму з Корфаў каралём [[Францыя|Францыі]] [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовікам IX]] (1214–1270) за яго гераізм у бітве з [[Сарацыны|сарацынамі]]. Заснавальнікам [[Курляндыя|курляндскай]] галіны роду Корфу быў рыцар [[Nikolajs Korfs (ap 1460—1524)|Мікалай Корф]] (каля 1460–1524,верагодна, сын Германа фон Корфа Шмізінга, і Агнесе фон Беверн, праўнук Мікалая III фон Беверн) уступіў у [[Тэўтонскі ордэн]] і адправіўся ваяваць у Лівонію. За заслугі ў бітвах Лівонска-маскоўскай вайны [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі|магістр Лівонскага ордэна]] Бернд фон дэр Борх у 1483 годзе падарыў яму землі маёнтка [[Прыекульскі край (Відзэмэ)|Прыекульн]] ў курляндскай частцы ордэна. Там ён ажаніўся з Ганнай фон Патткуль (''fon Pattkul'') і заснаваў уласную сям'ю. У другой палове XV стагоддзя Мікалай Корф — — з'яўляецца ў Курляндыі сярод рыцараў Тэўтонскага ордэна. Вялікі магістр ордэна дараваў яму тытул Прэкульн у 1483 годзе. Ён быў жанаты на Ганне фон Паткул з роду Мох'ян.Яго сын Мікалай II Корф (каля 1500–1551) ажаніўся з Брыгітай фон Рэнэ (''fon Roenne'') і ў 1532 годзе стаў адным з падпісантаў Пагаднення аб [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] паміж рыжскім архібіскупам Томасам Шёнкінгам і горадам [[Рыга|Рыгай]]. У 1585 годзе кароль [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] даў у [[Крыжборг|трыманне замак Крыжборг (Кройцбург, Крустпілс)]] ротмістру інфлянцкіх кантынгентаў саюзных войску ВКЛ - Мікалаю III Корфу за ўдзел у [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]]. Пасля шлюбу з Гертрудай фон Розен (* 1595) у яго нарадзілася трое сыноў, Крысціян II атрымаў у спадчыну Прэкульн, Мікалай IIІ (* 1585) — Кройцбург, а Вільгельм (* 1604) — Фёмен (''Föhmen)'' у Літве. Яго нашчадкі захавалі вернасць Рэчы Паспалітай і ваявалі на яе баку як ротмістры рэйтараў у войнах са [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|Швецыяй]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Узвышэнне роду адбылося пры уладальніку Крыжборга, Мікалаю IІІ Корфу (нар. 1585), быў удзельнікам [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|польска-шведскай вайны]], стаў сенатарам польска-літоўскага сейма ад Інфлянтаў, паслом у Даніі і Расеі(1634), а таксама намінальным [[Вендэнскае ваяводства|Вендэнскім ваяводам]] (1643–1659) старастам Какенхузена, а таксама старастам Гесевічаў і Вобольнікаў. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1615), пасля шлюбу з Ганнай Магдаленай фон ''Раппэ'', таксама набыў маёнткі Ташы (''Тэльс'') і Ролава (''Ролаф'' ) у Курляндыі і Бледаў (зараз [[Сасноўка (Калінінградская вобласць) РФ|Сасноўка]]) ва Усходняй Прусіі. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1648), пасля шлюбу са сваёй стрыечнай сястрой Ганнай Даратэяй Корф, таксама дадаў да сваіх маёнткаў маёнтак Прыекульн, а яго сын Мікалай VI Корф (нар. 1682), пасля шлюбу з Канстанцінай Уршулай фон дэр ''Вален'', таксама набыў маёнткі Нерэта і Залвес (Нерфт і Зальвэн). Гэтая галіна роду была актыўная у [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] Рэчы Паспалітай, але ў сваей шлюбнай палітыцы прадстаўнікі роду аддавалі перавагі немцам, а таму не інтэграваліся і не зрабілі ў ВКЛ і Польшчы вялікіх палітычных кар'ер<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31004509/%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%9E_pdf|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Інтэграцыя інфлянцкай шляхты ў сацыяльныя структуры Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст. / / першы кангрэс даследчыкаў Беларусі, Коўна 2011 г., с. 56-59}}</ref>. Мікалай VI стаў родапачынальнікам яшчэ трох ліній праз сваіх трох сыноў: Бенджаміна Крысціяна, Фрыдрыха Зігмунда і Мікалая Эрнста. Лінія Бенджаміна Крысціяна (1724–1748) спынілася са смерцю яго ўнука Германа (1773–1834). Фрыдрых Зыгмунд (1730–1797), уладар Брукена, Шонберга, Нерфта, Зальвена, Мемельгофа, Таньямена і Лаберэза, сярод іншых маёнткаў, і імперскі расійскі тайны саветнік, заснаваў галіну Брукен-Шонберг. Мікалай Эрнст (1734–1787), уладар усіх маёнткаў Крэйцбург і каралеўскі польскі камергер, заснаваў лінію Крэйцбургаў, якая захоўвала валоданне Крэйцбургам да 1920 года. [[Іаган Альбрэхт Корф|Ёган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766), сын Магнуса Эрнэста фон Корфа, уладальніка маёнтка Рэнге, стаў адным з фаварытаў [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны,]] удавы герцага Курляндскага, і пераехаў у Расію разам з [[Эрнст Іаган Бірон|Эрнстам Ёганам Біронам]]. Там ён змог стаць паспяховым дыпламатам, грамадскім дзеячам [[Асветніцтва|эпохі Асветніцтва]] і прэзідэнтам [[Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]].[[Файл:RU COA Korf.png|міні|герб графаКорфа]]Адзін з сыноў Мікалая VI Корфа з [[Прыекуле]], Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766), уступіў у расійскую армію і ў 1740 годзе ажаніўся з графіняй Кацярынай Скаўронскай, блізкай сваячкай [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярыны I]] і [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы I.]] У выніку чаго ён змог стаць генерал-лейтэнантам расійскай арміі, яму было даручана назіраць за зняволеным [[Іван VI|Іванам VI]], а ў 1762 годзе яго прызначылі генеральным дырэктарам расійскай паліцыі. Сын Мікалая Корфа (нар. 1682), Фрыдрых Жыгімонт Корф (''Фёдар Мікалаевіч Корф'', 1730—1797), быў буйным землеўладальнікам [[Зэмгалэ|у Земгаліі]] ([[Skaistkalnes muiža|маёнткі]] Брукна і Скайсткалне) і ў [[Сэлія|Селійскім]] рэгіёне (маёнткі Мемеле, Нерэта і Залвес). Ён быў рашучым абаронцам расійскіх інтарэсаў у той час, калі вырашалася пытанне аб будучым лёсе [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелу Рэчы]] Паспалітай. Таму пасля ўключэння Курляндыі ў склад Расейскай імперыі у 1795 годзе ён быў адразу ж прызначаны тайным саветнікам расійскага двара і маршалкам Беларускай губерні. Яго другі сын, Мікалай Эрнэст Корф (1734—1787), быў камергерам польска-літоўскага двара і ўладальнікам маёнтка Кройцбург (Крустпілс). Ужо ў 1853 годзе ўся курляндская сям'я Корфаў атрымала тытул барона. Унук Фрыдрыха Зігмунда Корфа, [[Modests Korfs|Мадэст Корф]] (1800–1876), вучыўся ў Царскасельскім ліцэі разам з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіным]], стаў дзяржаўным дзеячам Расійскай імперыі і кіраўніком Імператарскай публічнай бібліятэкі, а ў 1872 годзе атрымаў тытул графа. У Вестфаліі і Прусіі старэйшая галіна роду з часоў Сярэднявечча была шматлікай, захоўвала свае маёнткі, статус і жыве дагэтуль<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|загаловак=Ernst Heinrich Kneschke: Neues allgemeines Deutsches Adels-Lexicon. Band 5, Friedrich Voigt, Leipzig 1864, S. 235 f.}}</ref>. Клеменс Аўгуст Фрайхер фон Корф, вядомы як Шмізінг, былы вялікі маршалак княства Кёльна і княства-біскупства Мюнстэра, паходзіў з галоўнай вестфальскай галіны роду. У 1816 годзе ён быў узведзены ў прускі тытул графа і заснаваў графскую лінію у Вестфаліі. Яго ўнук, граф Клеменс фон Корф, лорд Татэнхаўзен, стаў членам Каралеўскай прускай [[:pl:Izba_Panów_(Prusy)|палаты лордаў]] і акруговым адміністратарам акругі Гале. '''Прадстаўнікі роду Корфаў:''' * [[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766) — дыпламат, прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук * Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766) — рускі афіцэр * Генрых Ульрых Казімір фон Корф (1765–1823), дзяржаўны дзеяч і дыпламат, прэзідэнт Судовай калегіі Відземе, Эстоніі і Фінляндыі, сенатар Расійскай імперыі, тайны саветнік * [[Modests fon Korfs|Мадэст фон Корф]] (1800–1876) — расійскі дзяржаўны дзеяч * Мікалай Петэрыс Паўлс фон Корф (1851–1908) — уладальнік замкавага маёнтка Крустпілс * [[:de:Peter_Anton_von_Korff|Петр Антон фон Корф]] (1787-1864) - прускі генерал-лейтынант * [[:de:Clemens_von_Korff_gen._Schmising|Клеменс фон Корф]] (1791-1864) - прускі генерал * [[:de:Maria_von_Korff_Schmising|Марыя Корф Шмісінг]] (нар. 1975-) - нямецкі генэтык * [[:de:Freya_von_Korff|Фрэя ''Графін фон Корф ген. Шмісінг-Керсенброк'']] (нар. 1986) - нямецкая пісьменніца-фантаст (Jenseits der Zauberweiden, 2004; Die Reise nach Antaria, 2005) <gallery> Файл:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|link=Attēls:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|alt=ģenerālleitnants Frīdrihs Korfs (Фёдор Карлович Корф, 1774—1823)| Генерал-лейтэнант Фрыдрых Корф (''Фёдар Карлавіч Корф'', 1774—1823) Файл:Korff_Nicolaus.jpg|link=Attēls:Korff_Nicolaus.jpg|alt=artilērijas ģenerālis Nikolajs Korfs (1793—1869)| Генерал артылерыі Мікалай Корф (1793–1869) Файл:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|link=Attēls:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|alt=ģenerāladjutants Pauls Korfs (1803—1867)| Генерал-ад'ютант Паўл Корф (1803–1867) Файл:Vas.Korff.jpg|link=Attēls:Vas.Korff.jpg|alt=ģenerālleitnants Vilhelms Korfs (Василий Сергеевич Корф; 1807—1883)| Генерал-лейтэнант Вільгельм Корф ( ''Васіль Сяргеевіч Корф'' ; 1807–1883) Файл:General_Korf.jpg|link=Attēls:General_Korf.jpg|alt=Pieamūras ģenerālgubernators Andrejs Korfs (1831—1893)| Генерал-губернатар Амурскай вобласці Андрэй Корф (1831–1893) Файл:Korf_AN.jpg|link=Attēls:Korf_AN.jpg|alt=ģenerālleitnants Aleksandrs Korfs (1833—1903)| Генерал-лейтэнант Аляксандр Корф (1833–1903) Файл:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|link=Attēls:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|alt=Tautskolu organizētājs Nikolajs Korfs (1834—1883)| Мікалай Корф, арганізатар дзяржаўных школ (1834–1883) Файл:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|link=Attēls:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|alt=Krievijas Impērijas ierēdnis Pauls Korfs (1836—1913)| Расійскі імперскі чыноўнік Павел Корф (1836—1913) Файл:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|link=Attēls:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Modests Korfs (1843—1933/1936)| Мадэст Корф (1843—1933/1936), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korff_Paul.jpg|link=Attēls:Korff_Paul.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Pauls Korfs (1845—1935)| Павел Корф (1845–1935), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|link=Attēls:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|alt=Varšavas gubernators Semjons Korfs (Семён Николаевич Корф, 1855—1923)| Варшаўскі губернатар Сямён Корф (''Семён Николаевич Корф'', 1855—1923) Файл:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|alt=ģenerālmajors Nikolajs Korfs (1866—1924)| Генерал-маёр Мікалай Корф (1866–1924) Файл:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|alt=Dmitrijs Korfs (1881—1924), Krievijas Impērijas Valsts Domes deputāts| Дзмітрый Корф (1881–1924), дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі]] </gallery> == Літаратура == * [http://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&pg=PA235 Эрнст Генрых Кнешке: ''Neues allgemeines deutsches Adels-Lexicon'' . Bd. 5, Фрыдрых Фойгт, Лейпцыг 1864, S. 235f.] * Genealogisches Handbuch des Adels, ''Adelslexikon'' Band VI, Seite 424, Band 91 der Gesamtreihe, CA Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1987, {{ISSN|0435-2408}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Інфлянцкая шляхта]] [[Катэгорыя:Інфлянты]] [[Катэгорыя:Курляндская шляхта]] aer241dv8r5ebb4fik9hcwlxaf00200 5126827 5126826 2026-04-15T12:54:53Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5126827 wikitext text/x-wiki '''Корфы''' (ням. von Korff) — старажытны [[Балтыйскія немцы|остзейскі нямецкі]] род, які часткова іміграваў у [[Лівонія|Лівонію]] з Вестфаліі ў XV стагоддзі. Прадстаўнікі роду Корфаў рабілі вайсковыя і палітычныя кар'еры, займалі пасады і валодалі маёмасццю ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі,]] [[Лівонская канфедэрацыя|Лівонскай канфедэрацыі]], [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкім княстве]], [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Усходняя Прусія|Прусіі]]. [[Файл:Korff-Wappen Sm1701.png|міні|герб Корфаў 1701]] == Гісторыя == [[Файл:Krustpils palace (1).jpg|міні|Крыжбарг (Крустпілскі) замак і палац]] [[Файл:Iogann_Korf.jpg|міні|263x263пкс|[[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697—1766) — прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук і дыпламат.]] Сямейны герб паходзіць з [[Вестфалія|Вестфаліі]]. Рыцар ''Генрык фон Керсекорф'' згадваецца ў пісьмовых крыніцах яшчэ ў 1241 годзе, а ў 1254 годзе ён ажаніўся з дачкой рыцара ''Фюхторфа'' і пераехаў у прымакі<ref>{{Кніга|загаловак=Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser. Der in Deutschland eingeborene Adel (Uradel) 1902, Dritter Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1901, S. 499}}</ref>. Сям'і дагэтуль належыць замак ''Харкотэн (Schloss Harkotten)'' каля [[Мюнстэр|Мюнстэра]]. Сямейны герб з залатой лілеяй паходзіць з [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] XIII стагоддзя, калі ён, як мяркуецца, быў падараваны аднаму з Корфаў каралём [[Францыя|Францыі]] [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовікам IX]] (1214–1270) за яго гераізм у бітве з [[Сарацыны|сарацынамі]]. Заснавальнікам [[Курляндыя|курляндскай]] галіны роду Корфу быў рыцар [[Nikolajs Korfs (ap 1460—1524)|Мікалай Корф]] (каля 1460–1524,верагодна, сын Германа фон Корфа Шмізінга, і Агнесе фон Беверн, праўнук Мікалая III фон Беверн) уступіў у [[Тэўтонскі ордэн]] і адправіўся ваяваць у Лівонію. За заслугі ў бітвах Лівонска-маскоўскай вайны [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі|магістр Лівонскага ордэна]] Бернд фон дэр Борх у 1483 годзе падарыў яму землі маёнтка [[Прыекульскі край (Відзэмэ)|Прыекульн]] ў курляндскай частцы ордэна. Там ён ажаніўся з Ганнай фон Патткуль (''fon Pattkul'') і заснаваў уласную сям'ю. У другой палове XV стагоддзя Мікалай Корф — — з'яўляецца ў Курляндыі сярод рыцараў Тэўтонскага ордэна. Вялікі магістр ордэна дараваў яму тытул Прэкульн у 1483 годзе. Ён быў жанаты на Ганне фон Паткул з роду Мох'ян.Яго сын Мікалай II Корф (каля 1500–1551) ажаніўся з Брыгітай фон Рэнэ (''fon Roenne'') і ў 1532 годзе стаў адным з падпісантаў Пагаднення аб [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] паміж рыжскім архібіскупам Томасам Шёнкінгам і горадам [[Рыга|Рыгай]]. У 1585 годзе кароль [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] даў у [[Крыжборг|трыманне замак Крыжборг (Кройцбург, Крустпілс)]] ротмістру інфлянцкіх кантынгентаў саюзных войску ВКЛ - Мікалаю III Корфу за ўдзел у [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]]. Пасля шлюбу з Гертрудай фон Розен (* 1595) у яго нарадзілася трое сыноў, Крысціян II атрымаў у спадчыну Прэкульн, Мікалай IIІ (* 1585) — Кройцбург, а Вільгельм (* 1604) — Фёмен (''Föhmen)'' у Літве. Яго нашчадкі захавалі вернасць Рэчы Паспалітай і ваявалі на яе баку як ротмістры рэйтараў у войнах са [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|Швецыяй]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Узвышэнне роду адбылося пры уладальніку Крыжборга, Мікалаю IІІ Корфу (нар. 1585), быў удзельнікам [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|польска-шведскай вайны]], стаў сенатарам польска-літоўскага сейма ад Інфлянтаў, паслом у Даніі і Расеі(1634), а таксама намінальным [[Вендэнскае ваяводства|Вендэнскім ваяводам]] (1643–1659) старастам Какенхузена, а таксама старастам Гесевічаў і Вобольнікаў. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1615), пасля шлюбу з Ганнай Магдаленай фон ''Раппэ'', таксама набыў маёнткі Ташы (''Тэльс'') і Ролава (''Ролаф'' ) у Курляндыі і Бледаў (зараз [[Сасноўка (Калінінградская вобласць) РФ|Сасноўка]]) ва Усходняй Прусіі. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1648), пасля шлюбу са сваёй стрыечнай сястрой Ганнай Даратэяй Корф, таксама дадаў да сваіх маёнткаў маёнтак Прыекульн, а яго сын Мікалай VI Корф (нар. 1682), пасля шлюбу з Канстанцінай Уршулай фон дэр ''Вален'', таксама набыў маёнткі Нерэта і Залвес (Нерфт і Зальвэн). Гэтая галіна роду была актыўная у [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] Рэчы Паспалітай, але ў сваей шлюбнай палітыцы прадстаўнікі роду аддавалі перавагі немцам, а таму не інтэграваліся і не зрабілі ў ВКЛ і Польшчы вялікіх палітычных кар'ер<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31004509/%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%9E_pdf|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Інтэграцыя інфлянцкай шляхты ў сацыяльныя структуры Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст. / / першы кангрэс даследчыкаў Беларусі, Коўна 2011 г., с. 56-59}}</ref>. Мікалай VI стаў родапачынальнікам яшчэ трох ліній праз сваіх трох сыноў: Бенджаміна Крысціяна, Фрыдрыха Зігмунда і Мікалая Эрнста. Лінія Бенджаміна Крысціяна (1724–1748) спынілася са смерцю яго ўнука Германа (1773–1834). Фрыдрых Зыгмунд (1730–1797), уладар Брукена, Шонберга, Нерфта, Зальвена, Мемельгофа, Таньямена і Лаберэза, сярод іншых маёнткаў, і імперскі расійскі тайны саветнік, заснаваў галіну Брукен-Шонберг. Мікалай Эрнст (1734–1787), уладар усіх маёнткаў Крэйцбург і каралеўскі польскі камергер, заснаваў лінію Крэйцбургаў, якая захоўвала валоданне Крэйцбургам да 1920 года. [[Іаган Альбрэхт Корф|Ёган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766), сын Магнуса Эрнэста фон Корфа, уладальніка маёнтка Рэнге, стаў адным з фаварытаў [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны,]] удавы герцага Курляндскага, і пераехаў у Расію разам з [[Эрнст Іаган Бірон|Эрнстам Ёганам Біронам]]. Там ён змог стаць паспяховым дыпламатам, грамадскім дзеячам [[Асветніцтва|эпохі Асветніцтва]] і прэзідэнтам [[Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]].[[Файл:RU COA Korf.png|міні|герб графа Корфа]]Адзін з сыноў Мікалая VI Корфа з [[Прыекуле]], Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766), уступіў у расійскую армію і ў 1740 годзе ажаніўся з графіняй Кацярынай Скаўронскай, блізкай сваячкай [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярыны I]] і [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы I.]] У выніку чаго ён змог стаць генерал-лейтэнантам расійскай арміі, яму было даручана назіраць за зняволеным [[Іван VI|Іванам VI]], а ў 1762 годзе яго прызначылі генеральным дырэктарам расійскай паліцыі. Сын Мікалая Корфа (нар. 1682), Фрыдрых Жыгімонт Корф (''Фёдар Мікалаевіч Корф'', 1730—1797), быў буйным землеўладальнікам [[Зэмгалэ|у Земгаліі]] ([[Skaistkalnes muiža|маёнткі]] Брукна і Скайсткалне) і ў [[Сэлія|Селійскім]] рэгіёне (маёнткі Мемеле, Нерэта і Залвес). Ён быў рашучым абаронцам расійскіх інтарэсаў у той час, калі вырашалася пытанне аб будучым лёсе [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелу Рэчы]] Паспалітай. Таму пасля ўключэння Курляндыі ў склад Расейскай імперыі у 1795 годзе ён быў адразу ж прызначаны тайным саветнікам расійскага двара і маршалкам Беларускай губерні. Яго другі сын, Мікалай Эрнэст Корф (1734—1787), быў камергерам польска-літоўскага двара і ўладальнікам маёнтка Кройцбург (Крустпілс). Ужо ў 1853 годзе ўся курляндская сям'я Корфаў атрымала тытул барона. Унук Фрыдрыха Зігмунда Корфа, [[Modests Korfs|Мадэст Корф]] (1800–1876), вучыўся ў Царскасельскім ліцэі разам з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіным]], стаў дзяржаўным дзеячам Расійскай імперыі і кіраўніком Імператарскай публічнай бібліятэкі, а ў 1872 годзе атрымаў тытул графа. У Вестфаліі і Прусіі старэйшая галіна роду з часоў Сярэднявечча была шматлікай, захоўвала свае маёнткі, статус і жыве дагэтуль<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|загаловак=Ernst Heinrich Kneschke: Neues allgemeines Deutsches Adels-Lexicon. Band 5, Friedrich Voigt, Leipzig 1864, S. 235 f.}}</ref>. Клеменс Аўгуст Фрайхер фон Корф, вядомы як Шмізінг, былы вялікі маршалак княства Кёльна і княства-біскупства Мюнстэра, паходзіў з галоўнай вестфальскай галіны роду. У 1816 годзе ён быў узведзены ў прускі тытул графа і заснаваў графскую лінію у Вестфаліі. Яго ўнук, граф Клеменс фон Корф, лорд Татэнхаўзен, стаў членам Каралеўскай прускай [[:pl:Izba_Panów_(Prusy)|палаты лордаў]] і акруговым адміністратарам акругі Гале. '''Прадстаўнікі роду Корфаў:''' * [[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766) — дыпламат, прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук * Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766) — рускі афіцэр * Генрых Ульрых Казімір фон Корф (1765–1823), дзяржаўны дзеяч і дыпламат, прэзідэнт Судовай калегіі Відземе, Эстоніі і Фінляндыі, сенатар Расійскай імперыі, тайны саветнік * [[Modests fon Korfs|Мадэст фон Корф]] (1800–1876) — расійскі дзяржаўны дзеяч * Мікалай Петэрыс Паўлс фон Корф (1851–1908) — уладальнік замкавага маёнтка Крустпілс * [[:de:Peter_Anton_von_Korff|Петр Антон фон Корф]] (1787-1864) - прускі генерал-лейтынант * [[:de:Clemens_von_Korff_gen._Schmising|Клеменс фон Корф]] (1791-1864) - прускі генерал * [[:de:Maria_von_Korff_Schmising|Марыя Корф Шмісінг]] (нар. 1975-) - нямецкі генэтык * [[:de:Freya_von_Korff|Фрэя ''Графін фон Корф ген. Шмісінг-Керсенброк'']] (нар. 1986) - нямецкая пісьменніца-фантаст (Jenseits der Zauberweiden, 2004; Die Reise nach Antaria, 2005) <gallery> Файл:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|link=Attēls:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|alt=ģenerālleitnants Frīdrihs Korfs (Фёдор Карлович Корф, 1774—1823)| Генерал-лейтэнант Фрыдрых Корф (''Фёдар Карлавіч Корф'', 1774—1823) Файл:Korff_Nicolaus.jpg|link=Attēls:Korff_Nicolaus.jpg|alt=artilērijas ģenerālis Nikolajs Korfs (1793—1869)| Генерал артылерыі Мікалай Корф (1793–1869) Файл:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|link=Attēls:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|alt=ģenerāladjutants Pauls Korfs (1803—1867)| Генерал-ад'ютант Паўл Корф (1803–1867) Файл:Vas.Korff.jpg|link=Attēls:Vas.Korff.jpg|alt=ģenerālleitnants Vilhelms Korfs (Василий Сергеевич Корф; 1807—1883)| Генерал-лейтэнант Вільгельм Корф ( ''Васіль Сяргеевіч Корф'' ; 1807–1883) Файл:General_Korf.jpg|link=Attēls:General_Korf.jpg|alt=Pieamūras ģenerālgubernators Andrejs Korfs (1831—1893)| Генерал-губернатар Амурскай вобласці Андрэй Корф (1831–1893) Файл:Korf_AN.jpg|link=Attēls:Korf_AN.jpg|alt=ģenerālleitnants Aleksandrs Korfs (1833—1903)| Генерал-лейтэнант Аляксандр Корф (1833–1903) Файл:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|link=Attēls:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|alt=Tautskolu organizētājs Nikolajs Korfs (1834—1883)| Мікалай Корф, арганізатар дзяржаўных школ (1834–1883) Файл:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|link=Attēls:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|alt=Krievijas Impērijas ierēdnis Pauls Korfs (1836—1913)| Расійскі імперскі чыноўнік Павел Корф (1836—1913) Файл:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|link=Attēls:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Modests Korfs (1843—1933/1936)| Мадэст Корф (1843—1933/1936), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korff_Paul.jpg|link=Attēls:Korff_Paul.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Pauls Korfs (1845—1935)| Павел Корф (1845–1935), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|link=Attēls:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|alt=Varšavas gubernators Semjons Korfs (Семён Николаевич Корф, 1855—1923)| Варшаўскі губернатар Сямён Корф (''Семён Николаевич Корф'', 1855—1923) Файл:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|alt=ģenerālmajors Nikolajs Korfs (1866—1924)| Генерал-маёр Мікалай Корф (1866–1924) Файл:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|alt=Dmitrijs Korfs (1881—1924), Krievijas Impērijas Valsts Domes deputāts| Дзмітрый Корф (1881–1924), дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі]] </gallery> == Літаратура == * [http://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&pg=PA235 Эрнст Генрых Кнешке: ''Neues allgemeines deutsches Adels-Lexicon'' . Bd. 5, Фрыдрых Фойгт, Лейпцыг 1864, S. 235f.] * Genealogisches Handbuch des Adels, ''Adelslexikon'' Band VI, Seite 424, Band 91 der Gesamtreihe, CA Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1987, {{ISSN|0435-2408}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Інфлянцкая шляхта]] [[Катэгорыя:Інфлянты]] [[Катэгорыя:Курляндская шляхта]] k3eci8l0w0c9egxcn97vr2zxsg9xfbq 5126865 5126827 2026-04-15T15:15:01Z Plaga med 116903 5126865 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} '''Корфы''' (ням. von Korff) — старажытны [[Балтыйскія немцы|остзейскі нямецкі]] род, які часткова іміграваў у [[Лівонія|Лівонію]] з Вестфаліі ў XV стагоддзі. Прадстаўнікі роду Корфаў рабілі вайсковыя і палітычныя кар'еры, займалі пасады і валодалі маёмасццю ў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі,]] [[Лівонская канфедэрацыя|Лівонскай канфедэрацыі]], [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкім княстве]], [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Усходняя Прусія|Прусіі]]. [[Файл:Korff-Wappen Sm1701.png|міні|герб Корфаў 1701]] == Гісторыя == [[Файл:Krustpils palace (1).jpg|міні|Крыжбарг (Крустпілскі) замак і палац]] [[Файл:Iogann_Korf.jpg|міні|263x263пкс|[[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697—1766) — прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук і дыпламат.]] Сямейны герб паходзіць з [[Вестфалія|Вестфаліі]]. Рыцар ''Генрык фон Керсекорф'' згадваецца ў пісьмовых крыніцах яшчэ ў 1241 годзе, а ў 1254 годзе ён ажаніўся з дачкой рыцара ''Фюхторфа'' і пераехаў у прымакі<ref>{{Кніга|загаловак=Gothaisches Genealogisches Taschenbuch der Adeligen Häuser. Der in Deutschland eingeborene Adel (Uradel) 1902, Dritter Jahrgang, Justus Perthes, Gotha 1901, S. 499}}</ref>. Сям'і дагэтуль належыць замак ''Харкотэн (Schloss Harkotten)'' каля [[Мюнстэр|Мюнстэра]]. Сямейны герб з залатой лілеяй паходзіць з [[Крыжовыя паходы|крыжовых паходаў]] XIII стагоддзя, калі ён, як мяркуецца, быў падараваны аднаму з Корфаў каралём [[Францыя|Францыі]] [[Людовік IX (кароль Францыі)|Людовікам IX]] (1214–1270) за яго гераізм у бітве з [[Сарацыны|сарацынамі]]. Заснавальнікам [[Курляндыя|курляндскай]] галіны роду Корфу быў рыцар [[Nikolajs Korfs (ap 1460—1524)|Мікалай Корф]] (каля 1460–1524,верагодна, сын Германа фон Корфа Шмізінга, і Агнесе фон Беверн, праўнук Мікалая III фон Беверн) уступіў у [[Тэўтонскі ордэн]] і адправіўся ваяваць у Лівонію. За заслугі ў бітвах Лівонска-маскоўскай вайны [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі|магістр Лівонскага ордэна]] Бернд фон дэр Борх у 1483 годзе падарыў яму землі маёнтка [[Прыекульскі край (Відзэмэ)|Прыекульн]] ў курляндскай частцы ордэна. Там ён ажаніўся з Ганнай фон Патткуль (''fon Pattkul'') і заснаваў уласную сям'ю. У другой палове XV стагоддзя Мікалай Корф — — з'яўляецца ў Курляндыі сярод рыцараў Тэўтонскага ордэна. Вялікі магістр ордэна дараваў яму тытул Прэкульн у 1483 годзе. Ён быў жанаты на Ганне фон Паткул з роду Мох'ян.Яго сын Мікалай II Корф (каля 1500–1551) ажаніўся з Брыгітай фон Рэнэ (''fon Roenne'') і ў 1532 годзе стаў адным з падпісантаў Пагаднення аб [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] паміж рыжскім архібіскупам Томасам Шёнкінгам і горадам [[Рыга|Рыгай]]. У 1585 годзе кароль [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]] даў у [[Крыжборг|трыманне замак Крыжборг (Кройцбург, Крустпілс)]] ротмістру інфлянцкіх кантынгентаў саюзных войску ВКЛ - Мікалаю III Корфу за ўдзел у [[Лівонская вайна|Лівонскай вайне]]. Пасля шлюбу з Гертрудай фон Розен (* 1595) у яго нарадзілася трое сыноў, Крысціян II атрымаў у спадчыну Прэкульн, Мікалай IIІ (* 1585) — Кройцбург, а Вільгельм (* 1604) — Фёмен (''Föhmen)'' у Літве. Яго нашчадкі захавалі вернасць Рэчы Паспалітай і ваявалі на яе баку як ротмістры рэйтараў у войнах са [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|Швецыяй]] і [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]]. Узвышэнне роду адбылося пры уладальніку Крыжборга, Мікалаю IІІ Корфу (нар. 1585), быў удзельнікам [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|польска-шведскай вайны]], стаў сенатарам польска-літоўскага сейма ад Інфлянтаў, паслом у Даніі і Расеі(1634), а таксама намінальным [[Вендэнскае ваяводства|Вендэнскім ваяводам]] (1643–1659) старастам Какенхузена, а таксама старастам Гесевічаў і Вобольнікаў. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1615), пасля шлюбу з Ганнай Магдаленай фон ''Раппэ'', таксама набыў маёнткі Ташы (''Тэльс'') і Ролава (''Ролаф'' ) у Курляндыі і Бледаў (зараз [[Сасноўка (Калінінградская вобласць) РФ|Сасноўка]]) ва Усходняй Прусіі. Яго сын Мікалай Корф (нар. 1648), пасля шлюбу са сваёй стрыечнай сястрой Ганнай Даратэяй Корф, таксама дадаў да сваіх маёнткаў маёнтак Прыекульн, а яго сын Мікалай VI Корф (нар. 1682), пасля шлюбу з Канстанцінай Уршулай фон дэр ''Вален'', таксама набыў маёнткі Нерэта і Залвес (Нерфт і Зальвэн). Гэтая галіна роду была актыўная у [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыі]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] Рэчы Паспалітай, але ў сваей шлюбнай палітыцы прадстаўнікі роду аддавалі перавагі немцам, а таму не інтэграваліся і не зрабілі ў ВКЛ і Польшчы вялікіх палітычных кар'ер<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/31004509/%D0%86%D0%BD%D1%82%D1%8D%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D1%96%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%86%D0%B0%D1%9E_pdf|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Інтэграцыя інфлянцкай шляхты ў сацыяльныя структуры Вялікага Княства Літоўскага ў XVI-XVIII ст. / / першы кангрэс даследчыкаў Беларусі, Коўна 2011 г., с. 56-59}}</ref>. Мікалай VI стаў родапачынальнікам яшчэ трох ліній праз сваіх трох сыноў: Бенджаміна Крысціяна, Фрыдрыха Зігмунда і Мікалая Эрнста. Лінія Бенджаміна Крысціяна (1724–1748) спынілася са смерцю яго ўнука Германа (1773–1834). Фрыдрых Зыгмунд (1730–1797), уладар Брукена, Шонберга, Нерфта, Зальвена, Мемельгофа, Таньямена і Лаберэза, сярод іншых маёнткаў, і імперскі расійскі тайны саветнік, заснаваў галіну Брукен-Шонберг. Мікалай Эрнст (1734–1787), уладар усіх маёнткаў Крэйцбург і каралеўскі польскі камергер, заснаваў лінію Крэйцбургаў, якая захоўвала валоданне Крэйцбургам да 1920 года. [[Іаган Альбрэхт Корф|Ёган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766), сын Магнуса Эрнэста фон Корфа, уладальніка маёнтка Рэнге, стаў адным з фаварытаў [[Ганна Іванаўна|Ганны Іванаўны,]] удавы герцага Курляндскага, і пераехаў у Расію разам з [[Эрнст Іаган Бірон|Эрнстам Ёганам Біронам]]. Там ён змог стаць паспяховым дыпламатам, грамадскім дзеячам [[Асветніцтва|эпохі Асветніцтва]] і прэзідэнтам [[Санкт-Пецярбургская акадэмія навук|Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]].[[Файл:RU COA Korf.png|міні|герб графа Корфа]]Адзін з сыноў Мікалая VI Корфа з [[Прыекуле]], Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766), уступіў у расійскую армію і ў 1740 годзе ажаніўся з графіняй Кацярынай Скаўронскай, блізкай сваячкай [[Кацярына I (імператрыца расійская)|Кацярыны I]] і [[Лізавета Пятроўна|Лізаветы I.]] У выніку чаго ён змог стаць генерал-лейтэнантам расійскай арміі, яму было даручана назіраць за зняволеным [[Іван VI|Іванам VI]], а ў 1762 годзе яго прызначылі генеральным дырэктарам расійскай паліцыі. Сын Мікалая Корфа (нар. 1682), Фрыдрых Жыгімонт Корф (''Фёдар Мікалаевіч Корф'', 1730—1797), быў буйным землеўладальнікам [[Зэмгалэ|у Земгаліі]] ([[Skaistkalnes muiža|маёнткі]] Брукна і Скайсткалне) і ў [[Сэлія|Селійскім]] рэгіёне (маёнткі Мемеле, Нерэта і Залвес). Ён быў рашучым абаронцам расійскіх інтарэсаў у той час, калі вырашалася пытанне аб будучым лёсе [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелу Рэчы]] Паспалітай. Таму пасля ўключэння Курляндыі ў склад Расейскай імперыі у 1795 годзе ён быў адразу ж прызначаны тайным саветнікам расійскага двара і маршалкам Беларускай губерні. Яго другі сын, Мікалай Эрнэст Корф (1734—1787), быў камергерам польска-літоўскага двара і ўладальнікам маёнтка Кройцбург (Крустпілс). Ужо ў 1853 годзе ўся курляндская сям'я Корфаў атрымала тытул барона. Унук Фрыдрыха Зігмунда Корфа, [[Modests Korfs|Мадэст Корф]] (1800–1876), вучыўся ў Царскасельскім ліцэі разам з [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіным]], стаў дзяржаўным дзеячам Расійскай імперыі і кіраўніком Імператарскай публічнай бібліятэкі, а ў 1872 годзе атрымаў тытул графа. У Вестфаліі і Прусіі старэйшая галіна роду з часоў Сярэднявечча была шматлікай, захоўвала свае маёнткі, статус і жыве дагэтуль<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|загаловак=Ernst Heinrich Kneschke: Neues allgemeines Deutsches Adels-Lexicon. Band 5, Friedrich Voigt, Leipzig 1864, S. 235 f.