Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 13 снежня 0 279 5127540 5110983 2026-04-17T11:23:21Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ 5127540 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''13 снежня''' — трыста сорак сёмы (трыста сорак восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1545]]: Па ініцыятыве Папы [[Павел III|Паўла III]] як адказ на [[Рэфармацыя|Рэфармацыю]] адкрыўся [[Трыдэнцкі сабор]]. * [[1577]]: Флатылія [[Фрэнсіс Дрэйк|Фрэнсіса Дрэйка]] выправілася з [[Плімут]]а да берагоў Амерыкі. * [[1864]]: [[Парагвай]] абвясціў вайну [[Бразілія|Бразіліі]], па выніках якой страціў 70 % мужчын краіны. * [[1919]]: Адбыўся раскол [[Рада БНР|Рады БНР]] на [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшую Раду]] і [[Народная рада БНР|Народную Раду БНР]]. * [[1937]]: Пасля захопу [[Нанкін]]а японцамі ў горадзе пачалася [[Нанкінская разня|масавая разня]]. * [[1981]]: У [[Польшча|Польшчы]] ўведзена ваеннае становішча (адменена 22.7.1983) * [[2007]]: Падпісаны [[Лісабонскі дагавор]], закліканы замяніць сабой [[Канстытуцыя ЕС|Канстытуцыю ЕС]], якая не ўступіла ў сілу * [[2025]]: Вызвалены і вывезены з [[Беларусь|Беларусі]] 123 асобы, у тым ліку [[Алесь Бяляцкі]], [[Марыя Калеснікава]], [[Віктар Бабарыка]] і іншыя дзеячы. == Нарадзіліся == [[File:Heinrich-heine 1.jpg|thumb|120px|[[Генрых Гейнэ]]]] * [[1504]]: [[Пій V|Пій V, Папа Рымскі]] * [[1521]]: [[Сікст V|Сікст V, Папа Рымскі]] * [[1553]]: [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрых IV, кароль Францыі]] * [[1720]]: [[Карла Гоцы]], італьянскі пісьменнік і драматург * [[1780]]: [[Іаган Вольфганг Дзёберайнер]], нямецкі [[хімік]] * [[1797]]: [[Генрых Гейнэ]], нямецкі [[паэт]], публіцыст і крытык (пам. 17.2.1856) * [[1836]]: [[Франц фон Ленбах]], нямецкі мастак * [[1887]]: [[Луцыя Балзукевіч]], польскі мастак, працавала на Гродзеншчыне (пам. 11.05.1976) * [[1899]]: [[Юхан Яйк]], эстонскі пісьменнік * [[1901]]: [[Барбара Іванаўна Вержбаловіч]], беларуская оперная і канцэртная спявачка (мецца-сапрана) (пам. 8.1.1967) * [[1907]]: [[Мікалай Лапіцкі]], святар, дзеяч беларускай эміграцыі (пам. 8.8.1976) * [[1915]]: [[Курд Юргенс]], аўстрыйскі акцёр * [[1920]]: [[Кейсон Фамвіхан]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Лаос]]а (пам. 21.11.1992) * [[1923]]: [[Філіп Уорэн Андэрсан]], амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[1927]]: [[Жэнеўеў Паж]], французская актрыса * [[1928]]: [[Вольфганг Хутэр]], аўстрыйскі мастак * [[1933]]: [[Мішэль Бон]], французскі акцёр тэатра і кіно * [[1941]]: [[Мікола Маляўка]], беларускі [[паэт]], [[перакладчык]] * [[1980]]: [[Агнешка Уладарчык]], польская актрыса і спявачка * [[1981]]: [[Эмі Лі]], вакалістка гурта [[Evanescence]] * [[1983]]: [[Атыля Янджэйчак]], польская плыўчыха * [[1989]]: [[Тэйлар Свіфт]], амерыканская спявачка == Памерлі == [[File:Gessner Conrad 1516-1565.jpg|thumb|left|120px|[[Конрад Геснер]]]] * [[127]]: [[Хрысціянства|Хрысціянскі]] мучанік [[Антыёх Сульцыс]] * [[304]]: [[Хрысціянства|Хрысціянская]] мучаніца [[Святая Люцыя]] * [[1124]]: [[Калікст II|Калікст II, Папа Рымскі]] * [[1204]]: [[Майманід]], яўрэйскі [[філосаф]] * [[1250]]: [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] * [[1466]]: [[Данатэла]], [[Фларэнцыя|фларэнційскі]] скульптар-разьбяр (нар. ~1386) * [[1565]]: [[Конрад Геснер]], швейцарскі прыродазнавец * [[1784]]: [[Сэмюэл Джонсан]], англійскі лексікограф * [[1826]]: [[Станіслаў Іванавіч Богуш-Сестранцэвіч|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]], беларускі рэлігійны дзеяч, [[гісторык]] * [[1942]]: [[Яфім Бялевіч]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху * [[1961]]: [[Бабуля Мозес]], амерыканская мастачка-аматарка * [[2009]]: [[Пол Энтані Самуэльсан]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (нар. 15.5.1915) == Святкуюць == * {{Сцяг Мальты}} [[Мальта]] — Дзень Рэспублікі === Хрысціянства === * [[Выява:Christian cross.svg|12px]] [[Дзень святой Люсіі]] ў каталіцкай царкве. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С13]] </noinclude> [[Катэгорыя:13 снежня| ]] 7kjs96cmimiunu0w2gxc7xmoxukuj0s 18 верасня 0 398 5127538 5119490 2026-04-17T11:22:25Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ 5127538 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''18 верасня''' — дзвесце шэсцьдзесят першы (дзвесце шэсцьдзесят другі ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[96]]: Група змоўшчыкаў на чале з Флавіем Стэфанам забіла імператара [[Даміцыян]]а. З яго смерцю скончылася [[Флавіі|дынастыя Флавіяў]]. * [[1180]]: Пасля смерці свайго бацькі [[Людовік VII Малады|Людвіга VII]] [[Філіп II Аўгуст|Філіп II]] стаў каралём Францыі. * [[1502]]: [[Хрыстафор Калумб]] адкрыў [[архіпелаг Маіс]]. * [[1651]]: Пасля шэрагу параз ад войскаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Багдан Хмяльніцкі]] заключыў з уладамі [[Белацаркоўскі мір]], паводле якога казацкай тэрыторыяй прызнавалася толькі Кіеўскае ваяводства, а Хмяльніцкі мусіў падпарадкоўвацца вялікаму гетману кароннаму і не мець самастойных знешніх зносін. * [[1759]]: Брытанскія салдаты захапілі [[горад Квебек]]. * [[1772]]: [[Расійская імперыя]], [[Аўстра-Венгрыя]] і [[Каралеўства Прусія]] давялі да ўлад Рэчы Паспалітай аб факце падзелу яе тэрыторыі і запатрабавалі склікання надзвычайнага сейма, каб фармальна пацвердзіць законнасць сваіх захопаў. * [[1915]]: Кайзераўскія войскі занялі [[Вільнюс|Вільню]], у гэты ж дзень пачаўся [[Свянцянскі прарыў]] — наступальная аперацыя кайзераўскіх войск на Заходнім фронце. * [[1919]]: [[Другая Рэч Паспалітая|Польскія]] войскі акупіравалі [[Мінск]]. * [[1931]]: Пачалася [[японская інтэрвенцыя ў Маньчжурыю (1931)|японская інтэрвенцыя]] ў [[Маньчжурыя|Маньчжурыю]]. * [[1997]]: На рэферэндуме насельніцтва [[Уэльс]]а вырашыла стварыць уэльскі рэгіянальны парламент. * [[2014]]: [[Рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі (2014)|Рэферэндум]] у [[Шатландыя|Шатландыі]] не ўхваліў незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[2022]]: Пасля гібелі [[Махса Аміні|Махсы Аміні]] [[Пратэсты ў Іране (2022)|акцыі пратэсту]] ахапілі [[Іран]]. == Нарадзіліся == [[Image:Greta Garbo03.jpg|thumb|left|100px|Грэта Гарба]] * [[53]]: [[Траян]], імператар рымскі (пам. [[117]]) * [[1709]]: [[Сэмюэл Джонсан]], англійскі лексікограф * [[1765]]: [[Грыгорый XVI|Рыгор XVI, Папа Рымскі]] (пам. 1.6.[[1846]]) * [[1819]]: [[Леон Фуко]], французскі фізік і астраном (пам. 11.2.[[1868]]) * [[1838]]: [[Антон Маўвэ]], галандскі жывапісец * [[1848]]: [[Крысціян VIII]], кароль Нарвегіі і Даніі (пам. 20.1.[[1848]]) * [[1868]]: [[Ян Веркадэ]], нідэрландскі мастак * [[1872]]: [[Аўгустс Кірхенштэйнс]], латвійскі навуковец, дзяржаўны дзеяч * [[1905]]: [[Грэта Гарба]], шведская і амерыканская актрыса (пам. 15.4.[[1990]]) * [[1910]]: [[Ёзэф Таль]], ізраільскі кампазітар * [[1910]]: [[Бернард Кангра]], эстонскі пісьменнік * [[1913]]: [[Эрык Бломберг]], фінскі кінарэжысёр * [[1939]]: [[Жоржы Фернанду Бранку ды Сампаю]], прэзідэнт Партугальскай рэспублікі * [[1959]]: [[Маргус Лайдрэ]], эстонскі дыпламат * [[1989]]: [[Серж Ібака]], іспанскі баскетбаліст * [[1992]]: [[Кендра Харысан]], амерыканская лёгкаатлетка * [[1995]]: [[Дэніел Эбеньё]], кенійскі лёгкаатлет == Памерлі == [[File:Gwen John - Self-Portrait.jpg|thumb|right|100px|Гвен Джон]] * [[96]]: [[Даміцыян]], [[рымскі імператар]] * [[1598]]: [[Таётомі Хідэёсі]], японскі ваенны і палітычны дзеяч * [[1783]]: [[Леанард Эйлер]], швейцарскі матэматык * [[1861]]: [[Антоні Гарэцкі]], польскі паэт (нар. [[1787]]) * [[1872]]: [[Карл XV]], [[кароль Швецыі]] і [[кароль Нарвегіі]] (нар [[3.5]].[[1826]]) * [[1939]]: [[Гвен Джон]], валійская мастачка * [[1958]]: [[Олаф Гульбрансан]], нарвежскі мастак * [[1970]]: [[Джымі Хендрыкс]], амерыканскі гітарыст, спявак і кампазітар (нар. 27.11.[[1942]]) * [[1972]]: [[Фрыц Гларнер]], швейцарскі і амерыканскі мастак * [[1980]]: [[Кэтрын Эн Портэр]], амерыканскі пісьменніца * [[1992]]: [[Ян Скрыган]], беларускі пісьменнік (нар. 16.11.[[1905]]) == Святкуюць == : {{Сцягафікацыя|Чылі}} — Нацыянальны дзень. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|918]] </noinclude> [[Катэгорыя:18 верасня| ]] m6caokiwg01k7mqpcdfkotorhjunlid 24 студзеня 0 568 5127495 4992529 2026-04-17T07:10:54Z Rymchonak 22863 /* Памерлі */ +1 5127495 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''24 студзеня''' — дваццаць чацвёрты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Выява:Gaius Caesar Caligula.jpg|thumb|120px|<center>Калігула</center>]] * [[41]]: Вайсковы трыбун [[Касій Херэя]] забівае рымскага імператара [[Гай Цэзар Калігула|Гая Цэзара Калігулу]]. * [[1118]]: [[Геласій II (Папа Рымскі)|Геласій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1521]]: [[Магелан]] адкрыў у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] [[востраў Святога Паўла]]. * [[1848]]: Джэймс Маршал першы знайшоў [[золата]] ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. * [[1915]]: [[Бітва ля Догер-банкі (1915)|Марская бітва ля Догер-банкі]] адбылася падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] паміж германскай і англійскай эскадрамі. * [[1924]]: [[Петраград]] перайменавалі ў [[Ленінград]]. * [[1935]]: У [[ЗША]] упершыню ў продажы з’явілася баначнае [[піва]]. * [[1939]]: Адкрыта Дзяржаўная карцінная галерэя БССР — цяпер [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]. * [[1939]]: Землятрус у [[Чылі]], загінула болей за 50 тыс. чалавек. * [[1992]]: [[Рэспубліка Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны з [[В'етнам]]ам і [[Беларуска-мангольскія адносіны|Манголіяй]]. * [[1999]]: Філіял [[Мінскі аўтамабільны завод|МАЗа]] выпусціў першы [[аўтобус]] для міжнародных перавозак. * [[2003]]: Паміж урадам [[Кот-д’Івуар]]а і ўзброенай апазіцыяй заключана [[пагадненне ў Ліна-Маркусі]] ([[Францыя]]), як спроба мірнага ўрэгулявання [[Першая Івуарыйская вайна|вайны]]. * [[2015]]: [[Абстрэл Марыупаля 24 студзеня 2015 года|Абстрэл]] жылых кварталаў [[Марыупаль|Марыупаля]] ў ходзе [[Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны|узброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]]. * [[2024]]: У [[Белгародская вобласць|Белгародскай вобласці]] [[Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Іл-76]]. == Нарадзіліся == [[Выява:D'après_Jean-Marc_Nattier,_Portrait_de_Pierre-Augustin_Caron_de_Beaumarchais_(Bibliothèque-musée_de_la_Comédie-Française)_-001.jpg|thumb|left|120px|Бамаршэ]] * [[1544]]: [[Гіліс ван Канінкслоа]], нідэрландскі мастак * [[1712]]: [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрых ІІ Вялікі]], кароль [[Каралеўства Прусія|прускі]] (пам. 17.8.1786) * [[1732]]: [[Бамаршэ]], знакаміты французскі драматург і публіцыст (пам. 18.5.1799) * [[1746]]: [[Густаў III|Густаў ІІІ]], кароль [[Швецыя|шведскі]] (пам. 29.3.1792) * [[1776]]: [[Эрнст Тэадор Амадэй Гофман]], нямецкі літаратар, кампазітар, мастак (пам. 25.8.1822) * [[1850]]: [[Герман Эбінгаўз]], нямецкі псіхолаг (пам. 26.2.1909) * [[1885]]: [[Юрый Віктаравіч Тарыч|Юрый Тарыч]], беларускі і расійскі кінарэжысёр, сцэнарыст, заснавальнік беларускага кіно (пам. 21.2.1967) * [[1848]]: [[Васіль Іванавіч Сурыкаў]], рускі мастак (пам. 19.3.1916) * [[1922]]: [[Даніэль Буланжэ]], французскі пісьменнік * [[1923]]: [[Жэнеўева Ас]], французская мастачка * [[1926]]: [[Жорж Латнер]], французскі кінарэжысёр * [[1927]]: [[Філіс Ламберт]], канадскі архітэктар * [[1931]]: [[Міхась Мушынскі]], гісторык беларускай літаратуры * [[1941]]: [[Эвальд Аавік]], эстонскі акцёр * [[1961]]: [[Мікалай Віктаравіч Абрамаў|Мікалай Абрамаў]], вепскі паэт, аўтар першай мастацкай кнігі на вепскай мове. * [[1966]]: [[Жулі Дрэйфус]], французская актрыса * [[1968]]: [[Мэры Лу Рэтан]], амерыканская гімнастка, алімпійская чэмпіёнка * [[2001]]: [[Хантэр Армстранг]], амерыканскі плывец, алімпійскі прызёр == Памерлі == * [[41]]: [[Гай Цэзар Калігула]], рымскі імператар (нар. 31.8.12) * [[772]]: [[Стэфан III (IV)|Стэфан III, Папа Рымскі]] * [[1125]]: [[Давід IV Будаўнік]], цар Грузіі * [[1711]]: [[Жан Берэн (Старэйшы)]], французскі мастак * [[1852]]: [[Ян Колар]], славацкі паэт * [[1866]]: [[Джордж Орд]], амерыканскі заолаг, арнітолаг * [[1911]]: [[Аляксандр Аскерка]], удзельнік паўстання Каліноўскага * [[1915]]: [[Артур Аўверс]], нямецкі астраном * [[1920]]: [[Амедэо Мадыльяні]], італьянскі мастак * [[1939]]: [[Аляксандр Канальт]], нямецкі мастак * [[1965]]: [[Уінстан Чэрчыль]], англійскі дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (1940—1945, 1951—1955), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] 1953 (нар. 30.11.1874) * [[1971]]: [[Уладзімір Уладамірскі]], беларускі акцёр (нар. 18.10.1893) * [[1982]]: [[Караль Борсук]], польскі матэматык * [[1986]]: [[Лафает Рональд Хабард]], амерыканскі пісьменнік і філосаф, заснавальнік [[Царква Саенталогіі|царквы Саенталогіі]] (нар. 13.3.1911) * [[2018]]: [[Міхаіл Уладзіміравіч Анемпадыстаў]], беларускі мастак, паэт * [[2021]]: [[Арык Браўэр]], аўстрыйскі мастак == Святкуюць == * {{Сцяг Румыніі}} [[Румынія]]: Дзень аб’яднання <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|124]] </noinclude> [[Катэгорыя:24 студзеня| ]] fes3mkstq46modwruc2rf8lndtvkb0r 4 сакавіка 0 958 5127494 4936478 2026-04-17T07:10:22Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ +1 5127494 wikitext text/x-wiki <noinclude> {{каляндар на сакавік}} </noinclude> __NOTOC__ '''4 сакавіка''' — шэсцьдзесят чацвёрты (шэсцьдзесят пяты ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1386]]: [[Ягайла]] каранаваны польскай каралеўскай каронай як Уладзіслаў II. * [[1769]]: Астраном [[Шарль Месье]] ўключыў у свой [[Каталог Месье|каталог]] [[туманнасць Арыёна]]. * [[1837]]: [[Чыкага]] атрымаў статус [[горад]]а. * [[1956]]: У [[Беласток]]у пачала выходзіць газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]». * [[1959]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Піянер-4]]» наблізіўся да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]]. * [[2007]]: Ва [[Уагадугу]] ([[Буркіна-Фасо]]) падпісана [[Уагадугускае пагадненне (2007)|мірнае пагадненне]], якое завяршыла [[Першая Івуарыйская вайна|Першую Івуарыйскую вайну]]. == Нарадзіліся == * [[1188]]: [[Бланка Кастыльская]], каралева [[Францыя|Францыі]] * [[1394]]: [[Генрых Мараплавец]], партугальскі інфант, арганізатар марскіх экспедыцый * [[1634]]: [[Казімір Лышчынскі]], [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] філосаф * [[1678]]: [[Антоніа Вівальдзі]], італьянскі [[кампазітар]] і скрыпач (пам. 1741) * [[1769]]: [[Мухамед Алі Егіпецкі]], хедыў [[Егіпет|Егіпта]] * [[1778]]: [[Роберт Эмет]], ірландскі нацыяналіст * [[1781]]: [[Джордж Орд]], амерыканскі заолаг, арнітолаг * [[1782]]: [[Казімір Ельскі]], беларускі [[скульптар]] * [[1876]]: [[Асгрымур Ёнсан]], ісландскі [[мастак]] (пам. 5.4.1958) * [[1890]]: [[Вінцук Адважны]], беларускі [[пісьменнік]], каталіцкі святар усходняга абраду, [[паэт]], публіцыст (пам. 26.12.1978) * [[1911]]: [[Васіль Стома]], беларускі пісьменнік * [[1912]]: [[Афра Базальдэла]], італьянскі мастак * [[1925]]: [[Поль Марыа]], французскі кампазітар * [[1932]]: [[Рышард Капусцінскі]], польскі пісьменнік і [[журналіст]] * [[1938]]: [[Кіта Лоранц]], сербалужыцкі паэт, перакладчык. * 1938: [[Леанід Ігнатавіч Трушко|Леанід Трушко]], беларускі акцёр * [[1954]]: [[Франсуа Фіён]], французскі дзяржаўны і палітычны дзеяч * [[1954]]: [[Кэтрын О’Хара]], амерыкана-канадская актрыса * [[1967]]: [[Сэм Тэйлар-Джонсан]], брытанскі кінарэжысёр * [[1982]]: [[Андрэй Рыбакоў]], беларускі цяжкаатлет == Памерлі == * [[1193]]: [[Саладзін]], арабскі [[султан]], кіраўнік мусульманскага супраціўлення [[Трэці крыжовы паход|Трэцяму крыжоваму паходу]], заснавальнік дынастыі Аюбідаў (нар. 1138) * [[1303]]: [[Даніл Аляксандравіч]], першы ўдзельны князь [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскі]] (нар. 1261) * [[1484]]: [[Казімір Казіміравіч]], намеснік вялікага князя літоўскага, кананізаваны каталіцкай царквой (нар. 3.10.1458) * [[1615]]: [[Ханс фон Аахен]], нямецкі мастак * [[1766]]: [[Жак Андрэ Жазеф Авед]], французскі мастак * [[1812]]: [[Яўхім Храптовіч]], грамадскі і дзяржаўны дзеяч [[Вялікае княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (нар. 4.1.1729) * [[1832]]: [[Жан-Франсуа Шампальён]], французскі ўсходазнавец, заснавальнік [[егіпталогія|егіпталогіі]] * [[1852]]: [[Мікалай Гогаль]], рускі і ўкраінскі пісьменнік, драматург, паэт (нар. 20.3(1.4).1809) * [[1916]]: [[Франц Марк]], нямецкі мастак * [[1941]]: [[Людвіг Квідэ]], нямецкі філосаф, аўтар гістарычных прац, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (нар. 23.3.1858) * [[1948]]: [[Антанен Арто]], французскі пісьменнік і акцёр * [[1952]]: [[Чарлз Скот Шэрынгтан]], брытанскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1932) * [[1974]]: [[Адольф Готліб]], амерыканскі мастак * [[1992]]: [[Нестар Альмендрас]], іспанскі кінааператар * [[1997]]: [[Поль Прэбуа]], французскі акцёр * [[2001]]: [[Жан Базен]], французскі мастак * [[2005]]: [[Карлас Шэрман]], беларуска-іспанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца (нар. 25.10.1934) == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|304]] </noinclude> [[Катэгорыя:4 сакавіка| ]] heyscn9glwc2cn1styyv0gvx71h2oos Гоман (газета, 1916) 0 1801 5127412 4332264 2026-04-16T21:37:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5127412 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |тып = |фармат = |заснаванне = |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} {{значэнні|Гоман (значэнні)}} '''Го́ман''' ([[Беларускі лацінскі алфавіт|бел. лац]]. '''Homan''') — беларуская грамадска-палітычная і літаратурная [[газета]]. Выдавалася з 15 (28) лютага [[1916]] да канца 1918 года ў [[Вільнюс|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з дазволу акупацыйных [[Германская імперыя|германскіх]] улад. Выходзіла 2 разы на тыдзень [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і кірыліцай (з 1 верасня 1916). Рэдактары [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]], [[Язэп Салавей]] (з № 33 (125), 1917). == Тэматыка == Сацыяльна-палітычная праграма газеты набліжалася да сялянска-работніцкага [[сацыялізм]]у: народаўладдзе, ліквідацыя эксплуатацыі наёмных работнікаў, ідэя кіравання грамадствам праз «усялякія таварыствы, кааператывы, прафесіянальныя работніцкія хаўрусы». Выступала за нацыянальна-культурнае адзінства беларускага народа, незалежную Беларускую рэспубліку, якая магла б уваходзіць на канфедэратыўнай аснове ў адроджанае Вялікае Княства Літоўскае. Інфармавала пра сацыяльныя і нацыянальныя супярэчнасці, унутранае і міжнароднае становішча краю. Вітала звяржэнне самадзяржаўя ў Расіі і нацыянальнае самавызначэнне народаў. Найвышэйшымі каштоўнасцямі вольнага грамадства лічыліся нацыянальная незалежнасць, інтэлектуальная і палітычная свабода, родная мова і культура, сацыяльны аптымізм і хрысціянская вера. Газета надрукавала шэраг артыкулаў, нарысаў, іншых матэрыялаў па [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] і [[Беларуская культура|нацыянальнай культуры]], у тым ліку артыкулы «1491 — 1916» (па гісторыі беларускага друку), «У 400-летнюю гадаўшчыну» (пра «[[Біблія Францыска Скарыны|Біблію]]» [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]), «Рэфармацыйны рух на Беларусі», «Прычыны заняпаду беларускага адраджэння ў XIX ст.», «Абычаёвае права беларускага сялянства» [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] (пад псеўд. Власт, В. Л.), «Святы [[Іасафат Кунцэвіч|Іазафат Кунцэвіч]]» [[Баляслаў Пачопка|Баляслава Пачопкі]] (пад крыпт. Б. П.), «10-летні юбілей беларускай прэсы», «Разбітая традыцыя» (пра неабходнасць адраджэння Беларуска-Літоўскай дзяржавы) [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўд. І. Мялешка), «Памяці Справядлівага» (пра [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]) Ластоўскага, «Што было і што павінна быць» (пра традыцыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) [[Пётр Вікенцьевіч Ільючонак|Пётры з Арлянят]]. Шэраг артыкулаў газета прысвяціла актуальным сацыяльна-палітычным праблемам: «Што такое дэмакратызм» і «Шляхам творчасці» Вацлава Ластоўскага, «Нашы патрэбы», «Палажэнне работнікаў», «Новы клас», «Фальшывыя прыяцелі», «Не запугаюць», «Да дзяржаўнай еднасці», «Да родных ніў», «Места і вёска» [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], «Хто ты гэткі?» [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] і інш. Асвятлялася дзейнасць [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расіі]], пераважна выступленні [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраў]] і сацыял-дэмакратаў [[Меншавікі|меншавіцкага]] кірунку. Газета друкавала інфармацыю з франтоў, паведамленні германскага генеральнага штаба (рубрыка «Афіцыйны аддзел»), меліся рубрыкі «У Вільні і ваколіцах», «3 усяго свету», «3 усяго краю», «Весткі з Расіі», друкаваліся тэлеграмы, абвесткі беларускіх кнігарняў, камерцыйная [[рэклама]]. Газета надрукавала разнастайныя матэрыялы па гісторыі нацыянальна-культурнага і літаратурнага руху, легенды, апрацаваныя [[Ян Баршчэўскі|Янам Баршчэўскім]], мемуары [[Альгерд Абуховіч|Альгерда Абуховіча]], некралогі [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётцы]], [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіму Багдановічу]], [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандру Ельскаму]]. Упершыню апублікавала некаторыя творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Алесь Гарун|Алеся Гаруна]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], а таксама даследаванні [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалая Нікіфароўскага]], літаратурна-крытычныя нарысы [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўд. А. Навіна). == Стаўленне акупацыйных улад і ацэнкі сучаснікаў == Як адзначае даследчыца [[Яанна Героўска-Калаўр]] на падставе віленскіх дзённікаў, выданне газеты «Гоман» адбывалася пад пільным кантролем нямецкай акупацыйнай адміністрацыі [[Обер-Ост]]. У межах палітыкі «падзяляй і ўладар» (''Divide et impera'') нямецкія ўлады свядома выкарыстоўвалі беларускую прэсу для стварэння процівагі польскаму і літоўскаму ўплывам у горадзе{{sfn|Szklennik|2018|с=874—876}}. Сучаснікі, у прыватнасці польскі грамадскі дзеяч [[Аляксандр Шкленнік]], фіксавалі, што «Гоман» меў выразную антыпольскую накіраванасць і карыстаўся відавочнай падтрымкай з боку акупантаў. У сваіх успамінах Шкленнік прыводзіць факты непасрэдна з нямецкага Таварнага аддзела (''Wydział towarowy''), якія сведчаць пра лаяльнае і прывілеяванае матэрыяльнае забеспячэнне рэдакцыі «Гомана» з боку нямецкіх улад у той час, калі іншыя нацыянальныя супольнасці цярпелі ад жорсткіх абмежаванняў і рэквізіцый{{sfn|Szklennik|2018|с=874}}. == Літаратура == * Конан У. {{крыніцы/ЭГБ|3|Гоман}} * {{кніга|ref=Szklennik|аўтар=Szklennik A.|загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik|адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўска-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]]|год=2018|месца=Warszawa|выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]]|isbn=978-83-65880-36-9}} == Спасылкі == * [https://elibrary.mab.lt/handle/1/2102 Электронны архіў на сайце бібліятэкі Акадэміі навук Літвы] * [https://knihi.com/none/Homan_pdf.zip.html Электронны архіў на knihi.com] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] 28jg9hckw78sxq91nc6n7u7c73pkw2b 5127416 5127412 2026-04-16T21:49:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Стаўленне акупацыйных улад і ацэнкі сучаснікаў */ 5127416 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = |арыгінальная назва = |тып = |фармат = |заснаванне = |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = |мова = |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = |ISSN = |вэб-сайт = }} {{значэнні|Гоман (значэнні)}} '''Го́ман''' ([[Беларускі лацінскі алфавіт|бел. лац]]. '''Homan''') — беларуская грамадска-палітычная і літаратурная [[газета]]. Выдавалася з 15 (28) лютага [[1916]] да канца 1918 года ў [[Вільнюс|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]] з дазволу акупацыйных [[Германская імперыя|германскіх]] улад. Выходзіла 2 разы на тыдзень [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]] і кірыліцай (з 1 верасня 1916). Рэдактары [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлаў Ластоўскі]], [[Язэп Салавей]] (з № 33 (125), 1917). == Тэматыка == Сацыяльна-палітычная праграма газеты набліжалася да сялянска-работніцкага [[сацыялізм]]у: народаўладдзе, ліквідацыя эксплуатацыі наёмных работнікаў, ідэя кіравання грамадствам праз «усялякія таварыствы, кааператывы, прафесіянальныя работніцкія хаўрусы». Выступала за нацыянальна-культурнае адзінства беларускага народа, незалежную Беларускую рэспубліку, якая магла б уваходзіць на канфедэратыўнай аснове ў адроджанае Вялікае Княства Літоўскае. Інфармавала пра сацыяльныя і нацыянальныя супярэчнасці, унутранае і міжнароднае становішча краю. Вітала звяржэнне самадзяржаўя ў Расіі і нацыянальнае самавызначэнне народаў. Найвышэйшымі каштоўнасцямі вольнага грамадства лічыліся нацыянальная незалежнасць, інтэлектуальная і палітычная свабода, родная мова і культура, сацыяльны аптымізм і хрысціянская вера. Газета надрукавала шэраг артыкулаў, нарысаў, іншых матэрыялаў па [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] і [[Беларуская культура|нацыянальнай культуры]], у тым ліку артыкулы «1491 — 1916» (па гісторыі беларускага друку), «У 400-летнюю гадаўшчыну» (пра «[[Біблія Францыска Скарыны|Біблію]]» [[Францыск Скарына|Францыска Скарыны]]), «Рэфармацыйны рух на Беларусі», «Прычыны заняпаду беларускага адраджэння ў XIX ст.», «Абычаёвае права беларускага сялянства» [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] (пад псеўд. Власт, В. Л.), «Святы [[Іасафат Кунцэвіч|Іазафат Кунцэвіч]]» [[Баляслаў Пачопка|Баляслава Пачопкі]] (пад крыпт. Б. П.), «10-летні юбілей беларускай прэсы», «Разбітая традыцыя» (пра неабходнасць адраджэння Беларуска-Літоўскай дзяржавы) [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўд. І. Мялешка), «Памяці Справядлівага» (пра [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]) Ластоўскага, «Што было і што павінна быць» (пра традыцыі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]) [[Пётр Вікенцьевіч Ільючонак|Пётры з Арлянят]]. Шэраг артыкулаў газета прысвяціла актуальным сацыяльна-палітычным праблемам: «Што такое дэмакратызм» і «Шляхам творчасці» Вацлава Ластоўскага, «Нашы патрэбы», «Палажэнне работнікаў», «Новы клас», «Фальшывыя прыяцелі», «Не запугаюць», «Да дзяржаўнай еднасці», «Да родных ніў», «Места і вёска» [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], «Хто ты гэткі?» [[Францішак Аляхновіч|Францішка Аляхновіча]] і інш. Асвятлялася дзейнасць [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы Расіі]], пераважна выступленні [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраў]] і сацыял-дэмакратаў [[Меншавікі|меншавіцкага]] кірунку. Газета друкавала інфармацыю з франтоў, паведамленні германскага генеральнага штаба (рубрыка «Афіцыйны аддзел»), меліся рубрыкі «У Вільні і ваколіцах», «3 усяго свету», «3 усяго краю», «Весткі з Расіі», друкаваліся тэлеграмы, абвесткі беларускіх кнігарняў, камерцыйная [[рэклама]]. Газета надрукавала разнастайныя матэрыялы па гісторыі нацыянальна-культурнага і літаратурнага руху, легенды, апрацаваныя [[Ян Баршчэўскі|Янам Баршчэўскім]], мемуары [[Альгерд Абуховіч|Альгерда Абуховіча]], некралогі [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётцы]], [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіму Багдановічу]], [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандру Ельскаму]]. Упершыню апублікавала некаторыя творы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Адамавіч Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Алесь Гарун|Алеся Гаруна]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], а таксама даследаванні [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|Мікалая Нікіфароўскага]], літаратурна-крытычныя нарысы [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўд. А. Навіна). == Стаўленне акупацыйных улад і ацэнкі сучаснікаў == Выданне газеты «Гоман» адбывалася ў складаных умовах нямецкай акупацыйнай адміністрацыі [[Обер-Ост]], якая ў межах палітыкі «падзяляй і ўладар» (''Divide et impera'') спрабавала выкарыстоўваць беларускі рух для стварэння процівагі дамінуючаму польскаму ўплыву ў Вільні{{sfn|Szklennik|2018|с=874—876}}. Ацэнкі дзейнасці газеты сярод віленскіх сучаснікаў былі шмат у чым абумоўлены іх палітычнай і нацыянальнай прыналежнасцю. У прыватнасці, прадстаўнікі польскага лагера ставіліся да беларускага выдання вельмі крытычна. Так, віленскі грамадскі дзеяч, прыхільнік польскай нацыянал-дэмакратыі (эндэкаў) [[Аляксандр Шкленнік]] у сваім дзённіку неаднаразова абвінавачваў «Гоман» у выразнай антыпольскай накіраванасці і залежнасці ад акупантаў. З пазіцыі польскага нацыяналіста ён фіксаваў факты лаяльнага і прывілеяванага матэрыяльнага забеспячэння рэдакцыі «Гомана» (напрыклад, па лініі нямецкага Таварнага аддзела) у той час, калі іншыя нацыянальныя супольнасці цярпелі ад жорсткіх абмежаванняў і рэквізіцый{{sfn|Szklennik|2018|с=874}}. Падобныя сведчанні адлюстроўваюць не толькі рэальныя факты матэрыяльнай падтрымкі беларускага друку з боку нямецкіх улад, але і вострую палітычную канкурэнцыю паміж беларускім і польскім нацыянальнымі рухамі за ўплыў у рэгіёне. == Літаратура == * Конан У. {{крыніцы/ЭГБ|3|Гоман}} * {{кніга|ref=Szklennik|аўтар=Szklennik A.|загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik|адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўска-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]]|год=2018|месца=Warszawa|выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]]|isbn=978-83-65880-36-9}} == Спасылкі == * [https://elibrary.mab.lt/handle/1/2102 Электронны архіў на сайце бібліятэкі Акадэміі навук Літвы] * [https://knihi.com/none/Homan_pdf.zip.html Электронны архіў на knihi.com] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] bm8kpij8tnwyl6tgx14damrwh4hqzxe Джонсан 0 14324 5127535 4857093 2026-04-17T11:14:11Z Rymchonak 22863 /* Прозвішча */ +1 5127535 wikitext text/x-wiki '''Джонсан''' — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Глен Джонсан]] — англійскі футбаліст * [[Дакота Джонсан]] — амерыканская актрыса * [[Джо Джонсан]] — англійскі снукерыст * [[Джымі Джонсан]] — амерыканскі аўтагоншчык * [[Джэймс Эдгар Джонсан]] — англійскі лётчык-ас * [[Дон Джонсан]] — амерыканскі акцёр * [[Дуэйн Джонсан]] — акцёр * [[Істмен Джонсан]] — амерыканскі мастак * [[Вупі Голдберг|Кэрын Элейн Джонсан]] — сапраўднае прозвішча амерыканскай актрысы [[Вупі Голдберг]] * [[Ліндан Бэйнс Джонсан]] — 36-ы прэзідэнт ЗША * [[Луіс Артур Джонсан]] (1891—1966) — 2-гі Міністр абароны ЗША ў кабінеце прэзідэнта Трумэна (1949—1950) * [[Лэдзі Берт Джонсан]] — першая лэдзі ЗША * [[Майк Джонсан]] — амерыканскі юрыст і палітычны дзеяч, 52-гі спікер Палаты прадстаўнікоў ЗША * [[Майкл Джонсан]] — амерыканскі лёгкаатлет * [[Мікалай Мікалаевіч Джонсан|Мікалай Мікалаевіч Джонсан (сапр. Браян Джонсан)]] — апошні асабісты сакратар вялікага княза [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіла Аляксандравіча]] * [[Мэджык Джонсан]] — амерыканскі баскетбаліст * [[Рычард Ментар Джонсан]] — віцэ-прэзідэнт ЗША * [[Сайман Джонсан]] — брытана-амерыканскі эканаміст * [[Сэмюэл Джонсан]] — англійскі лексікограф * [[Філіп Джонсан]] — амерыканскі архітэктар * [[Чарлз Джонсан]] — грамадскі дзеяч, другі прэзідэнт Міжнароднага Таварыства Плоскай Зямлі (1971—2001) * [[Эліза Джонсан]] — першая лэдзі ЗША * [[Эмі Джонсан]] — жанчына-пілот Вялікабрытаніі, першая ў свеце жанчына, якая здзейсніла адзіночны пералёт з Англіі ў Аўстралію. * [[Эндру Джонсан]] — 17-ы прэзідэнт ЗША == Тапонім == * [[Джонсан (акруга, Тэхас)]] {{неадназначнасць}} 5bp2lmbtjmpe1ks8efy51a4kuh3c4bv Нарымонт Гедзімінавіч 0 15194 5127276 5047149 2026-04-16T13:58:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5127276 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = | арыгінал імя = | выява = | шырыня = | подпіс = | пасада = [[Князь полацкі]] | перыядпачатак = 1335 | перыядканец = 1345 | папярэднік = [[Воін]] | пераемнік = [[Андрэй Альгердавіч]] | пасада_2 = [[Князь пінскі]] | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = 1348 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = [[Васіль Нарымонтавіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | аўтограф = }} '''Нарымонт Гедзімінавіч''', у хрышчэнні '''Глеб''', таксама сустракаюцца варыянты '''Нарымунт''', '''Нарымант''' (каля [[1295]] — [[2 лютага]] [[1348]]) — князь полацкі (1333/1334—1345). == Імя == Імя Нарымант (Нормант) — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Адпаведныя імёны фіксуюцца ў сучасным літоўскім іменніку і ў старапрускім іменніку: літ. ''Nor-mantas, Nor-i-mant’as,'' ''Nar-mant’as, Nar-i-mant’as''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 120, 122—123.</ref>, пруск. ''Noremunt'' (спаланізаваная форма)<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 72.</ref>. Першая аснова імені ''Nor-'' надзвычай папулярная ў літоўскай антрапаніміі, вядома пад сотню двухасноўных антрапонімаў з яе удзелам і столькі ж — аднаасноўных. Звязана з літоўскім ''norėti'' «хацець, прагнуць»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 123.</ref>. Другая аснова ''Mant-'' звязаная з літоўскім ''manta'' «перасоўная маёмасць; (ваенная) здабыча». Яно, у сваю чаргу, звязана з ''manyti'', адно са значэнняў якога (апроч асноўнага «думаць, меркаваць») — «займець, здабыць»<ref>Lit. zweistämmige Personennamen mit mant- und mantà «bewegliche Habe» // Pranas Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 4. Vilnius, 1998. C. 758—763.</ref>. Імя мела значыць «прагны да здабычы» і ўяўляла сабой імя-пажаданне. == Біяграфія == Другі сын вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а. Упершыню згадваецца пад 1331 года, калі Гедзімін затрымаў на [[Валынь|Валыні]] наўгародскага архіепіскапа Васіля і адпусціў толькі з умовай абрання Нарымонта [[Князі наўгародскія|князем у Ноўгарадзе]]. Прыбыў у [[Ноўгарад]] кастрычнікам 1333 года, атрымаў у кармленне [[Старая Ладага|Ладагу]], [[Арэшак|Арэшак]], [[Карэла|Карэлу]] і палову [[Капор'е|Капор’я]]. Каля 1335 года паехаў з Ноўгарада, напэўна, каб заняць полацкі сталец пасля смерці князя [[Воін]]а. Пакінуў у Ноўгарадзе намеснікам свайго сына [[Аляксандр Нарымонтавіч|Аляксандра]]. У 1338 годзе адмовіўся прыехаць на дапамогу наўгародцам для адбіцця шведскай агрэсіі і нават адклікаў Аляксандра з Арэшка. Намеснікі Нарымонта, аднак, заставаліся ў Арэшку да 1348 года. Каля 1338 года разам з полацкім епіскапам [[Рыгор I (епіскап полацкі)|Рыгорам]] падпісаў дагавор з [[Рыга]]й<ref>Захаваўся толькі дадатак пра вольны гандаль. Дагавор раней памылкова датаваўся 1330 годам.</ref>. Ускосна згадваецца як полацкі кароль у дагаворы [[Смаленская зямля|Смаленска]] з Рыгай (каля 1340). Паводле [[Летапісец вялікіх князёў літоўскіх|Летапісца вялікіх князёў літоўскіх]] па Гедзіміне атрымаў [[Пінскае княства]] «''зо всеми околичностями над Припетю рекою аж до Днепра''», якое заставалася і за яго нашчадкамі — [[Нарымонтавічы|Нарымонтавічамі]] да канца XIV ст. У 1341—1345 гадах быў буйнейшым землеўладальнікам і, відаць, уплывовейшым князем у [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Супраць вялікага князя [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнута]] і князя Нарымонта выступілі браты [[Альгерд]] і [[Кейстут]]. Пасля заняцця Альгердам велікакняжацкага стальца (1345) Нарымонт паехаў да [[Залатая Арда|залатаардынскага]] хана [[Джанібек]]а, а Альгерд перадаў Полацкае княства свайму сыну [[Андрэй Альгердавіч|Андрэю]]. Нарымонт вярнуўся ў ВКЛ каля 1346 года, у 1347 годзе браў удзел у паходзе супраць [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]], загінуў у [[Бітва на Стрэве (1348)|бітве на рацэ Стрэве]] (2.2.1348). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=349-350|артыкул=Нарымонт|аўтар=[[Алесь Белы|Белы А.]]}} ** Scriptores Rerum Prussicarum. II. Leipzig, 1863. ss. 75, 511. ** Сапунов А. Река Западная Двина. Витебск, 1893. сс. 276—277. ** Puzyna J. Narymunt Giedyminowicz // Miesiecznik Heraldyczny. R. 9, 1930. № 3. ** Tenże. Potomstwo Narymunta Giedyminowicza // Miesiecznik Heraldyczny. R. 11, 1932. № 10. ** Новгородская первая летопись. М.-Л., 1950. сс. 345, 349. ** ПСРЛ. Т. 25. М.-Л., 1949. сс. 170—176; Т. 32. М., 1975. сс. 41, 68, 138. Т. 35. М., 1980. сс. 68, 85, 97 і інш. ** Полоцкие грамоты XIII—начала XIV вв. Сост. [[Ганна Леанідаўна Харашкевіч|А. Хорошкевич]]. Вып. 1. М., 1977. сс. 39—41; Вып. 3. М., 1980. сс. 127—132. ** Krupa K. Książęta litewscy w Nowogrodzie Wielkim do 1430 r. // Kwartalnik historyczny. R. C. 1993. № 1. * ''Сідаровіч В. М.'', ''Касюк А. Ф.'' [https://www.academia.edu/35050350/В_М_Сідаровіч_А_Ф_Касюк_Пячатка_князя_Глеба_Нарымонта_XIV_ст_з_в_Стары_Капыль_pdf Пячатка князя Глеба Нарымонта XIV ст. з в. Стары Капыль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201117190355/https://www.academia.edu/35050350/%D0%92_%D0%9C_%D0%A1%D1%96%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90_%D0%A4_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%8E%D0%BA_%D0%9F%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%BD%D1%8F%D0%B7%D1%8F_%D0%93%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0_XIV_%D1%81%D1%82_%D0%B7_%D0%B2_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D0%BB%D1%8C_pdf |date=17 лістапада 2020 }} // Беларуская даўніна, 2016. {{Wikidata/Ancestors}} {{Полацкія князі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі полацкія]] [[Катэгорыя:Князі пінскія]] [[Катэгорыя:Князі наўгародскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XIV стагоддзя]] 7vjzw3untu1ee7urptgjh8fi26lhv1c Дзісна 0 16231 5127420 5063541 2026-04-16T21:55:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127420 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Дзісна (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Дзісна |арыгінальная назва = Дзісна |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Dzisna, Belarus.svg |сцяг = Flag of Dzisna.svg |апісанне сцяга = Сцяг Дзісны |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 33|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 13|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Мёрскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1374]] |ранейшыя назвы = '''Капец-гарадок''' |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = +375 2152 |паштовы індэкс = 211950 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Dzisna |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 130206091 }} '''Дзісна́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Dzisna}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на [[Дзісна (рака)|р. Дзісна]], пры ўпадзенні яе ў [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]]. За 45 км на ўсход ад [[Мёры|г. Мёры]], за 12 км ад чыгуначнай станцыі [[Боркавічы (станцыя)|Боркавічы]] на лініі [[Полацк]] — [[Даўгаўпілс]] (Латвія), аўтамабільнай дарогай {{Таблічка-by|Р|14}} звязаны з Мёрамі і Полацкам. Насельніцтва налічвае 1&nbsp;500 чал. (2017)<ref name="2017-Estimate"/>. == Назва == Назва паселішча ад рачной назвы [[Дзісна (рака)|Дзісна]] — гідроніма балцкага паходжання. У назве Дзісна аснова ''Di-s-'' можа быць звязаная з індаеўрапейскім ''*dei- / dī-'' «свяціць» (> літоўскае ''diena'' «(светлы) дзень»), які таксама бачаць у назве [[Дзітва]]<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 88.</ref>. Тады Дзісна мусіла б значыць «Блішчастая (рака)», як і назвы [[Лучоса]], [[Свіцязь (возера, Навагрудскі раён)|Свіцязь]]. == Гісторыя == === Перыяд Полацкага княства === Старажытнае паселішча, папярэднік сучаснага горада, існавала на мысе правага берага рэчкі Дзісна яшчэ ў X—XI стст. як горад [[Полацкае княства|Полацкай зямлі]]. З XIII ст. пачалося паступовае засяленне левага берага. У 1301 г. мясцовасць далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="EVKL-1"/>. [[Файл:Dzisna, Pahonia. Дзісна, Пагоня (1896).jpg|thumb|150px|злева|Герб [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]]]] Першы пісьмовы ўспамін пра Дзісну як умацаваны замак ''Капец-гарадок'' (ад слова «капа́ць») датуецца [[1374]] г. Замак выконваў ролю фарпоста [[Полацкае княства|Полацка]] на Дзвіне, кантраляваў увесь рачны рух і подступы да сталіцы Полацкай зямлі. У 1461 г. паселішча ўпершыню згадваецца пад цяперашняй назвай (''двор Дзісна''). === Перыяд Вялікага Княства Літоўскага === У 1566 г. [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Аўгуст]] загадаў пры [[Дзісенскі замак|Дзісенскім замку]] і пад яго аховай заснаваць [[горад]], жыхарам якога даў розныя палёгкі тэрмінам на 8 гадоў. У 1567 г. Жыгімонт Аўгуст надаў Дзісне першы герб («''тры вежы з муру''»), а [[20 студзеня]] [[1569]] г. — [[магдэбургскае права]] і новы герб: «''у блакітным полі ладдзя з разгорнутым парусам''»<ref name="knihi"/>. У часы [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] ў 1579 г. тутэйшы замак стаў цэнтрам збору войскаў [[Спіс каралёў польскіх|караля]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Стэфан Баторый|Стэфана Баторыя]] перад вызваленчым паходам на [[Полацк]]. У 1581 г. у Дзісне заснавалі фарны касцёл (пры ім з 1775 г. дзейнічала школа), у 1630 г. — кляштар францысканцаў, а ў 1633 г. — манастыр пры Уваскрасенскай царкве. Пасля атрымання статусу горада, з XVII ст. Дзісна стала цэнтрам [[староства]] [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]], значным гандлёва-рамесніцкім асяродкам. У пачатку [[Вайна 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовай вайны]] ў 1654 г. бурмістар Дзісны здаў горад войску [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. 10 красавіка 1661 г. шляхта, казакі, мяшчане і павятовыя мужыкі, што знаходзіліся ў [[Дзісенскі замак|замку]], звязалі акупантаў і адчынілі браму войску Вялікага Княства Літоўскага (здрадніка-бурмістра павесілі ў замкавай браме)<ref name="EVKL-2"/>. У 1773 г. завяршылася будова мураванага касцёла пры кляштары францысканцаў. === У складзе Расійскай імперыі === У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Дзісна апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе зрабілася цэнтрам павета [[Мінская губерня|Мінскай]], з 1842 г. — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. 23—24 красавіка 1831 г. [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанцы]] ў колькасці да 3000 чалавек вызвалілі Дзісну з-пад расійскай улады. Значную шкоду Дзісне і яе гаспадарцы прычынілі пажары і паводкі (у 1865, 1870, 1872, 1878 і 1882 гг.), у часе якіх пацярпелі Уваскрасенская (мураваная, збудаваная ў 1870 г.) і Мікалаеўская (да 1842 г. касцёл) цэрквы. Напярэдадні пажару [[1882]] г. вядомы расійскі падарожнік [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнаў-Цян-Шанскі]] назваў Дзісну найлепшым горадам Віленскай губерні. === У складзе Польскай Рэспублікі === Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Дзісна апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. === Перыяд Беларускай ССР === У 1939 г. Дзісна ўвайшла ў [[БССР]], дзе 15 студзеня 1940 г. зрабілася цэнтрам раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], з 20 верасня 1944 г. [[Полацкая вобласць|Полацкай]], з 8 студзеня 1954 г. [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 5 ліпеня 1941 да 4 ліпеня 1944 гг. Дзісна пад нямецкай акупацыяй; гітлераўцы стварылі тут лагер смерці. У чэрвені 1942 г. у горадзе было знішчана 2181 чал.<ref>Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Ф. 1с/р-370. — Воп. 1. — Спр. 483. — Л. 15.</ref> З 3 кастрычніка 1959 г. Дзісна ўваходзіць у склад Мёрскага раёна. <center><gallery caption="Места на старых фатаздымках" widths=150 heights=150> Файл:Dzisna (XX).jpg|Панарама Файл:Dzisna. Дзісна (1918-39).jpg|Панарама Файл:Catholic Church in Dzisna (XX).jpg|Касцёл Файл:Dzisna-franciškany.jpg|Касцёл і званіца </gallery></center> == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:8000 ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1811 from:0 till:1405 bar:1825 from:0 till:2801 bar:1897 from:0 till:6756 bar:1909 from:0 till:7138 bar:1921 from:0 till:4413 bar:1939 from:0 till:6073 bar:1959 from:0 till:2500 bar:1993 from:0 till:2500 bar:1995 from:0 till:2700 bar:2007 from:0 till:2747 bar:2017 from:0 till:1500 TextData= fontsize:10px pos:(20,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1811 — 1&nbsp;405 чал.; 1825 — 2&nbsp;801 чал.; 1897 — 6&nbsp;756 чал. * '''XX стагоддзе''': 1904 — 9&nbsp;113 чал.; 1909 — 7&nbsp;138 чал.; 1921 — 4&nbsp;413 чал.; 1939 — 6&nbsp;073 чал.; 1944 — 1,2 тыс. чал.; 1959 — 2,5 тыс. чал.; 1993 — 2,5 тыс. чал.<ref name="EHB"/>; 1995 — 2,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 — 2,8 тыс. чал.; 2007 — 2&nbsp;747 чал.; 2016 — 1&nbsp;537 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 1&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Прадпрыемствы лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасці. {| class="wikitable standard collapsible collapsed" style="border: none; width: 100%; background-color: transparent;" !Пералік прамысловых прадпрыемстваў Дзісны |- | * Філіял Віцебскага швацкага аб’яднання «Віцябчанка» * Філіял Мёрскага камбіната бытавога абслугоўвання * Кансервавы завод * Камбінат будаўнічых матэрыялаў * Лясная гаспадарка |} == Інфраструктура == У Дзісне працуюць сярэдняя і музычная школы, школа-інтэрнат. Медыцынскія паслугі аказвае бальніца. Дзейнічаюць дом культуры, 2 бібліятэкі, дом рамёстваў. Спыніцца можна ў гарадской гасцініцы<ref name="TEB"/>. == Славутасці == * Гістарычная забудова (канец XIX — пачатак XX стст.) * Замчышча (XVI ст.), каля ўпадзення р. Дзісны ў Заходнюю Дзвіну * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзісна)|Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1773) * [[Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Дзісна)|Царква ў гонар Смаленскай іконы Маці Божай «Адзігітрыя»]] (1904) * [[Свята-Васкрасенская царква (Дзісна)|Царква Уваскрэшання Хрыстова]] (канец XIX ст.) {{ГККРБ 4|213Г000555}} * Руіны бальніцы (пачатак XX ст.) * Гасцініца «Рыга» * Будынак Павятовага аддзялення апякунства цвярозасці (пачатак XX ст.) * Сінагога (XIX ст.) * Сядзіба Кастравіцкіх * Каталіцкая царква на могілках * Мост цераз раку Дзісну === Страчаная спадчына === [[Файл:Dzisienski manastyr. Дзісенскі манастыр (1896).jpg|thumb|160px|Дзісенскі манастыр, XIX ст.]] * Званіца * Кляштар францысканцаў (1816) * Фарны касцёл == Памятныя мясціны == * Могілкі яўрэйскія * Брацкая магіла (1941—1944) на вуліцы Леніна, пахаванне воінаў і партызан, якія загінулі ў барацьбе супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1959 годзе на магіле пастаўлены помнік — скульптуры 2 воінаў — {{ГККРБ 4|213Д000556}}. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="25%"|[[Файл:Church_of_the_Immaculate_Conception_in_Dzisna_(2022).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Дзясна_(былая_сінагога).jpg|center|350px]] |width="25%"|[[Файл:Dzisna,_lakarnia_(08.05.2022).jpg|center|350px]] |- |Адноўлены касцёл |Сінагога |Руіны бальніцы |} == Вядомыя асобы == * [[Святлана Уладзіміраўна Андрыеўская]] (нар. 1977) — беларускі [[гісторык]], [[этнограф]], [[педагог]], [[кандыдат гістарычных навук]]. * [[Валянцін Вікенцьевіч Арлоўскі]] (1900—1961) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант. * {{нп5|Гілел Гільдзін||en|Hilail Gildin}} * [[Антон Грыневіч]] (1877—1937) — беларускі грамадска-культурны дзеяч, збіральнік музычнага [[фальклор]]у. * [[Антон Ігнатавіч Зянкевіч]] (1888—1949) — беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч. * [[Якаў Сямёнавіч Іцхокі]] (1906—1984) — савецкі інжынер, спецыяліст у галіне [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]] і імпульснай тэхнікі. * {{нп5|Абрахам Ёфэ||en|Abraham Z. Joffe}} (1909—2000) — ізраільскі міколаг. * [[Навум Сямёнавіч Леках]] (1908—1996) — беларускі ўрач. * [[Майсей Мендзелевіч Смірын]] (1895—1975) — навуковец-гісторык. * [[Аляксандр Мікалаевіч Стома]] (нар. 1965) — беларускі ўрач, дэпутат. * [[Фёкла Фёдараўна Струй]] (1916—?) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Ісаак Майсеевіч Разет]] (1927—1992) — псіхолаг і педагог. * [[Аляксандр Шкленнік]] (1864—1921) — інжынер, грамадскі дзеяч, аўтар дзённіка пра акупацыю Вільні. == Гл. таксама == * [[Спіс вуліц Дзісны]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> <ref name="EVKL-1">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісна|аўтар=[[Язэп Бунто|Бунто Я.]]}}</ref> <ref name="knihi">[http://knihi.com/hierb/dzisn.html Дзісна] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="EVKL-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=586|артыкул=Дзісенскі замак|аўтар=[[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]]}}</ref> <ref name="EHB">[[Язэп Бунто]]. Дзісна // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 231.</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">{{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|Дисна}} С. 174.</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мёрскі раён}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дзісна|267}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Аркадзь Уладзіміравіч Русецкі|Русецкі А. У.]]'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасці да пачатку XX стагоддзя. — Мн., 2005. * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Dzisna|Дзісна}} {{OSM relation|6722318|Дзісна}} * {{ГБ|http://globustut.by/disna/index.htm}} * [http://radzima.org/be/pub/2549_m/ м. Дзісна] на [[Radzima.org]] * [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/VELCOME/Miory_v1.htm Дзісна]{{Недаступная спасылка}} на [http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm Прыдзвінскі край: Гісторыя і сучаснасць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706163508/http://vlib.by/PRIDVINIE-1/index-Pridvinie.htm |date=6 ліпеня 2011 }} * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna Мёрскі раённы выканаўчы камітэт пра Дзісну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090925160913/http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/disna |date=25 верасня 2009 }} {{ref-ru}} * [http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 Dzisna] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111123033525/http://kresy.cp6.win.pl/dzisna.php3 |date=23 лістапада 2011 }} на [http://kresy.cp6.win.pl/ Rzeczpospolita wirtualna]{{Недаступная спасылка}}{{ref-pl}} * [http://www.disna.by Дзісна — самы маленькі горад Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126233413/http://disna.by/ |date=26 студзеня 2021 }}{{ref-en}}{{ref-ru}} {{Міёрскі раён}} {{Віцебская вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзісна| ]] [[Катэгорыя:Гарады на Дзвіне]] j9i7yv93co2uhws4rzhe2zmsrupqjhi Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5127237 5127042 2026-04-16T12:53:03Z JerzyKundrat 174 5127237 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 0lxl6phmmvgyicklsvfe8hd5s2pp3qy 5127256 5127237 2026-04-16T13:28:31Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5127256 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} tb67wbnxl9kxj9zsai1v2myzb526rhm 5127267 5127256 2026-04-16T13:42:53Z MakEditor 165254 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5127267 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}} Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 2q2he2mcqf6kjl9n7pf5hwd785s7mm9 5127447 5127267 2026-04-17T04:16:33Z DobryBrat 5701 /* EIZVA */ вынік 5127447 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}} Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} bre6f5iawey5fzptd4ezg285ces0wqi Беларуская АЭС 0 17898 5127215 5090742 2026-04-16T12:17:11Z DBatura 73587 /* Пастаўкі ў Літву */ 5127215 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя |Тып = АЭС |Назва = Беларуская АЭС |Выява = 2023.06.13 Astravets Nuclear Power Plant Belarus.jpg |Подпіс = Беларуская АЭС (2023) |Краіна = Беларусь |lat_deg =54 |lat_min =45 |lat_sec = 25 |lon_deg =26 |lon_min =5 |lon_sec = 34 |Пазіцыйная карта = |Уласнік = |Статус = узвядзенне будынка рэактара першага энергаблока |Пачатак будаўніцтва = 31 мая 2012<ref name=belta040614>{{cite news |url=https://atom.belta.by/en/dosie_en/view/belarusian-nuclear-power-plant-project-ntimeline-208/ |title=Belarusian Nuclear Power Plant Project: Timeline |agency=BELTA |date=4 June 2014 |access-date=25 September 2020 |archive-date=28 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228223511/https://atom.belta.by/en/dosie_en/view/belarusian-nuclear-power-plant-project-ntimeline-208/ |url-status=dead }}</ref> |Пачатак эксплуатацыі = лістапад 2020 |Канец эксплуатацыі = |Эксплуатавальная арганізацыя= |Энергаблокі = 0 |Будуецца энергаблокаў = 2 |Тып рэактараў = [[ВВЭР-1200]] (АЭС-2006<ref>[http://www.prime-tass.by/print.asp?id=76160 Подготовка проекта российско-белорусского межправительственного соглашения о строительстве АЭС практически завершена, подписание ожидается в ноябре — декабре. «Атомстройэкспорт»] // Белорусское бюро ПРАЙМ-ТАСС, 12 ноя 2009 (дата обращения: 21.03.2013)</ref>) |Эксплуатаваных рэактараў = 1 |Закрытых реактараў = |Тып турбін = |Магутнасць = плануецца 2300 МВт |Катэгорыя на Вікісховішчы = |Сайт=[https://www.belaes.by/be/ РУП «Белорусская АЭС»] }} '''Беларуская атамная электрастанцыя''' — [[атамная электрастанцыя]], размешчаная ў трыкутніку паміж [[аграгарадок|аграгарадкамі]] [[Варняны]], [[Гервяты]] і [[Міхалішкі]] пад горадам [[Астравец]] непадалёк ад мяжы з [[Літва|Літвой]]<ref>[https://www.google.com/maps/place/Bia%C5%82oruska+elektrownia+j%C4%85drowa+%22Ostrowiec%22/@54.75071,26.0833592,3246m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x46ddab6f1961c9db:0x30bb12e8a21c325f!8m2!3d54.7612766!4d26.0868668!5m1!1e4?hl=ru-RU гугл карты]</ref>. АЭС мае два рэактары агульнай магутнасцю 2300 МВт. У 2021 годзе прайшоў запуск першага энергаблока БелАЭС, а ў 2023 — другога<ref>{{Cite news|title=Замещение природного газа и необходимость в энергоемких производствах: второй энергоблок БелАЭС включен в сеть|url=https://neg.by/novosti/otkrytj/vtoroj-jenergoblok-belajes-vkljuchen-v-set/|website=Экономическая газета|date=2023-05-23|archive-url=https://archive.today/20240330083646/https://neg.by/novosti/otkrytj/vtoroj-jenergoblok-belajes-vkljuchen-v-set/|archive-date=2024-03-30}}</ref>. Паводле планаў, пасля пуску ў эксплуатацыю другога энергаблока Беларусь павінна ператварыцца ў нета-экспарцёра электраэнергіі<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://belaes.by/ru/novosti/item/2114-vvod-belaes-obespechit-belarusi-moshchnyj-eksportnyj-potentsial-minenergo.html |accessdate=25 лютага 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190426235600/http://belaes.by/ru/novosti/item/2114-vvod-belaes-obespechit-belarusi-moshchnyj-eksportnyj-potentsial-minenergo.html |archivedate=26 красавіка 2019 |url-status=dead }}</ref>. Увод БелАЭС дазволіць зэканоміць каля 5 млрд куб.м прыроднага газу, адпаведна, знізіць долю выкаплёвага паліва ў вытворчасці электраэнергіі з 95 % да 60 %<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://belaes.by/ru/novosti/item/2232-belarus-s-vvodom-aes-snizit-dolyu-gaza-v-proizvodstve-elektroenergii-do-60.html |accessdate=25 лютага 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190508131958/http://belaes.by/ru/novosti/item/2232-belarus-s-vvodom-aes-snizit-dolyu-gaza-v-proizvodstve-elektroenergii-do-60.html |archivedate=8 мая 2019 |url-status=dead }}</ref>. Акрамя таго, БелАЭС дапаможа скараціць выкіды парніковых газаў да 2030 года на 35 %<ref>https://atom.belta.by/ru/news_ru/view/belaes-pomozhet-sokratit-vybrosy-parnikovyx-gazov-k-2030-godu-na-35-10507/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025071344/https://atom.belta.by/ru/news_ru/view/belaes-pomozhet-sokratit-vybrosy-parnikovyx-gazov-k-2030-godu-na-35-10507/ |date=25 кастрычніка 2020 }}</ref>. == Гісторыя == Разглядаліся два сцэнарыі будаўніцтва АЭС сумарнай магутнасцю 2 млн кВт: увод трох энергаблокаў магутнасцю 0,640 млн кВт кожны і двух энергаблокаў магутнасцю 1,0 млн кВт. Першапачаткова прыняты план будаўніцтва электрастанцыі з трыма энергаблокамі<ref>Информационный бюллетень Администрации Президента Республики Беларусь — № 7 (122), 2006. — С. 71.</ref>. Пазней перайшлі да плана з двума рэактарамі<ref name="naviny.by">{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/economic/2007/10/11/ic_news_113_278437|title=Беларусь рассматривает три группы зарубежных компаний в качестве участников строительства АЭС|date=2007-10-11|work=[[Naviny.by]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329043939/http://naviny.by/rubrics/economic/2007/10/11/ic_news_113_278437/|archivedate=2015-03-29|language=ru}}</ref>. З-за абгрунтаванай [[Чарнобыльская катастрофа|постчарнобыльскай]] радыефобіі насельніцтва Беларусі праекты будаўніцтва былі замарожаныя, кіраўніцтва дзяржавы абвясціла фактычны мараторый на ўзвядзенне АЭС. Грамадзянам было абяцана правядзенне рэферэндуму па гэтым дэлікатным пытанні<ref>{{Cite web |url=http://www.eprussia.ru/pressa/articles/3996.htm |title=Программа-минимум и программа-максимум Александра Лукашенко |access-date=21 верасня 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305121913/http://www.eprussia.ru/pressa/articles/3996.htm |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://naviny.by/rubrics/economic/2006/09/01/ic_news_113_258203/|title=Лукашенко: решение о строительстве АЭС будет приниматься с учетом мнения народа|date=2007-10-11|work=[[Naviny.by]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090408203822/http://naviny.by/rubrics/economic/2006/09/01/ic_news_113_258203/|archivedate=2009-04-08|language=ru}}</ref>. Яшчэ ў [[2003]] кіраўніцтва Беларусі лічыла, што адсутнічае дастатковая матывацыя для прыняцця рашэння аб будаўніцтве АЭС<ref>[https://archive.today/20120805092135/www.president.gov.by/press13015.html Александр Лукашенко провел совещание по вопросам обеспечения надежной работы энергетического комплекса страны]</ref>. Аднак імклівае развіццё негатыўных тэндэнцый на сусветным рынку энерганосьбітаў вымусіла беларускі ўрад прыняць безальтэрнатыўнае рашэнне будаваць Беларускую АЭС. Канчатковае палітычнае рашэнне аб будаўніцтве было прынята [[15 студзеня]] [[2008]] года на пасяджэнні Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь<ref name="Rada" />. [[31 студзеня]] 2008 года Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў Пастанову Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь, паводле якой планавалася пабудаваць у Рэспубліцы Беларусь атамную электрастанцыю сумарнай электрычнай магутнасцю 2000 МВт з уводам у эксплуатацыю першага энергетычнага блока ў 2016 годзе, другога — у 2018 годзе<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-30/2008-30(061-061).pdf&oldDocPage=1 Постановление Совета Безопасности Республики Беларусь от 31 января 2008 г. № 1 «О развитии атомной энергетики в Республике Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210625072904/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-30%2F2008-30%28061-061%29.pdf&oldDocPage=1 |date=25 чэрвеня 2021 }}</ref>. Аляксандр Лукашэнка, у пасланні народу і парламенту ў 2019 годзе сказаў, што АЭС каштуе беларусам танней, чым планавалася. Паводле яго слоў, кошт сапраўды знізіўся з 10 млрд долараў ЗША да 7 млрд за кошт дзеянняў беларускага боку па жорсткім кантролі пры будаўніцтве<ref>{{cite web|url = http://president.gov.by/by/news_by/view/paslanne-belaruskamu-narodu-i-natsyjanalnamu-sxodu-20904/|title = Пасланне беларускаму народу і Нацыянальнаму сходу|author = |date = 2019-04-19|work = Афіцыйны сайт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|language = |accessdate = 2020-02-19}}</ref>. Станам на 1 сакавіка 2021 года з 10 млрд долараў, прадугледжаных на будаўніцтва БелАЭС, выкарыстана сродкаў крэдыту на суму 4,7 млрд долараў. Агульны арыенціровачны кошт будаўніцтва складзе каля 6 млрд долараў. У 2019 годзе энергаблок не запусцілі. У сувязі з гэтым беларускі бок прапанаваў перанесці на больш позні час пачатак выплат па крэдыце на суму каля 10 млрд долараў ЗША, падоўжыць тэрмін прадастаўлення крэдыту, а таксама знізіць працэнтную стаўку. Сваю просьбу Беларусь абгрунтавала «жаданнем прывесці ўмовы па крэдыце на АЭС з кантрактамі, якія існуюць у Расатама ў іншых краінах»<ref>{{cite web|url = https://novychas.by/palityka/hopic-pudryc-nam-mazhi|title = Хопіць пудрыць нам мазгі!