}}</ref>. Клеменс Аўгуст Фрайхер фон Корф, вядомы як Шмізінг, былы вялікі маршалак княства Кёльна і княства-біскупства Мюнстэра, паходзіў з галоўнай вестфальскай галіны роду. У 1816 годзе ён быў узведзены ў прускі тытул графа і заснаваў графскую лінію у Вестфаліі. Яго ўнук, граф Клеменс фон Корф, лорд Татэнхаўзен, стаў членам Каралеўскай прускай [[:pl:Izba_Panów_(Prusy)|палаты лордаў]] і акруговым адміністратарам акругі Гале. '''Прадстаўнікі роду Корфаў:''' * [[Іаган Альбрэхт Корф|Іаган Альбрэхт фон Корф]] (1697–1766) — дыпламат, прэзідэнт Пецярбургскай Акадэміі навук * Мікалай Фрыдрых фон Корф (1710–1766) — рускі афіцэр * Генрых Ульрых Казімір фон Корф (1765–1823), дзяржаўны дзеяч і дыпламат, прэзідэнт Судовай калегіі Відземе, Эстоніі і Фінляндыі, сенатар Расійскай імперыі, тайны саветнік * [[Modests fon Korfs|Мадэст фон Корф]] (1800–1876) — расійскі дзяржаўны дзеяч * Мікалай Петэрыс Паўлс фон Корф (1851–1908) — уладальнік замкавага маёнтка Крустпілс * [[:de:Peter_Anton_von_Korff|Петр Антон фон Корф]] (1787-1864) - прускі генерал-лейтынант * [[:de:Clemens_von_Korff_gen._Schmising|Клеменс фон Корф]] (1791-1864) - прускі генерал * [[:de:Maria_von_Korff_Schmising|Марыя Корф Шмісінг]] (нар. 1975-) - нямецкі генэтык * [[:de:Freya_von_Korff|Фрэя ''Графін фон Корф ген. Шмісінг-Керсенброк'']] (нар. 1986) - нямецкая пісьменніца-фантаст (Jenseits der Zauberweiden, 2004; Die Reise nach Antaria, 2005) <gallery> Файл:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|link=Attēls:Korf_Fyodor_Karlovich.jpg|alt=ģenerālleitnants Frīdrihs Korfs (Фёдор Карлович Корф, 1774—1823)| Генерал-лейтэнант Фрыдрых Корф (''Фёдар Карлавіч Корф'', 1774—1823) Файл:Korff_Nicolaus.jpg|link=Attēls:Korff_Nicolaus.jpg|alt=artilērijas ģenerālis Nikolajs Korfs (1793—1869)| Генерал артылерыі Мікалай Корф (1793–1869) Файл:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|link=Attēls:Korff,_Paul_Lorenz.jpg|alt=ģenerāladjutants Pauls Korfs (1803—1867)| Генерал-ад'ютант Паўл Корф (1803–1867) Файл:Vas.Korff.jpg|link=Attēls:Vas.Korff.jpg|alt=ģenerālleitnants Vilhelms Korfs (Василий Сергеевич Корф; 1807—1883)| Генерал-лейтэнант Вільгельм Корф ( ''Васіль Сяргеевіч Корф'' ; 1807–1883) Файл:General_Korf.jpg|link=Attēls:General_Korf.jpg|alt=Pieamūras ģenerālgubernators Andrejs Korfs (1831—1893)| Генерал-губернатар Амурскай вобласці Андрэй Корф (1831–1893) Файл:Korf_AN.jpg|link=Attēls:Korf_AN.jpg|alt=ģenerālleitnants Aleksandrs Korfs (1833—1903)| Генерал-лейтэнант Аляксандр Корф (1833–1903) Файл:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|link=Attēls:Korf_Nikolay_Alexandrovich.jpg|alt=Tautskolu organizētājs Nikolajs Korfs (1834—1883)| Мікалай Корф, арганізатар дзяржаўных школ (1834–1883) Файл:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|link=Attēls:Корф,_Павел_Леопольдович,_1878.jpg|alt=Krievijas Impērijas ierēdnis Pauls Korfs (1836—1913)| Расійскі імперскі чыноўнік Павел Корф (1836—1913) Файл:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|link=Attēls:Modest_Modestowitsch_Korff.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Modests Korfs (1843—1933/1936)| Мадэст Корф (1843—1933/1936), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korff_Paul.jpg|link=Attēls:Korff_Paul.jpg|alt=Krievijas Impērijas ķeizara galminieks Pauls Korfs (1845—1935)| Павел Корф (1845–1935), прыдворны імператара Расійскай імперыі Файл:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|link=Attēls:Korf_Semen_Nikolaevich.jpg|alt=Varšavas gubernators Semjons Korfs (Семён Николаевич Корф, 1855—1923)| Варшаўскі губернатар Сямён Корф (''Семён Николаевич Корф'', 1855—1923) Файл:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Nikolay_Andr._Korf.jpeg|alt=ģenerālmajors Nikolajs Korfs (1866—1924)| Генерал-маёр Мікалай Корф (1866–1924) Файл:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|link=Attēls:Baron_Dmitry_N._Korf.jpeg|alt=Dmitrijs Korfs (1881—1924), Krievijas Impērijas Valsts Domes deputāts| Дзмітрый Корф (1881–1924), дэпутат [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі]] </gallery> == Літаратура == * [http://books.google.de/books?id=0s4EAAAAIAAJ&pg=PA235 Эрнст Генрых Кнешке: ''Neues allgemeines deutsches Adels-Lexicon'' . Bd. 5, Фрыдрых Фойгт, Лейпцыг 1864, S. 235f.] * Genealogisches Handbuch des Adels, ''Adelslexikon'' Band VI, Seite 424, Band 91 der Gesamtreihe, CA Starke Verlag, Limburg (Lahn) 1987, {{ISSN|0435-2408}} [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] [[Катэгорыя:Інфлянцкая шляхта]] [[Катэгорыя:Інфлянты]] [[Катэгорыя:Курляндская шляхта]] h8tvbvylwi8yiwh104lhflwkg9kr1ly 14 806374 5126817 2026-04-15T12:07:14Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2001|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2001]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]]» 5126817 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Мультсерыялы|2001|года}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле гадоў пачатку трансляцыі|2001]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]] 9vnagp9swj1vwkumukugawp3giuigxz 0 806375 5126836 2026-04-15T13:21:35Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1319408360|Manteuffel]]» 5126836 wikitext text/x-wiki [[Файл:Manteuffel-Wappen.png|справа|міні|193x193пкс|Герб Мантэйфеляў]] '''Мантойфелі, фон Мантэйфель''' ням. '''Manteuffel'''— старажытны і ўплывовы нямецкі шляхецкі род, які паходзіць з Памеранскага княства, пазней таксама пражываў у [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургу]], [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], [[Сілезія|Сілезіі]], [[Мекленбург|Мекленбургу]], [[Польшча|Польшчы]], [[Краіны Балтыі|Балтыі]] і ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Świrko, Andrzej (2008). Szlakiem dawnych rodów pomorskich (in Polish). с.33-37 ISBN 978-83-751802-3-7.}}</ref>. == Імя сям'і == Прозвішча Мантэйфель — гэта спалучэнне нямецкіх слоў, якія азначаюць чалавека рыцарскага стану (man) і д'ябла (teufel). Першапачаткова гэта было прозвішча, якое абазначала чалавека, схільнага да гвалтоўных і злачынных учынкаў. == Гісторыя == Род Мантэйфеляў упершыню згадваецца ў 1256 годзе ў асобе Яна I Мантэйфеля, гаспадара маёнтка Тагліма (Анклама) на службе ў герцага [[Барнім I Добры|Барніма I]]. Яго сын ''Генрык Мандувель,'' які ўпершыню згадваецца 14 лістапада 1287 года, паклаў пачатак нямецкай лініі роду, якая была адной з найстарэйшых і найбольш выбітных у рэгіёне [[Вестфалія]]. 10 сакавіка 1709 года сям'я была ўзведзена ў тытул барона, а ў 1719 годзе — у спадчынны тытул графа. 25 жніўня 1790 года сям'я атрымала тытул імперскага графа ад [[Карл IV Тэадор|Карла Тэадора, курфюрста Баварыі,]] у якасці імперскага вікарыя . Другі сын Яна І, імя якога невядомае, пачаў другую памеранскую лінію роду, якая падзялілася на больш чым дзесятак ліній і галін. Яшчэ адна лінія перасялілася ажно ў 13 стагоддзі на тэрыторыю сучаснай [[Эстонія|Эстоніі]], якая тады была дацкай правінцыяй. Да 17 стагоддзя яны насілі прозвішча Соі (Soie, Soye, Zoege, Zoge, Szoege або, у паланізаванай форме, Sey). У пачатку 17 ст. адбылося ўсведамленне агульнага паходжання з памеранскімі Мантэфлямі і прыняцце прозвішча ў форме Manteuffel-Szoege. Падчас [[Польска-шведская вайна (1600—1611)|вайны Рэчы Паспалітай са швецыяй]] прадстаўнік роду, Андрэй Мантэуфель-Шоэгэ, паступіў на службу Рэчы Паспалітай, у выніку чаго страціў свае маёнткі ў Эстоніі і пасяліўся ў Курляндыі і Інфлянтах. Яго нашчадкі належалі да польска-літоўска-лівонскай шляхты і да 19 стагоддзя цалкам паланізаваліся. == Вядомыя члены сям'і == * Эдвін Фрайхер фон Мантойфель (1809–1885), прускі генерал-фельдмаршал у [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]] . * Фрыц Мантэйфель (1875–1941), нямецкі гімнаст * Ганс Мантойфель (1879-1963), архітэктар * Ганс-Вільгельм Дзёрынг-Мантойфель (1898–1963), генерал Люфтвафэ нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны. * Хасо фон Мантойфель (1897–1978), нямецкі генерал і палітык * Генрых фон Мантэйфель (1696–1798), прускі генерал-лейтэнант у войнах [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха Вялікага.]] * Карл Отта фон Мантойфель (1806-1879), нямецкі палітык, міністр сельскай гаспадаркі Прусіі * Ота Карл Готлоб фон Мантэйфель (1844-1913), нямецкі палітык, дэпутат Германскага рэйхстага. * Граф Эрнст Андрэас Эрнэставіч фон Мантэйфель (1873-1953), расійскі дваранін, які меў раман з Аўрорай Дзямідавай і стаў прычынай яе разводу з князем Арсенам Югаслаўскім . * Граф Арвід Віктар Клеменс Эрнэставіч фон Мантэйфель (1879-1930), рускі дваранін, які забіў Мікалая Юсупава ў спрэчцы з-за жонкі ў 1908 годзе. * Ота Тэадор фон Мантэйфель (1805–1882), прэм'ер-міністр Прусіі * Сабіна Дзёрынг-Мантойфель (нар. 1957), нямецкая этнолаг * Ванда Завідская-Мантойфель (1906–1994), польская графіка == Члены сям'і Зоэге (Zoege) фон Мантойфель або Мантойфель-Шоге (Manteuffel-Szoege) == * Эдвард Мантэйфель-Шоге (1908-1940), польскі мастак * Фелікс фон Мантойфель або Фрыдрых Карл Барон фон Мантойфель-Зёге (нар. 1945), нямецкі акцёр. * Георг фон Мантэйфель-Шоге (1889–1962), палітык * Густаў Мантэйфель (1831 – 1916), гісторык * Курт Зоге фон Мантэйфель (1881–1941), балтыйскі нямецкі гісторык мастацтва * Леон Мантэйфель-Шоге (1904–1973), польскі хірург * Тадэвуш Мантэйфель або Тадэвуш Мантэйфель-Зёге (1902–1970), польскі гісторык. * Вернер Зоге фон Мантэйфель (1857–1926), хірург == Бібліяграфія == *   ** {{Cite journal|last=Manteuffel-Szoege|first=Ryszard|date=1989|title=Szkica autobiograficzny|url=https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776.pdf|journal=Kwartalnik Historii Nauki i Techniki|volume=34|issue=4|pages=745-776}} ** {{Cite book|last=Świrko|first=Andrzej|title=Szlakiem dawnych rodów pomorskich|year=2008|isbn=978-83-751802-3-7|language=pl}} *   == Спасылкі == [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] 9hi82dvymy6vbz8oxkwxvx0d0epv08u 5126838 5126836 2026-04-15T13:22:31Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1319408360|Manteuffel]]» 5126838 wikitext text/x-wiki [[Файл:Manteuffel-Wappen.png|справа|міні|193x193пкс|Герб Мантэйфеляў]] '''Мантойфелі, фон Мантэйфель''' ням. '''Manteuffel'''— старажытны і ўплывовы нямецкі шляхецкі род, які паходзіць з Памеранскага княства, пазней таксама пражываў у [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургу]], [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], [[Сілезія|Сілезіі]], [[Мекленбург|Мекленбургу]], [[Польшча|Польшчы]], [[Краіны Балтыі|Балтыі]] і ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Świrko, Andrzej (2008). Szlakiem dawnych rodów pomorskich (in Polish). с.33-37 ISBN 978-83-751802-3-7.}}</ref>. == Імя сям'і == Прозвішча Мантэйфель — гэта спалучэнне нямецкіх слоў, якія азначаюць чалавека рыцарскага стану (man) і д'ябла (teufel). Першапачаткова гэта было прозвішча, якое абазначала чалавека, схільнага да гвалтоўных і злачынных учынкаў. == Гісторыя == Род Мантэйфеляў упершыню згадваецца ў 1256 годзе ў асобе Яна I Мантэйфеля, гаспадара маёнтка Тагліма (Анклама) на службе ў герцага [[Барнім I Добры|Барніма I]]. Яго сын ''Генрык Мандувель,'' які ўпершыню згадваецца 14 лістапада 1287 года, паклаў пачатак нямецкай лініі роду, якая была адной з найстарэйшых і найбольш выбітных у рэгіёне [[Вестфалія]]. 10 сакавіка 1709 года сям'я была ўзведзена ў тытул барона, а ў 1719 годзе — у спадчынны тытул графа. 25 жніўня 1790 года сям'я атрымала тытул імперскага графа ад [[Карл IV Тэадор|Карла Тэадора, курфюрста Баварыі,]] у якасці імперскага вікарыя . Другі сын Яна І, імя якога невядомае, пачаў другую памеранскую лінію роду, якая падзялілася на больш чым дзесятак ліній і галін. Яшчэ адна лінія перасялілася ажно ў 13 стагоддзі на тэрыторыю сучаснай [[Эстонія|Эстоніі]], якая тады была дацкай правінцыяй. Да 17 стагоддзя яны насілі прозвішча Соі (Soie, Soye, Zoege, Zoge, Szoege або, у паланізаванай форме, Sey). У пачатку 17 ст. адбылося ўсведамленне агульнага паходжання з памеранскімі Мантэфлямі і прыняцце прозвішча ў форме Manteuffel-Szoege. Падчас [[Польска-шведская вайна (1600—1611)|вайны Рэчы Паспалітай са швецыяй]] прадстаўнік роду, Андрэй Мантэуфель-Шоэгэ, паступіў на службу Рэчы Паспалітай, у выніку чаго страціў свае маёнткі ў Эстоніі і пасяліўся ў Курляндыі і Інфлянтах. Яго нашчадкі належалі да польска-літоўска-лівонскай шляхты і да 19 стагоддзя цалкам паланізаваліся. == Вядомыя члены сям'і == * Эдвін Фрайхер фон Мантойфель (1809–1885), прускі генерал-фельдмаршал у [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]] . * Фрыц Мантэйфель (1875–1941), нямецкі гімнаст * Ганс Мантойфель (1879-1963), архітэктар * Ганс-Вільгельм Дзёрынг-Мантойфель (1898–1963), генерал Люфтвафэ нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны. * Хасо фон Мантойфель (1897–1978), нямецкі генерал і палітык * Генрых фон Мантэйфель (1696–1798), прускі генерал-лейтэнант у войнах [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха Вялікага.]] * Карл Отта фон Мантойфель (1806-1879), нямецкі палітык, міністр сельскай гаспадаркі Прусіі * Ота Карл Готлоб фон Мантэйфель (1844-1913), нямецкі палітык, дэпутат Германскага рэйхстага. * Граф Эрнст Андрэас Эрнэставіч фон Мантэйфель (1873-1953), расійскі дваранін, які меў раман з Аўрорай Дзямідавай і стаў прычынай яе разводу з князем Арсенам Югаслаўскім . * Граф Арвід Віктар Клеменс Эрнэставіч фон Мантэйфель (1879-1930), рускі дваранін, які забіў Мікалая Юсупава ў спрэчцы з-за жонкі ў 1908 годзе. * Ота Тэадор фон Мантэйфель (1805–1882), прэм'ер-міністр Прусіі * Сабіна Дзёрынг-Мантойфель (нар. 1957), нямецкая этнолаг * Ванда Завідская-Мантойфель (1906–1994), польская графіка == Члены сям'і Зоэге (Zoege) фон Мантойфель або Мантойфель-Шоге (Manteuffel-Szoege) == * Эдвард Мантэйфель-Шоге (1908-1940), польскі мастак * Фелікс фон Мантойфель або Фрыдрых Карл Барон фон Мантойфель-Зёге (нар. 1945), нямецкі акцёр. * Георг фон Мантэйфель-Шоге (1889–1962), палітык * Густаў Мантэйфель (1831 – 1916), гісторык * Курт Зоге фон Мантэйфель (1881–1941), балтыйскі нямецкі гісторык мастацтва * Леон Мантэйфель-Шоге (1904–1973), польскі хірург * Тадэвуш Мантэйфель або Тадэвуш Мантэйфель-Зёге (1902–1970), польскі гісторык. * Вернер Зоге фон Мантэйфель (1857–1926), хірург == Бібліяграфія == *   ** {{Cite journal|last=Manteuffel-Szoege|first=Ryszard|date=1989|title=Szkica autobiograficzny|url=https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776.pdf|journal=Kwartalnik Historii Nauki i Techniki|volume=34|issue=4|pages=745-776}} ** {{Cite book|last=Świrko|first=Andrzej|title=Szlakiem dawnych rodów pomorskich|year=2008|isbn=978-83-751802-3-7|language=pl}} *   == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] hary9qbiety3mvtcamqdbye7bofxpk1 5126864 5126838 2026-04-15T15:14:43Z Plaga med 116903 5126864 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} [[Файл:Manteuffel-Wappen.png|справа|міні|193x193пкс|Герб Мантэйфеляў]] '''Мантойфелі, фон Мантэйфель''' ням. '''Manteuffel'''— старажытны і ўплывовы нямецкі шляхецкі род, які паходзіць з Памеранскага княства, пазней таксама пражываў у [[Маркграфства Брандэнбург|Брандэнбургу]], [[Каралеўства Прусія|Прусіі]], [[Сілезія|Сілезіі]], [[Мекленбург|Мекленбургу]], [[Польшча|Польшчы]], [[Краіны Балтыі|Балтыі]] і ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>{{Кніга|загаловак=Świrko, Andrzej (2008). Szlakiem dawnych rodów pomorskich (in Polish). с.33-37 ISBN 978-83-751802-3-7.}}</ref>. == Імя сям'і == Прозвішча Мантэйфель — гэта спалучэнне нямецкіх слоў, якія азначаюць чалавека рыцарскага стану (man) і д'ябла (teufel). Першапачаткова гэта было прозвішча, якое абазначала чалавека, схільнага да гвалтоўных і злачынных учынкаў. == Гісторыя == Род Мантэйфеляў упершыню згадваецца ў 1256 годзе ў асобе Яна I Мантэйфеля, гаспадара маёнтка Тагліма (Анклама) на службе ў герцага [[Барнім I Добры|Барніма I]]. Яго сын ''Генрык Мандувель,'' які ўпершыню згадваецца 14 лістапада 1287 года, паклаў пачатак нямецкай лініі роду, якая была адной з найстарэйшых і найбольш выбітных у рэгіёне [[Вестфалія]]. 10 сакавіка 1709 года сям'я была ўзведзена ў тытул барона, а ў 1719 годзе — у спадчынны тытул графа. 25 жніўня 1790 года сям'я атрымала тытул імперскага графа ад [[Карл IV Тэадор|Карла Тэадора, курфюрста Баварыі,]] у якасці імперскага вікарыя . Другі сын Яна І, імя якога невядомае, пачаў другую памеранскую лінію роду, якая падзялілася на больш чым дзесятак ліній і галін. Яшчэ адна лінія перасялілася ажно ў 13 стагоддзі на тэрыторыю сучаснай [[Эстонія|Эстоніі]], якая тады была дацкай правінцыяй. Да 17 стагоддзя яны насілі прозвішча Соі (Soie, Soye, Zoege, Zoge, Szoege або, у паланізаванай форме, Sey). У пачатку 17 ст. адбылося ўсведамленне агульнага паходжання з памеранскімі Мантэфлямі і прыняцце прозвішча ў форме Manteuffel-Szoege. Падчас [[Польска-шведская вайна (1600—1611)|вайны Рэчы Паспалітай са швецыяй]] прадстаўнік роду, Андрэй Мантэуфель-Шоэгэ, паступіў на службу Рэчы Паспалітай, у выніку чаго страціў свае маёнткі ў Эстоніі і пасяліўся ў Курляндыі і Інфлянтах. Яго нашчадкі належалі да польска-літоўска-лівонскай шляхты і да 19 стагоддзя цалкам паланізаваліся. == Вядомыя члены сям'і == * Эдвін Фрайхер фон Мантойфель (1809–1885), прускі генерал-фельдмаршал у [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайне]] . * Фрыц Мантэйфель (1875–1941), нямецкі гімнаст * Ганс Мантойфель (1879-1963), архітэктар * Ганс-Вільгельм Дзёрынг-Мантойфель (1898–1963), генерал Люфтвафэ нацысцкай Германіі падчас Другой сусветнай вайны. * Хасо фон Мантойфель (1897–1978), нямецкі генерал і палітык * Генрых фон Мантэйфель (1696–1798), прускі генерал-лейтэнант у войнах [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрыха Вялікага.]] * Карл Отта фон Мантойфель (1806-1879), нямецкі палітык, міністр сельскай гаспадаркі Прусіі * Ота Карл Готлоб фон Мантэйфель (1844-1913), нямецкі палітык, дэпутат Германскага рэйхстага. * Граф Эрнст Андрэас Эрнэставіч фон Мантэйфель (1873-1953), расійскі дваранін, які меў раман з Аўрорай Дзямідавай і стаў прычынай яе разводу з князем Арсенам Югаслаўскім . * Граф Арвід Віктар Клеменс Эрнэставіч фон Мантэйфель (1879-1930), рускі дваранін, які забіў Мікалая Юсупава ў спрэчцы з-за жонкі ў 1908 годзе. * Ота Тэадор фон Мантэйфель (1805–1882), прэм'ер-міністр Прусіі * Сабіна Дзёрынг-Мантойфель (нар. 1957), нямецкая этнолаг * Ванда Завідская-Мантойфель (1906–1994), польская графіка == Члены сям'і Зоэге (Zoege) фон Мантойфель або Мантойфель-Шоге (Manteuffel-Szoege) == * Эдвард Мантэйфель-Шоге (1908-1940), польскі мастак * Фелікс фон Мантойфель або Фрыдрых Карл Барон фон Мантойфель-Зёге (нар. 1945), нямецкі акцёр. * Георг фон Мантэйфель-Шоге (1889–1962), палітык * Густаў Мантэйфель (1831 – 1916), гісторык * Курт Зоге фон Мантэйфель (1881–1941), балтыйскі нямецкі гісторык мастацтва * Леон Мантэйфель-Шоге (1904–1973), польскі хірург * Тадэвуш Мантэйфель або Тадэвуш Мантэйфель-Зёге (1902–1970), польскі гісторык. * Вернер Зоге фон Мантэйфель (1857–1926), хірург == Бібліяграфія == *   ** {{Cite journal|last=Manteuffel-Szoege|first=Ryszard|date=1989|title=Szkica autobiograficzny|url=https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki-r1989-t34-n4-s745-776.pdf|journal=Kwartalnik Historii Nauki i Techniki|volume=34|issue=4|pages=745-776}} ** {{Cite book|last=Świrko|first=Andrzej|title=Szlakiem dawnych rodów pomorskich|year=2008|isbn=978-83-751802-3-7|language=pl}} *   == Спасылкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Нямецкія прозвішчы]] eouekrdb0k27svy0v1gdishdruy7eg8 0 806376 5126843 2026-04-15T13:30:35Z Jaŭhien 59102 Jaŭhien перайменаваў старонку [[Запазычаныя словы]] у [[Запазычанне]] па-над перасылкай: Уніфікацыя назваў: Назва ў адзіночным ліку. Фіксуецца ў "Культуры Беларусі". 5126843 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Запазычанне]] mhoihdllfltkgf80pths5dmw20jn0ue 1 806377 5126845 2026-04-15T13:30:35Z Jaŭhien 59102 Jaŭhien перанёс старонку [[Размовы:Запазычаныя словы]] у [[Размовы:Запазычанне]]: Уніфікацыя назваў: Назва ў адзіночным ліку. Фіксуецца ў "Культуры Беларусі". 5126845 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Запазычанне]] qyyxhezkbk0uo7agzlg8yt3cq63d3e4 0 806378 5126851 2026-04-15T13:48:15Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/72238089|Jan August Hylzen]]» 5126851 wikitext text/x-wiki [[Файл:POL CoA Hilzen.svg|міні|герб Гілзэн]] '''Ян Аўгуст Хільзен, Ян Аўгуст фон Гільзэн''' герба Хільзен пол., нем. '''Jan August Hylzen''' (нар. [[1702|1702 г.]], памёр [[14 лютага]] [[1767|1767 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] (з 1754 г.), кашталян [[Лівонія|Лівонскі]] (з 1744 г.), маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] (1749–1750), [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Інфлянты|Інфлянтаў]], гісторык і публіцыст. == Біяграфія == Яго бацькам быў Георг Хільзен, стараста [[Віляка|Марыенuаўзена]], ад якога, яшчэ пры жыцці бацькі, ён атрымаў прывілей ад каралеўскай канцылярыі, які дазволіў яму карыстацца тытулам ''старасты Марыенгаўзенскага'' і засядаць у інфлянцкім павятовым сойміку ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]]<ref>{{Кніга|загаловак=Julian Bartoszewicz. Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 201–237.}}</ref>. Як было прынята ў той час, у маладосці ён падарожнічаў па Еўропе, падчас чаго большую частку часу правёў, на вучобе ў Германіі. З надпісу над ''будынкам суда'' ў [[Рэгенсбург|Рэгенсбургу]] ён выняў максіму, якую выкарыстоўваў у сваёй пазнейшай судовай дзейнасці: "''Хто б ні ўвайшоў у гэты суд па якой-небудзь справе, перад дзвярыма гэтага храма пакінь усе свае асабістыя пачуцці: гнеў, сілу, сяброўства, ліслівасць і падпарадкуй сваю асобу і намаганні свайму абавязку, бо незалежна ад таго, справядлівы ты да каго-небудзь ці несправядлівы, чакай такога суда ад Бога на сябе, і ты яго вытрымаеш"''. Ён правёў значную частку сваёй маладосці ў доме ваяводы Лівоніі Яна Людвіка Плятэра і ажаніўся з адной з чатырох дачок ваяводы, Канстанцыяй. Ён валодаў шырокімі ведамі, быў знаёмы з літаратурай, меў талент да аратарства, часта цытаваў [[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрона]] і часта выкарыстоўваў макаранізмы ў сваіх публічных прамовах. Вось урывак з прамовы, прамоўленай на Інфлянцкім сойміку пасля смерці караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] (арыгінальны правапіс) <nowiki>:</nowiki>   У 1735 годзе ён быў абраны дэпутатам ад Інфлянтаў у чарговы пацыфікацыйны вальны сойм, падтрымаў абранне [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]. Падчас пасяджэння ён выступіў з дзвюма прамовамі. Сейм не змог дасягнуць прымірэння; яны нават не змаглі дамовіцца аб маршалку, і праз шэсць тыдняў ён быў распушчаны. Наступны сейм, паслом якога ён таксама быў, скліканы ў 1736 годзе і выконваў абавязкі маршалка пад кіраўніцтвам Вацлава Пятра Ржэвускага, завяршыўся тым, што кароль цвёрда ўмацаваўся на троне, і трохгадовая грамадзянская вайнаспылася. Хільцен меў сяброўскія адносіны з [[Ян Фрыдэрык Сапега|Янам Фрыдэрыкам Сапегам,]] [[Кашталяны троцкія|троцкім кашталянам]] . Абодва былі высокаадукаванымі людзьмі, абодва цікавіліся гісторыяй. Падчас [[Сойм Рэчы Паспалітай|Генеральнага сейма]] 1738 года, у якім ён быў паслом ад [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянтаў]], ён стаў ''натарыусам Сапегі ў канцылярыі Вялікай пячаткі Літоўскай''<ref>{{Кніга|загаловак=Julian Bartoszewicz: Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 201–237.}}</ref>. 4 ліпеня 1739 года ён быў прызначаны старастам Браслаўскім, а 1 жніўня 1744 года кароль прызначыў яго Інфлянцкім кашталянам. У сувязі з гэтай пасадай ён таксама стаў сенатарам Рэчы Паспалітай. У 1749 годзе ён быў абраны дэпутатам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага трыбунала]] ў [[Вільня|Вільні]] і яго маршалкам. Як дэлегат ад Рэчы Паспалітай, ён падпісаў ''[[Pacta conventa|Pacta Conventa]]'' [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ў 1764 годзе . Хільзен таксама клапаціўся пра адукацыю і набажнасць жыхароў ''раскіданыя вёсак ўздоўж ракі Дазвіны''. Будучы вельмі набожным, з дапамогай свайго брата [[Ежы Мікалай Гільзен|Георгія,]] смаленскага біскупа, ён заснаваў місіі ў сваіх маёнтках у Інфлянтах, фінансаваў шпіталі, прыносячы туды манашак, і будаваў школы ў вёсках. Яго давераным паплечнікам і паўнамоцным прадстаўніком быў айцец [[:pl:Michał_Roth|Міхал Рот,]] вядомы як ''латышскі апостал''. Ён заснаваў парафіяльны касцёл у [[Дагда|Дагдзе]]. Ён неаднаразова быў членам [[Сойм Рэчы Паспалітай|сейма]] ад [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] . У 1754 годзе ён быў пасвечаны ў кавалеры [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]]. Да 1756 года ён падтрымліваў [[Фамілія (партыя)|сям'ю]] [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] . Яго рэзідэнцыяй быў пабудаваны для яго палац у Варшаве, пазней названы [[:pl:Pałac_Mostowskich_w_Warszawie|Мастоўскім]]. == Творчасць == Ён быў аўтарам аднаго з найлепшых даследаванняў па гісторыі [[Лівонія|Лівоніі]] і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] свайго часу. * ''Лівонія ў яе старажытнай і шматграннай гісторыі і рэвалюцыях, якія цягнуцца да нашага стагоддзя, з апісаннем годнасці і старажытнасці мясцовай шляхты, а таксама правоў і свабод, якія здаўна ёй служылі і цяпер служаць, сабраная і даведзеная да ведама польскага свету на роднай мове Яго Эксцэленцыяй Янам Аўгустынам Хільзенам, кашталянам Лівоніі, старастам Браслаўскім...'', Вільня [[1750]] . * ''Encomium Bibliothecae Zaluscianae'', Варшава 1754 г. === Прамовы === * ''Прамовы сеймікавыя 1728–1740 гг'' ., апублікаваныя Я. Данейковічам Астроўскім, ''Польскі і лацінскі сленг'', т. 1, Люблін, 1754. * ''Прамова… прызначаны ў сенатскі кансіліум у Варшаве ў 1762 годзе'' (паводле Эстрайхера, 3-е выданне). * ''Прамова… прызначаная на Вялікім Варшаўскім савеце 9 сакавіка 1763 года'' . == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Julian_Bartoszewicz" rel="mw:ExtLink" title="Julian Bartoszewicz" class="cx-link" data-linkid="140">Julian Bartoszewicz</a></nowiki>, <nowiki><i>Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób skreślone przez Juljana Bartoszewicza</i></nowiki>. T. 2. Nakładem B.M. Wolffa, Petersburg 1856, s. 199–237. ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Gustaw_Manteuffel" rel="mw:ExtLink" title="Gustaw Manteuffel" class="cx-link" data-linkid="149">Gustaw Manteuffel</a></nowiki>, <nowiki><i>Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich, czyli Inflant właściwych (tak szwedzkich jako i polskich), Estonii z Ozylią, Kurlandii i Ziemi Piltyńskiej</i></nowiki>, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajas, Kraków 2007. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-0795-4&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. XIV, XX, 105, 109, 122, 126, 138, 184, 187–190, 192, 224-225, 234-236, 282, 284, 287, 294, 301. ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Zajas" rel="mw:ExtLink" typeof="mw:LocalizedAttrs" title="Krzysztof Zajas" data-mw-i18n="{&amp;quot;title&amp;quot;:{&amp;quot;lang&amp;quot;:&amp;quot;x-page&amp;quot;,&amp;quot;key&amp;quot;:&amp;quot;red-link-title&amp;quot;,&amp;quot;params&amp;quot;:[&amp;quot;Krzysztof Zajas&amp;quot;]}}" class="new cx-link" data-linkid="154">Krzysztof Zajas</a></nowiki>. <nowiki><i>Nieobecna kultura. Przypadek Inflant Polskich.</i></nowiki> Universitas. Kraków. 2008. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-0802-9&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. 11, 127–129, 131, 206, 213–223, 228, 240. ** Gustaw Manteuffel, <nowiki><i>Inflanty polskie oraz Listy znad Bałtyku</i></nowiki>, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajas, Kraków 2009. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-1296-5&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. XVI, 5, 16, 44-51, 80-83, 85-86, 88, 105, 107, 113, 126, 129–130, 132, 136, 146–148. ** <nowiki><i>Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut</i></nowiki>, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwowy_Instytut_Wydawniczy" rel="mw:ExtLink" title="Państwowy Instytut Wydawniczy" class="cx-link" data-linkid="169">Państwowy Instytut Wydawniczy</a></nowiki>, Warszawa 1964, s. 275–276. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1767 годзе]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1702 годзе]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Гільзены]] cz9vdx1s4bx2sz24tsv7yx8xovoyuwo 5126857 5126851 2026-04-15T14:55:23Z Plaga med 116903 5126857 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} [[Файл:POL CoA Hilzen.svg|міні|герб Гілзэн]] '''Ян Аўгуст Хільзен, Ян Аўгуст фон Гільзэн''' герба Хільзен пол., нем. '''Jan August Hylzen''' (нар. [[1702|1702 г.]], памёр [[14 лютага]] [[1767|1767 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] (з 1754 г.), кашталян [[Лівонія|Лівонскі]] (з 1744 г.), маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] (1749–1750), [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Інфлянты|Інфлянтаў]], гісторык і публіцыст. == Біяграфія == Яго бацькам быў Георг Хільзен, стараста [[Віляка|Марыенuаўзена]], ад якога, яшчэ пры жыцці бацькі, ён атрымаў прывілей ад каралеўскай канцылярыі, які дазволіў яму карыстацца тытулам ''старасты Марыенгаўзенскага'' і засядаць у інфлянцкім павятовым сойміку ў [[Даўгаўпілс|Дынабургу]]<ref>{{Кніга|загаловак=Julian Bartoszewicz. Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 201–237.}}</ref>. Як было прынята ў той час, у маладосці ён падарожнічаў па Еўропе, падчас чаго большую частку часу правёў, на вучобе ў Германіі. З надпісу над ''будынкам суда'' ў [[Рэгенсбург|Рэгенсбургу]] ён выняў максіму, якую выкарыстоўваў у сваёй пазнейшай судовай дзейнасці: "''Хто б ні ўвайшоў у гэты суд па якой-небудзь справе, перад дзвярыма гэтага храма пакінь усе свае асабістыя пачуцці: гнеў, сілу, сяброўства, ліслівасць і падпарадкуй сваю асобу і намаганні свайму абавязку, бо незалежна ад таго, справядлівы ты да каго-небудзь ці несправядлівы, чакай такога суда ад Бога на сябе, і ты яго вытрымаеш"''. Ён правёў значную частку сваёй маладосці ў доме ваяводы Лівоніі Яна Людвіка Плятэра і ажаніўся з адной з чатырох дачок ваяводы, Канстанцыяй. Ён валодаў шырокімі ведамі, быў знаёмы з літаратурай, меў талент да аратарства, часта цытаваў [[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрона]] і часта выкарыстоўваў макаранізмы ў сваіх публічных прамовах. Вось урывак з прамовы, прамоўленай на Інфлянцкім сойміку пасля смерці караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] (арыгінальны правапіс) <nowiki>:</nowiki>   У 1735 годзе ён быў абраны дэпутатам ад Інфлянтаў у чарговы пацыфікацыйны вальны сойм, падтрымаў абранне [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]. Падчас пасяджэння ён выступіў з дзвюма прамовамі. Сейм не змог дасягнуць прымірэння; яны нават не змаглі дамовіцца аб маршалку, і праз шэсць тыдняў ён быў распушчаны. Наступны сейм, паслом якога ён таксама быў, скліканы ў 1736 годзе і выконваў абавязкі маршалка пад кіраўніцтвам Вацлава Пятра Ржэвускага, завяршыўся тым, што кароль цвёрда ўмацаваўся на троне, і трохгадовая грамадзянская вайнаспылася. Хільцен меў сяброўскія адносіны з [[Ян Фрыдэрык Сапега|Янам Фрыдэрыкам Сапегам,]] [[Кашталяны троцкія|троцкім кашталянам]] . Абодва былі высокаадукаванымі людзьмі, абодва цікавіліся гісторыяй. Падчас [[Сойм Рэчы Паспалітай|Генеральнага сейма]] 1738 года, у якім ён быў паслом ад [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянтаў]], ён стаў ''натарыусам Сапегі ў канцылярыі Вялікай пячаткі Літоўскай''<ref>{{Кніга|загаловак=Julian Bartoszewicz: Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. II. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 201–237.}}</ref>. 