|author = Салаўёў, Сяргей|date = 2020-02-17|work = [[Новы час]]|language = |accessdate = 2020-02-19}}</ref>. Графік пуску першага энергаблока Беларускай АЭС стартаваў 7 жніўня 2020 года, калі ў корпус рэактара была загружана першая цеплавыдзяляльная зборка са свежым ядзерным палівам. 3 лістапада першы энергаблок Беларускай АЭС уключаны ў аб’яднаную энергасістэму краіны<ref>[https://blr.belta.by/economics/view/pershy-energablok-belaes-ukljuchany-u-energasistemu-krainy-93341-2020/ Першы энергаблок БелАЭС уключаны ў энергасістэму краіны]</ref>. [[7 лістапада]] [[2020]] года [[Аляксандр Лукашэнка]] даў дазвол на ўздым электрычнай магутнасці энергаблока да 400 МВт. На наступны дзень, [[8 лістапада]], першы энергаблок перастаў выпрацоўваць магутнасць, а турбіна была спынена з-за сапсаваных трансфарматараў напружання<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/economics/707170.html|title = На БелАЭС «выявлена необходимость замены отдельного электротехнического измерительного оборудования»|date = 2020-11-09|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-11-10|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201110125526/https://news.tut.by/economics/707170.html|archivedate = 10 лістапада 2020|url-status = dead}}</ref>. [[12 студзеня]] [[2021]] года першы энергаблок вывелі на 100 % магутнасці<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31044370.html|title=Першы энэргаблёк БелАЭС вывелі на 100% магутнасьці|date=2021-01-13|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|lang=ru}}</ref>. У маі на Беларускай АЭС паспяхова завершаны этап комплексных выпрабаванняў першага энергаблока, што з’яўляецца завяршальным этапам доследна-прамысловай эксплуатацыі для пацверджання працаздольнасці асноўнага абсталявання па праектных параметрах пры нармальнай эксплуатацыі. Паспяховае завяршэнне дадзенага этапу стала сведчаннем пра гатоўнасць энергаблока № 1 да прамысловай (камерцыйнай) эксплуатацыі<ref>[https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/na-belaes-zavershilsja-etap-kompleksnogo-oprobovanija-pervogo-energobloka-11282/ На БелАЭС завершился этап комплексного опробования первого энергоблока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210709183135/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/na-belaes-zavershilsja-etap-kompleksnogo-oprobovanija-pervogo-energobloka-11282/|date=9 ліпеня 2021}}</ref>. 10 чэрвеня 2021 года першы энергаблок БелАЭС быў уведзены ў прамысловую эксплуатацыю. Штодзённы аб’ём вытворчасці электраэнергіі першым энергаблокам БелАЭС складае каля 27-27,5 млн кВт.гадз На энергаблоку № 2 БелАЭС у сакавіку 2021 года завершана зборка рэактара для этапу халодна-гарачай абкаткі. Працэс зборкі ўключаў устаноўку ўнутрыкорпусных элементаў, загрузку ў рэактар ​​імітатараў цеплавыдзяляльных зборак, устаноўку блока ахоўных труб і верхняга блока — вечка рэактара. Неўзабаве спецыялісты пачнуць запаўненне першага контуру рэактарнай устаноўкі энергаблока хімічна абяссоленай вадой і пасля атрымання адпаведных дазволаў пачнуць асноўныя выпрабаванні, папярэднія для гарачай абкатцы рэактарнай устаноўкі энергаблока № 2 БелАЭС. У гэтым годзе запланавана правесці загрузку ядзернага паліва ў энергаблок № 2 і такім чынам адбудзецца яго фізічны пуск<ref>[https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/na-vtorom-energobloke-belaes-zavershena-sborka-reaktora-dlja-etapa-xolodno-gorjachej-obkatki-11188/ На втором энергоблоке БелАЭС завершена сборка реактора для этапа холодно-горячей обкатки]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210324123800/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/na-vtorom-energobloke-belaes-zavershena-sborka-reaktora-dlja-etapa-xolodno-gorjachej-obkatki-11188/ |date=24 сакавіка 2021 }}</ref>. Да канца года плануецца загрузіць свежае ядзернае паліва ў актыўную зону рэактарнага блока другога энергаблока БелАЭС. Паліва было пастаўлена ў красавіку, яно прайшло ўязны кантроль. А падключэнне да электрасеткі і ўвод у эксплуатацыю другога энергаблока плануецца ў 2022 годзе<ref>[https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/vvod-v-ekspluatatsiju-vtorogo-energobloka-belaes-planiruetsja-v-2022-godu-11485/ Ввод в эксплуатацию второго энергоблока БелАЭС планируется в 2022 году] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211027172422/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/vvod-v-ekspluatatsiju-vtorogo-energobloka-belaes-planiruetsja-v-2022-godu-11485/|date=27 кастрычніка 2021}}</ref>. У снежні 2021 года журналісты-расследавальнікі са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе выяўленыя 18 тысяч недахопаў першага энергаблока (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{cite web|url=https://belsat.eu/programs/21-12-2021-aes-kashtounae-nabytstsyo-tsi-krynitsa-byaskontsyh-stratau-rassledavanne-belcatu|title=АЭС – каштоўнае набыццё ці крыніца бясконцых стратаў? Расследаванне «Белcату»|date=2021-12-21|work=[[Белсат]]}}</ref>. 27 снежня 2021 года на Беларускай атамнай электрастанцыі завершаны работы па загрузцы ядзернага паліва ў актыўную зону рэактара другога энергаблока. У рэактар загружаны 163 цеплавыдзяляльныя зборкі са свежым ядзерным палівам<ref>[https://www.belta.by/society/view/na-belaes-uspeshno-zavershena-zagruzka-jadernogo-topliva-v-reaktor-vtorogo-energobloka-476825-2021/ На БелАЭС успешно завершена загрузка ядерного топлива в реактор второго энергоблока]</ref>. == Меры па інтэграцыі АЭС у энергетычную сістэму краіны == Пабудавана каля 1600 км высакавольтных электрасетак, мадэрнізаваны чатыры сістэмаўтваральныя электрападстанцыі, уведзена ў эксплуатацыю высокатэхналагічная падстанцыя 330 кВ «Паставы». На 20 аб’ектах энергетыкі ўведзены ў эксплуатацыю сучасныя электрычныя катлы агульнай магутнасцю 916 МВт<ref>[https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/pervyj-energoblok-belaes-vyrabotal-43-mlrd-kvtch-elektroenergii-11500/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211027070511/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/pervyj-energoblok-belaes-vyrabotal-43-mlrd-kvtch-elektroenergii-11500/|date=27 кастрычніка 2021}}</ref>. == Прычыны будаўніцтва == Дыспрапорцыі энергабалансу Беларусі (доля прыроднага газу 80 %). — Залежнасць ад аднаго пастаўшчыка. — [[Кан’юнктура]] на сусветных рынках вуглевадародаў. — «Газавыя войны» з Расіяй. — Энергетычная бяспека (Канцэпцыя энергетычнай бяспекі і павышэння энергетычнай незалежнасці Рэспублікі Беларусь, зацверджаная Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 жніўня 2005 № 399). — Курс на эканомію і ашчаджальнасць (Дырэктыва Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2007 № 3). — Мясцовыя віды паліва, альтэрнатыўная энергетыка, неарганічнае паліва. — Кан’юнктура на сусветным атамным рынку. — Напрацоўкі беларускай навукі ў галіне энергетыкі і ядзернай фізікі. Перавагі АЭС. — Недахопы АЭС ({{таксама}} Справаздача «Аб магчымым уздзеянні на навакольнае асяроддзе Беларускай АЭС»<ref>[http://minenergo.gov.by/nfiles/000435_364476_Otchet_OVOS_rus.pdf Міністэрства энергетыкі. Справаздача «Аб магчымым уздзеянні на навакольнае асяроддзе Беларускай АЭС»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091025002512/http://minenergo.gov.by/nfiles/000435_364476_Otchet_OVOS_rus.pdf |date=25 кастрычніка 2009 }}</ref>). Прагнозы ўплыву АЭС на агульную сітуацыю ў энергетычнай сферы ў Беларусі: * У энергабалансе Беларусі ў 2020 ядзернае паліва зойме 14-16 % — каля 4 млн тон умоўнага паліва (туп) з агульных 40 млн туп паліўна-энергетычнага балансу Рэспублікі Беларусь<ref name="percent">Мілена Ануфрыёнак. [http://news.belta.by/by/print?id=185608 У энергабалансе Беларусі да 2020 года ядзернае паліва зойме каля 14-16 працэнтаў]// [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]. [[15 лістапада]] [[2007]]</ref>. * Па папярэдніх падліках тарыфы на электраэнергію ў Беларусі ў 2020 знізяцца ў параўнанні з 2015 на 10-15 %<ref name="percent" />. Развіццё атамнай энергетыкі названа важнейшым фактарам забеспячэння энергетычнай бяспекі краіны разам з мадэрнізацыяй дзеючай энергасістэмы, выкарыстаннем аднаўляемых крыніц энергіі, скарачэннем энергаёмістасці ВУП і дыверсіфікацыяй крыніц паступлення вуглевадароднай сыравіны<ref>[http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45615&lang=ru Развитие атомной энергетики обеспечит укрепление независимости и экономической самостоятельности Беларуси — А.Лукашенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325200314/http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45615&lang=ru |date=25 сакавіка 2016 }}</ref>. Згодна з бягучым прагнозам Міністэрства энергетыкі, да канца 2025 года спажыванне электраэнергіі ў Беларусі вырасце і складзе каля 44 млрд кВт/г, а да 2030 года дасягне 47 млрд кВт/г. == Планы будаўніцтва == Міністэрствам энергетыкі Рэспублікі Беларусь сумесна з Нацыянальнай акадэміяй навук Беларусі ў [[2006]] падрыхтаваны План падрыхтоўчых работ з агульным аб’ёмам фінансавання 15,8 млрд руб. Праведзены папярэднія даследаванні па праекту АЭС, выбару пляцоўкі яе магчымага размяшчэння, стварэнню нарматыўнай базы бяспечнага выкарыстання ядзернай энергіі. === Графік выканання работ === {| class=wide |- ! Найменаванне || Гады |- |Распрацоўка першачарговай нарматыўнай базы |[[2006]]—[[2010]] |- |Распрацоўка крытэрыяў, патрабаванняў і выбар праекта АЭС |[[2006]]—[[2007]] |- |Зводны том «Тлумачальная запіска да этапа выбару пункта» |[[2006]]—[[2007]] |- |Дэкларацыя аб намеры |[[2006]]—[[2007]] |- |Даследаванні на аптымальнай пляцоўцы |[[2006]]—[[2008]] |- |Зводны том «Тлумачальная запіска да этапа выбару пляцоўкі» |[[2007]]—[[2008]] |- |Ацэнка ўздзеяння на навакольнае асяроддзе |[[2008]]—[[2009]] |- |Папярэдняя справаздача аб бяспецы АЭС |[[2009]]—[[2010]] |- |Абгрунтаванне інвестыцый і прыняцце рашэння аб будаўніцтве |[[2009]]—[[2010]] |- |Архітэктурны праект, пачатак будаўніцтва |[[2010]] |} Увод у эксплуатацыю планаваўся ў [[2015]]. Пад канец [[2007]] з’явіліся прагнозы сканчэння будаўніцтва АЭС не ў 2015, а ў 2020<ref>[http://naviny.by/rubrics/economic/2007/10/11/ic_articles_113_153313/ На участие в строительстве АЭС в Литве Минск не заявлялся]</ref> (рацыянальную карэкцыю, імаверна, зрабіў [[Урад Рэспублікі Беларусь]]). [[15 студзеня]] [[2008]] года Міністэрства энергетыкі ўдакладніла пэўныя этапы графіку работ: пуск першага блока запланаваны на [[2018]], другога — на 1-2 гады пазней, выхад станцыі на поўную магутнасць да 2020<ref name="Rada">[http://www.president.gov.by/by/press50069.print.html Развіццё атамнай энергетыкі з’яўляецца важнейшым фактарам забеспячэння энергетычнай бяспекі краіны]// Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. [[15 студзеня]] [[2008]]</ref>. === Праект станцыі === ==== Магчымыя падрадчыкі ==== На нарадзе ў [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] па пытаннях правядзення падрыхтоўчых работ па будаўніцтву АЭС [[11 кастрычніка]] [[2007]] было аб’яўлена, што Беларусь разглядае тры групы замежных кампаній у якасці патэнцыйных удзельнікаў будаўніцтва АЭС: амерыкана-японскую, французска-германскую і расійскую. Не выключаецца магчымасць удзелу [[Украіна|Украіны]] ў гэтым праекце. Магчыма таксама аб’яднанне тэхнічных і праграмных распрацовак адразу некалькіх з гэтых кампаній. Выказана меркаванне, што ў якасці генеральнага праектавальніка будучай АЭС мусіць выступаць беларуская арганізацыя<ref name="naviny.by"/>. [[15 лістапада]] 2007 ім стала Праектнае навукова-даследчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «БелНДПІЭнергапрам» (РУП «БелНДПІЭнергапрам»)<ref name="Цімашпольскі">Мілена Ануфрыёнак. [http://news.belta.by/by/print?id=185591 Беларусь прыцягне ў якасці міжнароднага эксперта па будаўніцтву АЭС Кіеўскі інстытут «Энергапраект»]// Беларускае тэлеграфнае агенцтва. 15 лістапада 2007</ref>. У складзе [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] ствараецца дырэкцыя будаўніцтва атамнай электрастанцыі для выканання функцый заказчыка па выкананню комплексу падрыхтоўчых работ па будаўніцтву АЭС. Галоўным староннім (міжнародным) экспертам па маніторынгу будаўніцтва АЭС вызначаны Кіеўскі навукова-даследчы праектны інстытут «Энергапраект»<ref name="Цімашпольскі"/>. Гэтая арганізацыя праектавала [[Ігналінская АЭС|Ігналінскую АЭС]], выступала генеральным праектыроўшчыкам [[Ровенская АЭС|Ровенскай АЭС]], АЭС у Венгрыі і інш. [[15 лістапада]] 2007 было абвешчана, што Беларусь пры выбары партнёра для будаўніцтва схіляецца да расійскіх вытворцаў. У якасці патэнцыйных пастаўшчыкоў абсталявання названыя «Вестынгхаус-Ташыба» ([[ЗША]]-[[Японія]]), «Арэва» ([[Францыя]]-[[ФРГ]]), «Атамбудэкспарт» ([[Расія]])<ref>Мілена Ануфрыёнак. [http://news.belta.by/by/print?id=185560 Беларусь пры выбары партнёра для будаўніцтва АЭС схіляецца да расійскіх вытворцаў — У.Цімашпольскі]// Беларускае тэлеграфнае агенцтва. 15 лістапада 2007</ref>. [[9 студзеня]] 2008 Урадам Рэспублікі Беларусь створана дзяржаўная ўстанова «Дырэкцыя будаўніцтва атамнай электрастанцыі», падпарадкаваная Міністэрству энергетыкі. Выконваючым абавязкі дырэктара ўстановы прызначаны Міхаіл Філімонаў, кіраўнік ААТ «Белэнергабуд»<ref>Мілена Ануфрыёнак. [http://www.belta.by/by/print?id=193472 Выконваючым абавязкі кіраўніка Дырэкцыі будаўніцтва атамнай электрастанцыі назначаны Міхаіл Філімонаў]// Беларускае тэлеграфнае агенцтва. [[9 студзеня]] 2008</ref>. У снежні 2008 дырэктар дэпартамента па развіцці ядзернай энергетыкі Міністэрства энергетыкі Мікалай Груша адзначыў, што «Росатом» стане генеральным падрадчыкам будаўніцтва. Перамовы з расійскім бокам пройдуць у пачатку 2009. З яго слоў, беларуская адміністрацыя не мела іншага выхаду, бо атрымала прапанову толькі ад расійскай кампаніі. У сваю чаргу, пасол Францыі ў свой час звярнула ўвагу, што тэндэрная прапанова была сфармулявана такім чынам, што яе выканаць мог толькі «Росатом», бо толькі расійская кампанія будуе рэактары запрошванага тыпу. Французская «Арэва» і амерыканска-японская карпарацыя вырабляюць рэактары іншага пакалення<ref>Мікола Бугай. [http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=22579 АЭС на Нарачы збудуюць расіяне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925193834/http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=22579 |date=25 верасня 2020 }}// [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. № 48 (598) [[29 снежня]] 2008. С. 5.</ref>. 29 красавіка 2010 Міністэрства энергетыкі паведаміла, што Беларуская АЭС будзе будавацца па праекце «АЭС-2006», па якім пабудаваная Ленінградская АЭС і планіруецца ўзвядзенне станцый у Калініградзе і Варонежы<ref>Ірына Аніскевіч. [http://www.belta.by/ru/main_news_other/?id=525030 Белорусская АЭС будет строиться по проекту «АЭС-2006» — Минэнерго]// Беларускае тэлеграфнае агенцтва. [[29 красавіка]] 2010</ref>. «АЭС-2006» — гэта тыпавы праект расійскай атамнай станцыі новага пакалення 3+ з палепшанымі тэхніка-эканамічнымі паказчыкамі. Рэалізоўваць праект пад ключ будзе «Росатом». === Выбар пляцоўкі === Першапачаткова пошук праводзіўся яшчэ ў [[СССР]] (гл. планы будаўніцтва АЭС пад [[Мінск]]ам). У сучасны перыяд работы пачаліся ў другой палове 1990-х. З улікам дыстанцыі магчымага размяшчэння АЭС ад населеных пунктаў, ахоўных экалагічных зон, міжнародных авіятрас, магістральных трубаправодаў была складзена «карта адхіленых тэрыторый», у якую трапіла каля 50 % тэрыторыі краіны, у т.л. амаль уся [[Мінская вобласць]]. На астатняй тэрыторыі былі вызначаны 54 патэнцыяльныя пункты (малая шчыльнасць насельніцтва і прывязка да вадаёмаў, здольных забяспечыць тэхнічнай вадой АЭС магутнасцю звыш 4 млн кВт). Былі адхіленыя [[Віцебская вобласць]] (вялікае люстра вады, але малы вадазбор) і басейн [[Прыпяць|Прыпяці]] (неспрыяльныя геалагічныя ўмовы, высокі ўзровень грунтовых вод). З 54 пунктаў выбралі шэсць, а з іх пад канец 1990-х — тры<ref>[http://bdg.press.net.by/1998/98_03_12.449/atomn1.htm Подобраны три практически идеальных площадки для Белорусской АЭС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223052343/http://bdg.press.net.by/1998/98_03_12.449/atomn1.htm |date=23 снежня 2007 }}</ref>. На [[2007]], былі папярэдне вызначаны дзве найбольш прыдатныя для будаўніцтва АЭС пляцоўкі (плошчай каля 10 км²): асноўная — Краснапалянская (Быхаўскі пункт) і рэзервная — Кукшынаўская (Шклоўска-Горацкі пункт) і атрыманы неабходны аб’ём інфармацыі для распрацоўкі «Абгрунтавання выбару пункта размяшчэння АЭС» і «Хадайніцтва аб папярэднім узгадненні месца размяшчэння АЭС» (дэкларацыя аб намерах)<ref>Информационный бюллетень Администрации Президента Республики Беларусь — № 7 (122), 2006. — С. 72.</ref>. Ад Дубровенскага пункта адмовіліся. Разглядаўся і варыянт будаўніцтва ў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] на мяжы з [[Літва|Літвой]]. Па словах намесніка старшыні Прэзідыума НАН У. Цімашпольскага, пры выбары пляцоўкі Беларусь «разглядае і палітычную падаплёку, але галоўнае — гэта бяспека АЭС»<ref>[http://naviny.by/rubrics/economic/2007/09/06/ic_news_113_276520/ Беларусь может построить свою АЭС на границе с Литвой]</ref>. Канчатковы выбар пляцоўкі для будаўніцтва быў зроблены ў [[2008]]. У снежні было канчаткова прынята рашэнне, што атамная электрастанцыя ў Беларусі будзе збудавана між мястэчкамі Міхалішкі і Варняны ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (Гродзенская вобласць). Астравецкай пляцоўцы аддалі перавагу перад альтэрнатыўнымі варыянтамі Быхава і Чавусаў. === Інвестыцыі === * 2005: Па разліках Аб’яднанага інстытута энергетычных і ядзерных даследванняў — Сосны НАН Беларусі АЭС магутнасцю каля 2000 МВт можа каштаваць разам з інфраструктурай 2,5-3 млрд дол. ЗША<ref>[http://news.tut.by/economics/61662.html АЭС в Беларуси быть! Вопрос — когда?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100222053948/http://news.tut.by/economics/61662.html |date=22 лютага 2010 }}</ref>. * 2006: НАН Беларусі ацаніла кошт АЭС у межах 3-3,5 млрд дол. ЗША<ref>{{Cite web |url=http://president.gov.by/press34145.html |title=Совещание о повышении энергетической безопасности Республики Беларусь |access-date=2 сакавіка 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100223081451/http://president.gov.by/press34145.html |archivedate=23 лютага 2010 |url-status=dead }}</ref>. * 2008: Міністэрствам фінансаў праект ацэньваўся прыкладна ў 4 млрд долл. ЗША. Крыніцы фінансавання: бюджэтныя сродкі, знешнія запазычанні, фонд нацыянальнага развіцця і інавацыйны фонд Міністэрства энергетыкі<ref>[http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45630&lang=ru Строительство белорусской АЭС обойдется в около $4 млрд — Минфин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201001125259/https://interfax.by/?id=33&id_sp=45630&lang=ru |date=1 кастрычніка 2020 }}</ref>. * 2009: Запыт на крэдыт у 9 млрд дол. ЗША (з якіх 6,5 млрд плануецца патраціць на будаўніцтва самой станцыі, а астатняе — на стварэнне інфраструктуры) накіраваны ўраду Расійскай Федэрацыі<ref>[http://news.tut.by/economics/146867.html Белорусская АЭС может стать долгостроем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100112101942/http://news.tut.by/economics/146867.html |date=12 студзеня 2010 }}</ref>. * 2021: станам на 1 сакавіка 2021 года было выкарыстана сродкаў крэдыту на суму $ 4,7 млрд з $ 10 млрд, прадугледжаных на будаўніцтва Беларускай АЭС. Агульны арыенціровачны кошт будаўніцтва складзе каля $ 6 млрд<ref>[https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210913145314/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1|date=13 верасня 2021}}</ref>. === Навукова-тэхнічная аснова === Для рэалізацыі Плана падрыхтоўчых работ у 2006—2010 створана [[Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі» (2006—2010)|дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі для народнай гаспадаркі Беларусі»]]. === Падрыхтоўка персаналу === Падрыхтоўка спецыялістаў будзе весціся ў трох базавых універсітэтах: [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]] (факультэт энергетычнага будаўніцтва), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (фізічны факультэт), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі]]. Падпісана пагадненне з Расіяй, якое прадугледжвае магчымасць падрыхтоўкі беларускіх спецыялістаў у гэтай краіне. Магчыма будуць запрашацца спецыялісты, якія працуюць у галіне ядзернай энергетыкі ў Расіі, Украіне, Літве<ref>[http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45882&lang=ru Беларусь прорабатывает вопрос подготовки специалистов для атомной электростанции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325200236/http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45882&lang=ru |date=25 сакавіка 2016 }}</ref>. === Місіі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] === З 2010 года ў Беларусі рэгулярна праходзяць місіі МАГАТЭ, падчас якіх групы экспертаў, узначаленыя супрацоўнікамі МАГАТЭ, параўноўваюць існуючую на аб’ектах рабочую практыку з нормамі МАГАТЭ. На падставе праведзенай ацэнкі распрацоўваецца справаздача, якая змяшчае апісанне станоўчай практыкі эксплуатацыі (прызнанай такім чынам на міжнародным узроўні), а таксама прапановы і рэкамендацыі. EPREV у Беларусі — пачатак 4 кастрычніка 2010 Місія EduTA ў Беларусі — пачатак 30 мая 2011 INIR 1, 2 місіі ў Беларусі — пачатак 18 чэрвеня 2012 Місія IRRS у Беларусі — пачатак 2 кастрычніка 2016 Місія SEED у Беларусі — пачатак 16 студзеня 2017 EPREV місія ў Беларусі — пачатак 8 кастрычніка 2018 Pre-OSART місія ў Беларусі — пачатак 5 жніўня 2019 INIR 3 місія ў Беларусі — пачатак 24 лютага 2020 IPPAS місія ў Беларусі — пачатак 27 чэрвеня 2021 ENSREG місія ў Беларусі — пачатак 31 жніўня 2021<ref>https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/eksperty-ensreg-otmechajut-progress-v-realizatsii-natsionalnogo-plana-dejstvij-po-stress-testam-belaes-11419/t_id/1 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210913150536/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/eksperty-ensreg-otmechajut-progress-v-realizatsii-natsionalnogo-plana-dejstvij-po-stress-testam-belaes-11419/t_id/1 |date=13 верасня 2021 }}</ref> Pre-OSART місія ў Беларусь — пачатак 25 кастрычніка 2021 года<ref>https://www.belta.by/economics/view/eksperty-magate-zavershili-rabotu-na-belaes-467059-2021/</ref> Справаздачы аб выніках праверак на сайце МАГАТЭ<ref>https://www.iaea.org/services/review-missions/calendar?type=All&year%5Bvalue%5D%5Byear%5D=&location=3510&status=4275</ref> == Ядзерныя матэрыялы == 8 лістапада міністр энергетыкі Беларусі Віктар Каранкевіч і генеральны дырэктар дзяржкарпарацыі «Расатам» Аляксей Ліхачоў падпісалі міжурадавае пагадненне аб супрацоўніцтве ў галіне перавозкі ядзерных матэрыялаў. Пагадненне вызначае парадак перавозкі ядзерных матэрыялаў паміж краінамі<ref>https://www.belta.by/economics/view/belarus-i-rossija-podpisali-mezhpravsoglashenie-o-sotrudnichestve-v-oblasti-perevozki-jadernyh-468479-2021/</ref>. == Гісторыя адключэння першага энергаблока == {| class="wikitable" !Адключаны !Уключаны !Прычына адключэння |- |8 лістапада 2020 |19 лістапада 2020 |Першы энергаблок перастаў выпрацоўваць магутнасць, а турбіна была спынена з-за сапсаваных трансфарматараў напружання<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/economics/707170.html|title=На БелАЭС «выявлена необходимость замены отдельного электротехнического измерительного оборудования»|date=2020-11-09|work=[[TUT.by]]|language=ru|accessdate=2020-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201110125526/https://news.tut.by/economics/707170.html|archivedate=10 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. |- |3 снежня 2020 |21 снежня 2020 |Першы энергаблок планава адключаны ад энергасістэмы<ref>{{Cite web |url=https://www.belarus.by/by/business/business-news/pershy-blok-belaes-planava-adkljuchany-ad-energasstemy-dlja-testsravannja-abstaljavannja---mnenerga_i_0000122252.html |title=Архіўная копія |access-date=9 сакавіка 2021 |archive-date=4 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804115521/https://www.belarus.by/by/business/business-news/pershy-blok-belaes-planava-adkljuchany-ad-energasstemy-dlja-testsravannja-abstaljavannja---mnenerga_i_0000122252.html |url-status=dead }}</ref>. |- |16 студзеня 2021 |21 студзеня 2021 |Першы энергаблок Беларускай АЭС быў адключаны ад сеткі пасля таго, як спрацавала сістэма абароны генератара<ref>https://bel.sputnik.by/economy/20210121/1046697234/Pershy-energablok-BelAES-uklyuchany--setku.html</ref>. |- |20 лютага 2021 |8 сакавіка 2021 |Першы энергаблок планава спынены для правядзення выпрабаванняў і рэгламентных работ<ref>https://nn.by/?c=ar&i=268623</ref>. |- |10 сакавіка 2021 |14 сакавіка 2021 |Першы энергаблок планава адключаны ад сеткі для даследаванняў [[ксенон]]авых пераходных працэсаў у рэактарнай устаноўцы са зніжэннем яе магутнасці да мінімальна кантраляванага ўзроўню. |- |25 сакавіка 2021 |31 сакавіка 2021 |Першы энергаблок адключаны ад сеткі для правядзення выпрабаванняў і рэгламентных работ. |- |7 красавіка 2021 |6 мая 2021 |Першы энергаблок быў адключаны, каб правесці агляд і ацаніць эфектыўнасць работы сістэм і абсталявання<ref>https://reform.by/215093-pervyj-jenergoblok-belajes-opjat-otkljuchajut-ot-seti</ref>. |- |12 ліпеня 2021 |4 кастрычніка 2021 |Першы энергаблок БелАЭС быў адключаны ад сеткі аўтаматычнай аховай генератара<ref>https://www.belta.by/economics/view/pervyj-energoblok-belaes-otkljuchen-ot-seti-minenergo-450120-2021/</ref>. |- |17 лістапада 2021 |19 лістапада 2021 |Першы энергаблок БелАЭС адключаны ад сеткі дзеяннем аўтаматыкі<ref>https://belsat.eu/news/17-11-2021-pershy-energablok-belaes-znou-adklyuchyli/</ref>. |- |25 красавіка 2022 |9 лістапада 2022 |Першы энергаблок БелАЭС выведзены ў планава-папераджальны рамонт<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/13273.html?tg Первый энергоблок БелАЭС опять не работает. На этот раз его отключили на плановый ремонт]</ref>. |- |кастрычнік 2023 |16 снежня 2023 |Першы энергаблок БелАЭС выведзены ў планава-папераджальны рамонт<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/48827.html?tg4 Первый энергоблок БелАЭС опять отправят на ремонт]</ref>. |- |3 снежня 2024 |27 студзеня 2025 |Першы энергаблок БелАЭС выведзены ў планава-папераджальны рамонт<ref>{{Cite web |url=https://tochka.by/articles/policy/byl_otklyuchen_pochti_dva_mesyatsa_poyavilis_novosti_o_pervom_energobloke_belaes_/ |title=Был отключен почти два месяца: появились новости о первом энергоблоке БелАЭС |access-date=27 студзеня 2025 |archive-date=27 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127210828/https://tochka.by/articles/policy/byl_otklyuchen_pochti_dva_mesyatsa_poyavilis_novosti_o_pervom_energobloke_belaes_/ |url-status=dead }}</ref>. |} == Нарматыўная база == === Нарматыўна-прававая і нарматыўна-тэхнічная база бяспечнага выкарыстання ядзернай энергіі === Дзяржаўнай навукова-тэхнічнай праграмай «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі» прадугледжана распрацоўка і прыняцце 18 першачарговых нарматыўна-тэхнічных дакументаў, што датычацца бяспечнага выкарыстання ядзернай энергіі ([[Дзяржаўная навукова-тэхнічная праграма «Ядзерна-фізічныя тэхналогіі» (2006—2010)|падрабязней]]) і Закона «Аб выкарыстанні атамнай энергіі». Закон павінен рэгламентаваць пытанні размяшчэння, праектавання, будаўніцтва, эксплуатацыі і вываду з эксплуатацыі ядзерных установак, транспартыравання, захоўвання, утылізацыі і выкарыстання ў мірных мэтах свежага і адпрацаванага ядзернага паліва, рэгуляваць забеспячэнне і кантроль за ядзернай, радыяцыйнай, тэхнічнай і пажарнай бяспекай ядзерных установак, экспарт і імпарт абсталявання, тэхналогій, ядзерных матэрыялаў і паслуг, падрыхтоўку спецыялістаў, дзяржаўны кантроль і іншыя пытанні ў галіне выкарыстання ядзернай энергіі. Падрыхтоўка праекта Закона ўнесена ў План падрыхтоўкі законапраектаў на 2007, зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2007 № 11. Тэрмін падрыхтоўкі законапраекта — лістапад 2007<ref>[http://house.gov.by/index.php/,4647,12864,1,,0,0,0.html Палата представителей Национального собрания Республики Беларусь: План подготовки законопроектов на 2007 г.