4 ліпеня 1739 года ён быў прызначаны старастам Браслаўскім, а 1 жніўня 1744 года кароль прызначыў яго Інфлянцкім кашталянам. У сувязі з гэтай пасадай ён таксама стаў сенатарам Рэчы Паспалітай. У 1749 годзе ён быў абраны дэпутатам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Літоўскага трыбунала]] ў [[Вільня|Вільні]] і яго маршалкам. Як дэлегат ад Рэчы Паспалітай, ён падпісаў ''[[Pacta conventa|Pacta Conventa]]'' [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ў 1764 годзе . Хільзен таксама клапаціўся пра адукацыю і набажнасць жыхароў ''раскіданыя вёсак ўздоўж ракі Дазвіны''. Будучы вельмі набожным, з дапамогай свайго брата [[Ежы Мікалай Гільзен|Георгія,]] смаленскага біскупа, ён заснаваў місіі ў сваіх маёнтках у Інфлянтах, фінансаваў шпіталі, прыносячы туды манашак, і будаваў школы ў вёсках. Яго давераным паплечнікам і паўнамоцным прадстаўніком быў айцец [[:pl:Michał_Roth|Міхал Рот,]] вядомы як ''латышскі апостал''. Ён заснаваў парафіяльны касцёл у [[Дагда|Дагдзе]]. Ён неаднаразова быў членам [[Сойм Рэчы Паспалітай|сейма]] ад [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]] . У 1754 годзе ён быў пасвечаны ў кавалеры [[Ордэн Белага Арла|Ордэна Белага Арла]]. Да 1756 года ён падтрымліваў [[Фамілія (партыя)|сям'ю]] [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]] . Яго рэзідэнцыяй быў пабудаваны для яго палац у Варшаве, пазней названы [[:pl:Pałac_Mostowskich_w_Warszawie|Мастоўскім]]. == Творчасць == Ён быў аўтарам аднаго з найлепшых даследаванняў па гісторыі [[Лівонія|Лівоніі]] і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндскага і Земгалійскага герцагства]] свайго часу. * ''Лівонія ў яе старажытнай і шматграннай гісторыі і рэвалюцыях, якія цягнуцца да нашага стагоддзя, з апісаннем годнасці і старажытнасці мясцовай шляхты, а таксама правоў і свабод, якія здаўна ёй служылі і цяпер служаць, сабраная і даведзеная да ведама польскага свету на роднай мове Яго Эксцэленцыяй Янам Аўгустынам Хільзенам, кашталянам Лівоніі, старастам Браслаўскім...'', Вільня [[1750]] . * ''Encomium Bibliothecae Zaluscianae'', Варшава 1754 г. === Прамовы === * ''Прамовы сеймікавыя 1728–1740 гг'' ., апублікаваныя Я. Данейковічам Астроўскім, ''Польскі і лацінскі сленг'', т. 1, Люблін, 1754. * ''Прамова… прызначаны ў сенатскі кансіліум у Варшаве ў 1762 годзе'' (паводле Эстрайхера, 3-е выданне). * ''Прамова… прызначаная на Вялікім Варшаўскім савеце 9 сакавіка 1763 года'' . == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Julian_Bartoszewicz" rel="mw:ExtLink" title="Julian Bartoszewicz" class="cx-link" data-linkid="140">Julian Bartoszewicz</a></nowiki>, <nowiki><i>Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób skreślone przez Juljana Bartoszewicza</i></nowiki>. T. 2. Nakładem B.M. Wolffa, Petersburg 1856, s. 199–237. ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Gustaw_Manteuffel" rel="mw:ExtLink" title="Gustaw Manteuffel" class="cx-link" data-linkid="149">Gustaw Manteuffel</a></nowiki>, <nowiki><i>Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich, czyli Inflant właściwych (tak szwedzkich jako i polskich), Estonii z Ozylią, Kurlandii i Ziemi Piltyńskiej</i></nowiki>, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajas, Kraków 2007. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-0795-4&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. XIV, XX, 105, 109, 122, 126, 138, 184, 187–190, 192, 224-225, 234-236, 282, 284, 287, 294, 301. ** <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Krzysztof_Zajas" rel="mw:ExtLink" typeof="mw:LocalizedAttrs" title="Krzysztof Zajas" data-mw-i18n="{&amp;quot;title&amp;quot;:{&amp;quot;lang&amp;quot;:&amp;quot;x-page&amp;quot;,&amp;quot;key&amp;quot;:&amp;quot;red-link-title&amp;quot;,&amp;quot;params&amp;quot;:[&amp;quot;Krzysztof Zajas&amp;quot;]}}" class="new cx-link" data-linkid="154">Krzysztof Zajas</a></nowiki>. <nowiki><i>Nieobecna kultura. Przypadek Inflant Polskich.</i></nowiki> Universitas. Kraków. 2008. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-0802-9&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. 11, 127–129, 131, 206, 213–223, 228, 240. ** Gustaw Manteuffel, <nowiki><i>Inflanty polskie oraz Listy znad Bałtyku</i></nowiki>, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajas, Kraków 2009. <nowiki><span typeof="mw:Transclusion" data-mw="{&amp;quot;parts&amp;quot;:[{&amp;quot;template&amp;quot;:{&amp;quot;target&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;ISBN&amp;quot;,&amp;quot;href&amp;quot;:&amp;quot;./Szablon:ISBN&amp;quot;},&amp;quot;params&amp;quot;:{&amp;quot;1&amp;quot;:{&amp;quot;wt&amp;quot;:&amp;quot;97883-242-1296-5&amp;quot;}},&amp;quot;i&amp;quot;:0}}]}"></span></nowiki>, s. XVI, 5, 16, 44-51, 80-83, 85-86, 88, 105, 107, 113, 126, 129–130, 132, 136, 146–148. ** <nowiki><i>Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut</i></nowiki>, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, <nowiki><a href="https://pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%84stwowy_Instytut_Wydawniczy" rel="mw:ExtLink" title="Państwowy Instytut Wydawniczy" class="cx-link" data-linkid="169">Państwowy Instytut Wydawniczy</a></nowiki>, Warszawa 1964, s. 275–276. [[Катэгорыя:Памерлі ў 1767 годзе]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1702 годзе]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Гільзены]] 21po81yop5apzdbkr6lrubl2cpcy79v 0 806379 5126852 2026-04-15T13:54:29Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/149294904|Музыкальный жанр]]» 5126852 wikitext text/x-wiki '''Музычны жанр''' (''музычны напрамак''<ref>''Ющенко Н. С.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=22004553 Динамика развития западных музыкальных эстрадных стилей и жанров: Историко-культурологический анализ] // «Человеческий капитал», № 1 (37), 2012 — С. 41-44</ref><ref>''Костюк Е. Б.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=23084893 Популярные музыкальные направления и жанры XX века: Джаз, мюзикл, рок-музыка, рок-опера: Учебное пособие] — СПб.: издательство СПбГУ, 2008—196 с. — (Б-ка Гуманитарного университета)</ref>) — род музыкі<ref name="МЭ2">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>, музычных твораў, які характарызуецца пэўнымі сюжэтнымі, кампазіцыйнымі, стылістычнымі і інш. прыкметамі; а таксама асобныя разнавіднасці гэтага роду<ref>[http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=жанр Большой толковый словарь русского языка] {{Wayback|url=http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80|date=20220508073526}} / Сост. и гл. ред. С. А. Кузнецов. Редакции 2014 года</ref><ref>Малый академический словарь. — М.: Институт русского языка Академии наук СССР. Евгеньева А. П. 1957—1984</ref>. Паняцце [[Жанр|жанру]] ў [[Музыка|музыцы]] стаіць на мяжы катэгорый зместу і формы і дазваляе меркаваць аб аб'ектыўным змесце твора, зыходзячы з комплексу выкарыстаных выразных сродкаў. Характарызуе, як правіла, роды і віды музычных твораў, якія склаліся гістарычна<ref name="Ц">[http://www.belcanto.ru/zhanr.html Жанр музыкальный] {{Wayback|url=http://www.belcanto.ru/zhanr.html|date=20131028034426}} belcanto.ru</ref>. На думку {{Не перакладзена 3|Таццяна Васільеўна Чараднічэнка|Т.В.Чарэднічэнкі|ru|Чередниченко, Татьяна Васильевна}}, музычны жанр — шматзначнае паняцце, якое характарызуе роды і віды музычнай творчасці ў сувязі з іх паходжаннем, умовамі выканання і ўспрыманнем<ref>{{Крыніцы/Музыкальный энциклопедический словарь|192|Жанр музыкальный||[[Чередниченко, Татьяна Васильевна|Чередниченко Т. В.]]}}</ref>. У тэорыі музычных жанраў няма адзінай сістэмы класіфікацыі музычных жанраў — розныя навукоўцы зыходзяць у яе пабудове з розных фактараў<ref>''Заднепровская Г. В.'' [http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y Анализ музыкальных произведений: Учеб. пособие для студ. муз.-пед. училищ и колледжей] {{Wayback|url=http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y|date=20220318204828}}. —М.: ВЛАДОС, 2003. — 272 с. — С. 8</ref>. Сучасная тэндэнцыя — «размыванне» межаў паміж музычнымі жанрамі<ref>''Есаков В. А.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=29758583 «Размывание» музыкальных жанров как современная культурная тенденция] // «Межкультурное взаимодействие в современном музыкально-образовательном пространстве», № 13, 2015 — С. 6-9</ref>. У рускай школе [[музыказнаўства]] прынята абазначаць [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|чатыры асноўныя музычныя напрамкі або групы]]: [[народная музыка]], {{Не перакладзена 3|Духоўная музыка|духоўная музыка|ru|Духовная музыка}}, [[акадэмічная музыка]] і {{Не перакладзена 3|Папулярная музыка|папулярная музыка|ru|Популярная музыка}}<ref>''Ражабов А. Ш.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah Непредвиденность, неупорядоченность и незафиксированность в нотах] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah|date=20220508075055}} // Журнал ''Scientific progress'', 2021</ref><ref>''Шевчук Н. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii Взаимосвязь стилевых исполнительских решений и музыкальных жанров в соревновательных композициях сильнейших гимнасток России] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii|date=20220508075923}} // Ученые записки университета им. П. Ф. Лесгафта, 2021</ref>. Да кожнага напрамку належыць некаторая колькасць жанраў музыкі і ў кожнага жанру ёсць мноства паджанраў. == Шматзначнасць == Шматзначнасць паняцця музычнага жанру звязана з тым, што не ўсе яго фактары дзейнічаюць адначасова і з роўнай сілай. Таму ў музыказнаўстве склаліся розныя сістэмы класіфікацыі музычнага жанру, якія залежаць ад таго, які з абумоўліваючых жанр фактараў разглядаецца ў якасці асноўнага. Нярэдка адзін і той жа твор можа быць ахарактарызаваны з розных пунктаў гледжання або адзін і той жа жанр можна аднесці да некалькіх жанравых груп. Можна вылучыць і «жанры ўнутры жанраў», напрыклад, якія ўваходзяць у оперу розныя жанры вакальнай і інструментальнай музыкі. Опера ж з'яўляецца па сутнасці сінтэтычным жанрам, у якім аб'ядноўваюцца розныя віды мастацтва. Таму пры класіфікацыі неабходна мець на ўвазе, які менавіта фактар ці спалучэнне некалькіх фактараў з'яўляецца вырашальным. Жанравыя рысы могуць пераплятацца: напрыклад, песенна-танцавальныя жанры. Склад выканаўцаў і спосаб выканання вызначаюць найболей распаўсюджаную класіфікацыю жанраў. Гэта найперш падзел на вакальныя і інструментальныя жанры. Некаторыя жанры маюць складаную гісторыю, якая абцяжарвае іх класіфікацыю. Так, кантата можа ўяўляць сабой і камерны сольны твор, і буйны сачыненне для змешанага складу (xop, салісты, аркестр)<ref name="Ц">[http://www.belcanto.ru/zhanr.html Жанр музыкальный] {{Wayback|url=http://www.belcanto.ru/zhanr.html|date=20131028034426}} belcanto.ru</ref>. == Жанр і форма == Паняцце музычнага жанру збольшага збліжаецца з адным са значэнняў {{Не перакладзена 3|Музычная форма|музычнай формы|ru|Музыкальная форма}}<ref name="МЭ3">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>. Некаторыя замежныя даследчыкі, гаворачы аб паняццях «жанр» і «форма», паказваюць, як розныя па форме творы, могуць быць аднолькавымі па жанры, і наадварот<ref>{{публикация|заглавие=Form in Tonal Music|автор=Green, Douglass M.|год=1965|издание=Holt, Rinehart, and Winston, Inc|isbn=0-03-020286-8}}</ref>. Паняцце музычнага жанру адлюстроўвае асноўную праблему музыказнаўства і музычнай эстэтыкі — узаемасувязь паміж пазамузычнымі фактарамі творчасці і яе асабліва музычнымі характарыстыкамі. Музычны жанр з'яўляецца адным з найважнейшых сродкаў мастацкага атаясамлення. Паняцце музычнага жанру можа разглядацца ў шырэйшым і вузейшым аспекце. У шырэйшым кажуць аб оперным, сімфанічным, камерным жанры і г. д. У вузейшым адрозніваюць жанры лірычнай і камічнай оперы; сімфоніі і {{Не перакладзена 3|Сімфаніета|сімфаніеты|ru|Симфониетта}}; арыі, арыёза, каваціны і т. п. Шэраг даследнікаў (у прыватнасці {{Не перакладзена 3|Віктар Абрамовіч Цукерман|Віктар Цукерман|ru|Цуккерман, Виктор Абрамович}}) адрозніваюць першасныя і другасныя музычныя жанры. Першасныя непасрэдна звязаны з умовамі іх бытавання, а другасныя жанры фармаваліся ва ўмовах канцэртнага выканальніцтва. {{Не перакладзена 3|Яўген Уладзіміравіч Назайкінскі|Е. Назайкінскі|ru|Назайкинский, Евгений Владимирович}} вылучае тры гістарычныя формы функцыянавання жанраў — сінкрэтычную, эстэтычную і віртуальную. У сінкрэтычнай форме, якая характарызуецца сінхроннасцю творчасці і ўспрымання, музычны жанр выступае перш за ўсё як канон, які забяспечвае ўзнаўленне адпаведнай пэўнай традыцыі сітуацыі. У эстэтычнай форме, якая з'явілася з распаўсюджваннем нотнага запісу, музыка становіцца эстэтычным феноменам і на першы план выходзяць семантычныя функцыі. У віртуальнай форме, якая дзякуючы распаўсюджванню гуказапісу характарызуецца магчымасцю ўспрымаць музыку ў розных умовах, на першы план выходзяць структураўтваральныя функцыі жанру, што нярэдка прыводзіць да блытаніны тэрмінаў музычнага жанру і стылю, асабліва ў папулярнай музыцы. == Глядзіце таксама == * [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|Спіс музычных жанраў і напрамкаў]] == Нататкі == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Назайкінскі Е. В.'' Стыль і жанр у музыцы. - М., 2003. * ''Корабава А. Г.'' Тэорыя жанраў у музычнай навуцы: гісторыя і сучаснасць. - М .: Маскоўская дзярж. кансерваторыя ім. П. І. Чайкоўскага, 2007. - 173 с. ISBN 978-5-89598-198-6 * ''Корабава А.Г.'' Праблемы сучаснай музычнай геналогіі // Навуковы веснік Маскоўскай кансерваторыі. Том 15. Выпуск 2 (чэрвень 2024). – С. 184-199. * ''Korobova A.'' Genre як Classification Category in History of Musical Science // Навуковы веснік Маскоўскай кансерваторыі. - 2023, Том 14, вып. 3 (верасень). – С. 408-419. * Handbuch der musikalischen Gattungen, hrsg. v. H. Leuchtmann u. S. Mauser. Laaber, 1993-2010 (24 Teilbände) == Спасылкі == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/blog/post/genre-just-aint-what-it-used-to-be|title=Genre Just Ain't What It Used to Be|author=HANNAH SCHWARTZ|website=allmusic.com|date=2024-02-21|publisher=''[[Allmusic]]''}} [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9nxhyieuc5krappqlkii9y0ba31ahhq 5126858 5126852 2026-04-15T15:05:56Z Plaga med 116903 вычытка і вікіфікацыя 5126858 wikitext text/x-wiki '''Музычны жанр''' (''музычны напрамак''<ref>''Ющенко Н. С.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=22004553 Динамика развития западных музыкальных эстрадных стилей и жанров: Историко-культурологический анализ] // «Человеческий капитал», № 1 (37), 2012 — С. 41-44</ref><ref>''Костюк Е. Б.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=23084893 Популярные музыкальные направления и жанры XX века: Джаз, мюзикл, рок-музыка, рок-опера: Учебное пособие] — СПб.: издательство СПбГУ, 2008—196 с. — (Б-ка Гуманитарного университета)</ref>) — род музыкі<ref name="МЭ2">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>, музычных твораў, які характарызуецца пэўнымі сюжэтнымі, кампазіцыйнымі, стылістычнымі і іншымі прыкметамі; а таксама асобныя разнавіднасці гэтага роду<ref>[http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=жанр Большой толковый словарь русского языка] {{Wayback|url=http://www.gramota.ru/slovari/dic/?game=x&all=x&word=%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80|date=20220508073526}} / Сост. и гл. ред. С. А. Кузнецов. Редакции 2014 года</ref><ref>Малый академический словарь. — М.: Институт русского языка Академии наук СССР. Евгеньева А. П. 1957—1984</ref>. Паняцце [[жанр]]у ў [[Музыка|музыцы]] стаіць на мяжы катэгорый зместу і формы і дазваляе меркаваць аб аб’ектыўным змесце твора, зыходзячы з комплексу выкарыстаных выразных сродкаў. Характарызуе, як правіла, роды і віды музычных твораў, якія склаліся гістарычна<ref name="Ц">[http://www.belcanto.ru/zhanr.html Жанр музыкальный] {{Wayback|url=http://www.belcanto.ru/zhanr.html|date=20131028034426}} belcanto.ru</ref>. На думку {{Не перакладзена 3|Таццяна Васільеўна Чараднічэнка|Т.В.Чарэднічэнкі|ru|Чередниченко, Татьяна Васильевна}}, музычны жанр — шматзначнае паняцце, якое характарызуе роды і віды музычнай творчасці ў сувязі з іх паходжаннем, умовамі выканання і ўспрыманнем<ref>{{Крыніцы/Музыкальный энциклопедический словарь|192|Жанр музыкальный||[[Чередниченко, Татьяна Васильевна|Чередниченко Т. В.]]}}</ref>. У тэорыі музычных жанраў няма адзінай сістэмы класіфікацыі музычных жанраў — розныя навукоўцы зыходзяць у яе пабудове з розных фактараў<ref>''Заднепровская Г. В.'' [http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y Анализ музыкальных произведений: Учеб. пособие для студ. муз.-пед. училищ и колледжей] {{Wayback|url=http://elib.nakkkim.edu.ua/bitstream/handle/123456789/488/%d0%97%d0%b0%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b2%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f%20%d0%93.%d0%92.%20%d0%90%d0%bd%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b7%20%d0%bc%d1%83%d0%b7%d1%8b%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d1%85%20%d0%bf%d1%80%d0%be%d0%b8%d0%b7%d0%b2%d0%b5%d0%b4%d0%b5%d0%bd%d0%b8%d0%b9.2003.pdf?sequence=1&isAllowed=y|date=20220318204828}}. —М.: ВЛАДОС, 2003. — 272 с. — С. 8</ref>. Сучасная тэндэнцыя — «размыванне» меж паміж музычнымі жанрамі<ref>''Есаков В. А.'' [https://elibrary.ru/item.asp?id=29758583 «Размывание» музыкальных жанров как современная культурная тенденция] // «Межкультурное взаимодействие в современном музыкально-образовательном пространстве», № 13, 2015 — С. 6-9</ref>. У расійскай школе [[музыказнаўства]] прынята абазначаць [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|чатыры асноўныя музычныя напрамкі або групы]]: [[народная музыка]], {{Не перакладзена 3|Духоўная музыка|духоўная музыка|ru|Духовная музыка}}, [[акадэмічная музыка]] і {{Не перакладзена 3|Папулярная музыка|папулярная музыка|ru|Популярная музыка}}<ref>''Ражабов А. Ш.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah Непредвиденность, неупорядоченность и незафиксированность в нотах] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/nepredvidennost-neuporyadochennost-i-nezafiksirovannost-v-notah|date=20220508075055}} // Журнал ''Scientific progress'', 2021</ref><ref>''Шевчук Н. А.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii Взаимосвязь стилевых исполнительских решений и музыкальных жанров в соревновательных композициях сильнейших гимнасток России] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/vzaimosvyaz-stilevyh-ispolnitelskih-resheniy-i-muzykalnyh-zhanrov-v-sorevnovatelnyh-kompozitsiyah-silneyshih-gimnastok-rossii|date=20220508075923}} // Ученые записки университета им. П. Ф. Лесгафта, 2021</ref>. Да кожнага напрамку належыць некаторая колькасць жанраў музыкі і ў кожнага жанру ёсць мноства паджанраў. == Шматзначнасць == Шматзначнасць паняцця музычнага жанру звязаная з тым, што не ўсе яго фактары дзейнічаюць адначасова і з роўнай сілай. Таму ў музыказнаўстве склаліся розныя сістэмы класіфікацыі музычнага жанру, якія залежаць ад выбару асноўнага фактару, які абумоўлівае жанр. Нярэдка адзін і той жа твор можа быць ахарактарызаваны з розных пунктаў гледжання або адзін і той жа жанр можна аднесці да некалькіх жанравых груп. Можна вылучыць і «жанры ўнутры жанраў», напрыклад, якія ўваходзяць у оперу розныя жанры вакальнай і інструментальнай музыкі. Опера ж з’яўляецца па сутнасці сінтэтычным жанрам, у якім аб’ядноўваюцца розныя віды мастацтва. Таму пры класіфікацыі неабходна мець на ўвазе, які менавіта фактар ці спалучэнне некалькіх фактараў з’яўляецца вырашальным. Жанравыя рысы могуць пераплятацца: напрыклад, песенна-танцавальныя жанры. Склад выканаўцаў і спосаб выканання вызначаюць найболей распаўсюджаную класіфікацыю жанраў. Гэта найперш падзел на вакальныя і інструментальныя жанры. Некаторыя жанры маюць складаную гісторыю, якая абцяжарвае іх класіфікацыю. Так, кантата можа ўяўляць сабой і камерны сольны твор, і буйны сачыненне для змешанага складу (xop, салісты, аркестр)<ref name="Ц">[http://www.belcanto.ru/zhanr.html Жанр музыкальный] {{Wayback|url=http://www.belcanto.ru/zhanr.html|date=20131028034426}} belcanto.ru</ref>. == Жанр і форма == Паняцце музычнага жанру збольшага збліжаецца з адным са значэнняў {{Не перакладзена 3|Музычная форма|музычнай формы|ru|Музыкальная форма}}<ref name="МЭ3">{{МЭ|статья=Форма музыкальная|автор=Ю. Н. Холопов.|том=5|ref=Холопов}}</ref>. Некаторыя замежныя даследчыкі, гаворачы аб паняццях «жанр» і «форма», паказваюць, як розныя па форме творы, могуць быць аднолькавымі па жанры, і наадварот<ref>{{публікацыя|загаловак=Form in Tonal Music|аўтар=Green, Douglass M.|год=1965|выданне=Holt, Rinehart, and Winston, Inc|isbn=0-03-020286-8}}</ref>. Паняцце музычнага жанру адлюстроўвае асноўную праблему музыказнаўства і музычнай эстэтыкі — узаемасувязь паміж пазамузычнымі фактарамі творчасці і яе асабліва музычнымі характарыстыкамі. Музычны жанр з’яўляецца адным з найважнейшых сродкаў мастацкага атаясамлення. Паняцце музычнага жанру можа разглядацца ў шырэйшым і вузейшым аспекце. У шырэйшым кажуць аб оперным, сімфанічным, камерным жанры і г. д. У вузейшым адрозніваюць жанры лірычнай і камічнай оперы; сімфоніі і {{Не перакладзена 3|Сімфаніета|сімфаніеты|ru|Симфониетта}}; арыі, арыёза, каваціны і т. п. Шэраг даследнікаў (у прыватнасці {{Не перакладзена 3|Віктар Абрамовіч Цукерман|Віктар Цукерман|ru|Цуккерман, Виктор Абрамович}}) адрозніваюць першасныя і другасныя музычныя жанры. Першасныя непасрэдна звязаны з умовамі іх бытавання, а другасныя жанры фармаваліся ва ўмовах канцэртнага выканальніцтва. {{Не перакладзена 3|Яўген Уладзіміравіч Назайкінскі|Е. Назайкінскі|ru|Назайкинский, Евгений Владимирович}} вылучае тры гістарычныя формы функцыянавання жанраў — сінкрэтычную, эстэтычную і віртуальную. У сінкрэтычнай форме, якая характарызуецца сінхроннасцю творчасці і ўспрымання, музычны жанр выступае перш за ўсё як канон, які забяспечвае ўзнаўленне адпаведнай пэўнай традыцыі сітуацыі. У эстэтычнай форме, якая з’явілася з распаўсюджваннем нотнага запісу, музыка становіцца эстэтычным феноменам і на першы план выходзяць семантычныя функцыі. У віртуальнай форме, якая дзякуючы распаўсюджванню гуказапісу характарызуецца магчымасцю ўспрымаць музыку ў розных умовах, на першы план выходзяць структураўтваральныя функцыі жанру, што нярэдка прыводзіць да блытаніны тэрмінаў музычнага жанру і стылю, асабліва ў папулярнай музыцы. == Гл. таксама == * [[Спіс музычных жанраў, кірункаў і стыляў|Спіс музычных жанраў і напрамкаў]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Назайкинский Е. В.'' Стиль и жанр в музыке. — М., 2003. * ''Коробова А. Г.'' Теория жанров в музыкальной науке: история и современность. – М.: Московская гос. консерватория им. П. И. Чайковского, 2007. – 173 с. ISBN 978-5-89598-198-6 * ''Коробова А.Г.'' Проблемы современной музыкальной генологии // Научный вестник Московской консерватории. Том 15. Выпуск 2 (июнь 2024). – С. 184-199. * ''Korobova A.'' Genre as a Classification Category in the History of Musical Science // Научный вестник Московской консерватории. – 2023, Том 14, вып. 3 (сентябрь). – С. 408-419. <!-- * М. К. Михайлов. Стиль в музыке — М., 1981--> * Handbuch der musikalischen Gattungen, hrsg. v. [[Лёйхтман, Хорст|H. Leuchtmann]] u. S. Mauser. Laaber, 1993—2010 (24 Teilbände) == Спасылкі == * {{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/blog/post/genre-just-aint-what-it-used-to-be|title=Genre Just Ain't What It Used to Be|author=HANNAH SCHWARTZ|website=allmusic.com|date=2024-02-21|publisher=''[[Allmusic]]''}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэорыя музыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя жанры]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] osf4rxbkksjscs3bpqf692w2dvv82bb 0 806380 5126853 2026-04-15T13:56:18Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/66359303|Hilzen]]» 5126853 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Шляхецкі род у Лівоніі, Інфлянтах, ВКЛ. Герб - У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, намаляваны тры сярэбраныя ромбы. У [[Клейнод|каштоўнасці]] паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Хільзен]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Хільзен]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * Юзаф Ежы Гільзен (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. ev2pwwa3rqfap066n2en6r9df5nvaf2 5126863 5126853 2026-04-15T15:14:21Z Plaga med 116903 5126863 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Шляхецкі род у Лівоніі, Інфлянтах, ВКЛ. Герб - У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, намаляваны тры сярэбраныя ромбы. У [[Клейнод|каштоўнасці]] паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Хільзен]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Хільзен]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * Юзаф Ежы Гільзен (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. dvhph0ktqhf2ahzb9yuhquv5gbo6bbg 5127197 5126863 2026-04-16T10:43:25Z Voūk12 159072 5127197 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Разгалінаваны нямецкі вестфальскі шляхецкі род аселы ў Лівоніі, Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Пруссіі. Даказаная лінія шляхецкага рода прасочваецца з 15 ст. Карл фон Гульсэн (''Hülsen''), яго ўнук - Георг перасяляецца ва Усходнюю Прусію<ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels, Band A XV, C. A. Starke Verlag, Limburg, 1979, S. 255.}}</ref>. Пруская галіна (''Hülsen'') ў 17-18 ст. якая дала [[Прусія|Прусіі і Брандэнбургу]] цэлы шэраг генералаў, карысталася іншым гербом (тры лаўровых ліста на жоўтым шчыце) чым Інфлянцкая. У 1800 г. пруская галіна атрымала спадчынны ўсходнепрусскі графскі тытул<ref>{{Кніга|загаловак=Maximilian Gritzner: Chronologische Matrikel der Brandenburgisch-Preußischen Standeserhöhungen und Gnadenacte von 1600–1873. Berlin 1874, S. 68.}}</ref>. Герб інфлянцкай галіны рода ('''Hilzen) іншы:''' У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, з намаляванымі трыма сярэбранымі ромбамі. У [[Клейнод|клейнодзе]] герба над шаломам паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. Паводле іх версіі легендарны аб заснаванні рода, рыцар Ян Гільцэн прыбыў у Прусію (Марыенбург) і Інфлянты (Белы Камень) пасля 1260 <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26973/edition/24394/content?&meta-lang=pl|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 69}}</ref>. Гэтая версія базуюцца на кнізе па гісторыі Інфлянтаў, у якой прадстаўнік лівонскай галіны гэтага роду - [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] прыпісваў да сваіх продкаў камандзіраў і магістра Лівонскага ордэна Робіна фон Эльца (1385-1388 ) (von Eltzin), пляменнікі якога Якуб і Генрык кіравалі шэрагам маенткаў у Інфлянтах<ref>{{Кніга|загаловак=Jan August Hylzen. Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez Jaś. Wielm. Jmci pana Jana Augustyna Hylzena, Kasztelana Inflanckiego, Starostę Brasławskiego … , Viļņa, 1750.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.lv/books?id=_NlDAQAAMAAJ&pg=PA450&lpg=PA450&dq=von+Eckeln+genannt+H%C3%BClsen&source=bl&ots=mhlP8r3LuS&sig=PEgTpXJsyoymZOhN-sHqFRH-l2w&hl=lv&sa=X&ei=0LREVaqFH4ScsAGrg4D4CQ&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false|загаловак=Von den Rechten der lief- und ehstländischen Landgüter. Der nordischen Miscellaneen XXII-XXIII, August Wilhelm Hupel, Riga 1790, с. 450–451}}</ref>. Падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайны 1600- 1621]] маенткі інфлянцкай галіны былі размененыя і падзеленыя паміж братамі Германам і Дзетлафам. Старэйшы - Дзетлаф абраў бок пратэстантаў, забраў сабе маёнткі ў Прусіі і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германскай імперыі]]. Малодшы - Герман абраў бок Рэчы Паспалітай, стаў ротмістрам пад камандай [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]], абараняў ад масквы Рэжыцу і загінуў у бітве пад Монтвамі 1666 г. Ен перабраўся ў [[Пільтэнская акруга|Пільтэнскую акругу,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянты]]. Яго сын Ян Францішак пачаў кар'еру як ротмістр у гвардыі Польскай кароны, а выйшаўшы у адстаўку, адмовіўся ад курлянскага канцлерства, але дапамог курдлянскаму герцагу Фрыэрыку Казіміру Кетлеру (1682 - 1698) улагодзіць спрэчкі з братам. Ян Францішак меў 2 сыноў. Малодшы з якіх - Ежы Канстанцін стараста Марыенгаўзскі, шамбелан (камергер) [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ]] стаў бацькам [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалая Гільзэна]] і [[Ян Аўгуст Гільцэн|Яна Аўгуста Гільзэна]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 70-71}}</ref>[[Ян Аўгуст Гільцэн|.]] '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду:''' * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Гільзэн]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, судовы [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * [[Юзаф Ежы Гільзэн]] (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. 7d15uk2i2asm44mz9jwabr1gnm0a699 5127198 5127197 2026-04-16T10:44:15Z Voūk12 159072 5127198 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільзэны, Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Разгалінаваны нямецкі вестфальскі шляхецкі род аселы ў Лівоніі, Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Пруссіі. Даказаная лінія шляхецкага рода прасочваецца з 15 ст. Карл фон Гульсэн (''Hülsen''), яго ўнук - Георг перасяляецца ва Усходнюю Прусію<ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels, Band A XV, C. A. Starke Verlag, Limburg, 1979, S. 255.}}</ref>. Пруская галіна (''Hülsen'') ў 17-18 ст. якая дала [[Прусія|Прусіі і Брандэнбургу]] цэлы шэраг генералаў, карысталася іншым гербом (тры лаўровых ліста на жоўтым шчыце) чым Інфлянцкая. У 1800 г. пруская галіна атрымала спадчынны ўсходнепрусскі графскі тытул<ref>{{Кніга|загаловак=Maximilian Gritzner: Chronologische Matrikel der Brandenburgisch-Preußischen Standeserhöhungen und Gnadenacte von 1600–1873. Berlin 1874, S. 68.}}</ref>. Герб інфлянцкай галіны рода ('''Hilzen) іншы:''' У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, з намаляванымі трыма сярэбранымі ромбамі. У [[Клейнод|клейнодзе]] герба над шаломам паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. Паводле іх версіі легендарны аб заснаванні рода, рыцар Ян Гільцэн прыбыў у Прусію (Марыенбург) і Інфлянты (Белы Камень) пасля 1260 <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26973/edition/24394/content?&meta-lang=pl|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 69}}</ref>. Гэтая версія базуюцца на кнізе па гісторыі Інфлянтаў, у якой прадстаўнік лівонскай галіны гэтага роду - [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] прыпісваў да сваіх продкаў камандзіраў і магістра Лівонскага ордэна Робіна фон Эльца (1385-1388 ) (von Eltzin), пляменнікі якога Якуб і Генрык кіравалі шэрагам маенткаў у Інфлянтах<ref>{{Кніга|загаловак=Jan August Hylzen. Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez Jaś. Wielm. Jmci pana Jana Augustyna Hylzena, Kasztelana Inflanckiego, Starostę Brasławskiego … , Viļņa, 1750.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.lv/books?id=_NlDAQAAMAAJ&pg=PA450&lpg=PA450&dq=von+Eckeln+genannt+H%C3%BClsen&source=bl&ots=mhlP8r3LuS&sig=PEgTpXJsyoymZOhN-sHqFRH-l2w&hl=lv&sa=X&ei=0LREVaqFH4ScsAGrg4D4CQ&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false|загаловак=Von den Rechten der lief- und ehstländischen Landgüter. Der nordischen Miscellaneen XXII-XXIII, August Wilhelm Hupel, Riga 1790, с. 450–451}}</ref>. Падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайны 1600- 1621]] маенткі інфлянцкай галіны былі размененыя і падзеленыя паміж братамі Германам і Дзетлафам. Старэйшы - Дзетлаф абраў бок пратэстантаў, забраў сабе маёнткі ў Прусіі і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германскай імперыі]]. Малодшы - Герман абраў бок Рэчы Паспалітай, стаў ротмістрам пад камандай [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]], абараняў ад масквы Рэжыцу і загінуў у бітве пад Монтвамі 1666 г. Ен перабраўся ў [[Пільтэнская акруга|Пільтэнскую акругу,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянты]]. Яго сын Ян Францішак пачаў кар'еру як ротмістр у гвардыі Польскай кароны, а выйшаўшы у адстаўку, адмовіўся ад курлянскага канцлерства, але дапамог курдлянскаму герцагу Фрыэрыку Казіміру Кетлеру (1682 - 1698) улагодзіць спрэчкі з братам. Ян Францішак меў 2 сыноў. Малодшы з якіх - Ежы Канстанцін стараста Марыенгаўзскі, шамбелан (камергер) [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ]] стаў бацькам [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалая Гільзэна]] і [[Ян Аўгуст Гільцэн|Яна Аўгуста Гільзэна]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 70-71}}</ref>[[Ян Аўгуст Гільцэн|.]] '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду:''' * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Гільзэн]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, судовы [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * [[Юзаф Ежы Гільзэн]] (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. phircbtgkvu12x98ce6hohqermnqti7 5127199 5127198 2026-04-16T10:46:55Z Voūk12 159072 5127199 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільзэны, Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Разгалінаваны нямецкі вестфальскі шляхецкі род аселы ў Лівоніі, Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Пруссіі. Даказаная лінія шляхецкага рода прасочваецца з 15 ст. Карл фон Гульсэн (''Hülsen''), яго ўнук - Георг перасяляецца ва Усходнюю Прусію<ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels, Band A XV, C. A. Starke Verlag, Limburg, 1979, S. 255.