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Мяркуецца, што законапраект будзе адразу ўнесены на разгляд у Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.belta.by/ru/topics?tid=512 Совещание по вопросам строительства АЭС в Беларуси]</ref> (а не праз паўгода, як звычайна прынята ў практыцы беларускага парламента). Для забеспячэння функцый дзяржаўнага рэгулявання і ліцэнзавання ў галіне бяспечнага выкарыстання ядзернай энергіі, іанізуючага выпраменьвання, бяспечнага абыходжання з радыеактыўнымі адходамі Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 12 лістапада 2007 № 565 створаны Дэпартамент па ядзернай і радыяцыйнай бяспецы Міністэрства па надзвычайных становішчах Рэспублікі Беларусь (Дзяржатамнагляд) і зацверджана палажэнне аб ім. === Нарматыўная прававая база будаўніцтва АЭС === Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь «Аб некаторых мерах па будаўніцтву атамнай электрастанцыі» ад 12 лістапада 2007 № 565. == Пастаўкі ў Літву == {{Гл. таксама|Канфлікт вакол Беларускай АЭС}} З самага пачатку будаўніцтва суседняя Літва рэзка выказвалася супраць будаўніцтва станцыі і адмовілася ад пакупак энергіі АЭС. Аднак з запускам станцыі краіна не змагла адмовіцца ад беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Як заявіў 5 лютага 2021 года кіраўнік Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюс Крэйвіс, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт/г, з іх 50 % або 77 млн кВт/г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны [[Сейм Літвы|Сейма Літвы]], што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з [[Латвія]]й электрычнасць не перасякае, а напрамую паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс перакананы, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>[https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС]</ref>. == Крыніцы == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.belta.by/ru/topics?tid=522 Сюжэт: Будаўніцтва АЭС у Беларусі] (БЕЛТА){{ref-ru}} * [http://naviny.by/new/20171012/1507814642-stroitelstvo-belaes-oboydetsya-v-11-mlrd-dollarov Строительство БелАЭС обойдется в 11 млрд долларов] // naviny.by {{Ref-ru}} * [https://doingbusiness.by/perevod-s-gaza-na-elektroenergiyu-virabativaemuyu-aes-upiraetsya-v-finansovie-voprosi Перевод с газа на электроэнергию, вырабатываемую АЭС, упирается в финансовые вопросы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919142848/https://doingbusiness.by/perevod-s-gaza-na-elektroenergiyu-virabativaemuyu-aes-upiraetsya-v-finansovie-voprosi |date=19 верасня 2020 }} // doingbusiness.by {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Атамныя электрастанцыі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Электрастанцыі Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] ttjrc2qonzj2nm6yaxzzvahq4n10qd4 Заслаўскае вадасховішча 0 20744 5127356 4504605 2026-04-16T18:16:43Z JerzyKundrat 174 5127356 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ганалес}} {{Возера2 | Назва = Заслаўскае вадасховішча | Нацыянальная назва = | Выява = Zaslavl reservoir.jpg | Подпіс = | Упадаюць = | Выцякаюць = | Краіна = | Даўжыня = 10 | Шырыня = 4,5 | Плошча = 25,6 | Вышыня над узроўнем мора = | Сярэдняя глыбіня = 8,6 |lat_dir=N|lat_deg=53|lat_min=58|lat_sec=34 |lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=22|lon_sec=46 |region = BY |CoordScale = 100000 | Плошча вадазбору = 562 | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінскі раён }} '''Заслаўскае вадасховішча''', '''Мінскае мора''', '''Ганале́с''' — вадасховішча ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], за 10 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Створана ў [[1956]], рэканструявана і добраўпарадкавана ў [[1977]]. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, [[Вяча (рака)|Вяча]], [[Ратамка (рака)|Ратамка]], [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]]. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]]. Вадасховішча ўваходзіць у [[зона адпачынку Мінскае мора|зону адпачынку Мінскае мора]], на берагах размешчаны [[Міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку Юнацтва|міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва"]], [[база адпачынку|базы адпачынку]] і [[прафілакторый|прафілакторыі]], базы для аматараў-рыбаловаў, [[спартбаза|спартбазы]], піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства. Геалагічную аснову тэрыторыі складае [[Заслаўская мульда]], запоўненая пластамі [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]], яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк. Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён. Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя [[лес]]ам (з пасадкамі [[таполя|таполі]], [[вярба|вярбы]], [[акацыя|акацыі]]). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — [[востраў Кахання]]. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана [[іл]]ам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — [[торф]]ам. Месцамі ад вадасховішча [[дамба]]мі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны [[польдэр]]ы. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць ([[чарот азёрны]], [[трыснёг звычайны]] і [[аер звычайны]], трапляецца [[урэчнік|ўрэчнік]], [[драсён земнаводны]]) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * [http://www.expressnews.by/2481.html Артыкул "Из варяг в греки"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130421163224/http://www.expressnews.by/2481.html |date=21 красавіка 2013 }} {{ref-ru}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} [[Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)]] cg9xkxk2zqoixsw75uozlsfvnihubgd 5127357 5127356 2026-04-16T18:17:54Z JerzyKundrat 174 5127357 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ганалес}} {{Возера2 | Назва = Заслаўскае вадасховішча | Нацыянальная назва = | Выява = Zaslavl reservoir.jpg | Подпіс = | Упадаюць = | Выцякаюць = | Краіна = | Даўжыня = 10 | Шырыня = 4,5 | Плошча = 25,6 | Вышыня над узроўнем мора = | Сярэдняя глыбіня = 8,6 |lat_dir=N|lat_deg=53|lat_min=58|lat_sec=34 |lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=22|lon_sec=46 |region = BY |CoordScale = 100000 | Плошча вадазбору = 562 | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінскі раён }} '''Заслаўскае вадасховішча''', '''Мінскае мора''', '''Ганале́с''' — вадасховішча ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], за 10 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Створана ў [[1956]], рэканструявана і добраўпарадкавана ў [[1977]]. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, [[Вяча (рака)|Вяча]], [[Ратамка (рака)|Ратамка]], [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]]. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]]. Вадасховішча ўваходзіць у [[зона адпачынку Мінскае мора|зону адпачынку Мінскае мора]], на берагах размешчаны [[Міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку Юнацтва|міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва"]], [[база адпачынку|базы адпачынку]] і [[прафілакторый|прафілакторыі]], базы для аматараў-рыбаловаў, [[спартбаза|спартбазы]], піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства. Геалагічную аснову выдазбру ўтварае [[Заслаўская мульда]], запоўненая пластамі [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]], яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк. Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён. Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя [[лес]]ам (з пасадкамі [[таполя|таполі]], [[вярба|вярбы]], [[акацыя|акацыі]]). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — [[востраў Кахання]]. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана [[іл]]ам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — [[торф]]ам. Месцамі ад вадасховішча [[дамба]]мі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны [[польдэр]]ы. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць ([[чарот азёрны]], [[трыснёг звычайны]] і [[аер звычайны]], трапляецца [[урэчнік|ўрэчнік]], [[драсён земнаводны]]) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * [http://www.expressnews.by/2481.html Артыкул "Из варяг в греки"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130421163224/http://www.expressnews.by/2481.html |date=21 красавіка 2013 }} {{ref-ru}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} [[Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)]] 1qix3c3exw1zv4hswz9n0pplre1gizq 5127366 5127357 2026-04-16T19:17:52Z JerzyKundrat 174 5127366 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ганалес}} {{Возера2 | Назва = Заслаўскае вадасховішча | Нацыянальная назва = | Выява = Zaslavl reservoir.jpg | Подпіс = | Упадаюць = | Выцякаюць = | Краіна = | Даўжыня = 10 | Шырыня = 4,5 | Плошча = 25,6 | Вышыня над узроўнем мора = | Сярэдняя глыбіня = 8,6 |lat_dir=N|lat_deg=53|lat_min=58|lat_sec=34 |lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=22|lon_sec=46 |region = BY |CoordScale = 100000 | Плошча вадазбору = 562 | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінскі раён }} '''Заслаўскае вадасховішча''', '''Мінскае мора''', '''Ганале́с''' — вадасховішча ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], за 10 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Створана ў [[1956]], рэканструявана і добраўпарадкавана ў [[1977]]. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, [[Вяча (рака)|Вяча]], [[Ратамка (рака)|Ратамка]], [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]]. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]]. Вадасховішча ўваходзіць у [[зона адпачынку Мінскае мора|зону адпачынку Мінскае мора]], на берагах размешчаны [[Міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку Юнацтва|міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва"]], [[база адпачынку|базы адпачынку]] і [[прафілакторый|прафілакторыі]], базы для аматараў-рыбаловаў, [[спартбаза|спартбазы]], піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства. Геалагічную аснову вадазбору ўтварае [[Заслаўская мульда]], запоўненая пластамі [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]], яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк. Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён. Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя [[лес]]ам (з пасадкамі [[таполя|таполі]], [[вярба|вярбы]], [[акацыя|акацыі]]). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — [[востраў Кахання]]. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана [[іл]]ам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — [[торф]]ам. Месцамі ад вадасховішча [[дамба]]мі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны [[польдэр]]ы. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць ([[чарот азёрны]], [[трыснёг звычайны]] і [[аер звычайны]], трапляецца [[урэчнік|ўрэчнік]], [[драсён земнаводны]]) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * [http://www.expressnews.by/2481.html Артыкул "Из варяг в греки"] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130421163224/http://www.expressnews.by/2481.html |date=21 красавіка 2013 }} {{ref-ru}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} [[Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)]] 6495rnrconbgjkohsaxnvq99h49udxo 5127367 5127366 2026-04-16T19:23:10Z JerzyKundrat 174 5127367 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ганалес}} {{Возера2 | Назва = Заслаўскае вадасховішча | Нацыянальная назва = | Выява = Zaslavl reservoir.jpg | Подпіс = | Упадаюць = | Выцякаюць = | Краіна = | Даўжыня = 10 | Шырыня = 4,5 | Плошча = 25,6 | Вышыня над узроўнем мора = | Сярэдняя глыбіня = 8,6 |lat_dir=N|lat_deg=53|lat_min=58|lat_sec=34 |lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=22|lon_sec=46 |region = BY |CoordScale = 100000 | Плошча вадазбору = 562 | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінскі раён }} '''Заслаўскае вадасховішча''', '''Мінскае мора''', '''Ганале́с''' — вадасховішча ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], за 10 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Створана ў [[1956]], рэканструявана і добраўпарадкавана ў [[1977]]. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, [[Вяча (рака)|Вяча]], [[Ратамка (рака)|Ратамка]], [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]]. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]]. Вадасховішча ўваходзіць у [[зона адпачынку Мінскае мора|зону адпачынку Мінскае мора]], на берагах размешчаны [[Міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку Юнацтва|міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва"]], [[база адпачынку|базы адпачынку]] і [[прафілакторый|прафілакторыі]], базы для аматараў-рыбаловаў, [[спартбаза|спартбазы]], піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства. Геалагічную аснову вадазбору ўтварае [[Заслаўская мульда]], запоўненая пластамі [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]], яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк. Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён. Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя [[лес]]ам (з пасадкамі [[таполя|таполі]], [[вярба|вярбы]], [[акацыя|акацыі]]). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — [[востраў Кахання]]. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана [[іл]]ам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — [[торф]]ам. Месцамі ад вадасховішча [[дамба]]мі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны [[польдэр]]ы. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць ([[чарот азёрны]], [[трыснёг звычайны]] і [[аер звычайны]], трапляецца [[урэчнік|ўрэчнік]], [[драсён земнаводны]]) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. Іхтыяфаўна разнастайная, характэрная для большасці вадасховішчаў рачнога тыпу. Водзяцца [[шчупак]], [[лешч]], [[верхаводка]], [[акунь]], [[гусцяра]], [[судак]], [[карась сярэбраны]], [[карп]], [[пячкур]], [[язь]], [[плотка]], [[краснапёрка]], [[лінь]], [[джгір]]. На астравах гняздоўі чаек, качак. На заходнім, паўднёвым, паўднёва-ўсходнім і ўсходнім берагах створаны штучныя пясчаныя пляжы (даўжыня 6 км, шырыня 20–50 м); на паўднёва-заходнім і паўночна-ўсходнім берагах дамбамі ад вадасховішча адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны польдары. На паўночным беразе размешчаны лугапарк плошчай 330 га, вёска [[Лапаравічы]], на паўднёва-ўсходнім — вёска Зарэчча‑1, пры ўпадзенні Свіслачы — горад [[Заслаўе]]. Па вадасховішчы праводзіцца цеплаходная экскурсія. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/10227/|ЗАСЛАЎСКАЕ}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} [[Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)]] czp2s2pec3fqtpicqbh7qvqnj8n0cg3 5127369 5127367 2026-04-16T19:25:22Z JerzyKundrat 174 5127369 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Ганалес}} {{Возера2 | Назва = Заслаўскае вадасховішча | Нацыянальная назва = | Выява = Zaslavl reservoir.jpg | Подпіс = | Упадаюць = | Выцякаюць = | Краіна = | Даўжыня = 10 | Шырыня = 4,5 | Плошча = 25,6 | Вышыня над узроўнем мора = | Сярэдняя глыбіня = 8,6 |lat_dir=N|lat_deg=53|lat_min=58|lat_sec=34 |lon_dir=E|lon_deg=27|lon_min=22|lon_sec=46 |region = BY |CoordScale = 100000 | Плошча вадазбору = 562 | Пазіцыйная карта 1 = Беларусь | Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінскі раён }} '''Заслаўскае вадасховішча''', '''Мінскае мора''', '''Ганале́с''' — вадасховішча ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Беларусь|Беларусі]]. Плошча 25,6 км². Найбольшая глыбіня 8,6 м. Даўжыня 9 км. Найбольшая шырыня 4 км. Даўжыня берагавой лініі 38,2 км. Аб’ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі. На [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], за 10 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а. Створана ў [[1956]], рэканструявана і добраўпарадкавана ў [[1977]]. Чаша вадасховішча да затаплення была забалочанай поймай рэк Свіслач, [[Вяча (рака)|Вяча]], [[Ратамка (рака)|Ратамка]], [[Чарняўка (басейн Свіслачы)|Чарняўка]]. Асноўнае прызначэнне — сезоннае рэгуляванне сцёку, абвадненне Свіслачы, забеспячэнне вадой Мінска і стварэнне зон адпачынку. Уваходзіць у [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]]. Вадасховішча ўваходзіць у [[зона адпачынку Мінскае мора|зону адпачынку Мінскае мора]], на берагах размешчаны [[Міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку Юнацтва|міжнародны маладзёжны цэнтр адпачынку "Юнацтва"]], [[база адпачынку|базы адпачынку]] і [[прафілакторый|прафілакторыі]], базы для аматараў-рыбаловаў, [[спартбаза|спартбазы]], піянерлагеры і інш. Папулярнае месца адпачынку і аматарскага рыбалоўства. Геалагічную аснову вадазбору ўтварае [[Заслаўская мульда]], запоўненая пластамі [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]], яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк. Са стварэннем Вілейска-Мінскай воднай сістэмы праточнасць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсць асобныя ўчасткі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскім заліве, каля прафілакторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпература вады ў ліпені—жніўні 18—21 °С, у асобныя гады ў жніўні максімальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й пал. снежня (у асобныя гады ў канцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласць ледаставу 125—130 дзён. Берагі спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя [[лес]]ам (з пасадкамі [[таполя|таполі]], [[вярба|вярбы]], [[акацыя|акацыі]]). Месцамі створаны штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсць 3 глыбокаўрэзаныя залівы (самы буйны Ратамскі), 11 астравоў агульнай плошчай ~0,29 км². Найбольшы з іх — [[востраў Кахання]]. Дно да глыбіні 2 м і вакол астравоў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана [[іл]]ам, уздоўж былых рэчышчаў Свіслачы і Вячы — [[торф]]ам. Месцамі ад вадасховішча [[дамба]]мі адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны [[польдэр]]ы. Гадавыя ваганні ўзроўню вады перавышаюць 1 м. Уздоўж берагоў зарастае, расліннасць ([[чарот азёрны]], [[трыснёг звычайны]] і [[аер звычайны]], трапляецца [[урэчнік|ўрэчнік]], [[драсён земнаводны]]) найбольш пашыраны ў залівах і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вілейска-Мінскай воднай сістэмы. Іхтыяфаўна разнастайная, характэрная для большасці вадасховішчаў рачнога тыпу. Водзяцца [[шчупак]], [[лешч]], [[верхаводка]], [[акунь]], [[гусцяра]], [[судак]], [[карась сярэбраны]], [[карп]], [[пячкур]], [[язь]], [[плотка]], [[краснапёрка]], [[лінь]], [[джгір]]. На астравах гняздоўі чаек, качак. На заходнім, паўднёвым, паўднёва-ўсходнім і ўсходнім берагах створаны штучныя пясчаныя пляжы (даўжыня 6 км, шырыня 20–50 м); на паўднёва-заходнім і паўночна-ўсходнім берагах дамбамі ад вадасховішча адсечаны мелкаводдзі, дзе створаны польдары. На паўночным беразе размешчаны лугапарк плошчай 330 га, вёска [[Лапаравічы]], на паўднёва-ўсходнім — вёска Зарэчча‑1, пры ўпадзенні Свіслачы — горад [[Заслаўе]]. Па вадасховішчы праводзіцца цеплаходная экскурсія. Збудаванні гідравузла: земляная плаціна (даўжыня 831 м, максімальная вышыня 12 м), якая умацавана бетоннымі плітамі; паўночная агараджальная дамба (даўжыня 1,64 км, максімальная вышыня 1,5 м), вадаскід, міні ГЭС, слаламны канал ва ўсходняй частцы, помпавая станцыя. Пры ўпадзенні Вячы створаны польдары. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/10227/|ЗАСЛАЎСКАЕ}} {{Вілейска-Мінская водная сістэма}} [[Катэгорыя:Вілейска-Мінская водная сістэма]] [[Катэгорыя:Вадасховішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Свіслач (прыток Бярэзіны)]] gk4pv7sr5r00bw79xdskrpis25e8j21 345 да н.э. 0 21073 5127272 3473415 2026-04-16T13:48:55Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:345да н.э.]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127272 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года|-345}} == Падзеі == == Нараджэнні == == Памерлі == * [[Табніт II]], цар Сідона * [[Маганадын]], старажытнаіндыйскі кіраўнік дынастыі Шайшунага [[Катэгорыя:340-я да н.э.]] 0s8bp6r3he8oz6g1khrtu31ynorl7ra Украінская Народная Рэспубліка 0 24942 5127320 4782818 2026-04-16T15:42:25Z Отаман43 155923 5127320 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Украінская Народная Рэспубліка |саманазва = Українська Народна Республіка |статус = Аўтаномія (1917 – 1918) <br/> Незалежная дзяржава (1918 – 1921) <br/> Урад у выгнанні (1921 – 1992) |гімн = |сцяг = Flag of Ukraine (1917–1921).svg |апісанне_сцяга = |герб = Coat of arms of the Ukrainian People's Republic.svg |апісанне_герба = |карта = UPR loc.png |апісанне = |p1 = Заходне-Украінская Народная Рэспубліка |flag_p1 = Flag of Ukraine (1917–1921).svg |p2 = Расійская рэспубліка |flag_p2 = Flag of Russia.svg |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |утворана = 1917 |ліквідавана = 1921 |s1 = Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка |flag_s1 = Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg |s2 = Другая Польская Рэспубліка |flag_s2 = Flag of Poland (1919–1928).svg |s3 = Першая Чэхаславацкая Рэспубліка |flag_s3 = Flag of Czechoslovakia.png |s4 = Каралеўства Румынія |flag_s4 = Flag of Romania.svg |дэвіз = |сталіца = [[Кіеў]] |гарады = |мова = [[украінская мова|Украінская]] |валюта = [[карбаванец]], [[Украінская грыўня|грыўня]] |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Парламенцкая рэспубліка]] |дынастыя = |тытул_кіраўнікоў = Старшыня Цэнтральнай Рады |кіраўнік1 = [[Міхаіл Грушэўскі]] |год_кіраўніка1 = 1917 – 1918 |тытул_кіраўнікоў2 = Старшыня Дырэкторыі |кіраўнік2 = [[Уладзімір Кірылавіч Віннічэнка|Уладзімір Віннічэнка]] |год_кіраўніка2 = 1918 – 1919 |тытул_кіраўнікоў3 = |кіраўнік3 = [[Сымон Пятлюра]] |год_кіраўніка3 = 1919 – 1920 |тытул_кіраўнікоў4 = |кіраўнік4 = |год_кіраўніка4 = |тытул_кіраўнікоў5 = |кіраўнік5 = |год_кіраўніка5 = |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |заўв = }} '''Украінская Народная Рэспубліка''' скарочана '''УНР''' ({{lang-uk|Українська Народна Республіка}}, у тагачасным правапісе — ''Українська Народня Республіка'') — палітычнае ўтварэнне пачатка XX ст. на тэрыторыі сучаснай [[Украіна|Украіны]], абвешчана 7(20) лістапада 1917 года ў [[Кіеў|Кіеве]] [[Украінская цэнтральная рада|Украінскай цэнтральнай радай]] (УЦР) як украінская нацыянальная дзяржава ў складзе федэратыўнай Расіі, з 9(22) студзеня 1918 — незалежная дзяржава. 29 красавіка 1918 года генерал [[Павел Скарападскі]] пры падтрымцы германскіх войск скінуў УЦР і ліквідаваў УНР, замест якой абвешчана [[Украінская дзяржава]] (Гетманшчына). У снежні 1918 года УНР адноўлена [[Дырэкторыя УНР|Украінскай дырэкторыяй]]. У 1918—1920 гадах УНР знаходзілася ў процістаянні з [[РСФСР]], [[УССР|Украінскай Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікай (УССР)]] і белагвардзейскім урадам генерала [[Антон Іванавіч Дзянікін|Антона Дзянікіна]], была ў саюзе з краінамі аўстра-германскага ваеннага блоку і [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]]. У студзені-лістападзе 1919 года існавала Саборная Украіна — аб’яднанне УНР і [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка|Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі]] (створана ў лістападзе 1918 года ў [[Галіцыя|Галіцыі]]). Паводле [[Рыжскі мір|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года большасць украінскіх этнічных земляў увайшла ў склад [[УССР]] і Польшчы. Урад УНР да 1965 года існаваў у эміграцыі пад кіраўніцтвам [[Сымон Васільевіч Пятлюра|С. Пятлюры]] (да 1926), потым А. Лявіцкага і С. Вятвіцкага. == Гл. таксама == * [[Спіс сталіц Украінскай Народнай Рэспублікі]] == Спасылкі == * [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/149466/1/28-32.pdf СТАНАЎЛЕННЕ I РАЗВІЦЦЁ БЕЛАРУСКА-ЎКРАІНСКІХ АДНОСІН У 1918—1920 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830212921/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/149466/1/28-32.pdf |date=30 жніўня 2021 }} * [http://hbnr.org/lebiedzieva.html Лебедзева БНР — УНР: першы вопыт дзяржаўных стасункаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160129043604/http://hbnr.org/lebiedzieva.html |date=29 студзеня 2016 }} * [http://www.b-g.by/ru/13_2011/society/8170/ Каму належаў Брэст у 1918 годзе? Дзмітрый Кісель, Станіслаў Коршунаў «Брэсцкая Газета»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Украіны]] [[Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка| ]] 8vq9patrxwgsr7qp399am3fmn5keh4i Іван Шамякін 0 26626 5127238 5127141 2026-04-16T12:55:27Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5127238 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Іва́н Пятро́віч Шамя́кін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі пісьменнік, [[драматург]]. [[Народны пісьменнік Беларусі]] (1972). == Біяграфія == Нарадзіўся 30 студзеня 1921 года ў вёсцы [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]] [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]] [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] (цяпер [[Добрушскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) у сялянскай сям’і Пятра Мінавіча Шамякіна і Санклеціі Сцяпанаўны. З 1925 года Пятро Мінавіч пачаў працаваць лесніком у [[Цярэшкавічы|Цярэшкавічах]] пад [[Новая Беліца (Гомель)|Новай Беліцай]], куды пераехала сям’я. Праз год маці з дзецьмі вярнулася ў Карму, але ў 1927 годзе зноў пераехалі на новае месца працы бацькі — у леснічоўку пад [[Пясочная Буда|Пясочнай Будай]]. Пятро Шамякін працаваў лесніком у розных мясцінах усё жыццё, да 1965 года. Таму маленства і юнацтва Івана Шамякіна прайшло ў лясах{{sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=315}}. У школу Іван Шамякін пайшоў толькі ў 8 гадоў, да пятага класа вучыўся ў вёсцы [[Краўцоўка]]. У 1936 годзе скончыў сем класаў [[Макаўе (Гомельскі раён)|Макаўскай]] школы. Працягнуў вучобу ў Гомельскім тэхнікуме будаўнічых матэрыялаў (1936—1940). У часе вучобы ў тэхнікуме пачаў пісаць вершы, стаў сябрам літаратурнага аб’яднання пры газеце «[[Гомельская праўда]]», тады ж пачаў пісаць і прозу. Пасля заканчэння тэхнікума працаваў тэхнікам-тэхнолагам цагельні ў [[Беласток]]у. У 1940 годзе быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|савецкае войска]], праходзіў службу ў [[Мурманск]]у ў зенітна-артылерыйскай часці, у 1944 годзе перадыслакаваны ў Польшчу, прымаў удзел у [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай аперацыі]] і ў [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай наступальнай аперацыі]] ў складзе пражэктарнай роты 16 красавіка 1945 года. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] камандзір гарматнага разліку, камсамольскі арганізатар дывізіёна. Пасля дэмабілізацыі ў кастрычніку 1945 года працаваў да 1947 года выкладчыкам мовы і літаратуры няпоўнай сярэдняй школы ў вёсцы [[Пракопаўка]] [[Церахоўскі раён|Церахоўскага раёна]]. Адначасова быў сакратаром аб’яднанай тэрытарыяльнай партыйнай арганізацыі пры [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]], праводзіў семінары агітатараў у [[калгас]]е. У час выкладання збіраў матэрыял для рамана пра беларускіх партызанаў «Глыбокая плынь», які выйшаў у 1949 годзе. У снежні 1945 года ўдзельнічаў у рабоце першага пасляваеннага пленума праўлення [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]. У 1946 годзе паступіў на завочнае аддзяленне [[Гомельскі педагагічны інстытут|Гомельскага педагагічнага інстытута]]. У 1948—1950 гадах вучыўся ў [[Рэспубліканская партыйная школа пры ЦК КП(б)Б|Рэспубліканскай партыйнай школе пры ЦК КП(б)Б]], пераехаў у [[Мінск]]. Па заканчэнні партыйнай школы прызначаны старшым рэдактарам [[Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|Беларускага дзяржаўнага выдавецтва]]. Потым працаваў галоўным рэдактарам альманаха «Советская Отчизна» («Савецкая Айчына»). З 1954 года працаваў намеснікам старшыні [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]], з 1966 года — сакратаром праўлення, з 1968 года — другім сакратаром праўлення, з 1971 года — першым намеснікам старшыні, з 1976 года — першым сакратаром праўлення{{sfn|Беларускія пісьменнікі|1995|с=315}}. У 1958 годзе ўдзельнічаў у пашыраным зборы сакратарыята [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменніка СССР]], на якім [[Барыс Леанідавіч Пастарнак|Барыс Пастарнак]] быў выключаны з ліку «савецкіх пісьменнікаў». У 1991 годзе прызнаваўся: «''Я не ведаў Пастарнака асабіста… „Доктара Жывага“ я, вядома, не чытаў… ішоў за ўсімі, я верыў ім, старым і мудрым''». У 1963 годзе ўваходзіў у склад беларускай савецкай дэлегацыі на XVIII сесіі [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1963—1985 гадах. Старшыня Вярхоўнага Савета БССР у 1971—1985 гадах. З 1976 года ў складзе [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]]<ref>{{Cite web|url=https://narbel.bsu.by/ivan-shamyakin/|title=Іван Шамякін. Беларускія народныя пісьменнікі і паэты|publisher=narbel.bsu.by|access-date=6 лістапада 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510194130/https://narbel.bsu.by/ivan-shamyakin/|archivedate=10 мая 2021|url-status=dead}}</ref>. У 1980—1992 гадах галоўны рэдактар выдавецтва «[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Беларуская савецкая энцыклапедыя]]». [[Файл:Могила писателя Ивана Шамякина.jpg|міні|злева|Магіла Івана Шамякіна.]] Памёр 14 кастрычніка 2004 года ў Мінску. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Сям’я == Быў жанаты з Марыяй Філатаўнай (у дзявоцтве Кротава), тры дачкі — [[Таццяна Іванаўна Шамякіна|Таццяна]], Ліна, [[Алеся Шамякіна|Алеся]], сын Аляксандр<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20210129/1611930224-sa-svayoy-zhonkay-ivan-shamyakin-prazhyu-58-gadou|title = Са сваёй жонкай Іван Шамякін пражыў 58 гадоў|author = |authorlink = |date = 29-1-2021|publisher = zviazda.by|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Творчасць == [[Файл:Добруш. Добрушскі музей. Працоўны стол Івана Шамякіна.jpg|міні|злева|Працоўны стол Івана Шамякіна ў [[Добрушскі раённы краязнаўчы музей|Добрушскім раённым краязнаўчым музеі]].]] У друку дэбютаваў у час Другой сусветнай вайны нарысамі і вершамі ў армейскай газеце «Часовой Севера». У 1944 годзе напісаў апавяданне на беларускай мове «У снежнай пустыні» (апублікавана ў 1946 годзе). Першым буйным творам Івана Шамякіна была аповесць «Помста», апублікаваная ў 1946 годзе ў беларускім часопісе «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]». Аўтар раманаў «Глыбокая плынь» (1949, інсцэніраваны ў 1956), «У добры час» (1953), «Крыніцы» (1957, пра жыццё сельскай інтэлігенцыі, экранізаваны рэжысёрам Іосіфам Шульманам на кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» у 1964 годзе), «[[Сэрца на далоні]]» (1964, інсцэніраваны ў 1965), «Снежныя зімы» (1970), «Атланты і карыятыды» (1974, аднайменны відэафільм [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Беларускага тэлебачання]], 1980), «Вазьму твой боль» (1979, [[Вазьму твой боль (фільм)|экранізаваны]] ў 1981), «Петраград — Брэст» (1983), «Зеніт» (1987). Цыкл з пяці аповесцей («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і снег» і «Пошукі сустрэчы», 1959; «Мост», 1965) аб’яднаны ў пенталогію «Трывожнае шчасце» (1960, 1973, 1982). Выйшлі кнігі апавяданняў і аповесцей: «На знаёмых шляхах» (1949), «Дзве сілы» (1951), «Апавяданні» (1952), «Першае спатканне» (1956), «Матчыны рукі» (1961), «Вячэрні сеанс» (1968), «Лес майго земляка» (1970), «Бацька і дзеці» (1971), «Сцягі над штыкамі» (1976), «Гандлярка і паэт. Шлюбная ноч» (1976, пастаўлены кінафільмы адпаведна ў 1978 і 1980), «Браняпоезд „Таварыш Ленін“» (1985), «У роднай сям’і» (1986), «Драма» (аповесці, гістарычныя сцэны, 1990), а таксама кніжка апавяданняў для дзяцей «У Маскву» (1950). У 1965—1966 гадах выйшаў Збор твораў у 5 тамах, у 1977—1979 гадах — у 6 тамах. Аўтар п’ес «Не верце цішыні» (апублікавана і пастаўлена ў 1958), «Выгнанне блудніцы» (апублікавана і пастаўлена ў 1961, асобнае выданне ў 1962), «Дзеці аднаго дома» (апублікавана і пастаўлена ў 1967), «Экзамен на восень» (1973, пастаўлена ў 1974), «Баталія на лузе» (1975), «І змоўклі птушкі» (1977, пастаўлена ў 1977), «Залаты медаль» (1979, пастаўлена ў 1980). Аўтар сцэнарыя 4-серыйнага тэлеспектакля «Трывожнае шчасце» (з [[Аляксандр Залманавіч Гутковіч|Аляксандрам Гутковічам]], пастаўлены ў 1968), кінасцэнарыяў «Крыніцы» (з Ю. Шчарбаковым, пастаўлены ў 1964), «Хлеб пахне порахам» (пастаўлены ў 1974), «Атланты і карыятыды» (пастаўлены ў 1978). У 1974 выйшаў зборнік кінааповесцей і п’ес «Экзамен на восень». Аўтар кніг публіцыстычных і літаратурна-крытычных артыкулаў «Размова з чытачом» (1973), «Карэнні і галіны» (1986). У творах Івана Шамякіна сучаснасць паказваецца праз побытавыя клопаты і турботы. Ацэнкі таго, што адбываецца ў жыцці ў 1990-я гады, публіцыстычна-«выкрывальныя»: аповесці «Paradis auf Erden» (1992), «Вернісаж» (1993), «Слаўся, Марыя!», «Роздум на апошнім перагоне» (абедзве 1998). Пісьменнік, чыя творчасць у папярэднія гады была моцная вобразамі станоўчых герояў, носьбітаў савецкіх ідэй, блізкіх яму самому, у жыцці станоўчага героя больш не бачыць: аповесці «Выкармак» (1996), «Звіхрэнне» (1998), раман «Губернатар» (2000). Па-сапраўднаму станоўчых герояў, людзей высокіх грамадскіх ідэалаў, Іван Шамякін знаходзіць у мінулым: у ваенных гадах («Зеніт») або сярод сваіх блізкіх («Слаўся, Марыя!»). == Узнагароды і званні == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (29.01.1981) * [[Ордэн Леніна]] (29.01.1981) * [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (23.03.1976) * Тры [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (25.02.1955; 28.10.1967; 29.01.1971) * [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэн Айчыннай вайны II ступені]] (06.04.1985) * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (30.12.1948) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] (14.05.1991) * [[Ордэн Айчыны|Ордэн Айчыны (Беларусь) III ступені]] (26.01.2001) — «''за вялікі асабісты ўклад у развіццё беларускай мастацкай літаратуры, актыўную творчую і грамадскую дзейнасць''» * [[Медаль «За баявыя заслугі»]] * [[Медаль «За абарону Савецкага Запаляр’я»]] * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] {{col-2}} * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»]] * [[Медаль Францыска Скарыны]] * [[Сталінская прэмія|Сталінская прэмія трэцяй ступені]] (1951) — за раман «Глыбокая плынь» (1949) * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа]] (1959) * [[Літаратурная прэмія імя Якуба Коласа|Дзяржаўная прэмія БССР імя Якуба Коласа]] (1968) — за раман «Сэрца на далоні» (1963) * Літаратурная прэмія Міністэрства абароны СССР (1978) * Дзяржаўная прэмія БССР у галіне тэатральнага мастацтва, кінематаграфіі, радыё і тэлебачання (1982) — за кінафільм «[[Вазьму твой боль (фільм)|Вазьму твой боль]]» * [[Народны пісьменнік Беларусі|Народны пісьменнік Беларускай ССР]] (1972) * Член-карэспандэнт Акадэміі навук БССР (1980) * Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994) {{col-end}} == Памяць == У гонар Івана Шамякіна названы [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна|Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт]], вуліцы ў [[Мінск]]у, [[Смалявічы|Смалявічах]], [[Фаніпаль|Фаніпалі]], [[Клецк]]у, [[Асіповічы|Асіповічах]], [[Гомель|Гомелі]], [[Іванава|Іванаве]], [[Дзятлава|Дзятлаве]], [[Драгічын]]е, вёсках [[Дубавое (Аршанскі раён)|Дубавое]] і [[Церуха]]. У Мінску на фасадзе дома № 11 па [[Вуліца Янкі Купалы (Мінск)|вуліцы Янкі Купалы]], у якім пісьменнік пражыў з 1969 па 2004 гады, устаноўлена мемарыяльная дошка. У 2006 годзе ў вёсцы [[Карма (Добрушскі раён)|Карма]] [[Добрушскі раён|Добрушскага раёна]] ўсталяваны бюст Івана Шамякіна (скульптары Дзмітрый і Іван Папоў), у 2016 годзе ў Карме ўстаноўлена мемарыяльная дошка Шамякіну ў гонар яго 95-годдзя на будынку Кармянскай сельскай бібліятэкі, якая носіць яго імя. 3 верасня 2022 года ў [[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Добруш]]ы адкрыты [[Помнік Івану Шамякіну (Добруш)|помнік Івану Шамякіну]] (скульптары [[Уладзімір Анатольевіч Піпін|Уладзімір Піпін]] і [[Канстанцін Аляксандравіч Касцючэнка|Канстанцін Касцючэнка]])<ref>[https://gp.by/novosti/kultura/news254361.html У скверы на праспекце Міра адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка народнаму пісьменніку Беларусі Івану Шамякіну]</ref>. У [[Добрушскі раённы краязнаўчы музей|Добрушскім раённым краязнаўчым музеі]] адкрыта пастаянна дзеючая экспазіцыя. Пра Івана Шамякіна зняты дакументальныя фільмы «Пакуль ёсць сіла» (1979, рэжысёр Д. Міхлееў), «Імгненні жыцця» (2000, рэжысёр В. Цэслюк, Беларускі відэацэнтр)<ref>[https://vdobrushe.by/articles/v-dobrushskom-kraevedcheskom-muzee-segodnya-otkrylas-postoyanno-deystvuyuschaya В Добрушском краеведческом музее открылась постоянно действующая экспозиция, посвящённая Ивану Шамякину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220903212123/https://vdobrushe.by/articles/v-dobrushskom-kraevedcheskom-muzee-segodnya-otkrylas-postoyanno-deystvuyuschaya |date=3 верасня 2022 }}</ref>. == Бібліяграфія == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} '''Раманы:''' * «Глыбокая плынь» (1949) * «У добры час» (1953) * «Крыніцы» (1957) * «Сэрца на далоні» (1964) * «Снежныя зімы» (1970) * «Атланты і карыятыды» (1974) * «Вазьму твой боль» (1979) * «Петраград-Брэст» (1983) * «Зеніт» (1987) * «Злая зорка» (1993) * Цыкл з пяці аповесцей («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і снег», 1959; «Пошукі сустрэчы», 1959; «Мост», 1965), аб’яднаныя ў пенталогію «Трывожнае шчасце». * «Вялікая княгіня» (1997) '''Зборнікі апавяданняў і аповесцей:''' * «Помста» (1945) * «На знаёмых шляхах» (1949) * «Дзве сілы» (1951) * «Апавяданні» (1952) * «Першае спатканне» (1956) * «Матчыны рукі» (1961) * «Вячэрні сеанс» (1968) * «Лёс майго земляка» (1970) * «Бацька і дзеці» (1971) {{col-2}} * «Сцягі над штыкамі» (1976) * «Гандлярка і паэт» і «Шлюбная ноч» (1976) * «У роднай сям’і» (1986) * «Драма» (1990) * «Аповесці Івана Андрэевіча» (1993) * «Падзенне» (1994) * «Сатанінскі тур» (1995) * «Палеская мадонна» (1998) * «Пошукі прытулку» (2001) '''Зборнікі апавяданняў і аповесцей для дзяцей:''' * «У Маскву» (1950) * «Промні маленства» (1999) '''П’есы:''' * «Не верце цішыні» (1958) * «Выгнанне блудніцы» (1961) '''Публіцыстыка:''' * «Размова з чытачом» (1973) * «Карэнні і галіны» (1986) '''Мемуары:''' * «Дзе сцежкі тыя… Дзённік» (1993) * «Роздум на апошнім перагоне: Дзённік 1980—1995 гадоў» (1998) '''Зборы твораў:''' * Збор твораў: У 23 т." (2010—2014) {{col-end}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|6|Шамякін Іван|Ларчанка У.|315—332}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://www.svaboda.org/a/ivan-shamiakin/27235671.html 20 нечаканых фактаў пра Івана Шамякіна] * [http://archives.gov.by/index.php?id=471036 І. Шамякін. Раман «Атланты і карыятыды». Аўтограф. 1971 г.] * [https://csl.bas-net.by/personalii/56188/shamyakin-ivan-petrovich/ Іван Шамякін] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Старшыні ВС БССР}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шамякін Іван Пятровіч}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Іван Шамякін| ]] dzuvhb4js2p2jiq44me0sb4ak7lmptf Аракамчэчан 0 27692 5127328 4151788 2026-04-16T16:16:26Z DzBar 156353 катэгорыі 5127328 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Пазіцыйная карта = Расія |Назва = Аракамчэчэн |Нацыянальная назва= ckt/Иръыкамчечъын/ess/Ӄигиӈи/ru/Аракамчечен |Карта = |Акваторыя = Берынгаў праліў |Краіна = Расія |Рэгіён = Чукоцкая аўтаномная акруга |lat_dir = N |lat_deg = 64 |lat_min = 45 |lat_sec = 24 |lon_dir = W |lon_deg = 172 |lon_min = 23 |lon_sec = 11 |region = RU |CoordScale = |Плошча = 267,8 |Плошча заліваў = |Вышыня = |Насельніцтва = |Год = |Выява = |Памер выявы = |Подпіс выявы = }} '''Аракамчэчан''' ({{lang-ru|Аракамчечен}}, {{lang-ckt|Иръыкамчечъын, Кыгынин}}, {{lang-ess|Ӄигиӈи}}) — [[востраў]] у [[Берынгаў праліў|Берынгавым праліве]] ля ўзбярэжжа [[Чукоцкі паўвостраў|Чукоткі]]. Плошча 267,8 км². Адносіцца да тэрыторыі [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкай аўтаномнай акругі]]. {{дапісаць}} {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Чукоцкай аўтаномнай акругі]] [[Катэгорыя:Астравы Берынгава мора]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]] 99ld3cufm25pe7fbqdickj1tq9zh8yl Узвышша (літаратурнае аб’яднанне) 0 29492 5127411 4620946 2026-04-16T21:31:32Z Bk1949 50943 5127411 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя | назва = «Узвышша» | альтэрнатыўная = | лагатып = Uzvyšša1928.jpg | шырыня_лагатыпа = 300пкс | альтэрнатыўны тэкст выявы = | подпіс = Літаратурнае згуртаванне «Узвышша». У 1-м шэрагу злева направа: [[Язэп Пушча]], [[Адам Бабарэка]], [[Уладзімір Дубоўка]], [[Кузьма Чорны]], [[Кандрат Крапіва]], у 2-м шэрагу: [[Максім Лужанін]], [[Сяргей Дарожны]], [[Антон Адамовіч]], [[Тодар Кляшторны]], [[Змітрок Бядуля]], [[Уладзімір Жылка]], [[Васіль Шашалевіч]], [[Пятро Глебка]]. Менск, 1928 | карта1 = | шырыня_карты1 = | легенда1 = | карта2 = | абрэвіятура = | дэвіз = | папярэднік = [[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|«Маладняк»]] | пераемнік = | дата_заснавання1 = {{Дата|26|5|1926|1}} | дата_ліквідацыі = снежань 1931 | тып = Літаратурнае | юрыдычны статус = [[Грамадскае аб’яднанне]] | мэта = Стварэнне школы літаратурнага мастацтва | штабкватэра = | месцазнаходжанне = [[Менск]] | каардынаты = | дзейнічае ў рэгіёнах = [[Беларуская ССР]] | сяброўства = | афіцыйныя мовы = | генеральны сакратар = | пасада_кіраўніка1= Старшыня | імя_кіраўніка1 = [[Кузьма Чорны]] | пасада_кіраўніка2 = Скарбнік | імя_кіраўніка2 = [[Кандрат Крапіва]] | пасада_кіраўніка3 = Сакратар | імя_кіраўніка3 = [[Адам Бабарэка]] | асноўныя асобы = [[Уладзімір Дубоўка]], [[Язэп Пушча]] | кіруемы орган = Сход | матчыная кампанія = | звязаныя кампаніі = Часопіс [[Узвышша (часопіс)|«Узвышша»]] | бюджэт = | колькасць супрацоўнікаў = | колькасць валанцёраў = | сайт = | заўвагі = | колішняя назва = }} [[File:Uzvissha1.JPG|thumb|Часопіс Узвышша № 1]] '''«Узвышша»''' (''Беларускае літаратурна-мастацкае згуртаванне «Узвышша»'') — аб'яднанне [[беларуская літаратура|беларускіх пісьменнікаў]], якое існавала з [[26 траўня]] 1926 па снежань 1931 года. Было заснаванае групай былых сяброў літаб'яднання «[[літаратурнае аб’яднанне Маладняк|Маладняк]]» ({{далей|*}}: [[#Гісторыя|гісторыя]], [[#Праграма|праграма]]). Члены аб'яднання: [[Кузьма Чорны|К. Чорны]] (старшыня), [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]] (намеснік старшыні), [[Адам Антонавіч Бабарэка|А. Бабарэка]] (сакратар), [[Змітрок Бядуля|З. Бядуля]], [[Пятро Глебка|П. Глебка]], [[Сяргей Міхайлавіч Дарожны|С. Дарожны]], [[Уладзімір Мікалаевіч Дубоўка|У. Дубоўка]], [[Максім Лужанін|М. Лужанін]], [[Язэп Пушча|Я. Пушча]], [[Васіль Шашалевіч|В. Шашалевіч]], [[Тодар Кляшторны|Т. Кляшторны]], [[Ф. Купцэвіч]], [[Лукаш Калюга|Л. Калюга]], [[Андрэй Мрый|А. Мрый]] (А. Шашалевіч), [[Клімент Марцінавіч Якаўчык|К. Кундзіш (К. М. Якаўчык)]], [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|А. Адамовіч]], [[Юрка Віцьбіч|Ю. Віцьбіч]]<ref>Юрка Віцьбіч называецца сябрам аб'яднання ў інфармацыйных дадатках да {{крыніцы/Віцьбіч Паўстанні}}.</ref>. Аб'яднанне выдавала літаратурны часопіс «[[Узвышша (1927)|Узвышша]]» (1927—1930), зборнікі творчасці сваіх сяброў. {{сюды|Праграма}} == Праграма == На ідэйна-мастацкую платформу аб'яднання зрабіла станоўчае ўздзеянне літаратурная група «[[літаратурная група Перавал|Перавал]]», якое працавала ў Маскве і выставіла лозунг барацьбы за высокую эстэтычную культуру творчасці. У праграмна-палемічным дакуменце «Камунікат беларускага літаратурна-мастацкага аб'яднання „Узвышша“» (1926) стваральнікі абвяргалі спробы сваіх літаратурных праціўнікаў дыскрэдытаваць новую літаратурную арганізацыю, беспадстаўна абвінавачваць яе ў ідэалізме, эстэцтве, «[[ліквідатарства|ліквідатарстве]]» i дробна-буржуазнай ідэалогіі. На думку заснавальнікаў, агульнаасветніцкі i палітычна-прапагандысцкі кірунак літаратурнай арганізацыі, непазбежны «ў кругабезе агітацыі за развіццё беларускай культуры», траціў сваю мэтазгоднасць, бо час патрабаваў дыферэнцыяцыі i выразнай спецыялізацыі — «палітасвета для палітасветных устаноў, літаратурныя згуртаванні ― для развіцця літаратуры», што, аднак, не выключала «актыўнага ўдзелу ў грамадскім жыцці кожнага з пісьменнікаў». Ідэйная платформа аб'яднання была абвешчаная ў праграмнай заяве (тэзісах) «Ад беларуска літататурна-мастацкага згуртавання „Узвышша“» (1927). Заява ўключала крытычны аналіз становішча тагачаснай беларускай літаратуры (спадчыны яе заснавальнікаў Я. Купалы, Я. Коласа, М. Багдановіча і іншых, творчасць маладых пісьменнікаў, якія недаацэньвалі або зусім не прызнавалі літаратурную традыцыю, і не ўзнялі літаратуру на новы мастацкі ўзровень), крытыку «[[маладнякізм]]у», як літаратурна-асветніцкага кірунку<ref><!--У гісторыю літаратуры!-->Паводле думкі сяброў «Узвышша», «маладнякізм» ва ўмовах пераходу ад ваеннага камнуізму да НЭПу ўступіў у паласу ідэйна-творчага крызісу, што выразілася ў перавазе абстрактна-агітацыйнай лірыкі, застоі ў эпічным і драматычным жанрах, ва ўзнікненні ў «маладнякізме» розных плыняў: «бурапеннай» творчасці, пратакольна-дыдактычнага апісальніцтва і, нарэшце, канструктыўнай плыні «ўзвышэнства», прадстаўнікі якой імкнуліся да стварэння культурна-мастацкіх каштоўнасцей шляхам творчага засваення здабыткаў мастацкай спадчыны і паглыбленага вывучэння сучаснага жыцця. (Конан 1987)</ref>. Дасягнуць вяршыні нацыянальнай літаратуры, на думку членаў «Узвышша», магчыма было шляхам вучобы i выхавання талентаў, пераадолення эпігонскіх тэндэнцый i стварэння арыгінальнай школы літаратурнага мастацтва праз развіццё высокай культуры мовы, арганічнае спалучэнне рэалістычных традыцый са смелым наватарствам (шырокае выкарыстанне мастацкай сімволікі, «канцэнтраваная вобразнасць», нацыянальна-спецыфічная тэматыка i жанравасць, цэласнасць i канцэптуальнасць творча-мастацкага мыслення, разнастайнасць форм i стыляў). Актыўна-пераўтваральная пазіцыя літаратуры да жыцця абазначалася паняццем «[[аквітызм]]», што сімвалізавала працэсы сацыяльна-эканамічнага i духоўнага адраджэння беларускага народа ва ўмовах сацыялістычнага будаўніцтва, азначала рухомасць, зменлівасць жыцця і літаратуры. У артыкулах А. Бабарэкі «З літаратурных нататак», «Максім Багдановіч у літаратурных ацэнках», «Аб разуменні мастацкай творчасці і аб некаторых пытаннях у вывучэнні беларускай літаратуры» (усе ― 1927), У. Дубоўкі «Пра літаратурную мову» i «Рыфма ў беларускай народнай творчасці» (1927), К. Чорнага «Небеларуская мова ў беларускай літаратуры» (1928), «Перад другім дзесяцігоддзем» (1928), «Публіцыстычныя нататкі» (1929), Я. Пушчы «Кніга лірыкі як мастацкае цэлае» (1927), «За стыль эпохі» (1929), у рэцэнзіях на творы Я. Коласа, З. Бядулі, К. Чорнага i інш. выявіліся асноўныя прынцыпы ўзвышаўскай праграмы ў дачыненні да канкрэтных пытанняў літаратурнай творчасці і спецыфічныя для гэтага аб'яднання асаблівасці крытыкі (спалучэнне агульнафіласофскага, сацыялагічнага і эстэтычнага аналізу творчасці, арыентацыя на смелы мастацкі эксперымент, пастаноўка на першы план майстэрства і таленту, пэўны ўплыў [[канструктывізм|канструктывісцкіх]] ідэй). == Ацэнкі == Праграма аб'яднання трапіла пад крытыку, часта нядобразычлівую і тэндэнцыйную, з боку тагачасных аб'яднанняў «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]», «[[літаратурнае аб’яднанне Маладняк|Маладняк]]» і «[[Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменнікаў|БелАПП]]», была рэалізавана толькі часткова, і паўплывала пераважна на крытыку і публіцыстыку (пераадоленне сацыялагічных спрашчэнняў), прозу (наватарскія пошукі К. Чорнага, З. Бядулі і інш.), сатыру (К. Крапіва) і эпічную паэзію (паэмы У. Дубоўкі), у меншай супені ― на лірыку і драматургію. У дзейнасці аб'яднання сустракаліся неаб'ектыўныя стаўленні да «[[літаратурнае аб’яднанне Маладняк|маладнякоўцаў]]», недаацэнка зробленага імі. Не былі паслядоўнымі адносіны да фальклору: народная творчасць асобныя пісьменнікі разглядалі як паўфабрыкат, будаўнічы матэрыял, не заўсёды ўлічвалі яе самастойную эстэтычную вартасць. Савецкая крытыка 1930-х — пач.1950-х гг. цалкам адмаўляла значэнне «Узвышша» ў станаўленні беларускай савецкай літаратуры, адносіла аб'яднанне да варожых сацыялізму арганізацый; уклад аб'яднання ў развіццё літаратуры, мастацкай культуры i эстэтычнай думкі Беларусі быў аб'ектыўна ацэнены ў савецкім літаратуразнаўстве толькі ў 2-й пал. 1950-х — 1960-я гг. {{сюды|Гісторыя}} == Гісторыя == У гісторыі дзейнасці аб'яднання вылучаюцца 3 этапы. На 1-м этапе (май 1926 — снеж. 1929) аформілася ідэйна-эстэтычнае аблічча «Узвышша». Ідэя-праект (стварэнне невялікай групы таленавітых пісьменнікаў, павышэнне эстэтычнай якасці мастацкай творчасці, крытыка арганізацыйнай структуры «Маладняка») была абгрунтавана А. Бабарэкам на пасяджэнні Цэнтральнага бюро «Маладняка» (26.5.1926), дзе разглядалася заява пра выхад са складу гэтага аб'яднання. Заснавальнікі «Узвышша» — былыя сябры літаб'яднання «[[літаратурнае аб’яднанне Маладняк|Маладняк]]» [[Адам Антонавіч Бабарэка|А. Бабарэка]], [[Уладзімір Мікалаевіч Дубоўка|У. Дубоўка]], [[Кандрат Крапіва|К. Крапіва]], [[Язэп Пушча|Я. Пушча]], [[Кузьма Чорны|К. Чорны]] — не пагаджаліся з [[пралеткульт]]аўскімі тэндэнцыямі ў «Маладняку», якія выявіліся ў недаацэнцы мастацкай спадчыны, [[тэорыя калектыўнай творчасці|тэорыі «калектыўнай творчасці»]], што вяло да занядбання літаратурнага майстэрства i прафесійнай падрыхтоўкі. На другім этапе (студзень―кастрычнік 1930) у выніку нападак вульгарна-сацыялагічнай<ref name=konan87>Паводле (Конан 1987).</ref> крытыкі аб'яднанне прыняло «Пастанову літаратурна-мастацкага згуртавання „Узвышша“ пра палітычныя памылкі ў літаратурна-публіцыстычнай творчасці» (1930), у якой адзначаюцца недакладныя фармулёўкі ў асобных артыкулах Дубоўкі, Купцэвіча, Чорнага і інш., перабольшанне нацыянальнага моманту ў літаратуры, недаацэнка грамадскай працы; прызнаюцца «ідэйныя памылкі» ў паэмах «І пурпуровых ветразяў узвівы» У. Дубоўкі, «Калі асядае муць» Т. Кляшторнага, «Случчына» Лужаніна, у цыкле вершаў «Лісты да сабакі» Я. Пушчы. У артыкуле «Пралетарскім шляхам» кіраўнікі «Узвышша» былі вымушаны адмовіцца ад «нашаніўскіх традыцый старэйшага пакалення пісьменнікаў», абяцалі разгарнуць самакрытыку, глыбей засвоіць асноўныя палажэнні марксізму-ленінізму, пераадолець у сваёй свядомасці «дробнабуржуазную сялянскую хістную псіхалогію», уключыцца ў барацьбу за калектывізацыю вёскі і ўзгадняць літаратурную дзейнасць з працай грамадскіх арганізацый. Адначасова адзначалася, што «Узвышша» дало «шэраг выдатных мастацкіх твораў, блізкіх пралетарыяту». На 3-м этапе (1931) агульны сход аб'яднання (снежань 1931) прыняў рашэнне аб яго ліквідацыі. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|«Узвышша»|[[У. Конан]]|568}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=5|старонкі=346—347|артыкул=Узвышша|аўтар=[[У. Конан]]}} * [[Юльян Сяргеевіч Пшыркоў|Пшыркоў Ю. С.]] Беларуская савецкая проза. — Мн., 1960; * [[У. М. Конан|Конан У. М.]] Развіццё эстэтычнай думкі ў Беларусі (1917—1934 гг.). — Мн., 1968; * [[Міхась Мушынскі|Мушынскі М. І.]] Беларуская крытыка i літаратуразнаўства. 20—30-я гады. — Мн., 1975. * Чыгрын І. П. Крокі: проза «Узвышша». — Мн., 1989. == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/critique/30-uzvyshsha.html Архіў нумароў «Узвышша» на «ПрайдзіСвеце»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Узвышша}} [[Катэгорыя:Узвышша| ]] [[Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі]] 8ukd1yyrnq02yowyevvj0te7zos8wtq Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт 0 29512 5127350 5127176 2026-04-16T17:46:21Z Андрэй 2403 Б 152769 5127350 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт |скарачэнне = ЕГУ |эмблема = |выява = [[Выява:European_Humanities_University_2019_3.jpg|250px]] |арыгінал = {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} |міжназва = {{lang-en|European Humanities University}} |дэвіз = ЕГУ — іншая будучыня! |тып = [[Гуманітарныя навукі|гуманітарны]] ўнівэрсітэт |заснаваны = 1992 |прэзідэнт = [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] |рэктар = [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]] |студэнты = 1,1 тыс. |бакалаўрыят = 950 |магістратура = 100 |аспірантура = |дактарантура = 5 |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = 87 |талісман = |размяшчэнне = |кампус = вул. Валакупю, 5, Вільня |адрас = вул. Таўра, 12, Вільня, LT-01114 |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 57 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 14 |сайт = http://www.ehu.lt/be }} '''Еўрапе́йскі гуманіта́рны ўніверсітэ́т''' (скарочана '''ЕГУ'''; {{lang-en|European Humanities University}} (EHU), {{lang-lt|Europos humanitarinis universitetas}} (EHU), ({{lang-ru|Европейский гуманитарный университет}}) — прыватны, некамерцыйны [[універсітэт|ўніверсітэт]], заснаваны ў [[Мінск]]у ў [[1992]] годзе. Пасля прымусовага закрыцця ўніверсітэта беларускімі ўладамі ў [[2004]] годзе ЕГУ працягнуў сваю дзейнасць у [[Вільня|Вільні]] ([[Літва]]). ЕГУ прапануе магчымасць атрымаць [[бакалаўр]]скую, [[Магістр|магістарскую]] і [[доктар]]скую ступені па праграмах дзённай і завочнай формы навучання ў галіне [[гуманітарныя навукі|гуманітарных]] і сацыяльных навук. На 1 кастрычніка 2015 года колькасць [[студэнт]]аў складала каля 1.100 асоб, 95 % з каторых — грамадзяне [[Беларусь|Беларусі]]. Мовы выкладання — беларуская і руская, некаторыя курсы чытаюцца на англійскай, нямецкай і іншых мовах. ЕГУ займае 2-е месца ў рэйтынгу прыватных універсітэтаў Літвы<ref>http://www.ehu.lt/en/news/show/ehu-rises-to-second-among-six-private-universities-in-lithuania</ref>. У жніўні 2025 года сацыяльныя сеткі ЕГУ былі прызнаныя экстрэмісцкімі матэрыяламі. 14 красавіка 2026 года, паводле заявы [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральнай пракуратуры]] [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Суд]] прызнаў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт экстрэмісцкай арганізацыяй. Паводле пракуратуры, «універсітэт праводзіць мэтанакіраваную работу па дэстабілізацыі сацыяльна-палітычнай абстаноўкі ў краіне», а таксама «выкарыстоўваецца спецслужбамі некаторых суседніх дзяржаў для нанясення ўрону інтарэсам Беларусі ў палітычнай, гуманітарнай і інфармацыйнай сферах».<ref>{{cite web|url = https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3673711,%D0%B5%D0%B3%D1%83-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B0%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%B9|title = ЕГУ прызналі экстрэмісцкай арганізацыяй|first = |last = |authorlink = |date = 14.04.2026|work = [[Polskie Radio]]|publisher = |location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://archive.ph/7x5KY|archive-date = 16.04.2026|access-date = |url-status = |quote = |ref = }}</ref><ref>{{cite web|url = https://amp.dw.com/ru/ulyana-babayed/a-76790195|title = ЕГУ признали в РБ "экстремистским": что грозит студентам|first = Сакавик |last = Марта|authorlink = |date = 15.04.2026 |work = [[Deutsche Welle]]|publisher = |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = |ref = }}</ref> == Гісторыя == === Мінскі перыяд (1992—2004) === ЕГУ быў заснаваны ў Мінску ў [[1992]] годзе. На той час ва ўніверсітэце працавалі 8 факультэтаў і вялася падрыхтоўка па 13 спецыяльнасцях з глыбокім вывучэннем гуманітарных навук, замежных і класічных моў, сучасных інфармацыйных тэхналогій. Пры ЕГУ былі створаны і актыўна дзейнічалі ўнікальныя для Беларусі даследчыя цэнтры, інстытуты: Інстытут нямецкіх даследванняў, Цэнтр эканамічных і сацыяльных даследванняў, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр грамадзянскай адукацыі, Інфармацыйна-рэсурсны цэнтр па праблемах еўрапейскай інтэграцыі і інш. У [[2002]] годзе ЕГУ стаў адным з першых членаў Асацыяцыі Еўрапейскіх Універсітэтаў [[Campus Europae]]. На працягу ўсяго часу своёй працы ў Беларусі ЕГУ прытрымліваўся прынцыпаў акадэмічных вольнасцей і ўніверсітэцкай аўтаноміі, яго досвед пазней мусілі пераняць іншыя беларускія ўніверсітэты ў межах [[Балонскі працэс|Балонскага працэса]]. 27 ліпеня 2004 года Міністэрства адукацыі Беларусі анулявала ліцэнзію ЕГУ на аказанне адукацыйных паслуг і ўніверсітэт был вымушаны спыніць сваю дзейнасць. Ужо на наступны дзень дзеянні ўлад справакавалі акцыю, у якой каля 200 студэнтаў і выкладчыкаў адстойвалі сваё права навучацца і выкладаць у ЕГУ. Будынак ЕГУ па [[Вуліца Петруся Броўкі (Мінск)|вул. П. Броўкі]], 3/2 перадалі [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://berastouski.blogspot.com.by/2018/02/blog-post.html Зніклыя вну Беларусі] // Блог Андрэя Берастоўскага</ref>. === Віленскі перыяд (з 2004 года) === З 2005 годзе ЕГУ здолеў аднавіць сваю дзейнасць у Літве пры садзеянні Урада Літвы, [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскай камісіі]], [[Савет міністраў паўночных краін|Савета міністраў Паўночных краін]] і шырокай міжнароднай падтрымцы еўрапейскіх краін і міжнародных фондаў. Аўтарам канцэпцыі пераносу ЕГУ ў Вільню быў літоўскі дыпламат [[Рэнатас Юшка]]. 10 сакавіка 2006 года ЕГУ атрымаў статус прыватнага літоўскага ўніверсітэта<ref>http://afn.by/news/i/70822</ref>. У [[2009]] годзе адбыўся першы выпуск бакалаўраў, якія скончылі своё навучанне ў Літве. 5 чэрвеня 2012 года ў [[Віленская ратуша|Віленскай ратушы]] адбылася ўрачыстая цырымонія з нагоды 20-годдзя ўніверсітэта. 14 чэрвеня 2013 года ЕГУ быў узнагароджаны Прэміяй Свабоды Атлантычнага Савета за ўнёсак у дэмакратызацыю Беларусі праз навучанне беларускіх студэнтаў у свабодным і дэмакратычным асяродку<ref>http://www.atlanticcouncil.org/events/past-events/2013-freedom-awards</ref>. Узнагароду ЕГУ прыняў рэктар Анатоль Міхайлаў разам з двума студэнтамі ўніверсітэта, каб падкрэсліць значны ўплыў універсітэта на фармаванне будучай эліты краіны. Улетку 2014 года ў ЕГУ скончылася выкладчыцкая рэформа, мэтай якой было павышэнне якасці выкладання і навуковых даследаванняў ва ўніверсітэце, а таксама паляпшэння працоўных умоў выкладчыкаў<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/zavershan-adbor-vkladchka-egu-z-jakm-buducj-padpsanja-5-gadovja-praconja-damov</ref>. Увесну 2015 года адбыліся выбары рэктара, у якіх прынялі ўдзел 19 кандыдатаў з 7 краін. 