}}</ref>. Пруская галіна (''Hülsen'') ў 17-18 ст. якая дала [[Прусія|Прусіі і Брандэнбургу]] цэлы шэраг генералаў, карысталася іншым гербом (тры лаўровых ліста на жоўтым шчыце) чым Інфлянцкая. У 1800 г. пруская галіна атрымала спадчынны ўсходнепрусскі графскі тытул<ref>{{Кніга|загаловак=Maximilian Gritzner: Chronologische Matrikel der Brandenburgisch-Preußischen Standeserhöhungen und Gnadenacte von 1600–1873. Berlin 1874, S. 68.}}</ref>. Герб інфлянцкай галіны рода ('''Hilzen) іншы:''' У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, з намаляванымі трыма сярэбранымі ромбамі. У [[Клейнод|клейнодзе]] герба над шаломам паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. Паводле іх версіі легендарны аб заснаванні рода, рыцар Ян Гільцэн прыбыў у Прусію (Марыенбург) і Інфлянты (Белы Камень) пасля 1260 <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26973/edition/24394/content?&meta-lang=pl|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 69}}</ref>. Гэтая версія базуюцца на кнізе па гісторыі Інфлянтаў, у якой прадстаўнік лівонскай галіны гэтага роду - [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] прыпісваў да сваіх продкаў камандзіраў і магістра Лівонскага ордэна Робіна фон Эльца (1385-1388 ) (von Eltzin), пляменнікі якога Якуб і Генрык кіравалі шэрагам маенткаў у Інфлянтах<ref>{{Кніга|загаловак=Jan August Hylzen. Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez Jaś. Wielm. Jmci pana Jana Augustyna Hylzena, Kasztelana Inflanckiego, Starostę Brasławskiego … , Viļņa, 1750.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.lv/books?id=_NlDAQAAMAAJ&pg=PA450&lpg=PA450&dq=von+Eckeln+genannt+H%C3%BClsen&source=bl&ots=mhlP8r3LuS&sig=PEgTpXJsyoymZOhN-sHqFRH-l2w&hl=lv&sa=X&ei=0LREVaqFH4ScsAGrg4D4CQ&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false|загаловак=Von den Rechten der lief- und ehstländischen Landgüter. Der nordischen Miscellaneen XXII-XXIII, August Wilhelm Hupel, Riga 1790, с. 450–451}}</ref>. Падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайны 1600- 1621]] маенткі інфлянцкай галіны былі размененыя і падзеленыя паміж братамі Германам і Дзетлафам. Старэйшы - Дзетлаф абраў бок пратэстантаў, забраў сабе маёнткі ў Прусіі і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германскай імперыі]]. Малодшы - Герман абраў бок Рэчы Паспалітай, стаў ротмістрам пад камандай [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]], абараняў ад масквы Рэжыцу і загінуў у бітве пад Монтвамі 1666 г. Ен перабраўся ў [[Пільтэнская акруга|Пільтэнскую акругу,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянты]]. Яго сын Ян Францішак пачаў кар'еру як ротмістр у гвардыі Польскай кароны, а выйшаўшы у адстаўку, адмовіўся ад курлянскага канцлерства, але дапамог курдлянскаму герцагу Фрыэрыку Казіміру Кетлеру (1682 - 1698) улагодзіць спрэчкі з братам. Ян Францішак меў 2 сыноў. Малодшы з якіх - Ежы Канстанцін стараста Марыенгаўзскі, шамбелан (камергер) [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ]] стаў бацькам [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалая Гільзэна]] і [[Ян Аўгуст Гільцэн|Яна Аўгуста Гільзэна]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 70-71}}</ref>[[Ян Аўгуст Гільцэн|.]] '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду:''' * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Гільзэн]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, судовы [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * [[Юзаф Ежы Гільзэн]] (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. === '''Спасылкі:''' === 0tqmrv13kxri8nvrouh6v3dxeq2w9dx 1 806381 5126859 2026-04-15T15:06:52Z Plaga med 116903 Новая старонка: «{{пераклад|ru|Музыкальный жанр|149294904}}» 5126859 wikitext text/x-wiki {{пераклад|ru|Музыкальный жанр|149294904}} tmltx7nmbu27hs4aw1v044tfukrlg3e 0 806382 5126915 2026-04-15T18:48:00Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе...» 5126915 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў [[Гаіці]]. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у крэпасці было запланаванае традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязаны адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне2 загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] 4vvnko43bnphywh9qisk580b7q7j43r 5126916 5126915 2026-04-15T18:48:46Z DBatura 73587 5126916 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у крэпасці было запланаванае традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязаны адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне2 загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] enkzs7y6p338w5mbu9pbgtdo15zf8t2 5126917 5126916 2026-04-15T18:49:14Z DBatura 73587 5126917 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязаны адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне2 загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] 5x97g87h7f6jbhe5ufm283k0mn446wg 5126918 5126917 2026-04-15T18:49:34Z DBatura 73587 5126918 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязанае адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне2 загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] on1bn6jdra4xb6ugywszjnd6g7gpemb 5126919 5126918 2026-04-15T18:50:46Z DBatura 73587 5126919 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязанае адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіны загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] qxp2im7w9kr3vtlkxle5uwqxohszd8a 5126921 5126919 2026-04-15T19:23:19Z JerzyKundrat 174 Артыкул — машынны пераклад іншамоўнага тэксту. 5126921 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} [[11 красавіка]] [[2026]] года адбылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах па загадзе [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да яе ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязанае адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў распачаты дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], ужыты паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіны загінула прынамсі 25 чалавек. Першапачаткова было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, верагодна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб'яўлена трохдзённая жалоба. хай эх == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя: Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] 98ejl0fl4kx5ptx7s8ppmoxqztgqicl 5126923 5126921 2026-04-15T19:31:07Z JerzyKundrat 174 5126923 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года здарылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Паўночны дэпартамент Гаіці]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах паводле загаду [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны{{крыніца?}}. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязанае адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], выкарыстаны паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне загінула прынамсі 25 чалавек. Спачатку было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, імаверна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб’яўлена трохдзённая жалоба. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] tvqzdpi077tksr2l16aj70bde0z020r 5126924 5126923 2026-04-15T19:31:28Z JerzyKundrat 174 5126924 wikitext text/x-wiki [[11 красавіка]] [[2026]] года здарылася цісканіна ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] (г. [[Міло (Гаіці)|Міло]], [[Рэспубліка Гаіці]]). Крэпасць пабудавана ў 1804—1817 гадах паводле загаду [[Каралеўства Гаіці|караля]] [[Анры Крыстаф]]а. З 1982 года ў складзе [[Нацыянальны гістарычны парк (Гаіці)|Нацыянальнага гістарычнага парку]]. Уваходзіць у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]; лічыцца адным з самых бяспечных турыстычных аб’ектаў краіны{{крыніца?}}. Крэпасць знаходзіцца на вяршыні гары, на вышыні 1000 м. Да ўваходу вядзе добраўпарадкаваная сцежка, большую частку якой турысты пераадольваюць на мулах або пешшу. У дзень трагедыі (субота) у цытадэлі было запланавана традыцыйнае свята<ref name="Reuters">[https://www.reuters.com/world/americas/least-30-dead-stampede-haitis-historic-laferriere-citadel-2026-04-12/ Harold Isaac. At least 30 dead in stampede at Haiti’s historic Laferriere Citadel] // Reuters, April 12, 2026</ref>, звязанае адначасова з [[Пасха|Вялікаднем]] і з гадавінай уключэння аб’екта ў спіс спадчыны ЮНЕСКА. Падзея, рэклама якой распаўсюджвалася ў сацсетцы ''[[TikTok]]''<ref name="Guard">[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/at-least-30-killed-in-crush-at-historic-fortress-in-haiti Sam Jones. At least 30 killed in crush at historic fortress in Haiti] // The Guardian, April 12, 2026</ref>, прыцягнула больш людзей, чым звычайна. Па словах прэм’ер-міністра [[Алікс Дыдзье Фіс-Эме|Алікса Дыдзье Фіс-Эме]], у той дзень ля крэпасці сабралася шмат моладзі<ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2026/04/12/world/americas/haiti-stampede-citadelle-laferriere-deaths.html André Paultre, Emiliano Rodríguez Mega. Mass Stampede at Haitian Tourist Site Leaves Dozens Dead] // The New York Times, April 12, 2026</ref><ref name="bbc">[https://www.bbc.com/news/articles/cwyj8d49wzxo At least 30 feared dead in crush at Haitian tourist site] // BBC, April 12, 2026</ref>. На версе гары, ля адзінага ўваходу ў цытадэль, утварыўся вялікі натоўп наведвальнікаў. Калі яны хацелі зайсці, іншыя спрабавалі выйсці. Сітуацыю пагоршыў дождж<ref name="Reuters"/>. Пазней з‘явілася інфармацыя (або чуткі), што паніку справакаваў [[слёзатачывы газ]], выкарыстаны паліцыяй для разгону бойкі<ref name="Guard" />. У выніку ў цісканіне загінула прынамсі 25 чалавек. Спачатку было абвешчана аб гібелі 30 чалавек з каментаром, што гэтая лічба, імаверна, будзе расці. Некалькі дзясяткаў пацярпелых былі дастаўленыя ў бальніцу. Аб частцы людзей няма інфармацыі, яны застаюцца зніклымі без вестак<ref name=" Guard"/>. Прэм’ер-міністр Гаіці Фіс-Эме і іншыя афіцыйныя асобы выказалі спачуванні сем’ям загінулых і пацярпелых. Пачынаючы з [[14 красавіка]] на Гаіці аб’яўлена трохдзённая жалоба. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 11 красавіка]] [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]] ng5sx3o06uzs5tf6ml5tmqweqyhk8pn 14 806384 5126922 2026-04-15T19:24:13Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{месяцы паводле гадоў}}» 5126922 wikitext text/x-wiki {{месяцы паводле гадоў}} t74nh24uhjrkk6qisd4uwpe8rxmu2fm 0 806385 5126937 2026-04-15T19:59:18Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)]] 5126937 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)]] fgd2s89p7264f5zy4iu6hintd2qnsfj 0 806386 5126939 2026-04-15T20:08:27Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Kreva, Smarhonskaja, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Смаргонская, Перамяненьня Пана (1936-39).jpg (1937).jpg|thumb|Касцёл у 1937 годзе.]] '''Касцёл Маці Божай Ласкавай''' — каталіцкі храм, які існаваў у [[Крэва|Крэве]]. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма...» 5126939 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kreva, Smarhonskaja, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Смаргонская, Перамяненьня Пана (1936-39).jpg (1937).jpg|thumb|Касцёл у 1937 годзе.]] '''Касцёл Маці Божай Ласкавай''' — каталіцкі храм, які існаваў у [[Крэва|Крэве]]. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма паводле праекта 1932 года архітэктара [[Пётр Стаброўскі|Пятра Стаброўскага]], разам з Норбскім, пад кіраўніцтвам ксяндза Ч. Кардэля. У 1961 годзе касцёл быў зачынены і прыстасаваны пад бальніцу. Пры гэтым ад сакральнай архітэктуры захаваўся толькі крыжасты план святыні, у астатнім усё было зменена — зніклі вежы, разабраны дах і надбудаваны другі паверх. З алтарнай пліты зрабілі ўваходны прыступак. У 2003 годзе будынак разабраны. == Архітэктура == Паводле архітэктурна-стылёвай характарыстыкі гэта быў прыклад мадэрну з выкарыстаньнем гістарычных стыляў — неабарока (агульная планіроўка й вырашэнне франтону) і неарэнесансу (трактоўка вежаў). Буйнамаштабная сіметрычна-восевая кампаэіцыя храма была заснавана на класічнай 3-нефавай з трансептам базіліцы. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 высокія 4-ярусныя чацверыковыя вежы са шпілямі ў завяршэнні (знесены пасля закрыцця касцёла). Перапады ярусаў вылучаліся шырокімі гонтавымі адлівамі, асноўны ярус завяршаўся адкрытай слуповай галерэяй-звонам. Асноўны аб’ём меў 2-ярусную кампазіцыю за кошт перападу вышынь бакавых і цэнтральнага нефа, 2-схільны дах на франтальным фасадзе выступаў фігурным барочным франтонам паміж вежамі, над вальмай апсіды завяршаўся сігнатуркай. Прамавугольныя крылы трансепта таксама мелі 2-ярусную будову пад вальмавымі дахамі. Неашаляваныя сцены з бруса чляніліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі з брусам-сцяжкамі ў прасценках. Замест карніза будынак апяразваў рытмічны рад бэлек-кранштэйнаў, што неслі вынас гонтавага даху. Пасля скасавання храма быў надбудаваны 2 паверх. У 1997 годзе на яго месцы ўзвялі мураваны [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Крэва)|касцёл Перамянення Пана]]. Гэты храм сваімі дзвюма вежамі ў нечым апелюе да архітэктуры ранейшага касцёлу. == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|57—61}} [[Катэгорыя:Крэва]] [[Катэгорыя:1936 год у Заходняй Беларусі]] betzc6inbtlkav0z1f4yf81eqx5jmnn 5126942 5126939 2026-04-15T20:14:23Z JerzyKundrat 174 5126942 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kreva, Smarhonskaja, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Смаргонская, Перамяненьня Пана (1936-39).jpg (1937).jpg|thumb|Касцёл у 1937 годзе.]] '''Касцёл Маці Божай Ласкавай''' — каталіцкі храм, які існаваў у [[Крэва|Крэве]]. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма паводле праекта 1932 года архітэктара [[Пётр Стаброўскі|Пятра Стаброўскага]], разам з Норбскім, пад кіраўніцтвам ксяндза Ч. Кардэля. У 1961 годзе касцёл быў зачынены і прыстасаваны пад бальніцу. Пры гэтым ад сакральнай архітэктуры захаваўся толькі крыжасты план святыні, у астатнім усё было зменена — зніклі вежы, разабраны дах і надбудаваны другі паверх. З алтарнай пліты зрабілі ўваходны прыступак. У 2003 годзе будынак разабраны. == Архітэктура == Паводле архітэктурна-стылёвай характарыстыкі гэта быў прыклад мадэрну з выкарыстаньнем гістарычных стыляў — неабарока (агульная планіроўка й вырашэнне франтону) і неарэнесансу (трактоўка вежаў). Буйнамаштабная сіметрычна-восевая кампаэіцыя храма была заснавана на класічнай 3-нефавай з трансептам базіліцы. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 высокія 4-ярусныя чацверыковыя вежы са шпілямі ў завяршэнні (знесены пасля закрыцця касцёла). Перапады ярусаў вылучаліся шырокімі гонтавымі адлівамі, асноўны ярус завяршаўся адкрытай слуповай галерэяй-звонам. Асноўны аб’ём меў 2-ярусную кампазіцыю за кошт перападу вышынь бакавых і цэнтральнага нефа, 2-схільны дах на франтальным фасадзе выступаў фігурным барочным франтонам паміж вежамі, над вальмай апсіды завяршаўся сігнатуркай. Прамавугольныя крылы трансепта таксама мелі 2-ярусную будову пад вальмавымі дахамі. Неашаляваныя сцены з бруса чляніліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі з брусам-сцяжкамі ў прасценках. Замест карніза будынак апяразваў рытмічны рад бэлек-кранштэйнаў, што неслі вынас гонтавага даху. Пасля скасавання храма быў надбудаваны 2 паверх. У 1997 годзе на яго месцы ўзвялі мураваны [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Крэва)|касцёл Перамянення Пана]]. Гэты храм сваімі дзвюма вежамі ў нечым апелюе да архітэктуры ранейшага касцёлу. За касцёлам захаваліся драўляныя будынкі былога плябаннага комплексу. == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|57—61}} [[Катэгорыя:Крэва]] [[Катэгорыя:1936 год у Заходняй Беларусі]] 5g745z2tri6ngmnrw8468nkidsv4d9s 5126947 5126942 2026-04-15T20:27:08Z JerzyKundrat 174 5126947 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kreva, Smarhonskaja, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Смаргонская, Перамяненьня Пана (1936-39).jpg (1937).jpg|thumb|Касцёл у 1937 годзе.]] '''Касцёл Маці Божай Ласкавай''' — каталіцкі храм, які існаваў у [[Крэва|Крэве]]. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1934—1936 гадах з дрэва на месцы ранейшага храма паводле праекта 1932 года архітэктара [[Пётр Стаброўскі|Пятра Стаброўскага]], разам з Норбскім, пад кіраўніцтвам ксяндза Ч. Кардэля. У 1961 годзе касцёл быў зачынены і прыстасаваны пад бальніцу. Пры гэтым ад сакральнай архітэктуры захаваўся толькі крыжасты план святыні, у астатнім усё было зменена — зніклі вежы, разабраны дах і надбудаваны другі паверх. З алтарнай пліты зрабілі ўваходны прыступак. У 2003 годзе будынак разабраны. == Архітэктура == [[Файл:Kreva, Pieramianieńnia Pana. Крэва, Перамяненьня Пана (1941) (3).jpg|thumb|Касцёл Маці Божай Ласкавай, 1941.]] Паводле архітэктурна-стылёвай характарыстыкі гэта быў прыклад мадэрну з выкарыстаньнем гістарычных стыляў — неабарока (агульная планіроўка й вырашэнне франтону) і неарэнесансу (трактоўка вежаў). Буйнамаштабная сіметрычна-восевая кампаэіцыя храма была заснавана на класічнай 3-нефавай з трансептам базіліцы. Сілуэт галоўнага фасада фарміравалі 2 высокія 4-ярусныя чацверыковыя вежы са шпілямі ў завяршэнні (знесены пасля закрыцця касцёла). Перапады ярусаў вылучаліся шырокімі гонтавымі адлівамі, асноўны ярус завяршаўся адкрытай слуповай галерэяй-звонам. Асноўны аб’ём меў 2-ярусную кампазіцыю за кошт перападу вышынь бакавых і цэнтральнага нефа, 2-схільны дах на франтальным фасадзе выступаў фігурным барочным франтонам паміж вежамі, над вальмай апсіды завяршаўся сігнатуркай. Прамавугольныя крылы трансепта таксама мелі 2-ярусную будову пад вальмавымі дахамі. Неашаляваныя сцены з бруса чляніліся прамавугольнымі аконнымі праёмамі з брусам-сцяжкамі ў прасценках. Замест карніза будынак апяразваў рытмічны рад бэлек-кранштэйнаў, што неслі вынас гонтавага даху. Пасля скасавання храма быў надбудаваны 2 паверх. У 1997 годзе на яго месцы ўзвялі мураваны [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Крэва)|касцёл Перамянення Пана]]. Гэты храм сваімі дзвюма вежамі ў нечым апелюе да архітэктуры ранейшага касцёлу. За касцёлам захаваліся драўляныя будынкі былога плябаннага комплексу. == Літаратура == * {{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} * {{Крыніцы/Харэўскі. Культавае дойлідства Заходняй Беларусі|57—61}} [[Катэгорыя:Крэва]] [[Катэгорыя:1936 год у Заходняй Беларусі]] n3sow3n2t00zh261c0sycl8c150j6vg 4 806387 5126944 2026-04-15T20:17:13Z Naut-rena 148156 Перасылае да [[Вікіпедыя:Лялечны тэатр]] 5126944 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вікіпедыя:Лялечны тэатр]] 4smf4s5gpvh502e956em0l7grk5okvg 0 806388 5127020 2026-04-16T00:07:41Z Anbork 120774 Новая старонка: «'''Прэгабалін''' - [[Лекі|лекавы сродак]] з групы супрацьсутаргавых (антыканвульсантаў) і анксіёлітычных прэпаратаў, які выкарыстоўваецца для лячэння неўрапатычнага болю, эпілепсіі і генералізаванага трывожнага расстройства. {{Лекавы сродак|drug_name=|forms=та...» 5127020 wikitext text/x-wiki '''Прэгабалін''' - [[Лекі|лекавы сродак]] з групы супрацьсутаргавых (антыканвульсантаў) і анксіёлітычных прэпаратаў, які выкарыстоўваецца для лячэння неўрапатычнага болю, эпілепсіі і генералізаванага трывожнага расстройства. {{Лекавы сродак|drug_name=|forms=таблеткі ў капсулах|image=Pregabalin ball-and-stick model.png|ATC=N03AX16|IUPAC_name=(3S)-3-(амінаметыл)-5-метылгексанавая кіслата|chemical_formula=C₈H₁₇NO₂|trademarks=Лірыка, прэгабалін, габана}} == Медыцынскае выкарыстанне == Прэгабалін выкарыстоўваецца ў медыцыне для лячэння неўрапатычнага болю, пры пашкоджанні перыферычных або цэнтральных нерваў, пры дыябетычнай неўрапатыі або постгерпетычнай неўралгіі, пры эпілептычных прыпадках і пры генералізаваным трывожным расстройстве.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a605045.html|title=Pregabalin: MedlinePlus Drug Information|website=medlineplus.gov|access-date=2026-04-15}}</ref> Акрамя асноўных паказанняў прэгабалін ужываецца ў якасці сродка лекавай дапамогі каб купіраваць сіндром адмены (абстынентны сіндром) у пацыентаў з опіоіднай залежнасцю, аднак не з'яўляецца прэпаратам першай лініі і не ўваходзіць у стандарты дэтаксікалагічнай тэрапіі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nhs.uk/medicines/pregabalin/|title=Pregabalin: medicine to treat epilepsy and anxiety|website=nhs.uk|date=2026-02-19|access-date=2026-04-15}}</ref> == Немедыцынскае выкарыстанне == Пры рэкрэацыйным ужыванні ў дозах, якія перавышаюць тэрапеўтычныя, прэгабалин выклікае стан расслаблення, эйфарыі, зніжэнне трывожнасці, адчуванне спакою і лёгкай дызасацыяцыі. Пры сумесным ужыванні з алкаголем або іншымі дэпрэсантамі (бензадыазепінамі, апіоідамі, снатворнымі) узмацняе прыгнятальнае дзеянне на мозг і дыхальную сістэму. === Перадазіроўка === Найбольш частымі сімптомамі з'яўляюцца моцная дрымотнасць, галавакружэнне, спутанасць свядомасці, парушэнні каардынацыі руху і затарможанасць мыслення. У больш цяжкіх выпадках могуць узнікаць парушэнні маўлення, ступар, і прыводзіць да комы.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26364177|аўтар=Ebru Aldemir, Ayşe Ender Altıntoprak, Hakan Coşkunol|загаловак=[Pregabalin Dependence: A Case Report]|год=2015|выданне=Turk Psikiyatri Dergisi = Turkish Journal of Psychiatry|том=26|выпуск=3|старонкі=217–220|issn=2651-3463}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|title=www.drugs.com}}</ref> == Гісторыя == Прэгабалін быў распрацаваны ў 1990-х гадах як структурны аналаг габапентыну. Даследаванні былі накіраваныя на стварэнне супрацьсутаргавага прэпарата з лепшай біодаступнасцю і прадказальнай фармакакінетыкай. У 2004 годзе прэгабалін пачалі выкарыстоўваць пры эпілепсіі і неўрапатычным болі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|аўтар=Alan David Kaye, Nalini Vadivelu, Richard D. Urman|загаловак=Substance Abuse: Inpatient and Outpatient Management for Every Clinician|год=2014-12-01|выдавецтва=Springer|старонак=661|isbn=978-1-4939-1951-2}}</ref> У 2005-2008 гадах прэпарат пачаў шырока распаўсюджвацца ў Еўропе і іншых рэгіёнах. == Прававы статус == Прэгабалін не ўключаны ў спісы наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў але адносіцца да рэцэптурных лекавых сродкаў і адпускаецца з аптэк толькі па рэцэпце лекара.<ref>{{Cite web|url=https://minzdrav.gov.by/upload/lcfiles/постановление_МЗ_2015_19.pdf|title=minzdrav.gov.by}}</ref> ehl423irgsveaps9waxw4vpdi52n9o1 5127021 5127020 2026-04-16T00:13:15Z Anbork 120774 5127021 wikitext text/x-wiki '''Прэгабалін''' - [[Лекі|лекавы сродак]] з групы супрацьсутаргавых (антыканвульсантаў) і анксіёлітычных прэпаратаў, які выкарыстоўваецца для лячэння неўрапатычнага болю, эпілепсіі і генералізаванага трывожнага расстройства. {{Лекавы сродак|drug_name=|forms=таблеткі ў капсулах|image=Pregabalin ball-and-stick model.png|ATC=N03AX16|IUPAC_name=(3S)-3-(амінаметыл)-5-метылгексанавая кіслата|chemical_formula=C₈H₁₇NO₂|trademarks=Лірыка, прэгабалін, габана}} == Медыцынскае выкарыстанне == Прэгабалін выкарыстоўваецца ў медыцыне для лячэння неўрапатычнага болю, пры пашкоджанні перыферычных або цэнтральных нерваў, пры дыябетычнай неўрапатыі або постгерпетычнай неўралгіі, пры эпілептычных прыпадках і пры генералізаваным трывожным расстройстве.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a605045.html|title=Pregabalin: MedlinePlus Drug Information|website=medlineplus.gov|access-date=2026-04-15}}</ref> Акрамя асноўных паказанняў прэгабалін ужываецца ў якасці сродка лекавай дапамогі каб купіраваць сіндром адмены (абстынентны сіндром) у пацыентаў з опіоіднай залежнасцю, аднак не з'яўляецца прэпаратам першай лініі і не ўваходзіць у стандарты дэтаксікалагічнай тэрапіі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nhs.uk/medicines/pregabalin/|title=Pregabalin: medicine to treat epilepsy and anxiety|website=nhs.uk|date=2026-02-19|access-date=2026-04-15}}</ref> == Немедыцынскае выкарыстанне == Пры рэкрэацыйным ужыванні ў дозах, якія перавышаюць тэрапеўтычныя, прэгабалин выклікае стан расслаблення, эйфарыі, зніжэнне трывожнасці, адчуванне спакою і лёгкай дызасацыяцыі. Пры сумесным ужыванні з алкаголем або іншымі дэпрэсантамі (бензадыазепінамі, апіоідамі, снатворнымі) узмацняе прыгнятальнае дзеянне на мозг і дыхальную сістэму. === Перадазіроўка === Найбольш частымі сімптомамі з'яўляюцца моцная дрымотнасць, галавакружэнне, спутанасць свядомасці, парушэнні каардынацыі руху і затарможанасць мыслення. У больш цяжкіх выпадках могуць узнікаць парушэнні маўлення, ступар, і прыводзіць да комы.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26364177|аўтар=Ebru Aldemir, Ayşe Ender Altıntoprak, Hakan Coşkunol|загаловак=[Pregabalin Dependence: A Case Report]|год=2015|выданне=Turk Psikiyatri Dergisi = Turkish Journal of Psychiatry|том=26|выпуск=3|старонкі=217–220|issn=2651-3463}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|title=www.drugs.com}}</ref> == Гісторыя == Прэгабалін быў распрацаваны ў 1990-х гадах як структурны аналаг габапентыну. Даследаванні былі накіраваныя на стварэнне супрацьсутаргавага прэпарата з лепшай біодаступнасцю і прадказальнай фармакакінетыкай. У 2004 годзе прэгабалін пачалі выкарыстоўваць пры эпілепсіі і неўрапатычным болі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|аўтар=Alan David Kaye, Nalini Vadivelu, Richard D. Urman|загаловак=Substance Abuse: Inpatient and Outpatient Management for Every Clinician|год=2014-12-01|выдавецтва=Springer|старонак=661|isbn=978-1-4939-1951-2}}</ref> У 2005-2008 гадах прэпарат пачаў шырока распаўсюджвацца ў Еўропе і іншых рэгіёнах. == Прававы статус == Прэгабалін не ўключаны ў спісы наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў але адносіцца да рэцэптурных лекавых сродкаў і адпускаецца з аптэк толькі па рэцэпце лекара.<ref>{{Cite web|url=https://minzdrav.gov.by/upload/lcfiles/постановление_МЗ_2015_19.pdf|title=minzdrav.gov.by}}</ref> == Крыніцы == srjlj69nn2l982lt3wvfcv4kd53b414 0 806389 5127023 2026-04-16T05:05:12Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Антсу''' ({{lang-et|Antsu}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127023 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Антсу''' ({{lang-et|Antsu}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 03bajg6ysx4bccl83upp4kxz5n8jz0f 0 806390 5127025 2026-04-16T05:08:03Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Війрапалу''' ({{lang-et|Viirapalu}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127025 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Війрапалу''' ({{lang-et|Viirapalu}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] dlvpwhovtmptgngqq7z6jdphp5vbicr 0 806391 5127027 2026-04-16T05:10:40Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Вісела''' ({{lang-et|Visela}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127027 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Вісела''' ({{lang-et|Visela}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 3bc2okdkut5yxzx89im5zwth2shfvv8 0 806392 5127028 2026-04-16T05:12:12Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Йыэпера''' ({{lang-et|Jõepera}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127028 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Йыэпера''' ({{lang-et|Jõepera}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] doka8k4tvzj5n7rc4256l0rkblz9fq5 5127029 5127028 2026-04-16T05:13:28Z Rymchonak 22863 5127029 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Йыэпера''' ({{lang-et|Jõepera}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). Размешчана ў верхнім цячэнні ракі Мустйыгі, 9 км на поўдзень ад валаснога цэнтра — горада Антсла, і за 27 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора - 79 метраў. Праз вёску праходзіць дарога Пуурына—Люлемяэ—Літсметса. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 26i6v365c8c9b68dagaoktta89eysj6 5127030 5127029 2026-04-16T05:15:19Z Rymchonak 22863 5127030 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Йыэпера''' ({{lang-et|Jõepera}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). Размешчана ў верхнім цячэнні ракі Мустйыгі, 9 км на поўдзень ад валаснога цэнтра — горада Антсла, і за 27 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада Выру. Вышыня над узроўнем мора — 79 метраў. Праз вёску праходзіць дарога Пуурына—Люлемяэ—Літсметса. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 5vr27s7v3v9pwi3oatqjjucrllb83rr 0 806393 5127031 2026-04-16T05:16:46Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Кайка''' ({{lang-et|Kaika}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127031 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кайка''' ({{lang-et|Kaika}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 82kl2atczki83gkcnkr7fu9jqhnce3w 0 806394 5127033 2026-04-16T05:18:34Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{значэнні2|Касі}} {{НП}} '''Касі''' ({{lang-et|Kassi}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127033 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Касі}} {{НП}} '''Касі''' ({{lang-et|Kassi}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] lx1lb6cpx2lt5bpwexob7jhhxqdcebn 0 806395 5127037 2026-04-16T05:20:07Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Кікаоя''' ({{lang-et|Kikkaoja}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127037 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кікаоя''' ({{lang-et|Kikkaoja}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] fsd2xua2phocbyt5c5ogqf2bkr42ndz 0 806396 5127045 2026-04-16T05:27:16Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Кірыкукюла''' ({{lang-et|Kirikuküla}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127045 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кірыкукюла''' ({{lang-et|Kirikuküla}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 6xmi6lgq0wlvy1deiweudjb95foclmo 5127046 5127045 2026-04-16T05:28:27Z Rymchonak 22863 5127046 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кірыкукюла''' ({{lang-et|Kirikuküla}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). Размешчана за 9 км на поўнач ад валаснога цэнтра — горада Антсла, і за 27 км на паўночны захад ад павятовага цэнтра — горада [[Выру]], каля шашы Антсла — Канепі. Вышыня над узроўнем мора – 135 метраў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 2xsehvgdjfzwgriouyoluvke11qd1az 0 806397 5127047 2026-04-16T05:29:40Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Коліна''' ({{lang-et|Kollino}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127047 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Коліна''' ({{lang-et|Kollino}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] cma3llxqfz3a8pf1t59trvsovx86xsd 5127048 5127047 2026-04-16T05:31:00Z Rymchonak 22863 5127048 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Коліна''' ({{lang-et|Kollino}}) — вёска на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Уваходзіць у склад воласці Антсла (павет Вырумаа). Размешчана за 25 км на захад ад павятовага цэнтра — горада [[Выру]]. Адлегласць да валаснога цэнтра — горада Антсла — каля паўтара кіламетра. Вышыня над узроўнем мора - 86 метраў. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] bzlox59k0ovf5iec7uhq0povg4ovt3x 0 806398 5127049 2026-04-16T05:32:01Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Крааві''' ({{lang-et|Kraavi}}) — вёска ў [[Антсла (воласць)|воласці Антсла]] павета [[Вырумаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127049 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Крааві''' ({{lang-et|Kraavi}}) — вёска ў [[Антсла (воласць)|воласці Антсла]] павета [[Вырумаа]] на поўдні [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 69b5fep80s6x4yfljy9fem59a3wowm9 0 806399 5127050 2026-04-16T05:39:04Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Шарль Берлен''' (фр. Charles Berling; нар. {{ДН|30|4|1958}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання; таксама тэатральны рэжысёр і сцэнарыст. == Біяграфія == Шарль Берлен нарадзіўся 30 красавіка 1958 у Сен-Мандзе (дэпартамент Валь-дэ-Марн у Фран...» 5127050 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Шарль Берлен''' (фр. Charles Berling; нар. {{ДН|30|4|1958}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання; таксама тэатральны рэжысёр і сцэнарыст. == Біяграфія == Шарль Берлен нарадзіўся 30 красавіка 1958 у Сен-Мандзе (дэпартамент Валь-дэ-Марн у Францыі) у шматдзетнай сям’і ваенна-марскога ўрача-анестэзіёлага і выкладчыцы англійскай мовы. Быў чацвёртым з шасці дзяцей. У 15-гадовым узросце разам з братам, Шарль пачаў выступаць у складзе аматарскага тэатра тэатральнага ліцэя, у якім ён вучыўся. Стаўшы бакалаўрам, Шарль спрабуе адразу ж уступіць да асноўнай трупы Нацыянальнага тэатра Страсбурга, але не трапляе ў яе і паступае на навучанне ў Брусельскі Інстытут тэатра. У 1982 годзе Берлен дэбютаваў адначасова як тэатральны і кінаакцёр. Да свайго дэбюту ў кіно ў фільме «Забойствы ў доме» (фр. Salt on Our Skin) праславіўся дзякуючы ролям на тэатральнай сцэне, прапрацаваўшы шмат гадоў у тэатрах Парыжа, Страсбурга, Нантэра і Тулона. У 1994 годзе зняўся ў фільме [[Паскаль Феран|Паскаля Ферана]] «Дробныя здзелкі з мерцвякамі», за ролю ў якім упершыню быў намінаваны на кінапрэмію «[[Сезар]]» як «Самы шматабяцальны акцёр». У 1996 годзе прадстаўляў на Канскім кінафестывалі стужку [[Патрыс Леконт|Патрыса Леконта]] «[[Насмешка (фільм)|Насмешка]]», дзе выканаў адну з галоўных роляў — двараніна, які спазнае тонкае і небяспечнае мастацтва інтрыгі пры Версальскім двары XVIII стагоддзя. За гэтую ролю ў 1997 годзе атрымаў Прэмію «Люм’ер» і быў намінаваны на «Сезар» як найлепшы акцёр. У далейшым акцёр быў яшчэ тройчы намінаваны на «Сезар» у гэтай катэгорыі, але перамогі ён так і не атрымаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Берлен}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] rvcp3042ggwangmgk3cp4eq13z35qxt 5127051 5127050 2026-04-16T05:39:50Z Rymchonak 22863 5127051 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Шарль Берлен''' ({{lang-fr|Charles Berling}}; нар. {{ДН|30|4|1958}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання; таксама тэатральны рэжысёр і сцэнарыст. == Біяграфія == Шарль Берлен нарадзіўся 30 красавіка 1958 у Сен-Мандзе (дэпартамент Валь-дэ-Марн у Францыі) у шматдзетнай сям’і ваенна-марскога ўрача-анестэзіёлага і выкладчыцы англійскай мовы. Быў чацвёртым з шасці дзяцей. У 15-гадовым узросце разам з братам, Шарль пачаў выступаць у складзе аматарскага тэатра тэатральнага ліцэя, у якім ён вучыўся. Стаўшы бакалаўрам, Шарль спрабуе адразу ж уступіць да асноўнай трупы Нацыянальнага тэатра Страсбурга, але не трапляе ў яе і паступае на навучанне ў Брусельскі Інстытут тэатра. У 1982 годзе Берлен дэбютаваў адначасова як тэатральны і кінаакцёр. Да свайго дэбюту ў кіно ў фільме «Забойствы ў доме» (фр. Salt on Our Skin) праславіўся дзякуючы ролям на тэатральнай сцэне, прапрацаваўшы шмат гадоў у тэатрах Парыжа, Страсбурга, Нантэра і Тулона. У 1994 годзе зняўся ў фільме [[Паскаль Феран|Паскаля Ферана]] «Дробныя здзелкі з мерцвякамі», за ролю ў якім упершыню быў намінаваны на кінапрэмію «[[Сезар]]» як «Самы шматабяцальны акцёр». У 1996 годзе прадстаўляў на Канскім кінафестывалі стужку [[Патрыс Леконт|Патрыса Леконта]] «[[Насмешка (фільм)|Насмешка]]», дзе выканаў адну з галоўных роляў — двараніна, які спазнае тонкае і небяспечнае мастацтва інтрыгі пры Версальскім двары XVIII стагоддзя. За гэтую ролю ў 1997 годзе атрымаў Прэмію «Люм’ер» і быў намінаваны на «Сезар» як найлепшы акцёр. У далейшым акцёр быў яшчэ тройчы намінаваны на «Сезар» у гэтай катэгорыі, але перамогі ён так і не атрымаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Берлен}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] 007cbeq1ydz0wlohzi9g7m8f95tzib9 5127052 5127051 2026-04-16T05:40:19Z Rymchonak 22863 /* Біяграфія */ 5127052 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Шарль Берлен''' ({{lang-fr|Charles Berling}}; нар. {{ДН|30|4|1958}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання; таксама тэатральны рэжысёр і сцэнарыст. == Біяграфія == Шарль Берлен нарадзіўся 30 красавіка 1958 у [[Сен-Мандэ]] (дэпартамент Валь-дэ-Марн у Францыі) у шматдзетнай сям’і ваенна-марскога ўрача-анестэзіёлага і выкладчыцы англійскай мовы. Быў чацвёртым з шасці дзяцей. У 15-гадовым узросце разам з братам, Шарль пачаў выступаць у складзе аматарскага тэатра тэатральнага ліцэя, у якім ён вучыўся. Стаўшы бакалаўрам, Шарль спрабуе адразу ж уступіць да асноўнай трупы Нацыянальнага тэатра Страсбурга, але не трапляе ў яе і паступае на навучанне ў Брусельскі Інстытут тэатра. У 1982 годзе Берлен дэбютаваў адначасова як тэатральны і кінаакцёр. Да свайго дэбюту ў кіно ў фільме «Забойствы ў доме» (фр. Salt on Our Skin) праславіўся дзякуючы ролям на тэатральнай сцэне, прапрацаваўшы шмат гадоў у тэатрах Парыжа, Страсбурга, Нантэра і Тулона. У 1994 годзе зняўся ў фільме [[Паскаль Феран|Паскаля Ферана]] «Дробныя здзелкі з мерцвякамі», за ролю ў якім упершыню быў намінаваны на кінапрэмію «[[Сезар]]» як «Самы шматабяцальны акцёр». У 1996 годзе прадстаўляў на Канскім кінафестывалі стужку [[Патрыс Леконт|Патрыса Леконта]] «[[Насмешка (фільм)|Насмешка]]», дзе выканаў адну з галоўных роляў — двараніна, які спазнае тонкае і небяспечнае мастацтва інтрыгі пры Версальскім двары XVIII стагоддзя. За гэтую ролю ў 1997 годзе атрымаў Прэмію «Люм’ер» і быў намінаваны на «Сезар» як найлепшы акцёр. У далейшым акцёр быў яшчэ тройчы намінаваны на «Сезар» у гэтай катэгорыі, але перамогі ён так і не атрымаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Берлен}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] 3xi61uoyjboot5mvj747ifb7f53qw23 5127053 5127052 2026-04-16T05:40:57Z Rymchonak 22863 /* Біяграфія */ 5127053 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Шарль Берлен''' ({{lang-fr|Charles Berling}}; нар. {{ДН|30|4|1958}}) — французскі [[акцёр]] тэатра, кіно і тэлебачання; таксама тэатральны рэжысёр і сцэнарыст. == Біяграфія == Шарль Берлен нарадзіўся 30 красавіка 1958 у [[Сен-Мандэ (горад)|Сен-Мандэ]] (дэпартамент Валь-дэ-Марн у Францыі) у шматдзетнай сям’і ваенна-марскога ўрача-анестэзіёлага і выкладчыцы англійскай мовы. Быў чацвёртым з шасці дзяцей. У 15-гадовым узросце разам з братам, Шарль пачаў выступаць у складзе аматарскага тэатра тэатральнага ліцэя, у якім ён вучыўся. Стаўшы бакалаўрам, Шарль спрабуе адразу ж уступіць да асноўнай трупы Нацыянальнага тэатра Страсбурга, але не трапляе ў яе і паступае на навучанне ў Брусельскі Інстытут тэатра. У 1982 годзе Берлен дэбютаваў адначасова як тэатральны і кінаакцёр. Да свайго дэбюту ў кіно ў фільме «Забойствы ў доме» (фр. Salt on Our Skin) праславіўся дзякуючы ролям на тэатральнай сцэне, прапрацаваўшы шмат гадоў у тэатрах Парыжа, Страсбурга, Нантэра і Тулона. У 1994 годзе зняўся ў фільме [[Паскаль Феран|Паскаля Ферана]] «Дробныя здзелкі з мерцвякамі», за ролю ў якім упершыню быў намінаваны на кінапрэмію «[[Сезар]]» як «Самы шматабяцальны акцёр». У 1996 годзе прадстаўляў на Канскім кінафестывалі стужку [[Патрыс Леконт|Патрыса Леконта]] «[[Насмешка (фільм)|Насмешка]]», дзе выканаў адну з галоўных роляў — двараніна, які спазнае тонкае і небяспечнае мастацтва інтрыгі пры Версальскім двары XVIII стагоддзя. За гэтую ролю ў 1997 годзе атрымаў Прэмію «Люм’ер» і быў намінаваны на «Сезар» як найлепшы акцёр. У далейшым акцёр быў яшчэ тройчы намінаваны на «Сезар» у гэтай катэгорыі, але перамогі ён так і не атрымаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Берлен}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] 9ml7v3600dd35e6i2jyykmdne3erskg 0 806400 5127055 2026-04-16T05:49:03Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Рымі''' ({{lang-et|Rimmi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Былы адміністрацыйны цэнтр [[Урвастэ (воласць)|воласці Урвастэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} Катэгорыя...» 5127055 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Рымі''' ({{lang-et|Rimmi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Былы адміністрацыйны цэнтр [[Урвастэ (воласць)|воласці Урвастэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 9z00yvpjp9hhbn1bt6ae1q1ru6zk8p3 0 806401 5127056 2026-04-16T05:50:44Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Сярэ''' ({{lang-et|Säre}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Былы адміністрацыйны цэнтр [[Урвастэ (воласць)|воласці Урвастэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} Катэгорыя...» 5127056 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Сярэ''' ({{lang-et|Säre}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Былы адміністрацыйны цэнтр [[Урвастэ (воласць)|воласці Урвастэ]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] hzt3btvyvybi37gcs4ek0rn0hn1nwla 5127057 5127056 2026-04-16T05:50:58Z Rymchonak 22863 5127057 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Сярэ''' ({{lang-et|Säre}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 46wl067l5xgq54487nh3kknyrlcv9kl 14 806402 5127058 2026-04-16T05:53:20Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Гісторыкі паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Латвіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Латвіі]]» 5127058 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Гісторыкі паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Латвіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Латвіі]] rmpkoaosnlru8yg4tg2x79oc6lv2pmz 14 806403 5127059 2026-04-16T05:55:16Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat|1851 works}} {{Тэма паводле гадоў|Творы|1851|года}} [[Катэгорыя:Творы паводле гадоў XIX стагоддзя|1851]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе]] [[Катэгорыя:1851 год у культуры і мастацтве|*]]» 5127059 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|1851 works}} {{Тэма паводле гадоў|Творы|1851|года}} [[Катэгорыя:Творы паводле гадоў XIX стагоддзя|1851]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1851 годзе]] [[Катэгорыя:1851 год у культуры і мастацтве|*]] 2ys6pb1lw93zjwxmz0j5tjv2p5jhaxr 14 806404 5127060 2026-04-16T05:58:14Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1847|года}} {{Commonscat|1847 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1847]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1847]] [[Катэгорыя:Творы 1847 года]] [[Катэгорыя:1847 год у літаратуры]]» 5127060 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1847|года}} {{Commonscat|1847 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1847]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1847]] [[Катэгорыя:Творы 1847 года]] [[Катэгорыя:1847 год у літаратуры]] 74ssipz4x62n29uryzmun3qu7exbmzf 14 806405 5127062 2026-04-16T05:59:17Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1841|года}} {{Commonscat|1841 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1841]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1841]] [[Катэгорыя:Творы 1841 года]] [[Катэгорыя:1841 год у літаратуры]]» 5127062 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1841|года}} {{Commonscat|1841 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1841]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1841]] [[Катэгорыя:Творы 1841 года]] [[Катэгорыя:1841 год у літаратуры]] e89gz0080f8p44cnsxe2w6wci3ou6m4 14 806406 5127063 2026-04-16T06:00:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1836|года}} {{Commonscat|1836 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1836]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1836]] [[Катэгорыя:Творы 1836 года]] [[Катэгорыя:1836 год у літаратуры]]» 5127063 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Кнігі|1836|года}} {{Commonscat|1836 books}} [[Катэгорыя:Кнігі паводле гадоў|1836]] [[Катэгорыя:Кнігі XIX стагоддзя|1836]] [[Катэгорыя:Творы 1836 года]] [[Катэгорыя:1836 год у літаратуры]] 01zb1qy5yo7vm8l7sl323rfdy1y7dd5 14 806407 5127064 2026-04-16T06:02:12Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} {{Карціны паводле гадоў|1737}}» 5127064 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} {{Карціны паводле гадоў|1737}} tkpb2caavsdvhutc4x1lz32hdqptktn 14 806408 5127066 2026-04-16T06:20:39Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1959]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1959]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1959 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|1959|года}}» 5127066 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле гадоў|1959]] [[Катэгорыя:Песні XX стагоддзя|1959]] [[Катэгорыя:Музычныя творы 1959 года]] {{Тэма паводле гадоў|Песні|1959|года}} 8zs2co785nulwogn53aqllu0adg2xtb 14 806409 5127067 2026-04-16T06:48:50Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{deathyr|106|4}} {{Commonscat|1064 deaths}}» 5127067 wikitext text/x-wiki {{deathyr|106|4}} {{Commonscat|1064 deaths}} 102wyusru32klcc2mcjlwi81ryiak0w 3 806410 5127071 2026-04-16T07:14:26Z J-ka Zadzvinski 5766 вітаем 5127071 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 10:14, 16 красавіка 2026 (+03) sna6y2lzcuakc9g0dgpbsw5yqovvv53 0 806411 5127078 2026-04-16T07:43:23Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Троўбрыдж''' ({{lang-en|Trowbridge}}) — адміністрацыйны цэнтр графства [[Уілтшыр]], Англія, [[Вялікабрытанія]]. Размешчаны на рацэ Біс на захадзе графства за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Бат (Англія)|Бат]]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]]» 5127078 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Троўбрыдж''' ({{lang-en|Trowbridge}}) — адміністрацыйны цэнтр графства [[Уілтшыр]], Англія, [[Вялікабрытанія]]. Размешчаны на рацэ Біс на захадзе графства за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Бат (Англія)|Бат]]. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] ps84ts4zqrejmqxhuxw5vq2wc09crcr 5127079 5127078 2026-04-16T07:44:26Z Rymchonak 22863 5127079 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Троўбрыдж''' ({{lang-en|Trowbridge}}) — адміністрацыйны цэнтр графства [[Уілтшыр]], Англія, [[Вялікабрытанія]]. Размешчаны на рацэ Біс на захадзе графства за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Бат (Англія)|Бат]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] kob5y91ula9l88rx66jab7zij1arq2c 5127080 5127079 2026-04-16T07:45:35Z Rymchonak 22863 5127080 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Троўбрыдж''' ({{lang-en|Trowbridge}}) — адміністрацыйны цэнтр графства [[Уілтшыр]], Англія, [[Вялікабрытанія]]. Размешчаны на рацэ Біс на захадзе графства за 17 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Бат (Англія)|Бат]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Стывен Лі]], англійскі снукерыст {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Англіі]] ffmnnubw4x9lesp8eaggp13kdva8zj8 0 806412 5127082 2026-04-16T07:50:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў у...» 5127082 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Дваранскія роды Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Памешчыкі]] l6g7a3f23c08xnb5g6ah5x3chpawonq 5127084 5127082 2026-04-16T07:51:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Дваранскія роды Беларусі]]; дададзена [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127084 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Памешчыкі]] sdf7pfyx7fm5yupr3j77wim36tr4xzf 5127085 5127084 2026-04-16T07:51:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Памешчыкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127085 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці]] 02rs9d2k749bdkq7c77wmwhj2fm28li 5127086 5127085 2026-04-16T07:51:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Гісторыя Гродзенскай вобласці]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127086 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] db7cr79m8lqjpak7uzgkxupty13ol2v 5127087 5127086 2026-04-16T07:52:18Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 +[[Катэгорыя:Дваранскія роды Расійскай імперыі]]; ±[[Катэгорыя:Шляхецкія роды]]→[[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127087 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранскія роды Расійскай імперыі]] 885wdksz869efapvwo03l74qh27y2o5 5127089 5127087 2026-04-16T07:53:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Булгарыны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127089 wikitext text/x-wiki '''Булгарыны''' — [[Дваранства|дваранскі род]], памешчыкі [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Прадстаўнікі роду займалі розныя пасады і прымалі актыўны ўдзел у грамадскім і палітычным жыцці рэгіёна. == Паходжанне і дзейнасць == Род Булгарыных быў унесены ў VI частку [[Радаводныя кнігі|дваранскай радаводнай кнігі]] Гродзенскай губерні. Родапачынальнікам ваўкавыскай галіны лічыцца Фама Булгарын. Паводле прадпісання падскарбія князя [[Чартарыйскія|Чартарыйскага]] за 1724 год і прывілея караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] за 1826 год, яму былі падараваны ў леннае валоданне маёнткі [[Рудоўка]], [[Дудзічы]], [[Дварчаны]] і [[Саўгуці]] ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім паве]]це{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. Асноўныя дакументальныя звесткі пра род паходзяць з асабістага архіва Паўла і Кацярыны са [[Скандэрбегі|Скандэрбергаў]] Булгарыных. У фондзе захавалася таксама рэзалюцыя караля Станіслава Аўгуста ад 23 снежня 1765 года на прашэнне бельскага віцэ-старасты, урывак з дзённіка [[Іаахім Булгарын|Іаахіма Булгарына]] за 1842 год, яго ліст-завяшчанне ад 1858 года, а таксама лісты ад [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] і [[Уладзіслаў Сыракомля|Уладзіслава Сыракомлі]] за 1856 год{{sfn|Громыка|2023|с=123}}. == Архіўны фонд == Асабісты архіў роду Булгарыных захоўваецца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў г. Гродна]] ў фондзе № 485 «Булгарыны — памешчыкі Гродзенскай губерні». Фонд быў утвораны ў 2003 годзе з россыпу дакументаў вагой 2,8 кг, выяўленых падчас навукова-тэхнічнай апрацоўкі іншых матэрыялаў{{sfn|Громыка|2023|с=120}}. Фонд уключае 106 адзінак захоўвання за перыяд з 1757 па 1898 год. Дакументы напісаны пераважна на [[Французская мова|французскай]], а таксама на [[Польская мова|польскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Яны дазваляюць рэканструяваць факты і падзеі з жыцця прадстаўнікоў роду і іх акружэння, адлюстроўваючы штодзённасць, сацыяльна-эканамічнае і культурнае становішча тагачаснага грамадства{{sfn|Громыка|2023|с=120, 124}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Громыка С. |загаловак=Фонды личного происхождения Национального исторического архива Беларуси в г. Гродно как источник исторической памяти |выданне=Аўтограф |тып=альманах |месца=Мінск |выдавецтва=СтройМедиаПроект |год=2023 |выпуск=4 |старонкі=120—124 |мова=ru |ref=Громыка}} [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Дваранскія роды Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Булгарыны]] jp7nzs85drdfero08xfrw57qj3ipyxi 0 806413 5127083 2026-04-16T07:50:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Булгарыны]] 5127083 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Булгарыны]] 84x5ti4qzoopk7ng59xzrqtlf41qkw1 14 806414 5127093 2026-04-16T08:08:17Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Архівы паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Архіўная справа ў Расіі]] [[Катэгорыя:Культурныя арганізацыі Расіі]]» 5127093 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Архівы паводле краін|Расія]] [[Катэгорыя:Архіўная справа ў Расіі]] [[Катэгорыя:Культурныя арганізацыі Расіі]] g5dhbfmt13mrmw19i7o996bg3vrpajw 14 806415 5127094 2026-04-16T08:11:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Аўтамабілі, прадстаўленыя ў|1965}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт у 1960-я]]» 5127094 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Аўтамабілі, прадстаўленыя ў|1965}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі 1960-х]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Транспарт у 1960-я]] i9aaqhbb9ysoic4zh63ititb99696lm 0 806416 5127102 2026-04-16T08:41:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = Епіскапы полацкія|Епіскап...» 5127102 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = да [[1331]] | перыядканец = пасля [[1338]]/[[1341]] | папярэднік = [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = пасля [[1338]]/[[1341]] | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Грыго́рый''' (? — пасля [[1338]] / [[1341]]) — [[Полацкае княства|полацкі]] праваслаўны [[епіскапы полацкія|епіскап]] у другой чвэрці XIV стагоддзя. == Біяграфія == Адзіны раз прама згадваецца ў летапісах пад 25 жніўня 1331 года. У гэты дзень ён знаходзіўся ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміры-Валынскім]], дзе разам з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)|Феагностам]] і епіскапамі [[Афанасій (епіскап валынскі)|Афанасіем Валынскім]], [[Фёдар (епіскап галіцкі)|Фёдарам Галіцкім]], [[Марк (епіскап перамышльскі)|Маркам Перамышльскім]] і [[Іаан (епіскап холмскі)|Іаанам Холмскім]] удзельнічаў у царкоўным Саборы. Мэтай Сабору было абранне на наўгародскую архіепіскапскую кафедру іераманаха [[Васіль Каліка|Васіля Калікі]]. Пры гэтым у грэчаскіх запісах аб пастаўленні рускіх епіскапаў мітрапалітам Феагностам імя полацкага ўладыкі Грыгорыя адсутнічае, а замест яго згаданы епіскап холмскі Грыгорый, які ўвогуле не сустракаецца ў рускіх летапісах<ref name="pravenc">{{cite web |author=Кузьмин А. В. |title=Григорий |url=https://www.pravenc.ru/text/166624.html |website=Православная Энциклопедия |lang=ru |accessdate=16 красавіка 2026}}</ref>. Значная роля епіскапа Грыгорыя ў грамадска-палітычным жыцці Полацкай зямлі пацвярджаецца яго непасрэдным удзелам у міжнародных справах. Разам з полацкім князем [[Глеб-Нарымонт|Глебам-Нарымонтам Гедымінавічам]] ён удзельнічаў у ратыфікацыі дагавора з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і горадам [[Рыга|Рыгай]] адносна парадку гандлю вагавымі таварамі. Дакумент быў заключаны ў перыяд паміж 1 лістапада 1338 года і 1341 годам<ref name="pravenc"/>{{sfn|Кузьмин|2012|с=234-235}}. == Сфрагістыка == Дагавор з Лівонскім ордэнам быў засведчаны прывясной свінцовай пячаткай ([[маліўдавул]]ам) уладыкі. На сфрагісе захаваўся чатырохрадковы кірылічны надпіс (легенда): ''«пєvа|ть єпcпa| грнгo|рꙗ»'' («Печати епископа Григорья»)<ref name="pravenc"/>{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. Даследчыкі [[У. Л. Янін]] і [[П. Г. Гайдукоў]] адзначаюць, што адваротны бок (рэверс) маліўдавула Грыгорыя быў выраблены той жа самай матрыцай, што і рэверс пячаткі яго папярэдніка — полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]] (другая палова 1298 — 1299 гады). Пры наяўнасці храналагічнай розніцы паміж артэфактамі ў 39—43 гады, гэты факт сведчыць пра надзвычайную ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі сфрагістычнай вытворчасці ў Полацку ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Кузьмин А. В. |загаловак=Грамоты, связанные с деятельностью Полоцких епископов и архиепископов в XIV — середине XV в. как источник по истории Полоцкой епархии |год=2012 |старонкі=229—254 |lang=ru |ref=Кузьмин}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар=Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |загаловак=Актовые печати Древней Руси X-XV вв. |том=3 |месца=Москва |год=1998 |старонкі=220 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] 00gmm28g976bd2gcdetu4awi82httha 5127103 5127102 2026-04-16T08:43:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127103 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = да [[1331]] | перыядканец = пасля [[1338]]/[[1341]] | папярэднік = [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = пасля [[1338]]/[[1341]] | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Грыго́рый''' (? — пасля [[1338]] / [[1341]]) — [[Полацкае княства|полацкі]] праваслаўны [[епіскапы полацкія|епіскап]] у другой чвэрці XIV стагоддзя. == Біяграфія == Адзіны раз прама згадваецца ў летапісах пад 25 жніўня 1331 года. У гэты дзень ён знаходзіўся ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміры-Валынскім]], дзе разам з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)|Феагностам]] і епіскапамі [[Афанасій (епіскап валынскі)|Афанасіем Валынскім]], [[Фёдар (епіскап галіцкі)|Фёдарам Галіцкім]], [[Марк (епіскап перамышльскі)|Маркам Перамышльскім]] і [[Іаан (епіскап холмскі)|Іаанам Холмскім]] удзельнічаў у царкоўным Саборы. Мэтай Сабору было абранне на наўгародскую архіепіскапскую кафедру іераманаха [[Васіль Каліка|Васіля Калікі]]. Пры гэтым у грэчаскіх запісах аб пастаўленні рускіх епіскапаў мітрапалітам Феагностам імя полацкага ўладыкі Грыгорыя адсутнічае, а замест яго згаданы епіскап холмскі Грыгорый, які ўвогуле не сустракаецца ў рускіх летапісах<ref name="pravenc">{{cite web |author=Кузьмин А. В. |title=Григорий |url=https://www.pravenc.ru/text/166624.html |website=Православная Энциклопедия |lang=ru |accessdate=16 красавіка 2026}}</ref>. Значная роля епіскапа Грыгорыя ў грамадска-палітычным жыцці Полацкай зямлі пацвярджаецца яго непасрэдным удзелам у міжнародных справах. Разам з полацкім князем [[Глеб-Нарымонт|Глебам-Нарымонтам Гедымінавічам]] ён удзельнічаў у ратыфікацыі дагавора з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і горадам [[Рыга|Рыгай]] адносна парадку гандлю вагавымі таварамі. Дакумент быў заключаны ў перыяд паміж 1 лістапада 1338 года і 1341 годам<ref name="pravenc"/>{{sfn|Кузьмин|2012|с=234-235}}. == Сфрагістыка == Дагавор з Лівонскім ордэнам быў засведчаны прывясной свінцовай пячаткай ([[маліўдавул]]ам) уладыкі. На сфрагісе захаваўся чатырохрадковы кірылічны надпіс (легенда): ''«пє|чать| єпcпa| грнгo|рнѧ»'' («Печать епископа Григория»)<ref name="pravenc"/>{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. Даследчыкі [[У. Л. Янін]] і [[П. Г. Гайдукоў]] адзначаюць, што адваротны бок (рэверс) маліўдавула Грыгорыя быў выраблены той жа самай матрыцай, што і рэверс пячаткі яго папярэдніка — полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]] (другая палова 1298 — 1299 гады). Пры наяўнасці храналагічнай розніцы паміж артэфактамі ў 39—43 гады, гэты факт сведчыць пра надзвычайную ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі сфрагістычнай вытворчасці ў Полацку ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Кузьмин А. В. |загаловак=Грамоты, связанные с деятельностью Полоцких епископов и архиепископов в XIV — середине XV в. как источник по истории Полоцкой епархии |год=2012 |старонкі=229—254 |lang=ru |ref=Кузьмин}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар=Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |загаловак=Актовые печати Древней Руси X-XV вв. |том=3 |месца=Москва |год=1998 |старонкі=220 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] 7umxvyh8sbaa058shlv2549kvzgn1u1 5127107 5127103 2026-04-16T08:45:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127107 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = да [[1331]] | перыядканец = пасля [[1338]]/[[1341]] | папярэднік = [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = пасля [[1338]]/[[1341]] | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Грыго́рый''' (? — пасля [[1338]] / [[1341]]) — [[Полацкае княства|полацкі]] праваслаўны [[епіскапы полацкія|епіскап]] у другой чвэрці XIV стагоддзя. == Біяграфія == Адзіны раз прама згадваецца ў летапісах пад 25 жніўня 1331 года. У гэты дзень ён знаходзіўся ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміры-Валынскім]], дзе разам з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)|Феагностам]] і епіскапамі [[Афанасій (епіскап валынскі)|Афанасіем Валынскім]], [[Фёдар (епіскап галіцкі)|Фёдарам Галіцкім]], [[Марк (епіскап перамышльскі)|Маркам Перамышльскім]] і [[Іаан (епіскап холмскі)|Іаанам Холмскім]] удзельнічаў у царкоўным Саборы. Мэтай Сабору было абранне на наўгародскую архіепіскапскую кафедру іераманаха [[Васіль Каліка|Васіля Калікі]]. Пры гэтым у грэчаскіх запісах аб пастаўленні рускіх епіскапаў мітрапалітам Феагностам імя полацкага ўладыкі Грыгорыя адсутнічае, а замест яго згаданы епіскап холмскі Грыгорый, які ўвогуле не сустракаецца ў рускіх летапісах<ref name="pravenc">{{cite web |author=Кузьмин А. В. |title=Григорий |url=https://www.pravenc.ru/text/166624.html |website=Православная Энциклопедия |lang=ru |accessdate=16 красавіка 2026}}</ref>. Значная роля епіскапа Грыгорыя ў грамадска-палітычным жыцці Полацкай зямлі пацвярджаецца яго непасрэдным удзелам у міжнародных справах. Разам з полацкім князем [[Глеб-Нарымонт|Глебам-Нарымонтам Гедымінавічам]] ён удзельнічаў у ратыфікацыі дагавора з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і горадам [[Рыга|Рыгай]] адносна парадку гандлю вагавымі таварамі. Дакумент быў заключаны ў перыяд паміж 1 лістапада 1338 года і 1341 годам<ref name="pravenc"/>{{sfn|Кузьмин|2012|с=234-235}}. == Сфрагістыка == Дагавор з Лівонскім ордэнам быў засведчаны прывясной свінцовай пячаткай ([[маліўдавул]]ам) уладыкі. На сфрагісе захаваўся чатырохрадковы кірылічны надпіс (легенда): ''«пє|чать| єпcпa| грнгo|рнѧ»'' («Печать епископа Григория»)<ref name="pravenc"/>{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. Даследчыкі [[У. Л. Янін]] і [[П. Р. Гайдукоў]] адзначаюць, што адваротны бок (рэверс) маліўдавула Грыгорыя быў выраблены той жа самай матрыцай, што і рэверс пячаткі яго папярэдніка — полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]] (другая палова 1298 — 1299 гады). Пры наяўнасці храналагічнай розніцы паміж артэфактамі ў 39—43 гады, гэты факт сведчыць пра надзвычайную ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі сфрагістычнай вытворчасці ў Полацку ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Кузьмин А. В. |загаловак=Грамоты, связанные с деятельностью Полоцких епископов и архиепископов в XIV — середине XV в. как источник по истории Полоцкой епархии |год=2012 |старонкі=229—254 |lang=ru |ref=Кузьмин}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар=Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |загаловак=Актовые печати Древней Руси X-XV вв. |том=3 |месца=Москва |год=1998 |старонкі=220 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] 4wsuvgcs0hgjhrt7gqasmwlvqyxoz6o 5127108 5127107 2026-04-16T08:45:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127108 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = да [[1331]] | перыядканец = пасля [[1338]]/[[1341]] | папярэднік = [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = пасля [[1338]]/[[1341]] | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Грыго́рый''' (? — пасля [[1338]] / [[1341]]) — [[Полацкае княства|полацкі]] праваслаўны [[епіскапы полацкія|епіскап]] у другой чвэрці XIV стагоддзя. == Біяграфія == Адзіны раз прама згадваецца ў летапісах пад 25 жніўня 1331 года. У гэты дзень ён знаходзіўся ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміры-Валынскім]], дзе разам з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)|Феагностам]] і епіскапамі [[Афанасій (епіскап валынскі)|Афанасіем Валынскім]], [[Фёдар (епіскап галіцкі)|Фёдарам Галіцкім]], [[Марк (епіскап перамышльскі)|Маркам Перамышльскім]] і [[Іаан (епіскап холмскі)|Іаанам Холмскім]] удзельнічаў у царкоўным Саборы. Мэтай Сабору было абранне на наўгародскую архіепіскапскую кафедру іераманаха [[Васіль Каліка|Васіля Калікі]]. Пры гэтым у грэчаскіх запісах аб пастаўленні рускіх епіскапаў мітрапалітам Феагностам імя полацкага ўладыкі Грыгорыя адсутнічае, а замест яго згаданы епіскап холмскі Грыгорый, які ўвогуле не сустракаецца ў рускіх летапісах<ref name="pravenc">{{cite web |author=Кузьмин А. В. |title=Григорий |url=https://www.pravenc.ru/text/166624.html |website=Православная Энциклопедия |lang=ru |accessdate=16 красавіка 2026}}</ref>. Значная роля епіскапа Грыгорыя ў грамадска-палітычным жыцці Полацкай зямлі пацвярджаецца яго непасрэдным удзелам у міжнародных справах. Разам з полацкім князем [[Глеб-Нарымонт|Глебам-Нарымонтам Гедымінавічам]] ён удзельнічаў у ратыфікацыі дагавора з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і горадам [[Рыга|Рыгай]] адносна парадку гандлю вагавымі таварамі. Дакумент быў заключаны ў перыяд паміж 1 лістапада 1338 года і 1341 годам<ref name="pravenc"/>{{sfn|Кузьмин|2012|с=234-235}}. == Сфрагістыка == Дагавор з Лівонскім ордэнам быў засведчаны прывясной свінцовай пячаткай ([[маліўдавул]]ам) уладыкі. На сфрагісе захаваўся чатырохрадковы кірылічны надпіс (легенда): ''«пє|чать| єпcпa| грнгo|рнѧ»'' («Печать епископа Григория»)<ref name="pravenc"/>{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. Даследчыкі [[В. Л. Янін]] і [[П. Р. Гайдукоў]] адзначаюць, што адваротны бок (рэверс) маліўдавула Грыгорыя быў выраблены той жа самай матрыцай, што і рэверс пячаткі яго папярэдніка — полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]] (другая палова 1298 — 1299 гады). Пры наяўнасці храналагічнай розніцы паміж артэфактамі ў 39—43 гады, гэты факт сведчыць пра надзвычайную ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі сфрагістычнай вытворчасці ў Полацку ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Кузьмин А. В. |загаловак=Грамоты, связанные с деятельностью Полоцких епископов и архиепископов в XIV — середине XV в. как источник по истории Полоцкой епархии |год=2012 |старонкі=229—254 |lang=ru |ref=Кузьмин}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар=Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |загаловак=Актовые печати Древней Руси X-XV вв. |том=3 |месца=Москва |год=1998 |старонкі=220 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] 92mi6yxffhn205j405j279bycs936t8 5127109 5127108 2026-04-16T08:45:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127109 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | ганаровы прэфікс = | імя = Грыгорый | ганаровы суфікс = | арыгінал імя = | імя пры нараджэнні = | арыгінал імя пры нараджэнні = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Епіскапы полацкія|Епіскап полацкі]] | парадак = | царква = [[Праваслаўная царква|Праваслаўная]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = да [[1331]] | перыядканец = пасля [[1338]]/[[1341]] | папярэднік = [[Якаў (епіскап полацкі)|Якаў]] | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = пасля [[1338]]/[[1341]] | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | адукацыя = | прыняцце манаства = | сан = | дыякан = | святар = | хіратонія = | дзеці = | узнагароды = | Commons = }} '''Грыго́рый''' (? — пасля [[1338]] / [[1341]]) — [[Полацкае княства|полацкі]] праваслаўны [[епіскапы полацкія|епіскап]] у другой чвэрці XIV стагоддзя. == Біяграфія == Адзіны раз прама згадваецца ў летапісах пад 25 жніўня 1331 года. У гэты дзень ён знаходзіўся ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміры-Валынскім]], дзе разам з кіеўскім мітрапалітам [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)|Феагностам]] і епіскапамі [[Афанасій (епіскап валынскі)|Афанасіем Валынскім]], [[Фёдар (епіскап галіцкі)|Фёдарам Галіцкім]], [[Марк (епіскап перамышльскі)|Маркам Перамышльскім]] і [[Іаан (епіскап холмскі)|Іаанам Холмскім]] удзельнічаў у царкоўным Саборы. Мэтай Сабору было абранне на наўгародскую архіепіскапскую кафедру іераманаха [[Васіль Каліка|Васіля Калікі]]. Пры гэтым у грэчаскіх запісах аб пастаўленні рускіх епіскапаў мітрапалітам Феагностам імя полацкага ўладыкі Грыгорыя адсутнічае, а замест яго згаданы епіскап холмскі Грыгорый, які ўвогуле не сустракаецца ў рускіх летапісах<ref name="pravenc">{{cite web |author=Кузьмин А. В. |title=Григорий |url=https://www.pravenc.ru/text/166624.html |website=Православная Энциклопедия |lang=ru |accessdate=16 красавіка 2026}}</ref>. Значная роля епіскапа Грыгорыя ў грамадска-палітычным жыцці Полацкай зямлі пацвярджаецца яго непасрэдным удзелам у міжнародных справах. Разам з полацкім князем [[Глеб-Нарымонт|Глебам-Нарымонтам Гедымінавічам]] ён удзельнічаў у ратыфікацыі дагавора з магістрам [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] і горадам [[Рыга|Рыгай]] адносна парадку гандлю вагавымі таварамі. Дакумент быў заключаны ў перыяд паміж 1 лістапада 1338 года і 1341 годам<ref name="pravenc"/>{{sfn|Кузьмин|2012|с=234-235}}. == Сфрагістыка == Дагавор з Лівонскім ордэнам быў засведчаны прывясной свінцовай пячаткай ([[маліўдавул]]ам) уладыкі. На сфрагісе захаваўся чатырохрадковы кірылічны надпіс (легенда): ''«пє|чать| єпcпa| грнгo|рнѧ»'' («Печать епископа Григория»)<ref name="pravenc"/>{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. Даследчыкі [[В. Л. Янін]] і [[П. Р. Гайдукоў]] адзначаюць, што адваротны бок ([[Рэверс (нумізматыка)|рэверс]]) маліўдавула Грыгорыя быў выраблены той жа самай матрыцай, што і рэверс пячаткі яго папярэдніка — полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]] (другая палова 1298 — 1299 гады). Пры наяўнасці храналагічнай розніцы паміж артэфактамі ў 39—43 гады, гэты факт сведчыць пра надзвычайную ўстойлівасць і пераемнасць традыцыі сфрагістычнай вытворчасці ў Полацку ў канцы XIII — першай палове XIV стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Кузьмин А. В. |загаловак=Грамоты, связанные с деятельностью Полоцких епископов и архиепископов в XIV — середине XV в. как источник по истории Полоцкой епархии |год=2012 |старонкі=229—254 |lang=ru |ref=Кузьмин}} * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} * {{кніга |аўтар=Янин В. Л., Гайдуков П. Г. |загаловак=Актовые печати Древней Руси X-XV вв. |том=3 |месца=Москва |год=1998 |старонкі=220 |lang=ru}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Епіскапы полацкія]] md2g9834pnym3w79bwx0g6zc7egfklk 0 806417 5127105 2026-04-16T08:44:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Грыгорый (епіскап полацкі)]] 5127105 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Грыгорый (епіскап полацкі)]] lrcsvk54gnmkk40vz38lwtpwmk0kbjd 0 806418 5127112 2026-04-16T08:53:18Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] Сілы аператыўнай падт...» 5127112 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП)<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] h0959s6hjsav1ifej5bohhbvux6euaj 0 806419 5127113 2026-04-16T08:54:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пер...» 5127113 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = {{Месца смерці|}} | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Дзеячы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Войты наваградскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] md9msarhg6iw5pjgjlpc38nztzm27sd 5127114 5127113 2026-04-16T08:54:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Дзеячы Вялікага Княства Літоўскага]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127114 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = {{Месца смерці|}} | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты наваградскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] 8rk8j6y8ir73mbqyogo6htnjdl84lip 5127115 5127114 2026-04-16T08:54:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Войты наваградскія]]; дададзена [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127115 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|}} | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = {{Месца смерці|}} | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] lsghofvli5lpekxfhy3ff0nbzmgz6tk 5127116 5127115 2026-04-16T08:54:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127116 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] rq2gy7cv6z77pa1n52x1xfb4g91xzym 5127118 5127116 2026-04-16T08:57:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127118 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = [[Свірыд (войт новагародскі)|Свірыд]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] pv8jq5c75qlaazgrk8isd2nub9qspvq 5127119 5127118 2026-04-16T08:57:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127119 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = [[Свірыд (войт новагародскі)|Свірыд]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кꙋдрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] mv92yz3ac5w3ltcgx0eerw6x8qyprw3 5127120 5127119 2026-04-16T08:58:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127120 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = [[Свірыд (войт новагародскі)|Свірыд]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кудрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] 9bbr9ciiukxmsrb3dnpsd233vn9q62b 5127135 5127120 2026-04-16T09:04:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сфрагістыка */ 5127135 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Макар Кудрыч | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = [[Войт новагародскі]] | перыядпачатак = не пазней за [[1470]] | перыядканец = пасля [[1492]] | папярэднік = | пераемнік = [[Свірыд (войт новагародскі)|Свірыд]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = не раней за [[1495]] | месца смерці = | бацька = Алешка | веравызнанне = [[Праваслаўе]] (верагодна) }} '''Мака́р Ку́дрыч''' (таксама '''Мака́рый'''; ?&nbsp;— не раней за [[1495]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], [[войт новагародскі]] ў другой палове XV&nbsp;стагоддзя. == Біяграфія == З’яўляўся сынам Алешкі. Як можна меркаваць з гістарычных звестак, Макар Кудрыч быў [[Праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]]. Даследчыкі адзначаюць яго магчымую генеалагічную сувязь з каталіком [[Якуб Мінігайла|Якубам Мінігайлам]], які на [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] ў 1413&nbsp;годзе прыняў польскі герб «[[Сыракомля (герб)|Сыракомля]]» (гербавы сімвал Кудрыча меў з ім падабенства){{sfn|Барэйша|2024|с=97-98}}. Займаў пасаду [[Новагародскі войт|новагародскага войта]] як найменш у перыяд з 1470 па 1492&nbsp;гады. У гістарычных крыніцах на гэтай пасадзе ён згадваецца 6 ліпеня 1470&nbsp;года, 5 лютага 1480&nbsp;года, 27 чэрвеня 1481&nbsp;года і ў 1492&nbsp;годзе{{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Таксама ён выступаў сведкам у дакуменце на фундуш Суляціцкай царквы, які быў выдадзены ад імя дачкі Рачкі Мілохны Ганны Глебавай [[Вяжэвічы|Вяжэвіч]]. Гэты дакумент захаваўся ў копіі 1665&nbsp;года, аднак само пасланне паводле індыкта і згадкі імя мітрапаліта [[Грыгорый Балгарын|Грыгорыя Балгарына]] датуецца 1458—1473&nbsp;гадамі (пры [[Актыкацыя|актыкацыі]] ў 1665&nbsp;годзе імя мітрапаліта было пазначана як «Георгій»){{sfn|Барэйша|2024|с=39}}. Памёр Макар Кудрыч не раней за 1495&nbsp;год{{sfn|Барэйша|2024|с=96}}. == Сфрагістыка == [[Файл:Seal of Makary Kudrycz (1481).jpg|thumb|Пячатка новагародскага войта Макара Кудрыча]] Да нашага часу дайшоў адбітак асабістай пячаткі Макара Кудрыча, якой быў засведчаны дакумент ад 27 чэрвеня 1481&nbsp;года. На пячатцы размешчаны ўласны гербавы сімвал войта і кірылічная кругавая легенда: ''«+пєчать пана макара кудрича воита»''{{sfn|Барэйша|2024|с=97}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{DEFAULTSORT:Кудрыч Макар}} [[Катэгорыя:Войты новагародскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XV стагоддзі]] gdsw8e5uht1a5gn90g1bzeg5pvq0746 14 806420 5127117 2026-04-16T08:55:12Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Постаці авіяцыі СССР]] [[Катэгорыя:Парашутысты паводле краін|СССР]]» 5127117 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Постаці авіяцыі СССР]] [[Катэгорыя:Парашутысты паводле краін|СССР]] fate7046dyjkvf76q2k3knxbtrhsc0r 0 806421 5127121 2026-04-16T08:59:13Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Кінематаграфіст}} '''Жак Дуаён''' ({{lang-fr|Jacques Doillon}}; нар. {{ДН|15|3|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[рэжысёр]] і сцэнарыст. Пачаў працаваць у якасці мантажора над дакументальнымі фільмамі, у прыватнасці «Таемны Парыж» (1965) Эдуара Лажэра і «Парыж: Цалкам сакрэтн...» 5127121 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Жак Дуаён''' ({{lang-fr|Jacques Doillon}}; нар. {{ДН|15|3|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[рэжысёр]] і сцэнарыст. Пачаў працаваць у якасці мантажора над дакументальнымі фільмамі, у прыватнасці «Таемны Парыж» (1965) Эдуара Лажэра і «Парыж: Цалкам сакрэтна» (1969) П’ера Рустана. У 1973 здымае свой першы паўнаметражны фільм «Год 01» паводле коміксу [[Жорж Бландо|Жоржа Бландо]] сумесна з [[Ален Рэнэ|Аленам Рэнэ]] і [[Жан Руш|Жанам Рушам]]. У 1994 годзе, натхнёнай гісторыяй Жэрмены дэ Сталь і Бенжамена Канстана, здымае поўнаметражны фільм «На дне сэрца», а таксама выпускае 12-серыйную версію для тэлебачання. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Дуаён}} [[Катэгорыя:Кінерэжысёры Францыі]] 8op3bzle8kepcc6v0h009n8whky813h 5127124 5127121 2026-04-16T09:00:06Z Rymchonak 22863 5127124 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Жак Дуаён''' ({{lang-fr|Jacques Doillon}}; нар. {{ДН|15|3|1944}}, {{МН|Парыж||}}) — французскі [[рэжысёр]] і сцэнарыст. Пачаў працаваць у якасці мантажора над дакументальнымі фільмамі, у прыватнасці «Таемны Парыж» (1965) Эдуара Лажэра і «Парыж: Цалкам сакрэтна» (1969) П’ера Рустана. У 1973 здымае свой першы паўнаметражны фільм «Год 01» паводле коміксу [[Жорж Бландо|Жоржа Бландо]] сумесна з [[Ален Рэнэ|Аленам Рэнэ]] і [[Жан Руш|Жанам Рушам]]. У 1994 годзе, натхнёнай гісторыяй Жэрмены дэ Сталь і Бенжамена Канстана, здымае поўнаметражны фільм «На дне сэрца», а таксама выпускае 12-серыйную версію для тэлебачання. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Дуаён}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] jt9b0c2xtm2po7e86uk6mmeof5q1kqg 0 806422 5127125 2026-04-16T09:01:02Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/148875222|Шостак, Ганна Феодосиевна]]» 5127125 wikitext text/x-wiki {{Мастак|сайт=}}'''Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак''' ({{Lang-uk|Ганна Федосівна Собачко-Шостак}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі майстар дэкаратыўнага жывапісу. == Біяграфія == Ганна Сабачка нарадзілася 15 снежня 1893 года ў вёсцы Скопцы (цяпер вёска [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Весялінаўка]]) пад [[Кіеў|Кіевам]] у сям’і бедных сялян. Хадзіла ў школу толькі два гады, пасля прыйшлося працаваць на палях у заможных сялян. Ганна з самага дзяцінства зраднілася з кветкамі, яна іх вельмі любіла, адчувала, і нават не рвала іх. Дзіцячае захапленне роспіс па тканіне ператварылася ў прафесію. У 1910 годзе адна прыхільніца народнай творчасці А. У. Сяміградава заўважыла талент маладой дзяўчыны, і вылучыла ёй пакой пад майстэрню, а затым пазнаёміла з мастачкай Яўгеніяй Прыбыльскай. Пад яе ўплывам і дапамогай [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] у 1910 годзе перайшла ад традыцыйнага народнага роспісу да дэкаратыўнай графікі, працавала ў тэхніцы [[Акварэль|акварэлі]] і [[Гуаш|гуашы]]. Яе дынамічныя кампазіцыі, асіметрычныя па форме, з адвольным, поўным фантазіі малюнкам раслінна-кветкавых матываў птушак, з буяным каларытам. У сваіх кампазіцыях яна здолела перадаць радасць і смутак душы, прыгажосць прыроды, любоў да Радзімы і людзей. У 1930-я гады па яе малюнках вышывалі дываны і дэкаратыўныя пано. Працуючы ў Кіеўскай арцелі, у 1931 годзе стаўшы пераможцам рэспубліканскага конкурсу ўкраінскага народнага дэкаратыўнага жывапісу, афармляе ўкраінскі павільён у Маскве на Усерасійскай сельскагаспадарчай выставе (цяпер УВЦ). За гэта ёй прысуджаюць званне майстра народнай творчасці і прымаюць у [[Саюз мастакоў СССР]]. З 1932 года жыла ў пасёлку Чаркізава [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе працавала на фабрыцы «Экспартнабіўтканіна» . 3 снежня 1965 года Ганна Шостак памерла. Развітацца з ёй, «украінскай Ганнай-мастачкай», як яе тут называлі, прыйшла ўся вёска. Сцяжынку ад хаты да могілак укрылі калінаю. Труну неслі на вышытых мастачкай ручніках. Пахавалі мастачку на Чаркізаўскіх могілках. Творы Ганны Шостак захоўваюцца ў музеях Кіева, Адэскім мастацкім музеі, тыражуюцца на паштоўках і ў альбомах. === Сям’я === Муж — Уладзімір Шастак, дзеці — Антон, Іван (1925—2001) і Афанасій (1927—1980). == Выставы == У 1913 годзе, дываны зробленыя па малюнку Ганны, былі ганараваны срэбнага медаля ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і залатога медаля ў [[Кіеў|Кіеве]]. Яе працы экспанаваліся таксама на выставах у [[Берлін|Берліне]] (1914, 1922), [[Масква|Маскве]] (1915, 1927), [[Дрэздэн|Дрэздэне]] (1924), [[Мюнхен|Мюнхене]] (1925), [[Кіеў|Кіеве]] (1936) і іншых. У 1965 годзе яе работы былі выстаўлены на персанальнай выставе ў Кіеве. == Некаторыя працы == [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Shpakivnya_01.jpg|міні|275x275пкс|«Шпакоўня» (1963), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Vaza_z_kvitamy.jpg|міні|275x275пкс|«Ваза з кветкамі» (1964), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Ромашки.jpg|міні|275x275пкс|Рамонкі (1964), пошта Украіны, 2002.]] == Узнагароды == Майстар народнага мастацтва УССР, член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]]. == Водгукі == «Творы Сабачка-Шостак — залатая старонка ў гісторыі ўкраінскага мастацтва» ([[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмах]]). «Адчуванне сілы колеру, багацце фантазіі, рытміка, дзіўнае гарманічнае спалучэнне кветак, вялікі мастацкі густ і такт — такія рысы ўласцівыя творчасці Ганны Феадосееўны Сабачка-Шостак» ([[Таццяна Нілаўна Яблонская|Т. Яблонская]]). == Памяць == У гонар Ганны Шастак названы вуліцы ў вёсцы [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Вэсэлінаўка]] і пасёлку Чаркізава, на якіх яна пражывала; у Чаркізаве на доме № 26 устаноўлена мемарыяльная дошка: На стагоддзе з дня нараджэння мастачкі ў 1983 годзе паэт А. Бароўка прысвяціў ёй наступныя радкі:<poem> «Ганно, Ганно, Як у світі гарно! У твоєму світі - Дивосвіті квітів. Від пелюстки До стебельця, Ніби в люстрі — в спраглім серці. На папері Малювала, Так у перше Милувала: — Зі стежки Левадної - В мережки Доладнії- Колір цвів, Співав нівроку От Скопців Аж до Нью-Йорку…. Де квіти Оселились? — у дітях Веселинівських». </poem> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Б. И. Васнёв''. «Частица Руси», Евротекст, Москва, 2005 г. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=uk|url=http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|title=Ганна Феодосиевна Собачко-Шостак|author=|website=Проект "Моє рідне село" (Веселинівка)|date=2010-05-27|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806155511/http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|archive-date=2016-08-06|access-date=2016-07-25|url-status=dead}}* * [https://web.archive.org/web/20090131070526/http://tarasovka.ru/index.php/rus/page/h8754235/ Их именами названы улицы. Ганна Шостак.] * {{Вонкавыя спасылкі}} t2ippgolb8ooicedw85z4f0sxytvh57 5127126 5127125 2026-04-16T09:01:35Z Culamar 102133 Culamar перанёс старонку [[Ганна Хвядосаўна Сабачка-Шостак]] у [[Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак]] 5127125 wikitext text/x-wiki {{Мастак|сайт=}}'''Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак''' ({{Lang-uk|Ганна Федосівна Собачко-Шостак}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі майстар дэкаратыўнага жывапісу. == Біяграфія == Ганна Сабачка нарадзілася 15 снежня 1893 года ў вёсцы Скопцы (цяпер вёска [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Весялінаўка]]) пад [[Кіеў|Кіевам]] у сям’і бедных сялян. Хадзіла ў школу толькі два гады, пасля прыйшлося працаваць на палях у заможных сялян. Ганна з самага дзяцінства зраднілася з кветкамі, яна іх вельмі любіла, адчувала, і нават не рвала іх. Дзіцячае захапленне роспіс па тканіне ператварылася ў прафесію. У 1910 годзе адна прыхільніца народнай творчасці А. У. Сяміградава заўважыла талент маладой дзяўчыны, і вылучыла ёй пакой пад майстэрню, а затым пазнаёміла з мастачкай Яўгеніяй Прыбыльскай. Пад яе ўплывам і дапамогай [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] у 1910 годзе перайшла ад традыцыйнага народнага роспісу да дэкаратыўнай графікі, працавала ў тэхніцы [[Акварэль|акварэлі]] і [[Гуаш|гуашы]]. Яе дынамічныя кампазіцыі, асіметрычныя па форме, з адвольным, поўным фантазіі малюнкам раслінна-кветкавых матываў птушак, з буяным каларытам. У сваіх кампазіцыях яна здолела перадаць радасць і смутак душы, прыгажосць прыроды, любоў да Радзімы і людзей. У 1930-я гады па яе малюнках вышывалі дываны і дэкаратыўныя пано. Працуючы ў Кіеўскай арцелі, у 1931 годзе стаўшы пераможцам рэспубліканскага конкурсу ўкраінскага народнага дэкаратыўнага жывапісу, афармляе ўкраінскі павільён у Маскве на Усерасійскай сельскагаспадарчай выставе (цяпер УВЦ). За гэта ёй прысуджаюць званне майстра народнай творчасці і прымаюць у [[Саюз мастакоў СССР]]. З 1932 года жыла ў пасёлку Чаркізава [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе працавала на фабрыцы «Экспартнабіўтканіна» . 3 снежня 1965 года Ганна Шостак памерла. Развітацца з ёй, «украінскай Ганнай-мастачкай», як яе тут называлі, прыйшла ўся вёска. Сцяжынку ад хаты да могілак укрылі калінаю. Труну неслі на вышытых мастачкай ручніках. Пахавалі мастачку на Чаркізаўскіх могілках. Творы Ганны Шостак захоўваюцца ў музеях Кіева, Адэскім мастацкім музеі, тыражуюцца на паштоўках і ў альбомах. === Сям’я === Муж — Уладзімір Шастак, дзеці — Антон, Іван (1925—2001) і Афанасій (1927—1980). == Выставы == У 1913 годзе, дываны зробленыя па малюнку Ганны, былі ганараваны срэбнага медаля ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і залатога медаля ў [[Кіеў|Кіеве]]. Яе працы экспанаваліся таксама на выставах у [[Берлін|Берліне]] (1914, 1922), [[Масква|Маскве]] (1915, 1927), [[Дрэздэн|Дрэздэне]] (1924), [[Мюнхен|Мюнхене]] (1925), [[Кіеў|Кіеве]] (1936) і іншых. У 1965 годзе яе работы былі выстаўлены на персанальнай выставе ў Кіеве. == Некаторыя працы == [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Shpakivnya_01.jpg|міні|275x275пкс|«Шпакоўня» (1963), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Vaza_z_kvitamy.jpg|міні|275x275пкс|«Ваза з кветкамі» (1964), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Ромашки.jpg|міні|275x275пкс|Рамонкі (1964), пошта Украіны, 2002.]] == Узнагароды == Майстар народнага мастацтва УССР, член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]]. == Водгукі == «Творы Сабачка-Шостак — залатая старонка ў гісторыі ўкраінскага мастацтва» ([[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмах]]). «Адчуванне сілы колеру, багацце фантазіі, рытміка, дзіўнае гарманічнае спалучэнне кветак, вялікі мастацкі густ і такт — такія рысы ўласцівыя творчасці Ганны Феадосееўны Сабачка-Шостак» ([[Таццяна Нілаўна Яблонская|Т. Яблонская]]). == Памяць == У гонар Ганны Шастак названы вуліцы ў вёсцы [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Вэсэлінаўка]] і пасёлку Чаркізава, на якіх яна пражывала; у Чаркізаве на доме № 26 устаноўлена мемарыяльная дошка: На стагоддзе з дня нараджэння мастачкі ў 1983 годзе паэт А. Бароўка прысвяціў ёй наступныя радкі:<poem> «Ганно, Ганно, Як у світі гарно! У твоєму світі - Дивосвіті квітів. Від пелюстки До стебельця, Ніби в люстрі — в спраглім серці. На папері Малювала, Так у перше Милувала: — Зі стежки Левадної - В мережки Доладнії- Колір цвів, Співав нівроку От Скопців Аж до Нью-Йорку…. Де квіти Оселились? — у дітях Веселинівських». </poem> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Б. И. Васнёв''. «Частица Руси», Евротекст, Москва, 2005 г. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=uk|url=http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|title=Ганна Феодосиевна Собачко-Шостак|author=|website=Проект "Моє рідне село" (Веселинівка)|date=2010-05-27|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806155511/http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|archive-date=2016-08-06|access-date=2016-07-25|url-status=dead}}* * [https://web.archive.org/web/20090131070526/http://tarasovka.ru/index.php/rus/page/h8754235/ Их именами названы улицы. Ганна Шостак.] * {{Вонкавыя спасылкі}} t2ippgolb8ooicedw85z4f0sxytvh57 5127131 5127126 2026-04-16T09:02:40Z Culamar 102133 5127131 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак''' ({{Lang-uk|Ганна Федосівна Собачко-Шостак}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі майстар дэкаратыўнага жывапісу. == Біяграфія == Ганна Сабачка нарадзілася 15 снежня 1893 года ў вёсцы Скопцы (цяпер вёска [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Весялінаўка]]) пад [[Кіеў|Кіевам]] у сям’і бедных сялян. Хадзіла ў школу толькі два гады, пасля прыйшлося працаваць на палях у заможных сялян. Ганна з самага дзяцінства зраднілася з кветкамі, яна іх вельмі любіла, адчувала, і нават не рвала іх. Дзіцячае захапленне роспіс па тканіне ператварылася ў прафесію. У 1910 годзе адна прыхільніца народнай творчасці А. У. Сяміградава заўважыла талент маладой дзяўчыны, і вылучыла ёй пакой пад майстэрню, а затым пазнаёміла з мастачкай Яўгеніяй Прыбыльскай. Пад яе ўплывам і дапамогай [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] у 1910 годзе перайшла ад традыцыйнага народнага роспісу да дэкаратыўнай графікі, працавала ў тэхніцы [[Акварэль|акварэлі]] і [[гуаш]]ы. Яе дынамічныя кампазіцыі, асіметрычныя па форме, з адвольным, поўным фантазіі малюнкам раслінна-кветкавых матываў птушак, з буяным каларытам. У сваіх кампазіцыях яна здолела перадаць радасць і смутак душы, прыгажосць прыроды, любоў да Радзімы і людзей. У 1930-я гады па яе малюнках вышывалі дываны і дэкаратыўныя пано. Працуючы ў Кіеўскай арцелі, у 1931 годзе стаўшы пераможцам рэспубліканскага конкурсу ўкраінскага народнага дэкаратыўнага жывапісу, афармляе ўкраінскі павільён у Маскве на Усерасійскай сельскагаспадарчай выставе (цяпер УВЦ). За гэта ёй прысуджаюць званне майстра народнай творчасці і прымаюць у [[Саюз мастакоў СССР]]. З 1932 года жыла ў пасёлку Чаркізава [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе працавала на фабрыцы «Экспартнабіўтканіна» . 3 снежня 1965 года Ганна Шостак памерла. Развітацца з ёй, «украінскай Ганнай-мастачкай», як яе тут называлі, прыйшла ўся вёска. Сцяжынку ад хаты да могілак укрылі калінаю. Труну неслі на вышытых мастачкай ручніках. Пахавалі мастачку на Чаркізаўскіх могілках. Творы Ганны Шостак захоўваюцца ў музеях Кіева, Адэскім мастацкім музеі, тыражуюцца на паштоўках і ў альбомах. === Сям’я === Муж — Уладзімір Шастак, дзеці — Антон, Іван (1925—2001) і Афанасій (1927—1980). == Выставы == У 1913 годзе, дываны зробленыя па малюнку Ганны, былі ганараваны срэбнага медаля ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і залатога медаля ў [[Кіеў|Кіеве]]. Яе працы экспанаваліся таксама на выставах у [[Берлін]]е (1914, 1922), [[Масква|Маскве]] (1915, 1927), [[Дрэздэн]]е (1924), [[Мюнхен]]е (1925), [[Кіеў|Кіеве]] (1936) і іншых. У 1965 годзе яе работы былі выстаўлены на персанальнай выставе ў Кіеве. == Некаторыя працы == [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Shpakivnya_01.jpg|міні|275x275пкс|«Шпакоўня» (1963), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Vaza_z_kvitamy.jpg|міні|275x275пкс|«Ваза з кветкамі» (1964), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Ромашки.jpg|міні|275x275пкс|Рамонкі (1964), пошта Украіны, 2002.]] == Узнагароды == Майстар народнага мастацтва УССР, член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]]. == Водгукі == «Творы Сабачка-Шостак — залатая старонка ў гісторыі ўкраінскага мастацтва» ([[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмах]]). «Адчуванне сілы колеру, багацце фантазіі, рытміка, дзіўнае гарманічнае спалучэнне кветак, вялікі мастацкі густ і такт — такія рысы ўласцівыя творчасці Ганны Феадосееўны Сабачка-Шостак» ([[Таццяна Нілаўна Яблонская|Т. Яблонская]]). == Памяць == У гонар Ганны Шастак названы вуліцы ў вёсцы [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Вэсэлінаўка]] і пасёлку Чаркізава, на якіх яна пражывала; у Чаркізаве на доме № 26 устаноўлена мемарыяльная дошка: На стагоддзе з дня нараджэння мастачкі ў 1983 годзе паэт А. Бароўка прысвяціў ёй наступныя радкі:<poem> «Ганно, Ганно, Як у світі гарно! У твоєму світі - Дивосвіті квітів. Від пелюстки До стебельця, Ніби в люстрі — в спраглім серці. На папері Малювала, Так у перше Милувала: — Зі стежки Левадної - В мережки Доладнії- Колір цвів, Співав нівроку От Скопців Аж до Нью-Йорку…. Де квіти Оселились? — у дітях Веселинівських». </poem> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Б. И. Васнёв''. «Частица Руси», Евротекст, Москва, 2005 г. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=uk|url=http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|title=Ганна Феодосиевна Собачко-Шостак|author=|website=Проект "Моє рідне село" (Веселинівка)|date=2010-05-27|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806155511/http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|archive-date=2016-08-06|access-date=2016-07-25|url-status=dead}}* * [https://web.archive.org/web/20090131070526/http://tarasovka.ru/index.php/rus/page/h8754235/ Их именами названы улицы. Ганна Шостак.] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сабачка-Шостак Ганна Федасееўна}} bkba3x553qgfekxrwbu1iavfsx8kp9f 0 806423 5127127 2026-04-16T09:01:35Z Culamar 102133 Culamar перанёс старонку [[Ганна Хвядосаўна Сабачка-Шостак]] у [[Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак]] 5127127 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак]] 07y7m69sh2vonk1vnebc7pzyou5qp6k 14 806424 5127133 2026-04-16T09:03:23Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] {{Commonscat}}» 5127133 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] {{Commonscat}} q33dthnswkvorurqisftpvvbiq1bu9k 5127136 5127133 2026-04-16T09:06:29Z DzBar 156353 афармленне 5127136 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Партал|Спорт}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] {{Commonscat}} c28kn0jo62bjzvvr1hop9uq37utnptc 14 806425 5127138 2026-04-16T09:08:20Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Тэатр Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Тэатры паводле краін|Фінляндыя]]» 5127138 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Тэатр Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Тэатры паводле краін|Фінляндыя]] 96udbs3sh7je0mcjq58gsny3w0ynbyp 14 806426 5127144 2026-04-16T09:17:47Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў|Шамякін]]» 5127144 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў|Шамякін]] h8xtzfxmc2uf9taxcakdtxh0kau9jzz 5127145 5127144 2026-04-16T09:18:40Z DzBar 156353 5127145 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў|Шамякін]] {{Асноўны артыкул|}} 3nfjoojp0tdpys2scq6yzv3lvutxx1s 0 806427 5127148 2026-04-16T09:19:27Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Голад у Судане (2024)]] у [[Голад у Судане (з 2024)]] 5127148 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Голад у Судане (з 2024)]] l1tl0krfmg10afo1q80q31qj7pq48nu 0 806428 5127154 2026-04-16T09:25:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ордэн базыльян]] 5127154 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ордэн базыльян ]] or1hvmhtehci24kr3rvvr1qwys3gjkd 0 806429 5127155 2026-04-16T09:25:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Барыс і Глеб]] 5127155 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Барыс і Глеб]] 1y6s6rhb1pgrbnqixbh4ytibas3t7t5 14 806430 5127156 2026-04-16T09:27:43Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі паводле галін]] [[Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі]]» 5127156 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Кампаніі Вялікабрытаніі паводле галін]] [[Катэгорыя:Літаратура Вялікабрытаніі]] lgly56gu354sft0em53jao5ezw6g4dt 14 806431 5127161 2026-04-16T09:33:46Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Ігласкурыя]]» 5127161 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Ігласкурыя]] fypi2hrcknwyx4k5qso07i439dhfa7n 0 806432 5127167 2026-04-16T09:35:42Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «Мінск-моладзевая» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''5 месца'''), * Кубак Беларусі па баске...» 5127167 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «Мінск-моладзевая» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''5 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025|2025]] ('''4 месца'''), * [[Студэнцкая ліга РЖД]] [[Студэнцкая ліга РЖД 2025/2026|2025/2026]] ({{Ср}} '''2 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Юліяна Мікалаеўна Галавіна|Юліяна Галавіна]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Аляксандраўна Гензік|Лізавета Гензік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Андрэеўна Грамыка|Ксенія Грамыка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Мілана Максімаўна Грудзінская|Мілана Грудзінская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Сяргееўна Грэк|Кацярына Грэк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Кірылаўна Гусалава|Марыя Гусалава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Канстанцінаўна Друк|Паліна Друк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Крысціна Андрэеўна Ждановіч|Крысціна Ждановіч]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Вітальеўна Капіца|Лізавета Капіца]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Крысціна Паўлаўна Касцюковіч|Крысціна Касцюковіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дыяна Аляксееўна Ліндэрава|Дыяна Ліндэрава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліса Сяргееўна Ліскова|Аліса Ліскова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Уладзіміраўна Міцкевіч|Вікторыя Міцкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Генадзьеўна Пішчако|Лізавета Пішчако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Арцёмаўна Пракоф'ева|Лізавета Пракоф'ева]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Уладзіміраўна Прышчэпава|Лізавета Прышчэпава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Вітальеўна Пячора|Лізавета Пячора]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Дзмітрыеўна Савіцкая|Кацярына Савіцкая]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Наталля Валер’еўна Ануфрыенка|Наталля Ануфрыенка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў|Мікалай Бузлякоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўгенія Паўлаўна Сцяпанава|Яўгенія Ігнаценка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Уладзіміраўна Гарчакова|Вікторыя Гарчакова]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Мінск-моладзевая»]] * [[Сезон 2026/2027 ЖБК «Мінск-моладзевая»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BC-Minsk-Youth/56395?page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://asbasket.ru/teams/27568?apiUrl=https%3A%2F%2Fasb.infobasket.su Профіль на сайце Студэнцкай лігі РЖД] * [https://minskbasket.by/ru/news/molodyozhnaya-zhenskaya-komanda/zanimaem-5-e-mesto-v-betera-chempionate-88 Занимаем 5-е место в BETERA-Чемпионате!] * [https://minskbasket.by/ru/news/molodyozhnaya-zhenskaya-komanda/serebro-studencheskoj-ligi-rzhd33 «Серебро» Студенческой лиги РЖД] * [http://slvtb.asbasket.ru/news/57186/minsk-serebryanyj-prizer-studencheskoj-ligi-rzhd-25-26-u-rus-gcolifk-bronza «МИНСК» – СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЕР СТУДЕНЧЕСКОЙ ЛИГИ РЖД-25/26, У РУС «ГЦОЛИФК» – «БРОНЗА»] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Мінск-моладзевая]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] 4igegx0y4iyy0nj1bjwuqh55h8thfye 0 806433 5127168 2026-04-16T09:35:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Нарымонт Гедзімінавіч]] 5127168 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нарымонт Гедзімінавіч]] syazaotk4syqj1e3of0oxc9z4d3icty 0 806434 5127171 2026-04-16T09:43:22Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Вікторыя Гродна|Алімпія-моладзевая]]» з [[Гродна]] прымаў удзел у наступных турнірах: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/...» 