3 красавіка 2015 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін ЗША прафесар Г. Дэвід Полік<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/prznachan-nov-rktar-egu</ref>. Увосень 2015 года ў ЕГУ быў ініцыяваны працэс афіцыйнага падпісання Вялікай універсітэцкай хартыі<ref>http://www.ehu.lt/be/naviny/show/senat-egu-adnagalosna-prnja-vjalkuju-nverstckuju-hartju</ref>. У снежні 2017 года на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін Балгарыі прафесар [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]]. Таксама ЕГУ аб’яднаў навучальны і адміністрацыйны корпусы ў новым корпусе, які месціцца ў Старым Горадзе, на скрыжаванні вуліц Савіча і Бокшта. == Місія і мэты == Місія ўніверсітэта — ствараць умовы для атрымання вышэйшай ўніверсітэцкай адукацыі, якая базуецца на навуковых даследваннях і адпавядае сучаснаму ўзроўню пазнання і тэхналогій<ref name="Статут ЕГУ">http://www.ehu.lt/be/pra-nas/dakumenty</ref>. Мэты ўніверсітэта: 1) ажыццяўленне адукацыйнага працэса, які дазваляе студэнтам атрымаць вышэйшую ўніверсітэцкую адукацыю і кваліфікацыю, 2) павелічэнне ролі і эфектыўнасці навукі і адукацыі шляхам умацавання адкрытага, дэмакратычнага і заснаванага на ведах грамадства, 3) гарманічнае развіццё навуковага пазнання, ажыццяўленне навуковых даследванняў, падрыхтоўка навукоўцаў, супрацоўніцтва з нацыянальнымі і замежнымі партнёрамі ў галіне навукі, 4) падтрымка канкурэнтназдольнасці і магчымасцей працаўладкавання выпускнікоў, выкладчыкаў і даследчыкаў, 5) заахвочванне сувязі беларускага народа з сусветнай супольнасцю ў межах навуковай і культурніцкай дзейнасці, 6) выхаванне грамадства, схільнага да адукацыі, навукі, мастацтва і культуры, здольнага эфектыўна выкарыстоўваць навуку і канкураваць на рынку тэхналогій, вырабаў і паслуг высокай якасці. == Навучальны працэс == ЕГУ ўдзельнічае ў [[Балонскі працэс|Балонскім працэсе]] і ажыццяўляе адукацыйны працэс у адпаведнасці са стандартамі Еўрапейскай прасторы вышэйшай адукацыі. Пасля завяршэння навучання ў ЕГУ выдаюцца дыпломы еўрапейскага ўзору, якія прызнаюцца ва ўсім [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскім саюзе]] і іншых краінах свету. Пачатак навучальнага года ў ЕГУ — 1 кастрычніка. Універсітэт складаецца з 4 акадэмічных дэпартаментаў: * Акадэмічны дэпартамент медыя; * Акадэмічны дэпартамент палітычных і сацыяльных навук; * Акадэмічны дэпартамент права; * Акадэмічны дэпартамент гісторыі. Таксама: * Цэнтр агульнаўніверсітэцкай падрыхтоўкі * Цэнтр бізнес-адукацыі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт ажыццяўляе падрыхтоўку бакалаўраў па праграмах дзённай (сталай) і завочнай (працяглай) форм навучання: * Візуальны [[дызайн]] і медыя * [[Культурная спадчына]] і [[турызм]] * Медыя і [[камунікацыя]] (спецыялізацыя «Новыя медыя» і «Візуальная культура і крэатыўныя індустрыі») * Сусветная [[палітыка]] і [[эканоміка]] ЕГУ ажыццяўляе падрыхтоўку магістраў у змешаным фармаце (blended learning) па наступных праграмах: * Гістарычная і культурная [[спадчына]] * Культурныя даследванні * МВА (Бізнес-адміністраванне) * Публічная палітыка * Экзістэнцыйная [[псіхалогія]] Праграма «[[Міжнароднае права]] і права Еўрапейскага саюза» з’яўляецца праграмай бесперапыннага ўніверсітэцкага навучання (тэрмін навучання — 5 гадоў (дзённая форма). Пасля паспяховага завяршэння праграмы выдаецца дыплом [[магістр]]а права. У 2011 годзе ЕГУ разам з [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэтам Вітаўта Вялікага]] ([[Каўнас]]) і Літоўскім інстытутам даследвання культуры (Вільня) адкрыў [[дактарантура|дактарантуру]] па накірунку «[[Філасофія]]»<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/phd/programs/philosophy</ref>. ЕГУ прапануе праграмы і асобныя курсы для вывучання ў дыстанцыйным фармаце праз сістэму дыстанцыйнага навучання Moodle. Па выніках завяршэння дыстанцыйных курсаў слухачы атрымоўваюць сертыфікат з назвамі курсаў, адзнакамі і колькасцю атрыманых вучэбных крэдытаў. Студэнты дзённай формы навучання маюць магчымасць удзельнічаць у праграмах абмена з больш за 50 еўрапейскімі ўніверсітэтамі ў межах [[Erasmus+]] і [[Campus Europae]]. Кошт навучання ў ЕГУ наўпрост залежыць ад рэйтынгу абітурыента. Універсітэт таксама аказвае студэнтам гнуткую сістэму фінансавай падтрымкі ў выглядзе імянных і іншых стыпендый<ref>http://www.ehu.lt/be/academics/bachelor/tuition-and-financial-aid/dzennaja-forma-navucannja</ref>. == Навуковая дзейнасць == Пры ЕГУ дзейнічае шэраг навукова-даследчых цэнтраў<ref>http://www.ehu.lt/be/research/centers</ref>: Цэнтр канстытуцыяналізма і правоў чалавека, Цэнтр гендэрных даследванняў, Цэнтр нямецкіх даследванняў, Лабараторыя крытычнага ўрбанізму, Лабараторыя візуальных і культурных даследванняў і інш. Навуковыя цэнтры даюць беларускім навукоўцам магчымасць займацца навуковымі даследваннямі ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук. У межах сваёй дзейнасці навуковыя цэнтры вядуць даследчую працу, арганізоўваюць навуковыя канферэнцыі, выдаюць навуковыя журналы («Журнал канстытуцыяналізму і правоў чалавека», філасофска-культуралагічны журнал «[[Topos]]»<ref>http://topos.ehu.lt/en/journal/{{Недаступная спасылка}}</ref> і інш.). == Кіраўніцтва ўніверсітэта == === Усеагульны сход сузаснавальнікаў === Усеагульны сход сузаснавальнікаў — найвышэйшы орган кіравання ўніверсітэта. Ён яднае арганізацыі, якія спрыялі ўзнаўленню дзейнасці ЕГУ ў Вільні пасля яго закрыцця ў Мінску. У склад Усеагульнага сходу сузаснавальнікаў уваходзяць: Інстытут міжнароднай адукацыі (Літва), Фонд «Адкрытае грамадства» ([[ЗША]]) і Фонд Еўразія (ЗША). === Кіраўнічы савет === Кіраўнічы савет ЕГУ нясе адказнасць за стратэгічнае кіраванне, фінансаванне і эфектыўную дзейнасць універсітэта. Абавязкі старшыні Кіраўнічага савета ЕГУ часова выконвае Эн Лонсдэйл (Вялікабрытанія), былая намесніца прарэктара Кембрыджскага ўніверсітэта. === Прэзідэнт === [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмік]] Анатоль Арсеневіч Міхайлаў стаяў ля вытокаў адкрыцця Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Мінску ў 1992 г. і з’яўляўся рэктарам да 30 верасня 2014 г., пасля Кіраўнічы савет ЕГУ прызначыла яго на пасаду Прэзідэнта ЕГУ. === Рэктар === У снежні 2017 г. на пасаду рэктара ЕГУ быў зацверджаны грамадзянін Балгарыі, былы міністр адукацыі, моладзі і навукі Балгарыі прафесар [[Сяргей Сямёнавіч Ігнатаў|Сяргей Ігнатаў]]. === Савет === Савет універсітэта — калегіяльны дарадчы орган універсітэта. Членамі Рады з’яўляюцца рэктар, прарэктары, кіраўнікі дэпартаментаў, кіраўнік фінансавага аддзела. Старшынёй Савета ўніверсітэта з’яўляецца рэктар. === Сенат === Сенат — орган акадэмічнага самакіравання ўніверсітэта. У склад Сената ўваходзяць усе члены прафесарска-выкладчыцкага складу з нагрузкай 0,75 стаўкі і больш, пяць прадстаўнікоў студэнцтва, а таксама Кіраўнік ЕГУ па акадэмічных пытаннях. Старшыня Сената — прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў. === Студэнцкае прадстаўніцтва === Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ — самастойная юрыдычная асоба, якая згодна з Законам Літоўскай Рэспублікі аб навуцы і адукацыі з’яўляецца адзіным легітымным органам, які прадстаўляе інтарэсы студэнтаў універсітэта. Студэнцкае прадстаўніцтва ЕГУ з’яўляецца членам Саюза студэнтаў Літвы. == Выбітныя асобы == === Ганаровыя дактары === Званне «Ганаровы доктар Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта» прысуджаецца найбольш выбітным навукоўцам, дзяржаўным, грамадскім, рэлігійным і палітычным дзеячам Рэспублікі Беларусь і замежных дзяржаў за выключныя дасягненні ў галіне гуманітарных і сацыяльных навук, універсітэцкай адукацыі і культуры; за істотны ўнёсак у развіццё дэмакратыі і рэалізацыю прынцыпаў прававой дзяржавы; за плённы ўнёсак у развіццё культуры і паспяховае спрыянне міжкультурнаму дыялогу. Ганаровымі дактарамі ЕГУ з’яўляюцца: * [[Алесь Разанаў]], слынны беларускі паэт і перакладчык. * Айцец [[Аляксандр Надсан]] (1926—2015), беларускі грэка-каталіцкі святар, апостальскі візітатар для беларусаў-каталікоў у замежжы. * Праф. Петэр Паўлоўскі (Prof. Peter Pavlowski), * Праф. Андрэа Рыкардзі (Prof. Andrea Riccardi), італьянскі даследчык гісторыі Царквы, праф. сучаснай гісторыі ў Трэцім Рымскім універсітэце, [[Італія]]. * Праф. Рольф Штобер (Prof. Rolf Stober), выбітны дзеяч Германіі ў галіне палітыкі і права, каардынатар шэрагу міжнародных адукацыйных і даследчых праграм у галіне права. * Стэфан Эсэль (Stéphane Hessel) (1917—2013), выбітны французскі дыпламат, грамадскі дзеяч, публіцыст. * Вольга Седакова, расійская паэтка, перакладчыца. * Праф. Альфрэд Гросэр (Prof. Alfred Grosser), выбітны дзеяч у галіне адукацыі і культуры Францыі, кіраўнік акадэмічных праграм Парыжскага інстытута палітычных навук, Вышэйшай камерцыйнай школы Францыі. * Праф. [[Кшыштаф Занусі]] (Prof. Krzysztof Zanussi), польскі рэжысёр і грамадскі дзеяч, прэзідэнт Еўрапейскай кінафедэрацыі, член Папскай камісіі па культуры, [[Польшча]]. * Вольфганг Грыгер (Wolfgang Grieger) — нямецкі бізнесмен, кіраўнік кансалтынгавай кампаніі «Грыгер Малізон», філантроп. * Праф. [[Сяргей Аверынцаў]] (1927—2004), расійскі даследчык у галіне культуры і класічнай філалогіі, акадэмік Расійскай акадэміі навук, супрацоўнік Інстытута славянскіх даследаванняў Венскага ўніверсітэта. * Праф. [[Альгірдас Бразаўскас]] (1932—2010), прэзідэнт (1993—1998 гг.), прэм’ер-міністр Літоўскай Рэспублікі (2001—2006 гг.). * Праф. Нікалаўс Вірволь (Prof. Nikolaus Wyrwoll), тэолаг, дырэктар Інстытута Усходняй царквы Рэгенсбургскага ўніверсітэта, [[Германія]]. === Прафесарскі склад === У прафесарскі склад універсітэта ўваходзяць дасведчаныя і высокакваліфікаваныя выкладчыкі, вядомыя беларускія і замежныя даследчыкі і практыкі ў галіне гуманітарных навук: філасофіі, гісторыі, юрыспрудэнцыі і г.д.: * Алег Брэскі — кандыдат юрыдычных навук, прафесар, кіраўнік Акадэмічнага дэпартамента права. * Андрэй Горных — доктар філасофскіх навук, аўтар кніг «Фармалізм: ад формы да тэксту і за яго межы» (2002), «Медыя і грамадства» (2011) і вялікай колькасці артыкулаў па філасофіі і культурных даследваннях. * Аляксандр Калбаска — кандыдат гістарычных навук, прафесар, кіраўнік ЕГУ па акадэмічный частцы. * Эдуард Мельнікаў — кандыдат гістарычных навук, прафесар, беларускі журналіст, прадзюсар дакументальных тэлеперадач і фільмаў, вядучы ток-шоу «Форум» (тэлеканал [[Белсат]])<ref>http://stara.belsat.eu/ru/about/people/eduard-melnikov/{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Прафесар-эмерыт Рыгор Мінянкоў — кандыдат філасофскіх навук, старшыня Сената ЕГУ, аўтар шматлікіх артыкулаў па сацыяльнай філасофіі і гісторыі сацыялогіі. * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў|Анатоль Міхайлаў]] — доктар філасофіі, прафесар, Прэзідэнт Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта. * Ірына Раманава — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар шматлікіх публікацый па савецкай гісторыі Беларусі, сааўтар кнігі «мір: гісторыя мястэчка, што расказалі яго жыхары» (2009). * [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзь Сагановіч]] — кандыдат гістарычных навук, прафесар, аўтар кніг «Невядомая вайна: 1654—1667» (1995), Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (сааўтар, 1997). * Прафесар-эмерыт Ала Сакалова — кандыдат юрыдычных навук, сябра Еўрапейскай асацыяцыі садзеяння заканадаўствам, аўтар больш за 50 публікацый па агульнай тэорыі права і сацыялогіі права. * Альміра Усманава — кандыдат філасофскіх навук, прафесар, аўтар манаграфіі «Умберта Эка: парадоксы інтэрпрэтацыі», шматлікіх артыкулаў па семіотыцы, візуальным і гендэрным даследванням, рэдактар зборнікаў «Філасофія эпохі постмадэрна» (1996), «Анталогія гедэрнай тэорыі» (2000), «Гендэрныя гісторыі Усходняй Еўропы» (2002), «Бі-тэкстуальнасць і кінематограф» (2003), «Гендэр і трансгрэсія ў візуальных мастацвах» (2007), «Візуальнае (як) гвалт» (2007), «Беларускі фармат: нябачная рэальнасць» (2008). * [[Таццяна Шчытцова]] — доктар філасофскіх навук, прафесар, галоўны рэдактар журнала «Топас», аўтар артыкулаў і дакладаў па філасофскай антрапалогіі, сацыяльнай філасофіі, фенаменалогіі. * [[Віктар Марціновіч]] — доктар мастацтвазнаўства, дацэнт ЕГУ, беларускі журналіст, мастацтвазнаўца, аўтар кніг «Параноя», «Сцюдзёны вырай», «Сфагнум», «Мова», «Радзіма. Марк Шагал у Віцебску». === Выбітныя выпускнікі === З моманту заснавання ЕГУ ў Мінску, выпускнікамі ўніверсітэта сталі больш за 2250 асоб, у тым ліку: * [[Уладзімір Пугач]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Права» (1998), лідар папулярнага беларускага рок-гурта «[[J:морс]]», які выдаў 8 студыйных альбомаў. * [[Уладзіслаў Андросаў]] — выпускнік магастарскай праграмы «Ахова і інтэрпрэтацыя культурнай спадчыны» (2012), ганаровы выпускнік ЕГУ-2014, уладальнік кампані «Med Travel Belarus», якая прадастаўляе медычныя паслугі для замежнікаў у Беларусі. * [[Арцём Анісімаў]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Міжнароднае права» (2009), мае ступень магістра права Універсітэта Небраскі ([[Лінкальн (Небраска)|Лінкальн]]) па спецыяльнасці касмічнае, кібер- і тэлекаменікацыйнае права, з’яўляецца членам калегіі адвакатаў штата Нью-Ёрк, прадстаўніком Кансультатыўнага савета касмічнага пакалення (Space Generation Advisory Council) у [[ААН]], супрацоўнікам кампаніі «NewSpace Global». * [[Вольга Гапеева]] — выпускніца магістарскай праграмы «Гендэрныя даследванні» (2007), беларуская паэтка, пісьменніца, перакладчыца, лаурэат літаратурнага конкурса «Экслібрыс», прэміі імя Янкі Маўра, «Залаты апостраф», аўтарка кніг «Рэканструкцыя неба», «Няголены ранак», «Метад муараваых крэсак», «Сумны суп», «Дзве авечкі» і інш. * [[Дзмітрый Бажко]] — выпускнік бакалаўрскай праграмы «Культурная спадчына і турызм» (2009), менеджар па праектах кампаніі [[Airbnb]]. == Рэктары == * [[Анатоль Арсеньевіч Міхайлаў]] (1992-?) * Дэвід Полік (з 2 красавіка 2015) * [[Сяргей Ігнатаў]] (2017-?) * [[Кшыштаф Рыбіньскі]] (з 2023) == Галерэя == <gallery> Выява:Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. Шыльда.JPG|Шыльда. Выява:Еўрапейскі гуманітарны універсітэт. Ля ўваходу.JPG|Ля ўваходу. Выява:European_Humanities_University_2019_1.jpg|Корпус у Старым горадзе. Выява:European_Humanities_University_2019_2.jpg|Корпус у Старым горадзе. </gallery> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ehu.lt/be/ Афіцыйны сайт ЕГУ {{ref-be}}] * http://www.ehutrustfund.org/en/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090715202332/http://www.ehutrustfund.org/en/ |date=15 ліпеня 2009 }} * Вышэйшыя навучальныя ўстановы Рэспублікі Беларусь па стане на пачатак 1998—1999 навучальнага года (статыстычны даведнік). Мн.: Вылічальна-статыстычны цэнтр Мінадукацыі РБ, 1998 c. 82-98 апублікавана на [http://berastouski.blogspot.com.by/2018/05/blog-post.html Зніклыя навучальныя ўстановы] // Блог Андрэя Берастоўскага {{ВНУ Беларусі}} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Літвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт| ]] p8yzb8thow646ehhx9un5j12pvnwvgf Guda 0 43434 5127531 5105519 2026-04-17T11:02:37Z ~2026-23631-66 166827 5127531 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Guda | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота =Guda-2010.jpg | Апісанне_фота =Выступ на «Камяніца-2010» | Шырыня_фота = | Гады =[[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] - па сённяшні дзень | Краіна =Беларусь | Горад =[[Мінск]] | Мова =[[Беларуская]] | Жанр =[[Этна-фолк]] | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл =[[БМАgroup]] | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''Guda''' — беларускі фонк-гурт, адметнасцю якога з’яўляецца жаночае акапэльнае выкананне пераважна абрадавых спеваў, захаванне аўтэнтычнага (у тым ліку, рэгіянальнага) гучання. Зааснавателем бия Айвен Груда, Любомір Шникарук та Валадзімір Гудман. Назван гурт у име Івана Гудьі, велікага башнедріста. == Пра гурт == Аснову рэпертуару гурта Guda складаюць абрадавыя песні — найбольш архаічны пласт традыцыйнай народнай культуры. Яны вывучаюцца ўдзельніцамі гурта непасрэдна з голасу, што дазваляе амаль дакладна пераняць манеру выканання. Некаторыя песні, якія ўжо не сустракаюцца ў жывым бытаванні, былі ўзноўленыя паводле нотных запісаў. Усе песні выконваюцца акапэльна, за выключэннем танцавальных прыпевак. Рэгіянальная манера спеву і дыялект заўсёды захоўваюцца. Выканаўцы гурта Guda практыкуюць голасны спеў (паняцце ўведзена этнамузыколагам З. Я. Мажэйка), які паходзіць ад гучнага спеву на адкрытым паветры. Асноўныя эстэтычныя крытэрыі выканання: уменне «голасна весці» (спяваць працяжна, на вялікім дыханні), «падняць» песню (распець яе са звонкай грудной падводкай). Для голаснага спеву характэрнае мноства гукавых [[фарба]]ў, якія арганічна ўплятаюцца ў меладычную лінію напеву (глісы на ўзлётах ды спадах, падрыгванні [[голас]]у, доўгія і кароткія воклічы на асобных [[фанема]]х) — так выконваюцца, найперш, песні вясенне-летняга цыклу, бальшыня вясельных ды радзінных песень. Творчай мэтай гурта з’яўляецца не толькі захаванне і трансляцыя старадаўняга спеўнага мастацтва, але і сцвярджэнне адметнага светапогляду, у падмурку якога — разуменне вялікай старадаўнасці і сакральнасці сваёй традыцыйнай культуры, а таксама адчуванне сувязі з ёю. <blockquote>Фальклор для нас — Веды, угрунтаваныя ў старажытную мясцовую Традыцыю, і частка асабістага Сусвету<ref>Старонка "Guda" на Facebook</ref>.</blockquote>Строі, у якіх выступаюць спявачкі, пашытыя ўручную паводле этнаграфічных звестак (апісанняў і фотаздымкаў) і адпавядаюць таму гісторыка-культурнаму рэгіёну, з якога яны родам. == Гісторыя == Гурт Guda быў створаны ў [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе як асяродак эксперыментальнага пошуку ў галіне архаічнай спеўнай спадчыны. Этнаграфічныя экспедыцыі, падчас якіх адбываўся непасрэдны кантакт з жывымі носьбітамі традыцыі, работа з аўдыё- і відэаматэрыяламі, кансультацыі з фалькларыстамі і этнамузыколагамі дазволілі пераняць асаблівасці старадаўняй спеўнай манеры. За 20 гадоў існавання склад удзельніц неаднаразова змяняўся, аднак нязменнай заставалася спецыфічнае «гучанне» — надзвычай набліжанае да аўтэнтычнага. Гурт выпусціў 3 сольныя студыйныя альбомы, а таксама ўдзельнічаў у супольных праектах, у тым ліку ў галіне электроннай музыкі. У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] быў прэзентаваны кліп на песню «За горэю крэмянэю». У [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] была створана [[Школа традыцыйнага мастацтва гурта Guda]]. З выпускнікоў курсу «Мастацтва традыцыйнага танцу» была ўтворана танцавальная суполка, якая ў [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] годзе ўвайшла ў склад гурта. == Дыскаграфія == === 2002 Архаічныя абрадавыя сьпевы === {{Музычны альбом | Назва = Архаічныя абрадавыя сьпевы | Вокладка = | Тып = Студыйны альбом | Выканаўца =Guda | Выдадзены =[[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] | Жанр =[[фольк]] | Лэйбл = BMAgroup | Працягласць = 45.11 mins | Краіна =[[Беларусь]] | Год =[[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] }} '''«Архаічныя абрадавыя сьпевы»''' — першы студыйны альбом гурта, які выйшаў у свет у [[2002 год у гісторыі музыкі|2002]] г. Перавыданне адбылося ў 2006 г. ==== Спіс кампазіцый ==== # Каралю-каралевічу (Веснавая) 1:06 # Клік, вясна! (Гуканьне вясны) 1:13 # Дзякуй Богу, што вясна прышла (Веснавая) 1:36 # Ой, да за гуменьцам (Валачобная) 2:52 # А дзе ж ты, Юр’я, ўрасiўся (Юраўская) 1:18 # Юр’я, ўставай рана (Юраўская) 1:34 # Мядуніца (Веснавая карагодная) 1:13 # Як на нашай на вуліцы да й на перавулку (Ваджэньне стралы) 2:04 # За горэю крэмянэю (Веснавая) 1:32 # Паганяй волы (Веснавая) 2:04 # Што й па мору (Веснавая карагодная) 3:13 # Ой, бяроза белая (Веснавая) 2:06 # Ой, дай божэ тэплэ літо (Веснавая талочная) 1:56 # А на траваццэ, рано (Купальская) 1:31 # Па бару хаджу (Пятроўская) 1:42 # Да пад мостам рыба з хвостам (Касарская) 1:28 # Пара жнейкі дамоў ісьці (Жніўная) 1:53 # Соняйка да на заходе (Вясельная) 1:21 # Маладзенькая Галечка (Вясельная) 1:38 # Й у неділечку рано (Вясельная) 3:22 # Наварыў братка піва (Восеньская бяседная) 2:46 # Добры вечар табе, пане-гаспадару (Калядная) 2:40 # Мяцеліца (Калядная) 1:02 # А йшла коліда па льду (Калядная) 1:12 # Ой, у ляску-ляску на жоўтым пяску (Калядная) 1:49 === [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] Ігры багоў === {{Музычны альбом | Назва = Ігры Багоў | Вокладка = | Тып = Студыйны альбом | Выканаўца =Guda | Выдадзены =[[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] | Жанр =[[фольк]] | Лэйбл = BMAgroup | Працягласць = 34.07 mins | Краіна =[[Беларусь]] | Год =[[2005 год в музыке|2005]] }} '''«Ігры Багоў»''' — другі студыйны альбом гурта ==== Спіс кампазіцый ==== # Паданьне аб утварэньні зямлі … 0.36 # Даўней жылі людзі, ня вералі богу (перадвелікодная паставая) … 4.29 # Аповяд пра Цмока … 1.05 # А дзе ты Юр’я ўрасіўся (юраўская) … 1.19 # Юр’я, уставай рана (юраўская) … 1.35 # Песенька мая хароша (пахаваньне стралы) … 0.57 # Аповяды пра агонь нябесны і агонь зямны … 1.30 # Ішла Купалка сялом (купальская) … 0.48 # Ды, гарэла Купайло на горэ (купальская) … 2.05 # Дзе ты, Купала, купалася (купальская) … 1.31 # Сьвяты Яня, дзе дасюль быў? (купальская) … 2.23 # Чырвоная рожа (купальская) … 1.32 # Аповяд пра ігру Сонца … 0.25 # Гуляла соняйка (купальская) … 1.10 # Паданьні пра Сонца, Месяц і Зару … 2.09 # Ой, месяцу, месяцу, да ўзыйдзі ранюсенька (купальская) … 0.54 # Зара мая вячэрняя (жніўная) … 1.05 # Блізьнечы міт — паданьне пра браткі … 1.05 # А на Купала на Йвана (купальская) … 1.54 # Аповяд пра Спарыша … 0.20 # Хадзіў Раю на вуліцы (дажынкі) … 2.21 # Пярун-Перуне (замова) … 1.50 # Заключэньне … 0.11 === [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] Вясельле<ref>[http://tuzinfm.by/albums/1493/viasielle.html GUDA. САЎНДТРЭК ДА БЕЛАРУСКАГА ВЯСЕЛЬЛЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170611203919/http://tuzinfm.by/albums/1493/viasielle.html |date=11 чэрвеня 2017 }}</ref> === {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.last.fm/ru/music/Guda Старонка гурта на] [[Last.fm]] * [https://www.facebook.com/Guda-213420905430404/ Старонка гурта на] [[Facebook]] * [https://news.tut.by/tv/296338.html TUT-Бава. Гурт Guda: Затачэнне людзей у калгасах за саветамі захавала народную культуру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160510204511/http://news.tut.by/tv/296338.html |date=10 мая 2016 }} / [[TUT.BY|Tut.by]] * [http://budzma.org/news/da-svyata-yur%E2%80%99ya-hurt-guda-i-dzmitryj-dzyamidau-pradstavili-suchasnuyu-versiyu-arxaichnaj-yurauskaj-pesni.html Да сьвята Юр’я гурт GUDA і Дзьмітрый Дзямідаў прадставілі сучасную версію архаічнай юраўскай песьні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250908145831/https://budzma.org/news/da-svyata-yur%25e2%2580%2599ya-hurt-guda-i-dzmitryj-dzyamidau-pradstavili-suchasnuyu-versiyu-arxaichnaj-yurauskaj-pesni.html |date=8 верасня 2025 }} / [[Будзьма беларусамі!|Будзьма беларусамі]] [[Катэгорыя:Фолк-гурты Беларусі]] 6iadcr9yzqu5vl036280w8jnzq782ve Садружнасць Незалежных Дзяржаў 0 43792 5127376 5123495 2026-04-16T19:42:43Z DenisBorum 139498 5127376 wikitext text/x-wiki [[Image:CIS (orthographic projection).svg|right|thumb|Краіны-удзельнікі СНД]] [[Файл:Minsk CIS executive committee.JPG|thumb|[[Будынак Выканаўчага камітэта СНД]] у [[Мінск]]у]] [[File:1146 (25-hodździe Stvareńnia Sadružnaści Niezaležnych Dziaržaŭ).jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, прысвечаная 25-годдзю стварэння СНД. На ёй — будынак выканкама і эмблема СНД.]] '''Садружнасць Незалежных Дзяржаў''', '''СНД''' — рэгіянальная міждзяржаўная арганізацыя, якая аб’ядноўвае наступныя краіны [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3436859 ТАСС. Содружество независимых: кто, когда и для чего создал СНГ]{{ref-ru}}</ref>: * [[Азербайджан]] * [[Арменія]] * [[Беларусь]] * [[Казахстан]] * [[Кыргызстан]] * [[Малдова]] (знаходзіцца ў працэсе выхаду з арганізацыі, канчаткова краіна выйдзе з СНД 8 красавіка 2027 года<ref>[https://myfin.by/article/zhizn/stala-izvestna-data-vyhoda-iz-sng-ese-odnoj-strany-44969 Стала известна дата выхода из СНГ еще одной страны]{{ref-ru}}</ref>) * [[Расія]] * [[Таджыкістан]] * [[Туркменістан]] (не з’яўляецца паўнапраўным членам, удзельнічае толькі ў асобных відах дзейнасці арганізацыі) * [[Узбекістан]] Штаб-кватэра Садружнасці знаходзіцца ў [[Мінск]]у, Беларусь. == Гісторыя стварэння СНД == {{Асноўны артыкул|Распад СССР}} Апошнія месяцы існавання СССР суправаджаліся палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурна-ідэалагічным крызісам, які завяршыўся яго распадам на 15 незалежных дзяржаў. {{Асноўны артыкул|Белавежскія пагадненні}} 8 снежня 1991 года кіраўнікі Расіі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік ([[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]], [[Украіна]]), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася [[21 снежня]] 1991 года ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]]. На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла [[30 снежня]] 1991 года ў [[Мінск]]у, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардэнуючыя органы СНД. Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» — асноватворны дакумент арганізацыі. == Статут СНД == {{Асноўны артыкул|Статут СНД}} Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў, дзяржавамі-заснавальніцамі арганізацыі з’яўляюцца тыя дзяржавы, якія на момант прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі-членамі Садружнасці з’яўляюцца тыя дзяржавы-заснавальніцы, якія прынялі на сябе абавязкі, што вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў — дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якія вызначаюцца пагадненнем аб асацыіраванным членстве, і наглядальнікаў — дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў. == Склад аб’яднання == У склад СНД спачатку ўвайшлі 11 дзяржаў, пераемніц савецкіх рэспублік. 19 сакавіка 2014 Рада нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняла рашэнне аб выхадзе [[Украіна|Украіны]] са складу СНД, сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны [[Андрэй Парубій]] заявіў, што краіна пачынае працэс выхаду з Садружнасці Незалежных дзяржаў. [[Туркменістан]] на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у садружнасці ў якасці «асацыіраванага члена». [[Грузія]] ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны [[Міхаіл Саакашвілі]] заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскім парламентам было прынята рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі. 8 красавіка 2026 года рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў СНД былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27046737 tass.ru]</ref>. == Дзейнасць аб’яднання == На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала рашэнню складанейшых праблем, звязаных з распадам СССР, садзейнічала станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю гістарычна сталых сувязей на [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]. У далейшым СНД стала адзінай своеасаблівай платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яе ўдзельнікаў практычна ва ўсіх сферах. У эканамічнай сферы за два дзесяцігоддзі напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуе Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 39 дзеючых органаў галіновага супрацоўніцтва. Цяпер асноватворным дакументам, накіраваным на пошук узаемапрымальных рашэнняў усяго спектра эканамічных праблем, з’яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця Садружнасці Незалежных Дзяржаў на перыяд да 2020 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі — удзельніцамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і перспектывы далейшага сацыяльна-эканамічнага развіцця. Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць адзіны інтарэс. Неад’емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі наглядальнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах — удзельніцах Садружнасці. Прыкметнае развіццё за 20 гадоў існавання Садружнасці атрымала ўзаемадзеянне па парламенцкай лініі, важным інструментам якога з’яўляецца Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, якая працуе над гарманізацыяй і ўзгадненнем мадэльнай заканадаўчай базы Садружнасці. Асноўнай мэтай развіцця ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД з’яўляецца пашырэнне партнёрскіх адносін у сферах, якія маюць узаемны інтарэс для ўмацавання нацыянальнай і сумеснай ваеннай бяспекі, што знайшло адлюстраванне ў Канцэпцыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў да 2015 года. У рамках Садружнасці ўдзяляецца пастаянная ўвага забеспячэнню бяспекі і процідзеяння арганізаванай злачыннасці ў яе шматлікіх формах і праявах. Для гэтага створаны Бюро па каардынацыі барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і іншымі небяспечнымі відамі злачынстваў на тэрыторыі дзяржаў — удзельніц СНД і Антытэрарыстычны цэнтр СНД. Асаблівае месца ў Садружнасці займае супрацоўніцтва ў папярэджанні і ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. На тэрыторыях дзяржаў-удзельніц СНД захавана сістэма абмену гідраметэаралагічнай інфармацыяй і створана Міждзяржаўная гідраметэаралагічная сетка СНД. Праводзіцца работа па аптымізацыі сістэмы сувязі і перадачы інфармацыі. Узгоднены парадак узаемадзеяння нацыянальных гідраметэаслужб пры пагрозе ўзнікнення і ўзнікненні надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. Прыярытэтнае месца ў інтэграцыйных працэсах на прасторы Садружнасці належыць гуманітарнаму супрацоўніцтву. Дагэтуль Саветам па гуманітарнаму супрацоўніцтву пры падтрымцы Міждзяржаўнага фонду гуманітарнага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД рэалізавана больш за 250 праектаў. Найбольш запатрабаваныя сярод іх набылі статус пастаянна дзеючых. У іх ліку Маладзёжны сімфанічны аркестр краін СНД, Сеткавы ўніверсітэт СНД, Міждзяржаўная прэмія СНД «Зоркі Садружнасці» і «Садружнасць дэбютаў». Актыўна развіваецца супрацоўніцтва ў галіне культуры. Шырока вядомыя ў Садружнасці міжнародныя музычныя фестывалі У.Співакова, Ю.Башмета, імя М.Растраповіча, імя М.Тарывердзіева, Міжнародны конкурс імя Арама Хачатурана, Міжнародны фестываль мастацтваў «[[Славянскі базар у Віцебску]]», Адкрыты фестываль кіно краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Кінашок» у Анапе, Міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос» у Ерыване, Бакінскі міжнародны кінафестываль «Усход-Захад», Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад», кінафестываль «Зоркі Шакена» ў Алматы, Міжнародны кінафестываль краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Новае кіно XXІ стагоддзе», Міжнародны фестываль народнай творчасці краін СНД і Балтыі «Садружнасць», Маладзёжныя Дэльфійскія гульні дзяржаў — удзельніц СНД, Форум перакладчыкаў, пісьменнікаў і выдаўцоў краін СНД і Балтыі. Вялікі патэнцыял мае Міжнародная праграма «Культурныя сталіцы Садружнасці», а таксама праекты ў сферы міжкультурнага дыялога. У сферы адукацыі фарміруецца агульная адукацыйная прастора, забяспечваецца роўны доступ грамадзян у агульнаадукацыйныя ўстановы, узаемнае прызнанне і эквівалентнасць дакументаў аб сярэдняй (агульнай), пачатковай прафесійнай і сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) адукацыі. Створаны арганізацыйна-прававыя перадумовы для вырашэння пытанняў працоўнай міграцыі. У прыватнасці, прынята Канвенцыя аб прававым статусе рабочых мігрантаў і членаў іх сем’яў дзяржаў-удзельніц СНД, заснаваны Кансультацыйны савет па працы, міграцыі і сацыяльнай ахове насельніцтва. Паглыбленне шматбаковага ўзаемадзеяння ў рамках СНД садзейнічае фарміраванню агульнай інфармацыйнай прасторы. Прыкметным крокам у гэтым напрамку стала стварэнне Асацыяцыі нацыянальных інфармацыйных агенцтваў дзяржаў — удзельніц СНД, Міждзяржаўнага інфармацыйнага пула, а таксама актывізацыя дзейнасці Мждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір». Вопыт супрацоўніцтва на прасторы Садружнасці шмат у чым паслужыў асновай для інтэграцыйных працэсаў у рамках ЕўрАзЭС, Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. == Іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні з удзелам краін СНД == СНД як [[міжнародная арганізацыя]] мае занадта невялікую колькасць «пунктаў судакранання» паміж яго членамі. Гэта прымушае лідараў краін Садружнасці шукаць альтэрнатыўныя інтэграцыйныя варыянты. На прасторы СНД сфарміраваліся некалькі арганізацый з больш канкрэтнымі агульнымі мэтамі і праблемамі: [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ)]], у якую ўваходзяць Арменія, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан. * Задача АДКБ — каардынацыя і аб’яднанне намаганняў у барацьбе з міжнародным тэрарызмам і экстрэмізмам, абаротам наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў. Дзякуючы гэтай арганізацыі, створанай 7 кастрычніка 2002 года, Расія захоўвае сваё ваеннае прысутнасць у Цэнтральнай Азіі. [[Еўразійская эканамічная супольнасць|Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС)]] — Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан, краіны назіральнікі — Украіна, Малдова, Арменія. * ЕўрАзЭС была створана з мэтай развіцця эканамічнага ўзаемадзеяння, гандлю, эфектыўнага прасоўвання працэсу фарміравання Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, каардынацыі дзеянняў дзяржаў Супольнасці пры інтэграцыі ў сусветную эканоміку і міжнародную гандлёвую сістэму. Арганізацыя спыніла існаванне пасля ўтварэння ў 2014 годзе Еўразійскага эканамічнага саюза, скарот ЕўрАзЭС цяпер часам ужываецца для абазначэння апошняга. * Мытны саюз — Беларусь, Казахстан, Расія. ** У саюзе прымяняюцца адзіныя мытныя тарыфы і іншыя меры па рэгуляванні гандлем таварамі з іншымі дзяржавамі. Пры ўзаемным гандлі паміж краінамі-ўдзельнікамі МС не спаганяюцца мытныя пошліны, не ўжываецца большасць абмежаванняў эканамічнага характару. Упершыню дамоўленасць аб стварэнні МС была падпісана ў 1995 годзе паміж кіраўнікамі Расіі, Беларусі і Казахстана. Некалькі пазней да гэтых краін далучыліся Кіргізія, Таджыкістан і Узбекістан. Дадзенае інтэграцыйнае аб’яднанне праіснавала нядоўга і ў 2000 годзе было пераўтворана ў Еўразійскую эканамічную супольнасць. У кастрычніку 2006 года паміж Расіяй, Казахстанам і Беларуссю быў падпісаны дагавор, на падставе якога пачала фарміравацца арганізацыя новага Мытнага саюза, стварацца адзіная мытная зона ў межах дзяржаў. Аснову МС склалі 40 дагавораў на міжнародным узроўні, прынятых на працягу 2009 года. З чэрвеня 2010 года ўступіў у сілу і стаў прымяняцца на тэрыторыі краін-удзельніц Мытны кодэкс. Да ліпеня 2011 года на межах гэтых дзяржаў быў адменены транспартны кантроль. * Адзіная эканамічная прастора (АЭП) — Беларусь, Казахстан, Расія. ** Прастора, якая складаецца з тэрыторый бакоў, на якім функцыянуюць аднатыпныя механізмы рэгулявання эканомікі, заснаваныя на рыначных прынцыпах і ўжыванні гарманізаваных прававых нормаў, існуе адзіная інфраструктура і праводзіцца ўзгодненая падатковая, грашова-крэдытная, валютна-фінансавая, гандлёвая і мытная палітыка, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы. Намеры аб фарміраванні АЭП было агучана ў 2003 годзе кіраўнікамі дзяржаў Расіі, Казахстана, Украіны і Беларусі. Тады ж у Ялце паміж гэтымі краінамі было падпісана адпаведнае пагадненне. Пазней Украіна ўстараняецца ад працэсу. У сувязі з гэтым рэалізацыя праекта была прыпынена на працяглы час, і асноўныя інтэграцыйныя задачы рэалізоўваліся ў рамках Еўразійскай эканамічнай супольнасці. У снежні 2009 года на саміце прэзідэнтамі Расіі, Казахстана і Беларусі быў зацверджаны план дзеянняў і мерапрыемстваў па фарміраванні АЭП. Ён прадугледжваў распрацоўку і рэалізацыю на працягу 2010-11 гадоў дваццаці міжнародных дагавораў, якія забяспечаць пачатак стварэння на тэрыторыі гэтых краін адзінства эканамічнай прасторы. Міжнародныя пагадненні, якія ўваходзілі ў пакет дагаворна-прававой базы, у снежні 2010 года былі падпісаны кіраўнікамі і віцэ-прэм’ерамі дзяржаў. АЭП зарабіла на тэрыторыі Расіі, Беларусі і Казахстана з 1 студзеня 2012 года. У поўнай меры інтэграцыйныя дагаворы АЭП пачалі працаваць з ліпеня 2012 года. * [[Еўразійскі эканамічны саюз]] — дзеючы з 1 студзеня 2015 года эканамічны саюз дзяржаў Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы: Расіі, Беларусі, Казахстана, Арменіі, Кіргізіі. * {{нп3|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (арганізацыя)|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (ЦАС)|ru|Центрально-Азиатское сотрудничество (организация)|}} — Казахстан, Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан, Расія (з 2004). 