5127171 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Вікторыя Гродна|Алімпія-моладзевая]]» з [[Гродна]] прымаў удзел у наступных турнірах: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''6 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Віктараўна Грыгуць|Дар’я Грыгуць]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Вітальеўна Гуліда|Ксенія Гуліда]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Сяргееўна Жукевіч|Ульяна Жукевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Аляксандраўна Каляда|Аляксандра Каляда]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксандраўна Касцючык|Марыя Касцючык]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Яўгенаўна Кукла|Анастасія Кукла]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ангеліна Аляксееўна Купрыян|Ангеліна Купрыян]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валерыя Яўгенаўна Ляхавец|Валерыя Ляхавец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Дзмітрыеўна Новік|Марыя Новік]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Аляксандраўна Палей|Ульяна Палей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Варвара Васільеўна Плескачэўская|Варвара Плескачэўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ангеліна Андрэеўна Пукшліс|Ангеліна Пукшліс]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валерыя Аляксандраўна Радзівон|Валерыя Радзівон]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Андрэеўна Скрабко|Уладзіслава Скрабко]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксееўна Таран|Марыя Таран]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіліса Уладзіміраўна Ткачэнка|Васіліса Ткачэнка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Мікалаеўна Трусь|Дар’я Трусь]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кіра Паўлаўна Штарнова|Кіра Штарнова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Мікалаеўна Шульга|Аляксандра Шульга]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Соф’я Ігараўна Шышкіна|Соф’я Шышкіна]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Ярашэвіч|Дар’я Ярашэвіч]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Уладзіміраўна Дацун|Вікторыя Дацун]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Веславаўна Скрабко|Алена Скрабко]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Вікторыі» Гродна]] * [[Сезон 2026/2027 «Алімпія-моладзевая]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Victoria-Grodno/8975?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] [[Катэгорыя:Сезоны «Вікторыі» Гродна|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Алімпія-моладзевая]] [[Катэгорыя:2025 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2026 год у Гродне]] st19movtd2a0fuvl830mymaxkskuylk 0 806435 5127174 2026-04-16T09:49:50Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчы...» 5127174 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (жаночы баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''7 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Уладзіміраўна Гарбузава|Дар’я Гарбузава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ульяна Уладзіміраўна Гарбузава|Ульяна Гарбузава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Таццяна Міхайлаўна Гарэлікава|Таццяна Гарэлікава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксандраўна Гуновіч|Марыя Гуновіч]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Русланаўна Дзядкова|Лізавета Дзядкова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Міхайлаўна Запасава|Лізавета Запасава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Андрэеўна Зялёная|Анастасія Зялёная]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Ігараўна Канюшэнка|Вікторыя Канюшэнка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Вітальеўна Капіца|Кацярына Капіца]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Андрэеўна Кулагава|Вікторыя Кулагава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Карына Валер’еўна Курстак|Карына Курстак]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Варвара Уладзіміраўна Магільная|Варвара Магільная]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яніна Фатосаўна Маркавец|Яніна Маркавец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Раманаўна Паліцына|Анастасія Паліцына]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Дзмітрыеўна Размоўка|Марыя Размоўка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аліна Эдуардаўна Уласюк|Аліна Уласюк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Сяргееўна Шаламіцкая|Ксенія Шаламіцкая]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Аляксандраўна Ясенка|Вікторыя Ясенка]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Анатоль Пятровіч Рагазенка|Анатоль Рагазенка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Марына Анатолеўна Мінкевіч|Марына Мінкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Васільеўна Дрэваль|Алена Дрэваль]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ЖБК «Гомельскія рысі»]] * [[Сезон 2026/2027 ЖБК «Гомельскія рысі»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BK_Sozh-GGU_Gomel/8501?Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] [[Катэгорыя:Сезоны ЖБК «Гомельскія рысі»|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Гомельскія рысі]] [[Катэгорыя:2025 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2026 год у Гомелі]] ls9b6iosf7xedkm99c6l32alink8i8m 0 806436 5127177 2026-04-16T09:55:25Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК «Вікторыя»]] з горада [[Брэст]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] (...» 5127177 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб [[БАК Вікторыя (баскетбольны клуб)|БАК «Вікторыя»]] з горада [[Брэст]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''8 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Андрэеўна Аляксандрава|Вікторыя Аляксандрава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Кірылаўна Бялова|Аляксандра Бялова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Дзмітрыеўна Галаўчынер|Анастасія Галаўчынер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кіра Генадзьеўна Гарабчук|Кіра Гарабчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Валер’еўна Гаркаўчук|Ірына Гаркаўчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксандраўна Грыўцова|Марыя Грыўцова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Генадзьеўна Кавалёва|Лізавета Кавалёва]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Людміла Васільеўна Карынчук|Людміла Карынчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Вітальеўна Кемеж|Вольга Кемеж]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Андрэеўна Клімчук|Марыя Клімчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Мікалаеўна Курылюк|Аляксандра Курылюк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Юр’еўна Нікалаева|Анастасія Нікалаева]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Андрэеўна Перчанка|Ксенія Перчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Уладзіміраўна Пляшко|Ксенія Пляшко]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дыяна Мікалаеўна Скроба|Дыяна Скроба]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Уладзіміраўна Станкевіч|Кацярына Станкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Сяргееўна Шако|Анастасія Шако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Сяргееўна Шако|Кацярына Шако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Аляксандраўна Штука|Анастасія Штука]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Валер’еўна Карпук|Вікторыя Карпук]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Надзея Уладзіміраўна Камянец|Надзея Камянец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Андрэеўна Балакер|Дар’я Балакер]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ЖБК БАК «Вікторыя»]] * [[Сезон 2026/2027 ЖБК БАК «Вікторыя»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BrGU-COR-Victoria-Brest/11075/Roster/2025-2026?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БАК Вікторыя]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]] mgqygr3nb3nhhnj58mtjgox27n6wnla 5127182 5127177 2026-04-16T09:59:19Z Slavazai1973 60865 5127182 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 жаночы баскетбольны клуб [[ЦАР Вікторыя Брэст|БАК «Вікторыя»]] з горада [[Брэст]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]] ('''8 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Андрэеўна Аляксандрава|Вікторыя Аляксандрава]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Кірылаўна Бялова|Аляксандра Бялова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Дзмітрыеўна Галаўчынер|Анастасія Галаўчынер]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кіра Генадзьеўна Гарабчук|Кіра Гарабчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Валер’еўна Гаркаўчук|Ірына Гаркаўчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Аляксандраўна Грыўцова|Марыя Грыўцова]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Лізавета Генадзьеўна Кавалёва|Лізавета Кавалёва]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Людміла Васільеўна Карынчук|Людміла Карынчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Вольга Вітальеўна Кемеж|Вольга Кемеж]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Марыя Андрэеўна Клімчук|Марыя Клімчук]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Мікалаеўна Курылюк|Аляксандра Курылюк]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Юр’еўна Нікалаева|Анастасія Нікалаева]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Андрэеўна Перчанка|Ксенія Перчанка]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Уладзіміраўна Пляшко|Ксенія Пляшко]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дыяна Мікалаеўна Скроба|Дыяна Скроба]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Уладзіміраўна Станкевіч|Кацярына Станкевіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Сяргееўна Шако|Анастасія Шако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Сяргееўна Шако|Кацярына Шако]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Анастасія Аляксандраўна Штука|Анастасія Штука]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Вікторыя Валер’еўна Карпук|Вікторыя Карпук]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Надзея Уладзіміраўна Камянец|Надзея Камянец]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Андрэеўна Балакер|Дар’я Балакер]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ЖБК БАК «Вікторыя»]] * [[Сезон 2026/2027 ЖБК БАК «Вікторыя»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BrGU-COR-Victoria-Brest/11075/Roster/2025-2026?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БАК Вікторыя]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]] 5i66dcv5c2k2xjyfa5d6c41d27epcb1 0 806437 5127179 2026-04-16T09:57:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Але́шня''' — гістарычная воласць канца XIII — XVI&nbsp;стагоддзяў на памежжы сучасных [[Цвярская вобласць|Цвярской]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцей [[Расія|Расіі]]. Згадваецца ў старажытнарускіх летапісах і пазнейшых актавых дакументах. У XIII&nbsp...» 5127179 wikitext text/x-wiki '''Але́шня''' — гістарычная воласць канца XIII — XVI&nbsp;стагоддзяў на памежжы сучасных [[Цвярская вобласць|Цвярской]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцей [[Расія|Расіі]]. Згадваецца ў старажытнарускіх летапісах і пазнейшых актавых дакументах. У XIII&nbsp;стагоддзі з’яўлялася ўладаннем [[цвярскі епіскап|цвярскога епіскапа]]. == Гісторыя == У пачатку жніўня 1285&nbsp;года воласць Алешня, якая належала першаму цвярскому ўладыку [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяону]], былому епіскапу полацкаму, была атакавана войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У старажытнарускіх крыніцах епіскап Сімяон выступаў пратаганістам вядомага «Наказання» князю [[Канстанцін Бязрукі|Канстанціну Бязрукаму]], уладару [[Полацкае княства|Полацка]] (паміж 21 кастрычніка 1273 і 5 жніўня 1285&nbsp;гадоў){{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. Згодна з раннімі летапіснымі зводамі (у прыватнасці, паводле кодэкса ад 20 сакавіка 1377&nbsp;года), літоўскае войска разрабавала воласць, аднак аб’яднаныя сілы суседніх зямель здолелі даць адпор: ''«Воѥвали Литва Тфѣрьского влⸯкы волость Ѡлешню и совкупившесѧ Тфѣричи Москвичи Волочане Новоторжъци Зубчане Рожевичи и шедше биша Литву на лѣсь»''{{sfn|Барэйша|2024|с=148-150}}. == Лакалізацыя == У гістарыяграфіі існавала некалькі версій лакалізацыі Алешні. Ранейшыя даследчыкі змяшчалі яе каля вёскі Аляшава на рацэ [[Дзержа]], у міжрэччы рэк [[Вазуза]] і [[Шэшма]] (бліжэй да рэчышчаў першай альбо другой), або вакол ракі [[Алешня (рака)|Алешня]], прытоку [[Гжаць|Гжаці]]. Аднак ні адна з гэтых версій не атрымала вычарпальнай дастатковасці і была аспрэчана{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] прапанаваў новую лакалізацыю гістарычнай воласці: за 5 км на поўнач ад летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]]), паміж вёскай [[Алешава (Цвярская вобласць)|Алешава]] ([[Ржэўскі раён]]; на мапе 1825&nbsp;года, якая адлюстроўвае стан на 1781&nbsp;год, згадваецца як «Алешино») і колішняй аднайменнай ёй вёскай у вярхоўі ракі Гасціжа (прытоку Вазузы) пад [[Зубцоў|Зубцовам]], леваруч ад былога сяла [[Фаўстава Гара]]{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Гэтая версія пацвярджаецца летапіснымі згадкамі пра ўдзел жыхароў суседніх Зубцова і Ржэвы ў бітве 1285&nbsp;года. Акрамя таго, пазнейшыя актавыя крыніцы прама звязваюць Алешню з гэтым мікрарэгіёнам. У дакуменце ад 21 верасня 1539&nbsp;года адзначаецца вываз лесу сялянамі з Фаўставай Гары: ''«А коли повезут те хрестьяне... дрова и бревна и всякой лес из Олешни рекою Возузою мимо Хлепень»''. Такім чынам, Алешня лакалізуецца ў вадазборы ракі Вазуза альбо зусім поруч з ім{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Сфрагістычныя знаходкі == Геаграфічная блізкасць Алешні да Фаміна Гарадка ўскосна пацвярджаецца важнай археалагічнай знаходкай. Не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміно-Гарадзішча была выяўлена ўнікальная вялікая свінцовая пячатка ([[маліўдавул]]) полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]]. Гэты артэфакт з вялікай імавернасцю з'яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім епіскапам Якавам і яго цвярскім калегам — Сімяонам ці, больш падобна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]], які сваёй біяграфіяй быў цесна звязаны з Полацкам{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Гістарычныя воласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] asgoefxlwmj1o5c0qr77rdi3ayqlatr 5127180 5127179 2026-04-16T09:58:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]]; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127180 wikitext text/x-wiki '''Але́шня''' — гістарычная воласць канца XIII — XVI&nbsp;стагоддзяў на памежжы сучасных [[Цвярская вобласць|Цвярской]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцей [[Расія|Расіі]]. Згадваецца ў старажытнарускіх летапісах і пазнейшых актавых дакументах. У XIII&nbsp;стагоддзі з’яўлялася ўладаннем [[цвярскі епіскап|цвярскога епіскапа]]. == Гісторыя == У пачатку жніўня 1285&nbsp;года воласць Алешня, якая належала першаму цвярскому ўладыку [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяону]], былому епіскапу полацкаму, была атакавана войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У старажытнарускіх крыніцах епіскап Сімяон выступаў пратаганістам вядомага «Наказання» князю [[Канстанцін Бязрукі|Канстанціну Бязрукаму]], уладару [[Полацкае княства|Полацка]] (паміж 21 кастрычніка 1273 і 5 жніўня 1285&nbsp;гадоў){{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. Згодна з раннімі летапіснымі зводамі (у прыватнасці, паводле кодэкса ад 20 сакавіка 1377&nbsp;года), літоўскае войска разрабавала воласць, аднак аб’яднаныя сілы суседніх зямель здолелі даць адпор: ''«Воѥвали Литва Тфѣрьского влⸯкы волость Ѡлешню и совкупившесѧ Тфѣричи Москвичи Волочане Новоторжъци Зубчане Рожевичи и шедше биша Литву на лѣсь»''{{sfn|Барэйша|2024|с=148-150}}. == Лакалізацыя == У гістарыяграфіі існавала некалькі версій лакалізацыі Алешні. Ранейшыя даследчыкі змяшчалі яе каля вёскі Аляшава на рацэ [[Дзержа]], у міжрэччы рэк [[Вазуза]] і [[Шэшма]] (бліжэй да рэчышчаў першай альбо другой), або вакол ракі [[Алешня (рака)|Алешня]], прытоку [[Гжаць|Гжаці]]. Аднак ні адна з гэтых версій не атрымала вычарпальнай дастатковасці і была аспрэчана{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] прапанаваў новую лакалізацыю гістарычнай воласці: за 5 км на поўнач ад летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]]), паміж вёскай [[Алешава (Цвярская вобласць)|Алешава]] ([[Ржэўскі раён]]; на мапе 1825&nbsp;года, якая адлюстроўвае стан на 1781&nbsp;год, згадваецца як «Алешино») і колішняй аднайменнай ёй вёскай у вярхоўі ракі Гасціжа (прытоку Вазузы) пад [[Зубцоў|Зубцовам]], леваруч ад былога сяла [[Фаўстава Гара]]{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Гэтая версія пацвярджаецца летапіснымі згадкамі пра ўдзел жыхароў суседніх Зубцова і Ржэвы ў бітве 1285&nbsp;года. Акрамя таго, пазнейшыя актавыя крыніцы прама звязваюць Алешню з гэтым мікрарэгіёнам. У дакуменце ад 21 верасня 1539&nbsp;года адзначаецца вываз лесу сялянамі з Фаўставай Гары: ''«А коли повезут те хрестьяне... дрова и бревна и всякой лес из Олешни рекою Возузою мимо Хлепень»''. Такім чынам, Алешня лакалізуецца ў вадазборы ракі Вазуза альбо зусім поруч з ім{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Сфрагістычныя знаходкі == Геаграфічная блізкасць Алешні да Фаміна Гарадка ўскосна пацвярджаецца важнай археалагічнай знаходкай. Не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміно-Гарадзішча была выяўлена ўнікальная вялікая свінцовая пячатка ([[маліўдавул]]) полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]]. Гэты артэфакт з вялікай імавернасцю з'яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім епіскапам Якавам і яго цвярскім калегам — Сімяонам ці, больш падобна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]], які сваёй біяграфіяй быў цесна звязаны з Полацкам{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]] [[Катэгорыя:Епіскапы цвярскія]] cmzbcic4s6sqfnxt51cqob7t3azcsvx 5127181 5127180 2026-04-16T09:58:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі]]; +[[Катэгорыя:Гісторыя Цвярской вобласці]]; +[[Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127181 wikitext text/x-wiki '''Але́шня''' — гістарычная воласць канца XIII — XVI&nbsp;стагоддзяў на памежжы сучасных [[Цвярская вобласць|Цвярской]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцей [[Расія|Расіі]]. Згадваецца ў старажытнарускіх летапісах і пазнейшых актавых дакументах. У XIII&nbsp;стагоддзі з’яўлялася ўладаннем [[цвярскі епіскап|цвярскога епіскапа]]. == Гісторыя == У пачатку жніўня 1285&nbsp;года воласць Алешня, якая належала першаму цвярскому ўладыку [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяону]], былому епіскапу полацкаму, была атакавана войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У старажытнарускіх крыніцах епіскап Сімяон выступаў пратаганістам вядомага «Наказання» князю [[Канстанцін Бязрукі|Канстанціну Бязрукаму]], уладару [[Полацкае княства|Полацка]] (паміж 21 кастрычніка 1273 і 5 жніўня 1285&nbsp;гадоў){{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. Згодна з раннімі летапіснымі зводамі (у прыватнасці, паводле кодэкса ад 20 сакавіка 1377&nbsp;года), літоўскае войска разрабавала воласць, аднак аб’яднаныя сілы суседніх зямель здолелі даць адпор: ''«Воѥвали Литва Тфѣрьского влⸯкы волость Ѡлешню и совкупившесѧ Тфѣричи Москвичи Волочане Новоторжъци Зубчане Рожевичи и шедше биша Литву на лѣсь»''{{sfn|Барэйша|2024|с=148-150}}. == Лакалізацыя == У гістарыяграфіі існавала некалькі версій лакалізацыі Алешні. Ранейшыя даследчыкі змяшчалі яе каля вёскі Аляшава на рацэ [[Дзержа]], у міжрэччы рэк [[Вазуза]] і [[Шэшма]] (бліжэй да рэчышчаў першай альбо другой), або вакол ракі [[Алешня (рака)|Алешня]], прытоку [[Гжаць|Гжаці]]. Аднак ні адна з гэтых версій не атрымала вычарпальнай дастатковасці і была аспрэчана{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] прапанаваў новую лакалізацыю гістарычнай воласці: за 5 км на поўнач ад летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]]), паміж вёскай [[Алешава (Цвярская вобласць)|Алешава]] ([[Ржэўскі раён]]; на мапе 1825&nbsp;года, якая адлюстроўвае стан на 1781&nbsp;год, згадваецца як «Алешино») і колішняй аднайменнай ёй вёскай у вярхоўі ракі Гасціжа (прытоку Вазузы) пад [[Зубцоў|Зубцовам]], леваруч ад былога сяла [[Фаўстава Гара]]{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Гэтая версія пацвярджаецца летапіснымі згадкамі пра ўдзел жыхароў суседніх Зубцова і Ржэвы ў бітве 1285&nbsp;года. Акрамя таго, пазнейшыя актавыя крыніцы прама звязваюць Алешню з гэтым мікрарэгіёнам. У дакуменце ад 21 верасня 1539&nbsp;года адзначаецца вываз лесу сялянамі з Фаўставай Гары: ''«А коли повезут те хрестьяне... дрова и бревна и всякой лес из Олешни рекою Возузою мимо Хлепень»''. Такім чынам, Алешня лакалізуецца ў вадазборы ракі Вазуза альбо зусім поруч з ім{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Сфрагістычныя знаходкі == Геаграфічная блізкасць Алешні да Фаміна Гарадка ўскосна пацвярджаецца важнай археалагічнай знаходкай. Не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміно-Гарадзішча была выяўлена ўнікальная вялікая свінцовая пячатка ([[маліўдавул]]) полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]]. Гэты артэфакт з вялікай імавернасцю з'яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім епіскапам Якавам і яго цвярскім калегам — Сімяонам ці, больш падобна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]], які сваёй біяграфіяй быў цесна звязаны з Полацкам{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] [[Катэгорыя:Епіскапы цвярскія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Цвярской вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці]] jnt1grflbatsgsfci5lxt1sczbiga8u 14 806438 5127184 2026-04-16T10:03:25Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі паводле гадоў|2025/2026]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе|клубы]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе|клубы]]» 5127184 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі паводле гадоў|2025/2026]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2025 годзе|клубы]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе|клубы]] aqcr86fj2eujtr6l6fqnxvrnccc4pc0 0 806439 5127187 2026-04-16T10:06:33Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «Барысфен-моладзевая» з [[Магілёў|Магілёва]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''11 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} Рэнат Юр...» 5127187 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «Барысфен-моладзевая» з [[Магілёў|Магілёва]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''11 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Рэнат Юр’евіч Атрашкевіч|Рэнат Атрашкевіч]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Уладзіслававіч Бараноўскі|Аляксандр Бараноўскі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ігаравіч Барысевіч|Дзмітрый Барысевіч]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Дзмітрыевіч Біч|Цімафей Біч]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Яўгенавіч Гарбачоў|Цімафей Гарбачоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Юр’евіч Гутэр|Дзмітрый Гутэр]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Аляксандравіч Драздоў|Цімафей Драздоў]] (пакінуў каманду падчас сезона) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Раман Барысавіч Земянкоў|Раман Земянкоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Багдан Алегавіч Калядзін|Багдан Калядзін]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксей Андрэевіч Кароткін|Аляксей Кароткін]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Сяргеевіч Панамароў|Аляксандр Панамароў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Вячаслававіч Панамароў|Дзмітрый Панамароў]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Аляксандравіч Пучко|Арцём Пучко]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ягор Юр’евіч Стаін|Ягор Стаін]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мацвей Уладзіміравіч Філянкоў|Мацвей Філянкоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Андрэевіч Харламенкаў|Дзмітрый Харламенкаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Кірыл Дзмітрыевіч Чахоўскі|Кірыл Чахоўскі]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Валер’евіч Чугаеў|Сяргей Чугаеў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Генадзь Анатолевіч Камароў|Генадзь Камароў]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Барысфен-моладзевая»]] * [[Сезон 2026/2027 «Барысфен-моладзевая»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/COR-Borisfen-Mogilev-2nd-Team/69474/Roster/2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Барысфен-моладзевая]] [[Катэгорыя:2025 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2026 год у Магілёве]] 00k3zue6q8s5zt8ufnwvif3xyoqrl3k 0 806440 5127193 2026-04-16T10:29:34Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/74348496|Józef Jerzy Hylzen]]» 5127193 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн 1769-1771]] '''Юзаф Ежы Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] (нар. [[1736|25.1.1736]], памёр [[31 жніўня|31.8.1786]] у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1786|1770]] ), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|дзяяч масонства]]. == Біяграфія == === Сям'я і юнацтва. === Ён паходзіў з рыцарсай сям'і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію з Вестфаліі]] ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней [[Тэўтонскі ордэн|у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна]], які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям'я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрам іншых лівонскіх сем'яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах ў [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед[[Jerzy Konstanty Hylzen|, Ежы Канстанцін]] (1673–1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і [[Віляка|старастам Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст,]] быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года [[Konstancją z Platerów|з Канстанцыяй Плятэр]], дачкой [[Jan Ludwik Plater|Яна Людвіка,]] Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, верагодней ўсяго, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага паветаў]]. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энэклапедычна эрудаваны, па асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года [[Кароль Вырвіч|— Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум . Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж|Парыж.]] У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і гры флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунцкамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага "Гран тура" Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]] . === Палітычная кар'ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць ў магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў ў якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 года, у 1756 годзе на Дынабурскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе [[Браслаў|на Браслаўскім]]. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасолькія соймікі у інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с.}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла,]] ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], тобок "[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]". Пасля абрання сабе новага гаспадара, Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе . Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]],кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала, ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацый]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]] . На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расеі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар'ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар'еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага . === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расейскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]] ) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар'ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «Кацярыны пад Паўночнай зоркай» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Хільзен таксама належаў да розэнкрейцераў. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з'ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця за мяжой, лячыўся і падарожнічаў па Расіі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў філантропскі тэстамент, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Хільзена стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[Латыфундыя|латыфундыях]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]). да якога ў тым жа ваяводстве толькі на заходне паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] - [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю.Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года у пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей ў іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар'еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям'і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855–1856. ** Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752–1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. ** [[:pl:Emanuel_Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. ** Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. ** Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', [w:] ''Folklor – tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. ** Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1736 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] ba7oco3297r96ab3gzva1s99lwkvz0v 5127196 5127193 2026-04-16T10:41:55Z Voūk12 159072 5127196 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн 1769-1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] (нар. [[1736|25.1.1736]], памёр [[31 жніўня|31.8.1786]] у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1786|1770]] ), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|заснавальнік масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям'я і юнацтва. === Ён паходзіў з рыцарсай сям'і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію з Вестфаліі]] ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней [[Тэўтонскі ордэн|у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна]], які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям'я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрам іншых лівонскіх сем'яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах ў [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед[[Jerzy Konstanty Hylzen|, Ежы Канстанцін]] (1673–1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і [[Віляка|старастам Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст,]] быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года [[Konstancją z Platerów|з Канстанцыяй Плятэр]], дачкой [[Jan Ludwik Plater|Яна Людвіка,]] Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, верагодней ўсяго, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага паветаў]]. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энэклапедычна эрудаваны, па асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года [[Кароль Вырвіч|— Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум . Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж|Парыж.]] У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і гры флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунцкамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага "Гран тура" Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар'ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.}}</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць ў магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў ў якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 года<ref>{{Кніга|загаловак=Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.}}</ref>, у 1756 годзе на Дынабурскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе [[Браслаў|на Браслаўскім]]. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасолькія соймікі у інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с.}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла,]] ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], тобок "[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]". Пасля абрання сабе новага гаспадара, Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.}}</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]],кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала, ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацый]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]] . На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расеі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].}}</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар'ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар'еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527}}</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расейскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]] ) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар'ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да розэнкрейцараў. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з'ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[Латыфундыя|латыфундыях]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] - [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю.Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года у пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей ў іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар'еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям'і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855–1856. ** Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752–1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. ** [[:pl:Emanuel_Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. ** Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. ** Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', [w:] ''Folklor – tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. ** Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1736 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] nltyqh8beo69w9xk0os3csplrnyc48c 5127201 5127196 2026-04-16T11:00:14Z Voūk12 159072 5127201 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн 1769-1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] (нар. [[1736|25.1.1736]], памёр [[31 жніўня|31.8.1786]] у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1786|1770]] ), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|заснавальнік масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям'я і юнацтва. === Ён паходзіў з рыцарсай сям'і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію з Вестфаліі]] ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней [[Тэўтонскі ордэн|у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна]], які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям'я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрам іншых лівонскіх сем'яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах ў [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед[[Jerzy Konstanty Hylzen|, Ежы Канстанцін]] (1673–1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і [[Віляка|старастам Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст,]] быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года [[Konstancją z Platerów|з Канстанцыяй Плятэр]], дачкой [[Jan Ludwik Plater|Яна Людвіка,]] Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, верагодней ўсяго, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага паветаў]]. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энэклапедычна эрудаваны, па асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года [[Кароль Вырвіч|— Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум . Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж|Парыж.]] У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і гры флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунцкамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага "Гран тура" Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар'ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.}}</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць ў магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў ў якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 года<ref>{{Кніга|загаловак=Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.}}</ref>, у 1756 годзе на Дынабурскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе [[Браслаў|на Браслаўскім]]. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасолькія соймікі у інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с.}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла,]] ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], тобок "[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]". Пасля абрання сабе новага гаспадара, Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.}}</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]],кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала, ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацый]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]] . На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расеі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].}}</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар'ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар'еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527}}</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расейскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]] ) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар'ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да розэнкрейцараў. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з'ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[Латыфундыя|латыфундыях]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] - [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю.Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года у пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей ў іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар'еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям'і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855–1856. ** Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752–1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. ** [[:pl:Emanuel_Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. ** Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. ** Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', [w:] ''Folklor – tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. ** Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1736 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] 9j9ocor2wcqprgoycaizg0c8er8rrji 5127202 5127201 2026-04-16T11:01:26Z Voūk12 159072 /* Масонская дзейнасць */ 5127202 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн 1769-1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] (нар. [[1736|25.1.1736]], памёр [[31 жніўня|31.8.1786]] у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1786|1770]] ), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|заснавальнік масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям'я і юнацтва. === Ён паходзіў з рыцарсай сям'і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію з Вестфаліі]] ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней [[Тэўтонскі ордэн|у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна]], які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям'я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрам іншых лівонскіх сем'яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах ў [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед[[Jerzy Konstanty Hylzen|, Ежы Канстанцін]] (1673–1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і [[Віляка|старастам Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст,]] быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года [[Konstancją z Platerów|з Канстанцыяй Плятэр]], дачкой [[Jan Ludwik Plater|Яна Людвіка,]] Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, верагодней ўсяго, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага паветаў]]. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энэклапедычна эрудаваны, па асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года [[Кароль Вырвіч|— Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум . Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж|Парыж.]] У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і гры флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунцкамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага "Гран тура" Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар'ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.}}</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць ў магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў ў якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 года<ref>{{Кніга|загаловак=Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.}}</ref>, у 1756 годзе на Дынабурскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе [[Браслаў|на Браслаўскім]]. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасолькія соймікі у інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с.}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла,]] ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], тобок "[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]". Пасля абрання сабе новага гаспадара, Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.}}</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]],кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала, ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацый]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]] . На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расеі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].}}</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар'ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар'еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527}}</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расейскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]] ) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар'ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да розэнкрейцараў<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego, Kraków 1929}}</ref>. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з'ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[Латыфундыя|латыфундыях]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] - [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю.Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года у пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей ў іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар'еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям'і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855–1856. ** Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752–1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. ** [[:pl:Emanuel_Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. ** Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. ** Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', [w:] ''Folklor – tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. ** Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1736 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] t1msz2ytkq9x71t44sifpfrqqk7unnn 0 806441 5127200 2026-04-16T10:58:23Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/43194481|Katarzyny pod Gwiazdą Północną]]» 5127200 wikitext text/x-wiki '''Кацярына пад Палярнай (Паўночнай) зоркай на ўсходзе Варшавы''' (пол. '''Katarzyny pod Gwiazdą Północną na wschodzie Warszawy''') — [[Польшча|польская]] [[масонская ложа]], заснаваная [[20 снежня]] [[1778|1778 года.]] Матчыная ложа для ўсіх Шатландскай масанэрыі Польшчы і Літвы, якая належала да Вялікага Усходу Польскага Народу . Ложа была так названая ў гонар імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]]. Яна дзейнічала на [[Французская мова|французскай мове]]. У ложы дзейнічаў большая капітула, якая сачыла за выкананнем абраду. Існавала федэрацыя з чатырох лож на Усходзе Варшавы: Кацярыны пад Палярнай зоркай, Паўночнага Шчыта, [[Bogini Eleuzis|Багіні Элеўсіды]] і Храм Ісіды. [[8 мая]] [[1788|1788 года]] ложа змяніла сваю назву на «Станіслава Аўгуста пад Палярнай зоркай». Пасля [[1792|1792 года]] назва была зменена на '''«Усходняя зорка»''', а ў [[1818|1818 годзе]] '''— на «Палярная зорка»'''. Першым Вялікім Майстрам у 1778 -1780 г. быў [[Юзаф Ежы Гільзэн]] == Бібліяграфія == * Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego'', [[:pl:Kraków|Kraków]] [[:pl:1929|1929]] [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Масонства паводле краін]] pi9y0zi3rgegdtypc23rs7p5mccpa0x 5127203 5127200 2026-04-16T11:05:58Z Voūk12 159072 5127203 wikitext text/x-wiki '''Кацярына пад Палярнай (Паўночнай) зоркай на ўсходзе Варшавы''' (пол. '''Katarzyny pod Gwiazdą Północną na wschodzie Warszawy''') — [[Польшча|польская]] [[масонская ложа]], заснаваная [[20 снежня]] [[1778|1778 года.]] Матчыная ложа для ўсіх Шатландскай масанэрыі Польшчы і Літвы, якія належалі да [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага(масоны)|Вялікага Усходу Польскага Народу]] . Ложа была так названая ў гонар імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]]. Яна дзейнічала на [[Французская мова|французскай мове]]. У ложы дзейнічаў большая капітула, якая сачыла за выкананнем абраду. Існавала федэрацыя з чатырох лож на Усходзе Варшавы: Кацярыны пад Палярнай зоркай, Паўночнага Шчыта, [[Bogini Eleuzis|Багіні Элеўсіды]] і Храм Ісіды. [[8 мая]] [[1788|1788 года]] ложа змяніла сваю назву на «Станіслава Аўгуста пад Палярнай зоркай». Пасля [[1792|1792 года]] назва была зменена на '''«Усходняя зорка»''', а ў [[1818|1818 годзе]] '''— на «Палярная зорка»'''. Першым Вялікім Майстрам у 1778 -1780 г. быў [[Юзаф Ежы Гільзэн]] == Бібліяграфія == * Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego'', [[:pl:Kraków|Kraków]] [[:pl:1929|1929]] [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Масонства паводле краін]] 2nf16e58q012j2mc1yxdulnmpg01ymf 5127214 5127203 2026-04-16T11:53:01Z Voūk12 159072 5127214 wikitext text/x-wiki '''Кацярына пад Палярнай (Паўночнай) зоркай на ўсходзе Варшавы''' (пол. '''Katarzyny pod Gwiazdą Północną na wschodzie Warszawy''') — [[Польшча|польская]] [[масонская ложа]], заснаваная [[20 снежня]] [[1778|1778 года.]] Матчыная ложа для ўсіх лож Шатландскай масанэрыі Рэчы Паспалітай, якія належалі да [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага|Вялікага Усходу Польскага Народу]]. Ложа была так названая ў гонар імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]]. Яна дзейнічала на [[Французская мова|французскай мове]]. У ложы дзейнічаў большая капітула, якая сачыла за выкананнем абраду. Існавала федэрацыя з чатырох лож на Усходзе Варшавы: Кацярыны пад Палярнай зоркай, Паўночнага Шчыта, [[Bogini Eleuzis|Багіні Элеўсіды]] і Храм Ісіды. [[8 мая]] [[1788|1788 года]] ложа змяніла сваю назву на «Станіслава Аўгуста пад Палярнай зоркай». Пасля [[1792|1792 года]] назва была зменена на '''«Усходняя зорка»''', а ў [[1818|1818 годзе]] '''— на «Палярная зорка»'''. Першым Вялікім Майстрам у 1778 -1780 г. быў [[Юзаф Ежы Гільзэн]] == Бібліяграфія == * Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego'', [[:pl:Kraków|Kraków]] [[:pl:1929|1929]] [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Масонства паводле краін]] mtv9szogy1rebex63j2ecmqymsze69l 0 806442 5127205 2026-04-16T11:31:14Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1345716293|Pusher (1996 film)]]» 5127205 wikitext text/x-wiki {{Фільм|Выява=Пушар.png|Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}}}}'''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[Рэжысёр|рэжысёрам]] і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[Кінематограф|кінематографа]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген|Капенгагена]] і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}}{{Nicolas Winding Refn}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] qp7mz19eq8z7flyz69mxpcn179adro3 5127206 5127205 2026-04-16T11:31:59Z Feeleman 163471 /* Спасылкі */ афармленне 5127206 wikitext text/x-wiki {{Фільм|Выява=Пушар.png|Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}}}}'''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[Рэжысёр|рэжысёрам]] і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[Кінематограф|кінематографа]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген|Капенгагена]] і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] 8pb008l24nm7qns62odxt1u1b4q774y 5127207 5127206 2026-04-16T11:33:14Z Feeleman 163471 вікіфікацыя 5127207 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] kxgho7wemb5c250u0y5a51kp4oelu3i 5127210 5127207 2026-04-16T11:42:08Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ 5127210 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] gwfz2q9vfo16nu3xuli8cmmfi970psc 5127211 5127210 2026-04-16T11:43:54Z Feeleman 163471 стыль 5127211 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] 2iyblgxbvyv9525v6wwnganvrun276g 5127212 5127211 2026-04-16T11:45:46Z Feeleman 163471 афармленне 5127212 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] fk36vy11at56lz40sswuny6bdatmmbu 0 806443 5127208 2026-04-16T11:35:22Z MocnyDuham 99818 Трэба яшчэ дапрацаваць 5127208 wikitext text/x-wiki '''100 мужчын супраць гарылы''' — сатырычны [[уяўны эксперымент]], прысвечаны пераможцу ў гіпатэтычнай бітве паміж сотняй мужчын і адной [[гарыла|серабрыстаспіннай гарылай]]<ref name="NBC-2025">{{cite news |last1=Yang |first1=Angela |title=The internet is brawling over whether 100 men could fight a gorilla |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/100-men-fight-gorrilla-viral-question-rcna203764 |access-date=2 мая 2025 |publisher=[[NBC News]] |date=1 мая 2025}}</ref><ref name="michelle">{{Cite news |last1=Stein |first1=Michelle |title=Robert Irwin Sends a Bold Message About Viral 'Man vs. Gorilla' Debate |url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/robert-irwin-sends-bold-message-145439036.html |publisher=[[Yahoo! Entertainment]] |date=6 мая 2025 |agency=''[[Parade (magazine)|Parade]]'' |access-date=8 мая 2025}}</ref>. Звычайна мяркуецца, што людзі не маюць зброі<ref name="NBC-2025" /><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/04/29/would-100-men-or-one-gorilla-win-in-a-fight-heres-what-experts-say-about-viral-question/|title=Would 100 Men Or One Gorilla Win In A Fight? Here's What Experts Say About Viral Question|first=Conor|last=Murray|website=Forbes}}</ref>. Упершыню эксперымент зафіксаваны ў публікацыі на [[Reddit]] у 2020 годзе. Ён стаў асновай для [[інтэрнэт-мем|інтэрнэт-мемаў]] пасля новай хвалі папулярнасці ў 2025 годзе. == Гісторыя == Першае вядомае паяўленне гэтага пытання адбылося ў сабрэдыце r/whowouldwin у публікацыі карыстальніка u/probablycashed у 2020 годзе<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Mather |first1=Katie |title=100 men vs. 1 gorilla: Who would win? A primatology expert addresses the viral debate. |url=https://www.yahoo.com/news/100-men-vs-1-gorilla-who-would-win-a-primatology-expert-addresses-the-viral-debate-201209014.html |access-date=1 мая 2025 |publisher=[[Yahoo! News]] |date=30 красавіка 2025}}</ref><ref name="NPR-2025">{{cite news |last1=López Restrepo |first1=Manuela |last2=Venkat |first2=Mia |last3=Chang |first3=Ailsa |last4=Troop |first4=William |title=Gorillas Have a Big Fight Ahead of Them, and It's Not Against 100 Men, Expert Says |url=https://www.npr.org/2025/05/02/nx-s1-5382391/gorilla-100-men-viral-debate |access-date=3 мая 2025 |work=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]] |date=2 мая 2025}}</ref>. Пытанне стала вірусным у [[TikTok]] у 2022 годзе<ref name="yahoo" /><ref name="es">{{cite news |last=Debbarma |first=Sauramita |title=Everything Goes Wrong as Jake Paul's Attempt to Settle Gorilla Fight Debate Sends Internet into Frenzy |url=https://www.essentiallysports.com/boxing-news-everything-goes-wrong-as-jake-paul-s-attempt-to-settle-gorilla-fight-debate-sends-internet-into-frenzy/ |access-date=27 мая 2025 |work=EssentiallySports |date=26 мая 2025}}</ref>. У красавіку 2025 года тэма зноў стала папулярнай на [[Facebook]] і [[YouTube]]<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/apr/29/100-men-v-one-gorilla-who-would-win-and-why-has-the-question-gone-viral|title=100 men v one gorilla: who would win – and why has the question gone viral?|website=[[The Guardian]] |date=29 красавіка 2025}}</ref>. == Навуковая ацэнка == Тара Стоінскі, прэзідэнт {{iw|Фонд гарыл імя Даян Фосі|Фонду гарыл імя Даян Фосі|en|Dian Fossey Gorilla Fund}}, адзначыла, што людзі часта пераацэньваюць сілу гарыл. Яна патлумачыла, што хоць у гарыл магутныя мышцы і сківіцы, гэтыя рысы выкарыстоўваюцца хутчэй для абароны, чым для палявання<ref name="yahoo" />. Яна выказала меркаванне, што вялікая група людзей магла б скарыстацца здольнасцю да кааперацыі і каардынацыі, атакуючы па чарзе<ref name="yahoo" />, каб «зацягнуць бітву, якая ў выніку магла б знясіліць гарылу»<ref>{{cite news |last1=Encinas |first1=Amaris |title=Who wins in a fight between 100 men and 1 gorilla? Expert weighs in on viral debate |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2025/04/30/experts-discuss-100-men-vs-gorilla/83367073007/ |access-date=2 мая 2025 |work=[[USA Today]] |date=30 красавіка 2025}}</ref>. Прыматолаг Мішэль Радрыгес пагадзілася, што гарылы «звычайна неагрэсіўныя» і «выбіраюць свае бітвы», і ў такой сітуацыі жывёла, хутчэй за ўсё, паспрабавала б уцячы<ref name="Klee-2025">{{cite magazine |last1=Klee |first1=Miles |title=Could 100 Men Beat a Gorilla in a Fight? Here's What Primatologists Say |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/100-men-gorilla-debate-who-would-win-1235327636/ |access-date=3 мая 2025 |magazine=Rolling Stone |date=29 красавіка 2025}}</ref>. Дырэктар па камунікацыях {{iw|Заапарк Маямі Метро |заапарка Маямі|en|Zoo Miami}} {{iw|Рон Магіл|Рон Магіл|en|Tim Sheehy}} лічыць, што людзі маглі б перамагчы «працуючы разам, каб акружыць гарылу і стварыць чалавечую ўціхамірвальную кашулю», але гэта прывяло б да гібелі часткі людзей і сур’ёзных траўмаў: страсення мозгу, кусаных ран і зламаных шый<ref name="Klee-2025" />. Прыматолаг Кэт Хабайтэр сцвярджала, што калі б нападнікам забаранілі накідвацца на гарылу адначасова і прымусілі атакаваць па адным, у іх «не было б ніякіх шанцаў»<ref name="Klee-2025" />. == Рэакцыя == Гіпатэтычнае пытанне прыцягнула ўвагу вядомых арганізацый і знакамітасцяў. Сенатар ад штата [[Мантана]] {{iw|Цім Шыхі|Цім Шыхі|en|Tim Sheehy}} заявіў у [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што, на яго думку, мужчыны «відавочна перамаглі б», хоць і з «высокім узроўнем страт»<ref>{{cite news |last1=Suter |first1=Tara |title=Sen. Sheehy joins viral debate over 100 men vs. a gorilla |url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/5276406-sen-sheehy-100-men-vs-gorilla/ |access-date=2 мая 2025 |work=The Hill |date=30 красавіка 2025}}</ref>. 1 мая 2025 года афіцыйны акаўнт [[Белы дом|Белага дома]] ў Twitter згадаў гэтую дыкусію ў сваім твіце: «Спрэчкі пра 100 мужчын супраць 1 гарылы ўсё яшчэ працягваюцца. Тым часам больш за 142 000 нелегальных злачынцаў-іншаземцаў выступілі супраць аднаго прэзідэнта Трампа — і ўсе яны былі дэпартаваны.🤭» Твіт суправаджаўся выявай, створанай [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], на якой мноства {{iw|Нелегальная іміграцыя ў ЗША|нелегальных імігрантаў|en|Illegal immigration to the United States}} садзяцца ў самалёт, што з’яўляецца адсылкай да {{iw|Іміграцыйная палітыка другой адміністрацыі Дональда Трампа|іміграцыйнай палітыкі Трампа|en|Immigration policy of the second Trump administration}}<ref name="twitter">{{Cite tweet |author=The White House |author-link=Белы дом |user=WhiteHouse |number=1918057198023741752 |date= |title=100 men vs 1 gorilla is still up for debate. Meanwhile, 142,000+ illegal alien criminals went up against 1 President Trump — They all got deported. 🤭 |link=https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250504101616/https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |archive-date=4 мая 2025 |access-date=3 жніўня 2025}}</ref><ref name="ndtv1">{{cite news |title=How The White House Turned Viral Gorilla Debate About Immigration |url=https://www.ndtv.com/world-news/how-the-white-house-turned-viral-gorilla-debate-about-immigration-8312604 |access-date=27 мая 2025 |publisher=NDTV |date=2 мая 2025}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news |last1=Vaidyanathan |first1=Vaishnavi |title=White House joins '100 men vs. gorilla' trend with Trump's immigration record: '142K illegal immigrants vs. Trump' |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/white-house-joins-100-men-vs-gorilla-trend-with-trumps-immigration-record-142k-illegal-immigrants-vs-trump-101746139557817.html |access-date=27 мая 2025 |work=Hindustan Times |date=2 мая 2025}}</ref>. Абаронца прыроды [[Роберт Ірвін]] адказаў, што людзям варта было б лічыць, колькі чалавек патрэбна, каб абараніць від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Brittany |date=9 мая 2025 |title=Robert Irwin weighs in on 100 men vs gorilla debate |url=https://www.independent.co.uk/life-style/robert-irwin-100-men-gorilla-fight-b2748094.html |access-date=10 мая 2025 |website=The Independent}}</ref>. Прадстаўнікі Міжнароднага фонду гарыл імя Даян Фосі выказалі надзею, што мем выкліча цікавасць да намаганняў па захаванні гарыл<ref name="NPR-2025" />. [[Джэйк Пол]] апублікаваў відэа ў [[Instagram]], дзе ён стаіць на фоне гарылы. У відэа Пол заявіў, што «прыстаў час скончыць гэтую спрэчку», намякаючы на сваё жаданне пабіцца з жывёлай. Яго пост выклікаў насмешкі. Многія каментатары пісалі, што Пол не справіцца нават з адной гарылай. Адзін з карыстальнікаў параіў Полу «вяртацца пазней, калі гарыла пойдзе на пенсію», намякаючы на [[Баксёрскі паядынак Джэйк Пол — Майк Тайсан|бой Пола ў 2024 годзе]] супраць [[Майк Тайсан|Майка Тайсана]]<ref name="es" />. [[YouTube]]-блогер [[MrBeast]] апублікаваў жартаўлівы твіт з заклікам да 100 добраахвотнікаў-мужчын прыняць удзел у гіпатэтычным выпрабаванні супраць гарылы. Гэты твіт набраў больш за 17 мільёнаў праглядаў і выклікаў шырокае абмеркаванне<ref name="amber">{{Cite web |last=Raiken |first=Amber |date=2 мая 2025 |title=The internet is obsessed with one question: Could 100 men beat a gorilla in a fight? |url=https://www.the-independent.com/life-style/100-men-v-1-gorilla-viral-debate-b2743594.html |website=The Independent}}</ref>. [[Ілан Маск]] адказаў на гэты твіт: «Вядома, што самае горшае можа здарыцца?»<ref name="Forbes" /> Арганізацыя па абароне правоў жывёл [[PETA]] раскрытыкавала MrBeast за гэты пост, параіўшы яму не выкарыстоўваць жывёл у сваім кантэнце<ref>{{Cite web |title=MrBeast's bizarre '100 men vs a Gorilla' tweet ignites hilarious social media debate. But here's what PETA had to say |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mrbeasts-bizarre-gorilla-vs-100-humans-tweet-ignites-hilarious-social-media-debate-but-heres-what-peta-had-to-say/articleshow/120768418.cms |work=[[The Economic Times]] |date=30 красавіка 2025 |agency=[[ET Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=YouTuber MrBeast's 'Gorilla post' sparks backlash from PETA: Maybe try 100 reasons to leave... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/social/mrbeasts-gorilla-post-sparks-backlash-from-peta-maybe-try-100-reasons-to-leave/articleshow/120730413.cms|work=The Times of India |date=29 красавіка 2025}}</ref>. === У відэагульнях === Кампанія [[Blizzard Entertainment]] анансавала спецыяльную трансляцыю гульні ''[[Overwatch 2]]'' на 6 мая 2025 года, у якой 100 [[Салдат-76|Салдатаў-76]] павінны былі змагацца з персанажам-гарылай [[Уінстан (Overwatch)|Уінстанам]]<ref name="overwatch">{{cite web |last=Fanelli |first=Jason |title=''Overwatch 2'' Will Weigh In on the 'One Gorilla vs. 100 Humans' Meme in Special Livestream |url=https://www.gamespot.com/articles/overwatch-2-will-weigh-in-on-the-one-gorilla-vs-100-humans-meme-in-special-livestream/1100-6531319/ |website=Gamespot |access-date=6 мая 2025}}</ref><ref name="happygamer">{{cite web |last=Hartley |first=Lila |title=1 Gorilla vs 100 Soldiers: Overwatch's Wildest Showdown Yet |url=https://happygamer.com/1-gorilla-vs-100-soldiers-overwatchs-wildest-showdown-yet-118315/ |access-date=24 мая 2025 |work=HappyGamer |date=2 мая 2025}}</ref>. Скот Дзюв, аўтар выдання ''[[Destructoid]]'', спытаў у рэдактараў, ці змаглі б 100 [[Марыа]] перамагчы аднаго [[Донкі Конг (персанаж)|Донкі Конга]]. Некаторыя лічылі, што Донкі Конг лёгка разагнаўся б і перамог многіх Марыа, у той час як іншыя меркавалі, што перамога была б за Марыа<ref name="destructoid">{{Cite news |last=Duwe |first=Scott |date=30 красавіка 2025 |title=Who would win? 100 Marios vs one Donkey Kong |url=https://www.destructoid.com/who-would-win-100-marios-vs-one-donkey-kong/ |work=Destructoid |access-date=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] 37j0uqucvdbubqlabflshje2aph1ebi 0 806444 5127213 2026-04-16T11:51:30Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/68145683|Wielki Wschód Narodowy Polski]]» 5127213 wikitext text/x-wiki '''Вялікі Усход Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага''' (у 1784–1793 гадах), '''Польскі Нацыянальны Вялікі Усход, або Вялікі Усход польскага народу. пол. Wielki Wschód Narodowy Polski (з 1812 года)'''— прадстаўніцтва сімвалічных [[Масонская ложа|масонскіх лож]] і капітул Польшчы і ВКЛ, якія абіралі на год аднаго Вялікага Майстра, трох яго намеснікаў і трынаццаць вялікіх ўраднікаў. Створаны ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1784 годзе, ён дзейнічаў на падставе масонскай канстытуцыі ''Acte déclaratoire et statut du Grand Orient du Royaume de Pologne et du Grand Duché de Lithuanie'' . Польскі Нацыянальны Вялікі Усход рэгуляваўся сяміступенным абрадам ружанцавага крыжа. Ён дзейнічаў да выдання [[Указ|ўказа]] імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] ад 25 верасня 1821 года аб закрыцці масонскіх ложаў і забароне усіх патаемных таварыстваў у Расейскай Імперыі. == Вялікія майстры Вялікага Усходу Польшчы == * [[Ігнацы Патоцкі]] (1781–1784) (od 1781 вялікі майстра Нацыянальнай ложы Вялікага Усходу Польшчы) * [[:pl:Andrzej_Mokronowski|Анджэй Макраноўскі]] (1784) * [[:pl:Stanisław_Szczęsny_Potocki|Станіслаў Шчасны Патоцкі]] (1785–1789) * [[Казімір Нестар Сапега]] (1789–1794) * [[:pl:Ludwik_Gutakowski|Людвік Гутакоўскі]] (1810–1811) * [[Станіслаў Костка Патоцкі]] (1812–1821) * [[:pl:Aleksander_Rożniecki|Аляксандр Ражнецкі]] (1821) == Літаратура == Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821'', [[:pl:Kraków|Kraków]], 1929. [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:Масонства ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Масонства у Польшчы]] [[Катэгорыя:Масонства ў Рэчы Паспалітай]] esbb6kuw9hlkb2sao23partvbztqdof