6 кастрычніка 2005 на саміце ЦАС прынята рашэнне, у сувязі з маючым адбыцца ўступленнем Узбекістана ў ЕўрАзЭС, падрыхтаваць дакументы для стварэння аб’яднанай арганізацыі ЦАС-ЕўрАзЭС — гэта значыць фактычна вырашана скасаваць ЦАС. * [[Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва|Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС)]] — Беларусь, Індыя, Іран, Казахстан, Кыргызстан, КНР, Пакістан, Расія, Таджыкістан, Узбекістан. * [[Саюзная Дзяржава|Саюзная дзяржава Расіі і Беларусі]]. Ва ўсіх гэтых арганізацыях Расія фактычна выступае ў ролі лідыруючай сілы (толькі ў ШАС яна дзеліць гэту ролю з Кітаем). Грузія, Украіна, Азербайджан і Малдова з’яўляюцца членамі ГУАМ — арганізацыі, створанай у кастрычніку 1997 года і названай па першых літарах назваў яе ўдзельнікаў. 2 снежня 2005 года было абвешчана аб стварэнні Садружнасці дэмакратычнага выбару (СДВ), у якую ўвайшлі Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія, Румынія, Македонія, Славенія і Грузія. Ініцыятарамі стварэння Супольнасці сталі прэзідэнт Украіны Віктар Юшчанка і прэзідэнт Грузіі Міхаіл Саакашвілі. У дэкларацыі аб стварэнні супольнасці адзначаецца: «ўдзельнікі будуць падтрымліваць развіццё дэмакратычных працэсаў і стварэнне дэмакратычных інстытутаў, абменьвацца вопытам ва ўмацаванні дэмакратыі і павазе правоў чалавека, а таксама каардынаваць намаганні па падтрымцы новых і ўзнікаючых дэмакратычных таварыстваў». == Ваенныя арганізацыі СНД == 21 снежня 1991 года кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік — заснавальнікаў СНД быў падпісаны пратакол аб ускладанні камандавання Узброенымі Cилами СССР «да іх рэфармавання» на Міністра абароны СССР маршала авіяцыі Шапашнікава Яўгена Іванавіча<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412</ref>. 14 лютага 1992 года кіраўніка 9 дзяржаў СНД прызначылі Шапашнікава Галоўнакамандуючым Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі (АУС) СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3423</ref>. Міністэрства абароны СССР стала называцца Галоўным камандаваннем АУС СНД<ref>http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml</ref>. 24 снежня 1993 года Галоўкамат рэарганізаваны ў Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=293</ref>, а з 1 студзеня 2006 года скасаваны і Штаб, яго функцыі перададзены Сакратарыяту Савета міністраў абароны дзяржаў — удзельніц СНД. Галоўнакамандуючы Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Шапашнікаў, Яўген Іванавіч (14 лютым 1992 года — 24 верасня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=260</ref>) Начальнік Генеральнага штаба Аб’яднаных Узброеных Сіл СНД — першы намеснік Галоўнакамандуючага Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (20 сакавіка 1992 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3855</ref> — 24 снежня 1993 года) Начальнікі Штаба па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (24 снежня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=4156</ref> — 1997) * Пруднікаў, Віктар Аляксеевіч (1997—2001) * Якаўлеў, Уладзімір Мікалаевіч (2001—2006) Сакратары Савета міністраў абароны дзяржаў-удзельніц СНД * Івашоў, Леанід Рыгоравіч (1992—1996) * Воўкаў, Васіль Пятровіч (1996—1999) * Сінайскі, Аляксандр Сяргеевіч (з 1999) На вераснёвым (2004) саміце СНД у Астане (Казахстан) прынята рашэнне рэфарміраваць структуры СНД — у прыватнасці, стварыць Савет бяспекі СНД па барацьбе з тэрарызмам. У цяперашні час у рамках СНД існуюць дзве паралельныя калектыўныя ваенныя структуры. Адна з іх — Савет міністраў абароны СНД, створаны ў 1992 годзе для выпрацоўкі адзінай ваеннай палітыкі. Пры ім існуюць пастаянны сакратарыят і Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва СНД (ШКВС). Другая — Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). У рамках АДКБ створаны калектыўныя сілы хуткага разгортвання ў складзе некалькіх батальёнаў мабільных войскаў, верталётнай эскадрыллі, армейскай авіяцыі. У 2002—2004 гадах супрацоўніцтва ў ваеннай галіне развівалася ў асноўным у рамках АДКБ. У АДКБ рэгулярна праводзяцца сумесныя вучэнні. Адна з абаронных структур — гэта Аб’яднаная сістэма СПА СНД. У 2005 годзе ў рамках СНД зацверджаны асігнаванні на СПА ў памеры 2,3 млрд руб. супраць 800 млн руб. у 2004 годзе. == Гл. таксама == * [[Постсавецкая прастора]] * [[Тэхнічная дапамога СНД]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)||642}} == Спасылкі == * [http://www.e-cis.info/ Інтэрнэт-партал СНД] {{ref-ru}} * [http://cis.minsk.by/ Выканаўчы камітэт Садружнасці Незалежных Дзяржаў] {{ref-ru}} ''(афіцыйны сайт)'' {{СНД}} {{Лідары краін СНД}} {{Міжнароднае права}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] kbpz5q9g80njwhgnb422tui8owc5npo 5127384 5127376 2026-04-16T20:06:33Z DenisBorum 139498 /* Іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні з удзелам краін СНД */ 5127384 wikitext text/x-wiki [[Image:CIS (orthographic projection).svg|right|thumb|Краіны-удзельнікі СНД]] [[Файл:Minsk CIS executive committee.JPG|thumb|[[Будынак Выканаўчага камітэта СНД]] у [[Мінск]]у]] [[File:1146 (25-hodździe Stvareńnia Sadružnaści Niezaležnych Dziaržaŭ).jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі, прысвечаная 25-годдзю стварэння СНД. На ёй — будынак выканкама і эмблема СНД.]] '''Садружнасць Незалежных Дзяржаў''', '''СНД''' — рэгіянальная міждзяржаўная арганізацыя, якая аб’ядноўвае наступныя краіны [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3436859 ТАСС. Содружество независимых: кто, когда и для чего создал СНГ]{{ref-ru}}</ref>: * [[Азербайджан]] * [[Арменія]] * [[Беларусь]] * [[Казахстан]] * [[Кыргызстан]] * [[Малдова]] (знаходзіцца ў працэсе выхаду з арганізацыі, канчаткова краіна выйдзе з СНД 8 красавіка 2027 года<ref>[https://myfin.by/article/zhizn/stala-izvestna-data-vyhoda-iz-sng-ese-odnoj-strany-44969 Стала известна дата выхода из СНГ еще одной страны]{{ref-ru}}</ref>) * [[Расія]] * [[Таджыкістан]] * [[Туркменістан]] (не з’яўляецца паўнапраўным членам, удзельнічае толькі ў асобных відах дзейнасці арганізацыі) * [[Узбекістан]] Штаб-кватэра Садружнасці знаходзіцца ў [[Мінск]]у, Беларусь. == Гісторыя стварэння СНД == {{Асноўны артыкул|Распад СССР}} Апошнія месяцы існавання СССР суправаджаліся палітычным, сацыяльна-эканамічным і культурна-ідэалагічным крызісам, які завяршыўся яго распадам на 15 незалежных дзяржаў. {{Асноўны артыкул|Белавежскія пагадненні}} 8 снежня 1991 года кіраўнікі Расіі [[Барыс Ельцын]], Украіны [[Леанід Краўчук]] і Беларусі [[Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]] падпісалі ў рэзідэнцыі Віскулі ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] пагадненне аб дэнансацыі дагавора аб стварэнні Саюза ССР ад 1922 года і аб стварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў, якое павінна было стаць прынцыпова іншым, у параўнанні з Савецкім Саюзам, аб’яднаннем рэспублік. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь ратыфікаваў Пагадненне аб утварэнні Садружнасці Незалежных Дзяржаў 10 снежня 1991 года. Кіраўнікі іншых рэспублік СССР, акрамя [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]], [[Эстонія|Эстоніі]], [[Грузія|Грузіі]], выказалі жаданне, каб іх дзяржавы сталі раўнапраўнымі членамі — заснавальнікамі СНД. Сустрэча кіраўніцтва 11 рэспублік ([[Азербайджан]], [[Арменія]], [[Беларусь]], [[Казахстан]], [[Кыргызстан]], [[Малдова]], [[Расійская Федэрацыя]], [[Таджыкістан]], [[Туркменістан]], [[Узбекістан]], [[Украіна]]), на якой была прынята Дэкларацыя аб стварэнні на роўных правах Садружнасці Незалежных Дзяржаў, адбылася [[21 снежня]] 1991 года ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]]. На першай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў СНД, якая прайшла [[30 снежня]] 1991 года ў [[Мінск]]у, было падпісана «Часовае пагадненне аб Савеце кіраўнікоў дзяржаў і Савеце кіраўнікоў урадаў Садружнасці Незалежных Дзяржаў», паводле якога засноўваўся вышэйшы орган арганізацыі — Савет кіраўнікоў дзяржаў. У далейшым у сталіцы Беларусі размясціліся каардэнуючыя органы СНД. Арганізацыйны этап стварэння СНД завяршыўся ў 1993, каля 22 студзеня ў Мінску быў прыняты «Статут Садружнасці Незалежных Дзяржаў» — асноватворны дакумент арганізацыі. == Статут СНД == {{Асноўны артыкул|Статут СНД}} Згодна са Статутам Садружнасці Незалежных Дзяржаў, дзяржавамі-заснавальніцамі арганізацыі з’яўляюцца тыя дзяржавы, якія на момант прыняцця Статута падпісалі і ратыфікавалі Пагадненне аб стварэнні СНД ад 8 снежня 1991 года і Пратакол да гэтага Пагаднення ад 21 снежня 1991 года. Дзяржавамі-членамі Садружнасці з’яўляюцца тыя дзяржавы-заснавальніцы, якія прынялі на сябе абавязкі, што вынікаюць са Статута, на працягу 1 года пасля яго прыняцця Саветам кіраўнікоў дзяржаў. Акрамя таго, Статутам прадугледжваюцца катэгорыі асацыіраваных членаў — дзяржаў, якія ўдзельнічаюць у асобных відах дзейнасці арганізацыі на ўмовах, якія вызначаюцца пагадненнем аб асацыіраванным членстве, і наглядальнікаў — дзяржаў, чые прадстаўнікі могуць прысутнічаць на пасяджэннях органаў Садружнасці па рашэнню Савета кіраўнікоў дзяржаў. == Склад аб’яднання == У склад СНД спачатку ўвайшлі 11 дзяржаў, пераемніц савецкіх рэспублік. 19 сакавіка 2014 Рада нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняла рашэнне аб выхадзе [[Украіна|Украіны]] са складу СНД, сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны [[Андрэй Парубій]] заявіў, што краіна пачынае працэс выхаду з Садружнасці Незалежных дзяржаў. [[Туркменістан]] на саміце СНД, які адбыўся 26 жніўня 2005 года ў Казані, заявіў аб тым, што будзе ўдзельнічаць у садружнасці ў якасці «асацыіраванага члена». [[Грузія]] ратыфікавала Пратакол да Пагаднення аб стварэнні СНД 3 снежня 1993 года. Аднак 12 жніўня 2008 года прэзідэнт краіны [[Міхаіл Саакашвілі]] заявіў аб жаданні выхаду дзяржавы са складу СНД, 14 жніўня 2008 года грузінскім парламентам было прынята рашэнне аб выхадзе Грузіі з арганізацыі. 8 красавіка 2026 года рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў СНД былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/27046737 tass.ru]</ref>. == Дзейнасць аб’яднання == На першым этапе свайго існавання Садружнасць садзейнічала рашэнню складанейшых праблем, звязаных з распадам СССР, садзейнічала станаўленню суверэнных незалежных дзяржаў, захаванню і далейшаму развіццю гістарычна сталых сувязей на [[Постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]]. У далейшым СНД стала адзінай своеасаблівай платформай шматбаковага ўзаемадзеяння яе ўдзельнікаў практычна ва ўсіх сферах. У эканамічнай сферы за два дзесяцігоддзі напрацавана шырокая міжнародна-прававая база развіцця гандлёва-эканамічных адносін, функцыянуе Эканамічны савет, Эканамічны суд, Камісія па эканамічных пытаннях пры Эканамічным савеце СНД, 39 дзеючых органаў галіновага супрацоўніцтва. Цяпер асноватворным дакументам, накіраваным на пошук узаемапрымальных рашэнняў усяго спектра эканамічных праблем, з’яўляецца Стратэгія эканамічнага развіцця Садружнасці Незалежных Дзяржаў на перыяд да 2020 года. Дакумент уяўляе сабой сістэму ўзгодненых дзяржавамі — удзельніцамі СНД поглядаў на агульныя мэты, вызначае прыярытэты і перспектывы далейшага сацыяльна-эканамічнага развіцця. Палітычнае ўзаемадзеянне ў Садружнасці ажыццяўляецца на розных узроўнях і накіравана на выпрацоўку ўзгодненых падыходаў да вырашэння актуальных пытанняў рэгіянальнай і сусветнай палітыкі, якія ўяўляюць адзіны інтарэс. Неад’емным элементам палітычнага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц Садружнасці стала дзейнасць Місіі наглядальнікаў ад СНД за выбарамі і рэферэндумамі, якая ажыццяўляе маніторынг выбарчых кампаній ва ўсіх дзяржавах — удзельніцах Садружнасці. Прыкметнае развіццё за 20 гадоў існавання Садружнасці атрымала ўзаемадзеянне па парламенцкай лініі, важным інструментам якога з’яўляецца Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, якая працуе над гарманізацыяй і ўзгадненнем мадэльнай заканадаўчай базы Садружнасці. Асноўнай мэтай развіцця ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД з’яўляецца пашырэнне партнёрскіх адносін у сферах, якія маюць узаемны інтарэс для ўмацавання нацыянальнай і сумеснай ваеннай бяспекі, што знайшло адлюстраванне ў Канцэпцыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў да 2015 года. У рамках Садружнасці ўдзяляецца пастаянная ўвага забеспячэнню бяспекі і процідзеяння арганізаванай злачыннасці ў яе шматлікіх формах і праявах. Для гэтага створаны Бюро па каардынацыі барацьбы з арганізаванай злачыннасцю і іншымі небяспечнымі відамі злачынстваў на тэрыторыі дзяржаў — удзельніц СНД і Антытэрарыстычны цэнтр СНД. Асаблівае месца ў Садружнасці займае супрацоўніцтва ў папярэджанні і ліквідацыі наступстваў надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. На тэрыторыях дзяржаў-удзельніц СНД захавана сістэма абмену гідраметэаралагічнай інфармацыяй і створана Міждзяржаўная гідраметэаралагічная сетка СНД. Праводзіцца работа па аптымізацыі сістэмы сувязі і перадачы інфармацыі. Узгоднены парадак узаемадзеяння нацыянальных гідраметэаслужб пры пагрозе ўзнікнення і ўзнікненні надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару. Прыярытэтнае месца ў інтэграцыйных працэсах на прасторы Садружнасці належыць гуманітарнаму супрацоўніцтву. Дагэтуль Саветам па гуманітарнаму супрацоўніцтву пры падтрымцы Міждзяржаўнага фонду гуманітарнага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД рэалізавана больш за 250 праектаў. Найбольш запатрабаваныя сярод іх набылі статус пастаянна дзеючых. У іх ліку Маладзёжны сімфанічны аркестр краін СНД, Сеткавы ўніверсітэт СНД, Міждзяржаўная прэмія СНД «Зоркі Садружнасці» і «Садружнасць дэбютаў». Актыўна развіваецца супрацоўніцтва ў галіне культуры. Шырока вядомыя ў Садружнасці міжнародныя музычныя фестывалі У.Співакова, Ю.Башмета, імя М.Растраповіча, імя М.Тарывердзіева, Міжнародны конкурс імя Арама Хачатурана, Міжнародны фестываль мастацтваў «[[Славянскі базар у Віцебску]]», Адкрыты фестываль кіно краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Кінашок» у Анапе, Міжнародны кінафестываль «Залаты абрыкос» у Ерыване, Бакінскі міжнародны кінафестываль «Усход-Захад», Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад», кінафестываль «Зоркі Шакена» ў Алматы, Міжнародны кінафестываль краін СНД, Латвіі, Літвы і Эстоніі «Новае кіно XXІ стагоддзе», Міжнародны фестываль народнай творчасці краін СНД і Балтыі «Садружнасць», Маладзёжныя Дэльфійскія гульні дзяржаў — удзельніц СНД, Форум перакладчыкаў, пісьменнікаў і выдаўцоў краін СНД і Балтыі. Вялікі патэнцыял мае Міжнародная праграма «Культурныя сталіцы Садружнасці», а таксама праекты ў сферы міжкультурнага дыялога. У сферы адукацыі фарміруецца агульная адукацыйная прастора, забяспечваецца роўны доступ грамадзян у агульнаадукацыйныя ўстановы, узаемнае прызнанне і эквівалентнасць дакументаў аб сярэдняй (агульнай), пачатковай прафесійнай і сярэдняй прафесійнай (спецыяльнай) адукацыі. Створаны арганізацыйна-прававыя перадумовы для вырашэння пытанняў працоўнай міграцыі. У прыватнасці, прынята Канвенцыя аб прававым статусе рабочых мігрантаў і членаў іх сем’яў дзяржаў-удзельніц СНД, заснаваны Кансультацыйны савет па працы, міграцыі і сацыяльнай ахове насельніцтва. Паглыбленне шматбаковага ўзаемадзеяння ў рамках СНД садзейнічае фарміраванню агульнай інфармацыйнай прасторы. Прыкметным крокам у гэтым напрамку стала стварэнне Асацыяцыі нацыянальных інфармацыйных агенцтваў дзяржаў — удзельніц СНД, Міждзяржаўнага інфармацыйнага пула, а таксама актывізацыя дзейнасці Мждзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «Мір». Вопыт супрацоўніцтва на прасторы Садружнасці шмат у чым паслужыў асновай для інтэграцыйных працэсаў у рамках ЕўрАзЭС, Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы. == Іншыя інтэграцыйныя аб’яднанні з удзелам краін СНД == СНД як [[міжнародная арганізацыя]] мае занадта невялікую колькасць «пунктаў судакранання» паміж яго членамі. Гэта прымушае лідараў краін Садружнасці шукаць альтэрнатыўныя інтэграцыйныя варыянты. На прасторы СНД сфарміраваліся некалькі арганізацый з больш канкрэтнымі агульнымі мэтамі і праблемамі: [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ)]], у якую ўваходзяць Арменія, Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан. * Задача АДКБ — каардынацыя і аб’яднанне намаганняў у барацьбе з міжнародным тэрарызмам і экстрэмізмам, абаротам наркатычных сродкаў і псіхатропных рэчываў. Дзякуючы гэтай арганізацыі, створанай 7 кастрычніка 2002 года, Расія захоўвае сваё ваеннае прысутнасць у Цэнтральнай Азіі. [[Еўразійская эканамічная супольнасць|Еўразійская эканамічная супольнасць (ЕўрАзЭС)]] — Беларусь, Казахстан, Кіргізія, Расія, Таджыкістан, краіны назіральнікі — Украіна, Малдова, Арменія. * ЕўрАзЭС была створана з мэтай развіцця эканамічнага ўзаемадзеяння, гандлю, эфектыўнага прасоўвання працэсу фарміравання Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы, каардынацыі дзеянняў дзяржаў Супольнасці пры інтэграцыі ў сусветную эканоміку і міжнародную гандлёвую сістэму. Арганізацыя спыніла існаванне пасля ўтварэння ў 2014 годзе Еўразійскага эканамічнага саюза, скарот ЕўрАзЭС цяпер часам ужываецца для абазначэння апошняга. * Мытны саюз — Беларусь, Казахстан, Расія. ** У саюзе прымяняюцца адзіныя мытныя тарыфы і іншыя меры па рэгуляванні гандлем таварамі з іншымі дзяржавамі. Пры ўзаемным гандлі паміж краінамі-ўдзельнікамі МС не спаганяюцца мытныя пошліны, не ўжываецца большасць абмежаванняў эканамічнага характару. Упершыню дамоўленасць аб стварэнні МС была падпісана ў 1995 годзе паміж кіраўнікамі Расіі, Беларусі і Казахстана. Некалькі пазней да гэтых краін далучыліся Кіргізія, Таджыкістан і Узбекістан. Дадзенае інтэграцыйнае аб’яднанне праіснавала нядоўга і ў 2000 годзе было пераўтворана ў Еўразійскую эканамічную супольнасць. У кастрычніку 2006 года паміж Расіяй, Казахстанам і Беларуссю быў падпісаны дагавор, на падставе якога пачала фарміравацца арганізацыя новага Мытнага саюза, стварацца адзіная мытная зона ў межах дзяржаў. Аснову МС склалі 40 дагавораў на міжнародным узроўні, прынятых на працягу 2009 года. З чэрвеня 2010 года ўступіў у сілу і стаў прымяняцца на тэрыторыі краін-удзельніц Мытны кодэкс. Да ліпеня 2011 года на межах гэтых дзяржаў быў адменены транспартны кантроль. * Адзіная эканамічная прастора (АЭП) — Беларусь, Казахстан, Расія. ** Прастора, якая складаецца з тэрыторый бакоў, на якім функцыянуюць аднатыпныя механізмы рэгулявання эканомікі, заснаваныя на рыначных прынцыпах і ўжыванні гарманізаваных прававых нормаў, існуе адзіная інфраструктура і праводзіцца ўзгодненая падатковая, грашова-крэдытная, валютна-фінансавая, гандлёвая і мытная палітыка, якія забяспечваюць свабодны рух тавараў, паслуг, капіталу і працоўнай сілы. Намеры аб фарміраванні АЭП было агучана ў 2003 годзе кіраўнікамі дзяржаў Расіі, Казахстана, Украіны і Беларусі. Тады ж у Ялце паміж гэтымі краінамі было падпісана адпаведнае пагадненне. Пазней Украіна ўстараняецца ад працэсу. У сувязі з гэтым рэалізацыя праекта была прыпынена на працяглы час, і асноўныя інтэграцыйныя задачы рэалізоўваліся ў рамках Еўразійскай эканамічнай супольнасці. У снежні 2009 года на саміце прэзідэнтамі Расіі, Казахстана і Беларусі быў зацверджаны план дзеянняў і мерапрыемстваў па фарміраванні АЭП. Ён прадугледжваў распрацоўку і рэалізацыю на працягу 2010-11 гадоў дваццаці міжнародных дагавораў, якія забяспечаць пачатак стварэння на тэрыторыі гэтых краін адзінства эканамічнай прасторы. Міжнародныя пагадненні, якія ўваходзілі ў пакет дагаворна-прававой базы, у снежні 2010 года былі падпісаны кіраўнікамі і віцэ-прэм’ерамі дзяржаў. АЭП зарабіла на тэрыторыі Расіі, Беларусі і Казахстана з 1 студзеня 2012 года. У поўнай меры інтэграцыйныя дагаворы АЭП пачалі працаваць з ліпеня 2012 года. * [[Еўразійскі эканамічны саюз]] — дзеючы з 1 студзеня 2015 года эканамічны саюз дзяржаў Мытнага саюза і Адзінай эканамічнай прасторы: Расіі, Беларусі, Казахстана, Арменіі, Кіргізіі. * {{нп3|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (арганізацыя)|Цэнтральнаазіяцкае супрацоўніцтва (ЦАС)|ru|Центрально-Азиатское сотрудничество (организация)|}} — Казахстан, Кіргізія, Узбекістан, Таджыкістан, Расія (з 2004). 6 кастрычніка 2005 на саміце ЦАС прынята рашэнне, у сувязі з маючым адбыцца ўступленнем Узбекістана ў ЕўрАзЭС, падрыхтаваць дакументы для стварэння аб’яднанай арганізацыі ЦАС-ЕўрАзЭС — гэта значыць фактычна вырашана скасаваць ЦАС. * [[Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва|Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС)]] — Беларусь, Індыя, Іран, Казахстан, Кыргызстан, КНР, Пакістан, Расія, Таджыкістан, Узбекістан. * [[Саюзная Дзяржава|Саюзная дзяржава Расіі і Беларусі]]. Ва ўсіх гэтых арганізацыях Расія фактычна выступае ў ролі лідыруючай сілы (толькі ў ШАС яна дзеліць гэту ролю з Кітаем). [[ГУАМ (арганізацыя)|ГУАМ]] — арганізацыя, створаная ў кастрычніку 1997 года і названая па першых літарах назваў яе ўдзельнікаў — Грузія, Украіна, Азербайджан і Малдова. Садружнасць дэмакратычнага выбару (СДВ) — Украіна, Малдова, Літва, Латвія, Эстонія, Румынія, Македонія, Славенія і Грузія. Арганізацыя створана 2 снежня 2005 года па ініцыятыве прэзідэнта Украіны [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктара Юшчанкі]] і прэзідэнта Грузіі Міхаіла Саакашвілі. У дэкларацыі аб стварэнні супольнасці адзначаецца: «ўдзельнікі будуць падтрымліваць развіццё дэмакратычных працэсаў і стварэнне дэмакратычных інстытутаў, абменьвацца вопытам ва ўмацаванні дэмакратыі і павазе правоў чалавека, а таксама каардынаваць намаганні па падтрымцы новых і ўзнікаючых дэмакратычных таварыстваў». == Ваенныя арганізацыі СНД == 21 снежня 1991 года кіраўнікамі 11 саюзных рэспублік — заснавальнікаў СНД быў падпісаны пратакол аб ускладанні камандавання Узброенымі Cилами СССР «да іх рэфармавання» на Міністра абароны СССР маршала авіяцыі Шапашнікава Яўгена Іванавіча<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412</ref>. 14 лютага 1992 года кіраўніка 9 дзяржаў СНД прызначылі Шапашнікава Галоўнакамандуючым Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі (АУС) СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3423</ref>. Міністэрства абароны СССР стала называцца Галоўным камандаваннем АУС СНД<ref>http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml</ref>. 24 снежня 1993 года Галоўкамат рэарганізаваны ў Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў — удзельніц СНД<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=293</ref>, а з 1 студзеня 2006 года скасаваны і Штаб, яго функцыі перададзены Сакратарыяту Савета міністраў абароны дзяржаў — удзельніц СНД. Галоўнакамандуючы Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Шапашнікаў, Яўген Іванавіч (14 лютым 1992 года — 24 верасня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=260</ref>) Начальнік Генеральнага штаба Аб’яднаных Узброеных Сіл СНД — першы намеснік Галоўнакамандуючага Аб’яднанымі Узброенымі Сіламі СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (20 сакавіка 1992 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3855</ref> — 24 снежня 1993 года) Начальнікі Штаба па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва дзяржаў-удзельніц СНД * Самсонаў, Віктар Мікалаевіч (24 снежня 1993 года<ref>http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=4156</ref> — 1997) * Пруднікаў, Віктар Аляксеевіч (1997—2001) * Якаўлеў, Уладзімір Мікалаевіч (2001—2006) Сакратары Савета міністраў абароны дзяржаў-удзельніц СНД * Івашоў, Леанід Рыгоравіч (1992—1996) * Воўкаў, Васіль Пятровіч (1996—1999) * Сінайскі, Аляксандр Сяргеевіч (з 1999) На вераснёвым (2004) саміце СНД у Астане (Казахстан) прынята рашэнне рэфарміраваць структуры СНД — у прыватнасці, стварыць Савет бяспекі СНД па барацьбе з тэрарызмам. У цяперашні час у рамках СНД існуюць дзве паралельныя калектыўныя ваенныя структуры. Адна з іх — Савет міністраў абароны СНД, створаны ў 1992 годзе для выпрацоўкі адзінай ваеннай палітыкі. Пры ім існуюць пастаянны сакратарыят і Штаб па каардынацыі ваеннага супрацоўніцтва СНД (ШКВС). Другая — Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы (АДКБ). У рамках АДКБ створаны калектыўныя сілы хуткага разгортвання ў складзе некалькіх батальёнаў мабільных войскаў, верталётнай эскадрыллі, армейскай авіяцыі. У 2002—2004 гадах супрацоўніцтва ў ваеннай галіне развівалася ў асноўным у рамках АДКБ. У АДКБ рэгулярна праводзяцца сумесныя вучэнні. Адна з абаронных структур — гэта Аб’яднаная сістэма СПА СНД. У 2005 годзе ў рамках СНД зацверджаны асігнаванні на СПА ў памеры 2,3 млрд руб. супраць 800 млн руб. у 2004 годзе. == Гл. таксама == * [[Постсавецкая прастора]] * [[Тэхнічная дапамога СНД]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)||642}} == Спасылкі == * [http://www.e-cis.info/ Інтэрнэт-партал СНД] {{ref-ru}} * [http://cis.minsk.by/ Выканаўчы камітэт Садружнасці Незалежных Дзяржаў] {{ref-ru}} ''(афіцыйны сайт)'' {{СНД}} {{Лідары краін СНД}} {{Міжнароднае права}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Садружнасць Незалежных Дзяржаў| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 8mgntcjd6iuev4luayidztwto3cv0kc Банк РРБ 0 49930 5127284 4924311 2026-04-16T14:05:41Z Paxalin2002 102392 5127284 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = ЗАТ «Банк РРБ» | лагатып = Ava rrb белый на красном.jpg | дэвіз = Банк РРБ — гэта Банк, здольны змяняцца і трансфармаваць бізнес, жыццё, сучаснасць і будучыню | ключавыя фігуры = Валянцін Цыбулін, Сяргей Цыбулін, Віталь Дранкевіч }} '''Закрытае акцыянернае таварыства «Банк росту і развіцця бізнесу»''', скарочанае найменне '''ЗАТ «Банк РРБ»'''<ref>https://myfin.by/stati/view/u-odnogo-iz-belorusskih-bankov-izmenilos-sokrasennoe-nazvanie{{Недаступная спасылка}}</ref>, да 25.4.2024 года '''ЗАТ «Банк РРБ»''' — прыватны камерцыйны [[банк]] у [[Рэспубліка Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]], створаны ў 1994 годзе. Статутны фонд — 22,6 млрд руб. Найбуйнейшыя акцыянеры: ТАА «Дыкрыс» (канчатковы бенефіцыярны ўласнік — В. А. Цыбулін), [[Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця]], В. А. Цыбулін. == Гісторыя == Закрытае акцыянернае таварыства «Акцыянерны банк рэканверсіі і развіцця» было створана 22 лютага 1994 года як прыватны банк (рэгістрацыйны нумар 37 ад 22.02.1994). У 1995—1996 гадах акцыянеры ЗАТ «РРБ-Банк» і ЗАТ «Белмедбанк» дамовіліся аб аб’яднанні банкаў і 30 верасня 1996 года [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] зарэгістраваў змяненні ва ўстаноўчых дакументах ЗАТ «РРБ-Банк» у сувязі з далучэннем да яго ЗАТ «Белмедбанк». У 2018 годзе Спецыяльная кваліфікацыйная камісія Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь не ўхваліла знаходжанне асноўнага акцыянера РРБ-Банка Цыбуліна В. А. у складзе савета дырэктараў банка, прызнаўшы яго «не адпаведным патрабаванням да дзелавой рэпутацыі, якія прад’яўляюцца да пасады члена савета дырэктараў (назіральнага савета) банка»<ref>[https://pronalogi.by/news/natsbank-ne-odobril-nakhozhdenie-tsybulina-v-sostave-soveta-direktorov-rrbbanka/ Нацбанк не одобрил нахождение Цыбулина в составе совета директоров РРБ-Банка]</ref>. З 18 чэрвеня 2018 года старшынёй Савета дырэктараў банка стаў яго сын С. В. Цыбулін<ref>{{Cite web |url=https://infobank.pt/infolinebigview/rrb-bank-predstavil-novogo-predsedatelya-soveta-direktorov-i-rasskazal-o-planax/ |title=РРБ-Банк представил нового Председателя Совета Директоров и рассказал о планах |access-date=25 лютага 2023 |archive-date=13 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213060209/https://infobank.pt/infolinebigview/rrb-bank-predstavil-novogo-predsedatelya-soveta-direktorov-i-rasskazal-o-planax/ |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Вывеска РРБ Банка.png|міні|Лагатып пасля рэбрэндынгу банка]] Паводле пастановы Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 22 чэрвеня 2020 года № 203 праведзена дзяржаўная рэгістрацыя змяненняў і дапаўненняў, унесеных у Статут ЗАТ «РРБ-Банк» рашэннем агульнага сходу акцыянераў ад 18 красавiка 2025 года (пратакол № 2), у тым ліку змянення назвы банка (закрытае акцыянернае таварыства «Банк росту і развіцця бізнесу») і выдадзена ліцэнзія на ажыццяўленне банкаўскай дзейнасці<ref>[https://cloud.rrb.by/imperavi/files/5ef319ab2a28f.pdf Ліцэнзія]</ref>. Адначасова са зменай назвы банка з’явіліся новыя слоган «На тваёй хуткасці» і лагатып, аформлены ў выглядзе [[працэнт]]а, а да дамінантнага брэндавага чырвонага колеру дададзены кантрасныя чорны і белы. == Прадукты і паслугі == Банк прадстаўляе свае паслугі прыватным (крэдыты, уклады, выпуск і абслугоўванне банкаўскіх плацежных картак, нацыянальныя і міжнародныя грашовыя пераводы, аплата паслуг, дэпазітныя вочкі, страхаванне) і карпаратыўным кліентам (разлікова-касавае абслугоўванне, зарплатныя праекты, дыстанцыйнае абслугоўванне, Online-сэрвісы, карпаратыўныя карткі, эквайрынг, валютна-абменныя аперацыі, дэпазіты, каштоўныя паперы, крэдытаванне, факторынг, дакументаваныя аперацыі). == Размяшчэнне == Галаўны офіс банка размешчаны ў [[Мінск]]у па адрасе вуліца [[Чырваназоркавая вуліца (Мінск)|Чырваназоркавая]], 18. Аддзяленні банка адкрыты ва ўсіх абласных цэнтрах, [[Бабруйск]]у і [[Барысаў|Барысаве]]<ref>[https://www.rrb.by/bank/contacts/cbu Офисы и банкоматы]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.rrb.by/ Афіцыйны сайт] {{Банкі Беларусі}} [[Катэгорыя:Банкі Беларусі]] j3dts0w4el96p2aarbepvffg5hnotlj Google 0 50221 5127283 5038620 2026-04-16T14:04:39Z Cicihwahyuni6 132701 5127283 wikitext text/x-wiki {{Кампанія |ключавыя фігуры = [[Лары Пэйдж]] — галоўны выканаўчы дырэктар<br />[[Эрык Шміт]] — старшыня савета дырэктараў<br />[[Сяргей Міхайлавіч Брын|Сяргей Брын]] — сузаснавальнік }} '''Google Inc.''' (<small>МФА</small> {{ipa|[ɡuːɡl]}}<ref>{{cite web|url=http://lingvo.abbyyonline.com/ru/en-ru/google|title=«google» перевод английский-русский|publisher=Lingvo.abbyyonline.com|accessdate=2011-04-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/659XG8DUK?url=http://lingvopro.abbyyonline.com/en|archivedate=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://inogolo.com/query.php?desc=786&key=1|title=How to pronounce Google|publisher=inogolo.com|accessdate=2011-04-10|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/659XGvwAM?url=http://inogolo.com/query.php?desc=786|archivedate=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>, <small>[[:en:Pronunciation respelling for English#Traditional respelling systems|MWCD]]</small> /ˈgü-gəl/<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/google|title=Google - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|publisher=Merriam-Webster, Incorporated|lang=en|accessdate=2011-04-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/659XHQsME?url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/google|archivedate=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>, {{lang-be|Гугл}}, {{NASDAQ|GOOG}}) — [[ЗША|амерыканская]] кампанія па распрацоўцы праграмнага забеспячэння. Стварыла і валодае буйнейшай у свеце пошукавай сістэмай Google (доля рынку 84%). Акрамя [[Google|інтэрнэт-пошуку]], Google займае першыя пазіцыі ў іншых галінах: [[Gmail|электронная пошта]], [[Google Maps|спадарожнікавыя карты]], [[Google Apps|прылады для арганізацый]], [[Orkut|сацыяльныя сеткі]] і [[YouTube|відэа-хостынг]]. Акрамя гэтага, былі распрацаваныя [[Google Chrome|браўзер з адкрытым зыходным кодам]], [[Google Pay (спосаб аплаты)|сэрвіс мабільных плацяжоў]] і [[Android|мабільная аперацыйная сістэма]]. Штаб-кватэра Google ([[Googleplex]]) знаходзіцца ў [[Маўнцін-В'ю (Каліфорнія)|Маўнцін-В’ю]], [[Штаты ЗША|штат]] [[Каліфорнія]]. Кампанія трымае каля 1 млн сервераў па ўсім свеце, якія апрацоўваюць мільярды запытаў кожны дзень і індэксуюць каля 1 [[пэтабайт]]а даных кожную гадзіну. Google абвясціла сваёй галоўнай місіяй «упарадкаваць усю інфармацыю і зрабіць яе лёгкадасяжнай і карыснай». Google таксама мае неафіцыйны дэвіз ''[[Don't be evil]]'', які быў прапанаваны [[Пол Бакхайт|Полам Бакхайтам]], вынаходнікам [[Gmail]]. Google [[Крытыка Google|крытыкаваўся]] ў пытаннях скрывання асабістай інфармацыі, [[Аўтарскае права|аўтарскага права]] і [[Цэнзура Google|цэнзуры]]. Матчыная кампанія Google [[Alphabet Inc.]] уваходзіць у Вялікую пяцёрку амерыканскіх тэхналагічных карпарацый разам з [[Amazon]], [[Apple]], [[Meta]] і [[Microsoft]]. == Гісторыя == Google з’явіўся ў студзені 1996 года як навукова-даследчы праект [[Лары Пэйдж]]а і [[Сяргей Брын|Сяргея Брына]], якія навучаліся ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Галоўнай асаблівасцю пошукавай сістэмы Google стала выкарыстанне сістэмы [[PageRank]], па якой актуальнасць сайта вызначаецца колькасцю і важнасцю старонак, якія спасылаюцца на гэты сайт. Даменнае імя для Google было зарэгістравана [[15 верасня]] 1997 года, а кампанія была зарэгістраваная 4 верасня 1998 года.<ref>{{Cite journal|last=Brin|first=Sergey|author-link=Sergey Brin|last2=Page|first2=Lawrence|author-link2=Larry Page|year=1998|title=The anatomy of a large-scale hypertextual Web search engine|url=http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf|journal=Computer Networks and ISDN Systems|volume=30|issue=1–7|pages=107–117|citeseerx=10.1.1.115.5930|doi=10.1016/S0169-7552(98)00110-X | issn = 0169-7552 }}</ref> <ref>{{cite journal |last=Barroso |first=L.A. |last2=Dean |first2=J. |last3=Holzle |first3=U. |date=April 29, 2003 |title=Web search for a planet: the google cluster architecture |journal=IEEE Micro |volume=23 |issue=2 |pages=22–28 |doi=10.1109/mm.2003.1196112 |quote=We believe that the best price/performance tradeoff for our applications comes from fashioning a reliable computing infrastructure from clusters of unreliable commodity PCs.|url=https://semanticscholar.org/paper/8db8e53c92af2f97974707119525aa089f6ed53a }}</ref> ==Зноскі== {{Reflist}} == Спасылкі == {{Commons}} *{{Афіцыйны сайт}} {{Google}} {{Члены Open Handset Alliance}} {{NASDAQ-100}} {{Dow Jones Global Titans 50}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Google| ]] fjppexx501858zd62swjhz2himq7ow7 Палеаліт 0 51431 5127241 4676505 2026-04-16T13:10:30Z IP781584110 134977 афармленне 5127241 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Палеалі́т'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{lang-grc|παλαιός}} — старажытны + {{lang-grc|λίθος}} — камень) — найстаражытнейшы перыяд у гісторыі чалавецтва. Палеаліт характарызуецца панаваннем каменных прылад працы, здабываннем ежы ў асноўным праз [[паляванне]] на буйных [[Жывёлы|жывёл]], а таксама з’яўленнем бліжэй да канца палеаліту [[homo sapiens]] — [[чалавек]]а сучаснага выгляду. Палеаліт пачаўся прыкладна 2,5 млн гадоў таму са з’яўленнем першых каменных прылад працы. Каля 200 тысяч гадоў таму праходзіць умоўная мяжа паміж [[Ніжні палеаліт|ніжнім]] і [[Сярэдні палеаліт|сярэднім палеалітам]], а каля 50—40 тысяч — паміж сярэднім і верхнім. Канец палеаліту і пераход да [[мезаліт]]у адбыўся каля 10—12 тысяч гадоў таму. == Гл. таксама == * [[Каменны век на Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Палеаліт|старонкі=552}} {{Перыяды старажытнай гісторыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палеаліт| ]] jifibs0u0fi372zg2kdkichqw056x8r Неаліт 0 60521 5127255 4676503 2026-04-16T13:26:56Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне, вікіфікацыя, дэвікіфікацыя 5127255 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Stonehenge2007 07 30.jpg|thumb|[[Стоўнхендж]] — [[збудаванне]] часоў неаліту і [[Бронзавы век|бронзавага веку]]. <small>[[Графства]] Уілтшыр, [[Англія]], [[Вялікабрытанія]].</small> ]] '''Неалі́т''', ці новы каменны век ({{lang-el|νέος}} — новы, {{lang-el|λίθος}} — [[Прыродны камень|камень]]) — перыяд развіцця чалавецтва, якім завяршаецца [[каменны век]]. На [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] неаліт пачаўся каля 9500 год да н.э. Характарызуецца развіццём вытворчай гаспадаркі, з’яўленнем шліфаваных прылад працы і керамікі. == На тэрыторыі Беларусі == [[Файл:Галоўка качачкі.jpg|thumb|left|Статуэтка: [[Галава|галоўка]] [[Качка|качачкі]]. <small>Неаліт. [[Рог]]. Паселішча [[Асавец (стаянка)|Асавец]]-ІІ, Верхнекрывінскі [[сельсавет]], [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкі р-н]], [[Віцебская вобласць|Віцебская вобл.]] [[Археалогія Беларусі|Археалагічныя]] раскопкі [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|М. М. Чарняўскага]]. [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]].</small>]] На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] неаліт пачаўся ў канцы [[5 тысячагоддзе да н.э.|V тысячагоддзя да н.э.]] і працягваўся да [[3 тысячагоддзе да н.э.|III тысячагоддзя да н.э.]] Адбыліся значныя змяненні ў жыцці людзей — т. зв. неалітычная рэвалюцыя: распаўсюдзілася [[ганчарства]], людзі пачалі выкарыстоўваць [[кола]], павозку, займацца [[ткацтва]]м (з выкарыстаннем вертыкальнага [[ткацкі станок|ткацкага станка]]). Да ранейшых спосабаў апрацоўкі каменю дадалося [[Шліфаванне|шліхтаванне]] і паліраванне. Для свідравання каменных прыладаў выкарыстоўвалі прыстасаванне — свідравальны станок. Вытворчасць крэмневых прыладаў павялічылася настолькі, што [[Крэмень|крэменю]] на паверхні зямлі ўжо не ставала, таму пачалася распрацоўка крэмнездабыўных [[шахта]]ў. [[Файл:Пасудзіна гліняная. Неаліт.jpg|thumb|[[Посуд|Пасудзіна]] [[Гліна|гліняная]]. <small>Кан. ІІІ — пач. [[2 тысячагоддзе да н.э.|ІІ тыс. да н.э.]] Паселішча Асавец-ІІ. Раскопкі М. М. Чарняўскага. [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|НГМ РБ]].</small>]] Насельніцтва поўнасцю перайшло да аселага ладу жыцця. Асноўнымі тыпамі жытла былі паўзямлянкі і наземныя пабудовы. Прысвойваючая гаспадарка дасягнула свайго росквіту. Пачаўся пераход да вытворчай гаспадаркі — [[земляробства]] (з выкарыстаннем каменнай [[Матыка|матыкі]]) і [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. Землі Беларусі ў перыяд неаліту насялялі плямёны верхнедняпроўскай, [[Днепра-данецкая культура|днепра-данецкай]], [[Нарвенская культура|нарвенскай]] і [[Нёманская культура|нёманскай]] [[Археалагічная культура|археалагічных культур]]. Знойдзена каля 600 паселішчаў. == Галерэя == <center><gallery> Выява:Змейка (Асавец-ІІ).jpg|Статуэтка: змейка. <small>Неаліт. Рог. Паселішча [[Асавец (стаянка)|Асавец]]-ІІ. Раскопкі М. М. Чарняўскага. [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|НГМ РБ]].</small> Выява:GBM - Neolithikum 2 Beile.jpg|Каменныя сякеры. <small>Неаліт. [[Штраўбінг]], раён Штраубінг-Боген, [[Баварыя]], [[Германія]].</small> Выява:Butmirska vaza.jpg|[[Амфара]]. <small>Бутмірская [[Археалагічная культура|культура]]. ІІІ тыс. да н.э. Нацыянальны [[музей]] [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]], [[Горад|г.]] [[Сараева]].</small> </gallery></center> == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Неалі́т, новы каменны век|533}} * {{ВСЭ3|Неолит, новый каменный век}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Cite web|url=http://gomelcivil.org/index.php/36-glavnaya/2354-nizhnyaya-alba-znakhodkam-sem-tysyach-god|author=Т. Маслюкоў|title=Ніжняя Алба: знаходкам — сем тысяч год|publisher=Гомель гражданский|date=2014.09.15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307235425/http://gomelcivil.org/index.php/36-glavnaya/2354-nizhnyaya-alba-znakhodkam-sem-tysyach-god |archivedate=7 сакавіка 2016 }} {{Перыяды старажытнай гісторыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Неаліт| ]] [[Катэгорыя:Галацэн]] sdxotlw9j3h1nvf8fb3v7n58ud2959b Масонства 0 63239 5127245 4684742 2026-04-16T13:13:53Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5127245 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Zirkel und Winkel.jpg|250px|thumb|Сімвал масонства]] [[Файл:Freimaurer Initiation.jpg|thumb|250px]] '''Масо́нства''' — вучэнне і практыка міжнароднага тайнага таварыства элітарнага тыпу, якое аб’ядноўвае людзей розных нацыянальнасцей і веравызнанняў пад эгідай пошуку «сапраўдных шляхоў духоўнага аднаўлення грамадства». Масоны не маналітныя, унутры руху існуюць розныя традыцыі<ref name="nashaniva.by">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=231476 nashaniva.by]</ref>. == Гісторыя == Асноўны метад дзейнасці таварыства — спроба ўплываць на гістарычныя падзеі праз намаганні сваіх адэптаў у розных сферах грамадскай дзейнасці і вядучых дэяржаўных установах. Класічнае масонства ўяўляла сабой рэлігійна-этычны рух, удзельнікі якога імкнуліся стварыць тайную сусветную арганізацыю з мэтай аб’яднання чалавецтва ў братэрскім саюзе, незалежна ад ято нацыянальных, палітычных, сацыяльных, рэлігійных і іншых адрозненняў. Гістарычны карані масонства — у брацтвах «вольных муляраў» (будаўнічых саюзах), што ўзніклі ў Германіі ў ХІІ—ХІІІ ст. Вызначэнне «вольны» азначала апрацоўшчыка «вольных» парод каменю ([[мармур]], [[вапняк]]). Таварыствы «вольных муляраў» (цэхі, ложы) пашырыліся ў Англіі, Італіі, Францыі. 3 канца XVI ст. англійскія ложы пачалі прымаць у свае рады т.зв. «пабочных муляраў» — заможных адукаваных людзей, якія садзейнічалі адукацыі і маральнаму ўдасканаленню астатніх членаў лож. Уласна будаўнічыя таварыствы зніклі ў пач. XVIII ст., але брытанскія «пабочныя муляры», захоўваючы энешнюю атрыбутыку дзейнасці апошніх, пачалі выкарыстоўваць ложы для абмеркавання праблем маральнага выхавання асобы і грамадства ў цэлым. У 1717 брытанскія ложы ўтварылі Вялікую брытанскую ложу. Па яе даручэнні масон Дж. Андэрсан распрацаваў у 1721 «Кнігу канстытуцый» — першы сістэматызаваны зборнік прынцыпаў масонаў, якія забаранялі масонам быць атэістамі і вальнадумцамі, падтрымліваць афіцыйныя ўлады і прымаць удзел у палітычных рухах, замацоўвалі асноўныя іерархічныя ступені лож — вучань, падмайстар, майстар, уводзілі асобнае званне — наглядчык (сачыў за правільным выкананнем рытуалаў). Кожнага члена ложы звалі «братам», прымаліся асобы не маладзей за 25 гадоў і толькі пры згодзе ўсіх «братоў». Так званая Вялікая ложа аб’ядноўвала майстроў і наглядчыкаў усіх лож краіны і ўзначальвалася Вялікім майстрам. Рытуал выконваўся ў кожнай ложы з выкарыстаннем традыцыйных мулярскіх інструментаў ([[малаток]], навугольнік, [[цыркуль]], [[грунтвага]]) і адзення (пальчаткі, капялюш, фартух). У далейшым арганізацыйная іерархія масонства ўскладнілася. Меліся ложы з 33 ступенямі (градусамі) і нават з 99. 3 XVIII ст. масонства пашырылася ў Францыі, Германіі, Швецыі, [[Расійская імперыя|Расіі]], ЗША і іншых краінах. Яго ідэйныя арыенціры (пошук эфектыўных метадаў матэрыяльнага і маральнага прагрэсу грамадства, знакаміты дэвіз масонаў: «свабода, роўнасць, братэрства», імкненне ўзвысіцца над класавымі, партыйнымі супярэчнасцямі) былі прыцягальнымі для многіх дзяржаўных дзеячаў, пісьменнікаў, філосафаў розных краін. У XVIII—XIX ст. масоны падтрымлівалі рэвалюцыйныя і антыклерыкальныя рухі. Масонам быў правадыр нацыянальна-вызвольнага руху Італіі [[Джузэпэ Гарыбальдзі]]. У Беларусі і Літве масонскія ложы пачалі дзейнічаць у другой палове XVIII ст. як залежныя ад польскага і расійскага масонства. Першай ложай шатланскіх вольных каменьшчыкаў у Рэчы Паспалітай была ложа [[Кацярыны пад Палярнай зоркай]]. У часы Падзелаў і Напаліёнаўскіх войнаў імі кіраваў [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]]. Першая чвэрць ХІХ стагоддзя была пікам уплыву масонства ў Заходняй Еўропе. У 1821 г. [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр І]] забараніў усе патаемныя таварыствы у Расейскай імперыі, уключаючы масонскія ложы. Аднак сетка арганізацый працягнула існаваць і развівацца. Вядомымі беларускімі масонамі былі [[Антон Луцкевіч]] і [[Вацлаў Ластоўскі]], яны далучыліся да «брацтва», бо спадзяваліся такім чынам забяспечыць сабе патрэбныя знаёмствы для развіцця беларускага руху. У ісламскіх краінах масонства забараняюць, лічачы, што яно звязанае з [[сіянізм]]ам. Цэрквы — як каталіцкая, так і пратэстанцкія, і праваслаўныя — ставяцца да масонства рэзка негатыўна<ref name="nashaniva.by"/>. Пэўны антыклерыкалізм масонства абумовіў варожасць [[Ватыкан]]а да таварыства, многія папскія булы (у т.л. [[Леў XIII (Папа Рымскі)|Льва XIII]] у 1884) абвяшчалі масонству анафему. == Гл. таксама == * [[Аб’яднаная Вялікая Ложа Расіі]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Рыбко М. Я.'' Масонства // {{Крыніцы/БЭ|10}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-11.pdf Канстытуцыі Андэрсана альбо Старажытныя запаветы вольнага муляра. 1723 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-12.pdf Ландмаркі. 1889 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf Статут Вялікага ўсходу Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. 1784 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110721002530/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf |date=21 ліпеня 2011 }} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf Вольныя муляры ў беларускай гісторыі. Канец XVIII — пачатак XX ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110720235902/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf |date=20 ліпеня 2011 }} — [[Вільня]]: Gudas, [[2005]]. — 280 с.: іл., табл., бібл. ISBN 9986-951-54-2 * [http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_Буклет_Масонская_коллекция_.pdf Буклет выставки «Масонская коллекция из собрания Вацлава Федоровича»,2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128060220/http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_.pdf |date=28 студзеня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масонства| ]] n64fqs0npbmbasn952jbexpys2xn31s 5127254 5127245 2026-04-16T13:24:17Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5127254 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Zirkel und Winkel.jpg|250px|thumb|Сімвал масонства]] [[Файл:Freimaurer Initiation.jpg|thumb|250px]] '''Масо́нства''' — вучэнне і практыка міжнароднага тайнага таварыства элітарнага тыпу, якое аб’ядноўвае людзей розных нацыянальнасцей і веравызнанняў пад эгідай пошуку «сапраўдных шляхоў духоўнага аднаўлення грамадства». Масоны не маналітныя, унутры руху існуюць розныя традыцыі<ref name="nashaniva.by">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=231476 nashaniva.by]</ref>. == Гісторыя == Асноўны метад дзейнасці таварыства — спроба ўплываць на гістарычныя падзеі праз намаганні сваіх адэптаў у розных сферах грамадскай дзейнасці і вядучых дэяржаўных установах. Класічнае масонства ўяўляла сабой рэлігійна-этычны рух, удзельнікі якога імкнуліся стварыць тайную сусветную арганізацыю з мэтай аб’яднання чалавецтва ў братэрскім саюзе, незалежна ад ято нацыянальных, палітычных, сацыяльных, рэлігійных і іншых адрозненняў. Гістарычны карані масонства — у брацтвах «вольных муляраў» (вольных каменьшчыкаў) - саюзаў цесляў, будаўнікоў і дойлідаў, што ўзніклі ў Германіі ў ХІІ—ХІІІ ст. Вызначэнне «вольны» азначала апрацоўшчыка і цесляра «вольных» парод каменю ([[мармур]], [[вапняк]]). Таварыствы «вольных муляраў» (цэхі, ложы) пашырыліся ў Англіі, Італіі, Францыі. 3 канца XVI ст. англійскія ложы пачалі прымаць у свае рады т.зв. «пабочных муляраў» — заможных адукаваных людзей, якія садзейнічалі адукацыі і маральнаму ўдасканаленню астатніх членаў лож. Уласна будаўнічыя таварыствы зніклі ў пач. XVIII ст., але брытанскія «пабочныя муляры», захоўваючы энешнюю атрыбутыку дзейнасці апошніх, пачалі выкарыстоўваць ложы для абмеркавання праблем маральнага выхавання асобы і грамадства ў цэлым. У 1717 брытанскія ложы ўтварылі Вялікую брытанскую ложу. Па яе даручэнні масон Дж. Андэрсан распрацаваў у 1721 «Кнігу канстытуцый» — першы сістэматызаваны зборнік прынцыпаў масонаў, якія забаранялі масонам быць атэістамі і вальнадумцамі, падтрымліваць афіцыйныя ўлады і прымаць удзел у палітычных рухах, замацоўвалі асноўныя іерархічныя ступені лож — вучань, падмайстар, майстар, уводзілі асобнае званне — наглядчык (сачыў за правільным выкананнем рытуалаў). Кожнага члена ложы звалі «братам», прымаліся асобы не маладзей за 25 гадоў і толькі пры згодзе ўсіх «братоў». Так званая Вялікая ложа аб’ядноўвала майстроў і наглядчыкаў усіх лож краіны і ўзначальвалася Вялікім майстрам. Рытуал выконваўся ў кожнай ложы з выкарыстаннем традыцыйных мулярскіх інструментаў ([[малаток]], навугольнік, [[цыркуль]], [[грунтвага]]) і адзення (пальчаткі, капялюш, фартух). У далейшым арганізацыйная іерархія масонства ўскладнілася. Меліся ложы з 33 ступенямі (градусамі) і нават з 99. 3 XVIII ст. масонства пашырылася ў Францыі, Германіі, Швецыі, [[Расійская імперыя|Расіі]], ЗША і іншых краінах. Яго ідэйныя арыенціры (пошук эфектыўных метадаў матэрыяльнага і маральнага прагрэсу грамадства, знакаміты дэвіз масонаў: «свабода, роўнасць, братэрства», імкненне ўзвысіцца над класавымі, партыйнымі супярэчнасцямі) былі прыцягальнымі для многіх дзяржаўных дзеячаў, пісьменнікаў, філосафаў розных краін. У XVIII—XIX ст. масоны падтрымлівалі рэвалюцыйныя і антыклерыкальныя рухі. Масонам быў правадыр нацыянальна-вызвольнага руху Італіі [[Джузэпэ Гарыбальдзі]]. У сілу палітычных і сямейных сувязяў арыстакратыі, на Беларусі і Літве масонскія ложы пачалі дзейнічаць у другой палове XVIII ст. як залежныя ад польскага і расійскага масонства. Першай ложай шатланскіх вольных каменьшчыкаў у Рэчы Паспалітай была ложа [[Кацярыны пад Палярнай зоркай]]. У часы Падзелаў і Напаліёнаўскіх войнаў імі кіраваў [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]]. Першая чвэрць ХІХ стагоддзя была пікам уплыву масонства ў Заходняй Еўропе. У 1821 г. [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр І]] забараніў усе патаемныя таварыствы ў Расейскай імперыі, уключаючы масонскія ложы. Аднак сетка вольнамулярскіх арганізацый працягнула існаваць і развівацца. Вядомымі беларускімі масонамі былі [[Антон Луцкевіч]] і [[Вацлаў Ластоўскі]], яны далучыліся да «брацтва», бо спадзяваліся такім чынам забяспечыць сабе патрэбныя знаёмствы для развіцця беларускага руху. У ісламскіх краінах масонства забараняюць, лічачы, што яно звязанае з [[сіянізм]]ам. Цэрквы — як каталіцкая, так і пратэстанцкія, і праваслаўныя — ставяцца да масонства рэзка негатыўна<ref name="nashaniva.by"/>. Пэўны антыклерыкалізм масонства абумовіў варожасць [[Ватыкан]]а да таварыства, многія папскія булы (у т.л. [[Леў XIII (Папа Рымскі)|Льва XIII]] у 1884) абвяшчалі масонству анафему. == Гл. таксама == * [[Аб’яднаная Вялікая Ложа Расіі]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Рыбко М. Я.'' Масонства // {{Крыніцы/БЭ|10}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-11.pdf Канстытуцыі Андэрсана альбо Старажытныя запаветы вольнага муляра. 1723 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-12.pdf Ландмаркі. 1889 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf Статут Вялікага ўсходу Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. 1784 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110721002530/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf |date=21 ліпеня 2011 }} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf Вольныя муляры ў беларускай гісторыі. Канец XVIII — пачатак XX ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110720235902/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf |date=20 ліпеня 2011 }} — [[Вільня]]: Gudas, [[2005]]. — 280 с.: іл., табл., бібл. ISBN 9986-951-54-2 * [http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_Буклет_Масонская_коллекция_.pdf Буклет выставки «Масонская коллекция из собрания Вацлава Федоровича»,2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128060220/http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_.pdf |date=28 студзеня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масонства| ]] 19fzte12zo2qup220wwoq6wmazfa8r3 5127258 5127254 2026-04-16T13:35:43Z Voūk12 159072 /* Гл. таксама */ 5127258 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Файл:Zirkel und Winkel.jpg|250px|thumb|Сімвал масонства]] [[Файл:Freimaurer Initiation.jpg|thumb|250px]] '''Масо́нства''' — вучэнне і практыка міжнароднага тайнага таварыства элітарнага тыпу, якое аб’ядноўвае людзей розных нацыянальнасцей і веравызнанняў пад эгідай пошуку «сапраўдных шляхоў духоўнага аднаўлення грамадства». Масоны не маналітныя, унутры руху існуюць розныя традыцыі<ref name="nashaniva.by">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=231476 nashaniva.by]</ref>. == Гісторыя == Асноўны метад дзейнасці таварыства — спроба ўплываць на гістарычныя падзеі праз намаганні сваіх адэптаў у розных сферах грамадскай дзейнасці і вядучых дэяржаўных установах. Класічнае масонства ўяўляла сабой рэлігійна-этычны рух, удзельнікі якога імкнуліся стварыць тайную сусветную арганізацыю з мэтай аб’яднання чалавецтва ў братэрскім саюзе, незалежна ад ято нацыянальных, палітычных, сацыяльных, рэлігійных і іншых адрозненняў. Гістарычны карані масонства — у брацтвах «вольных муляраў» (вольных каменьшчыкаў) - саюзаў цесляў, будаўнікоў і дойлідаў, што ўзніклі ў Германіі ў ХІІ—ХІІІ ст. Вызначэнне «вольны» азначала апрацоўшчыка і цесляра «вольных» парод каменю ([[мармур]], [[вапняк]]). Таварыствы «вольных муляраў» (цэхі, ложы) пашырыліся ў Англіі, Італіі, Францыі. 3 канца XVI ст. англійскія ложы пачалі прымаць у свае рады т.зв. «пабочных муляраў» — заможных адукаваных людзей, якія садзейнічалі адукацыі і маральнаму ўдасканаленню астатніх членаў лож. Уласна будаўнічыя таварыствы зніклі ў пач. XVIII ст., але брытанскія «пабочныя муляры», захоўваючы энешнюю атрыбутыку дзейнасці апошніх, пачалі выкарыстоўваць ложы для абмеркавання праблем маральнага выхавання асобы і грамадства ў цэлым. У 1717 брытанскія ложы ўтварылі Вялікую брытанскую ложу. Па яе даручэнні масон Дж. Андэрсан распрацаваў у 1721 «Кнігу канстытуцый» — першы сістэматызаваны зборнік прынцыпаў масонаў, якія забаранялі масонам быць атэістамі і вальнадумцамі, падтрымліваць афіцыйныя ўлады і прымаць удзел у палітычных рухах, замацоўвалі асноўныя іерархічныя ступені лож — вучань, падмайстар, майстар, уводзілі асобнае званне — наглядчык (сачыў за правільным выкананнем рытуалаў). Кожнага члена ложы звалі «братам», прымаліся асобы не маладзей за 25 гадоў і толькі пры згодзе ўсіх «братоў». Так званая Вялікая ложа аб’ядноўвала майстроў і наглядчыкаў усіх лож краіны і ўзначальвалася Вялікім майстрам. Рытуал выконваўся ў кожнай ложы з выкарыстаннем традыцыйных мулярскіх інструментаў ([[малаток]], навугольнік, [[цыркуль]], [[грунтвага]]) і адзення (пальчаткі, капялюш, фартух). У далейшым арганізацыйная іерархія масонства ўскладнілася. Меліся ложы з 33 ступенямі (градусамі) і нават з 99. 3 XVIII ст. масонства пашырылася ў Францыі, Германіі, Швецыі, [[Расійская імперыя|Расіі]], ЗША і іншых краінах. Яго ідэйныя арыенціры (пошук эфектыўных метадаў матэрыяльнага і маральнага прагрэсу грамадства, знакаміты дэвіз масонаў: «свабода, роўнасць, братэрства», імкненне ўзвысіцца над класавымі, партыйнымі супярэчнасцямі) былі прыцягальнымі для многіх дзяржаўных дзеячаў, пісьменнікаў, філосафаў розных краін. У XVIII—XIX ст. масоны падтрымлівалі рэвалюцыйныя і антыклерыкальныя рухі. Масонам быў правадыр нацыянальна-вызвольнага руху Італіі [[Джузэпэ Гарыбальдзі]]. У сілу палітычных і сямейных сувязяў арыстакратыі, на Беларусі і Літве масонскія ложы пачалі дзейнічаць у другой палове XVIII ст. як залежныя ад польскага і расійскага масонства. Першай ложай шатланскіх вольных каменьшчыкаў у Рэчы Паспалітай была ложа [[Кацярыны пад Палярнай зоркай]]. У часы Падзелаў і Напаліёнаўскіх войнаў імі кіраваў [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]]. Першая чвэрць ХІХ стагоддзя была пікам уплыву масонства ў Заходняй Еўропе. У 1821 г. [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр І]] забараніў усе патаемныя таварыствы ў Расейскай імперыі, уключаючы масонскія ложы. Аднак сетка вольнамулярскіх арганізацый працягнула існаваць і развівацца. Вядомымі беларускімі масонамі былі [[Антон Луцкевіч]] і [[Вацлаў Ластоўскі]], яны далучыліся да «брацтва», бо спадзяваліся такім чынам забяспечыць сабе патрэбныя знаёмствы для развіцця беларускага руху. У ісламскіх краінах масонства забараняюць, лічачы, што яно звязанае з [[сіянізм]]ам. Цэрквы — як каталіцкая, так і пратэстанцкія, і праваслаўныя — ставяцца да масонства рэзка негатыўна<ref name="nashaniva.by"/>. Пэўны антыклерыкалізм масонства абумовіў варожасць [[Ватыкан]]а да таварыства, многія папскія булы (у т.л. [[Леў XIII (Папа Рымскі)|Льва XIII]] у 1884) абвяшчалі масонству анафему. == Гл. таксама == * [[Аб’яднаная Вялікая Ложа Расіі]] * [[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярына пад Палярнай зоркай]] * [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]] * [[Розэнкрэйцары]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Рыбко М. Я.'' Масонства // {{Крыніцы/БЭ|10}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-11.pdf Канстытуцыі Андэрсана альбо Старажытныя запаветы вольнага муляра. 1723 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-12.pdf Ландмаркі. 1889 г.]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf Статут Вялікага ўсходу Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. 1784 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110721002530/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf |date=21 ліпеня 2011 }} * [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf Вольныя муляры ў беларускай гісторыі. Канец XVIII — пачатак XX ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110720235902/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf |date=20 ліпеня 2011 }} — [[Вільня]]: Gudas, [[2005]]. — 280 с.: іл., табл., бібл. ISBN 9986-951-54-2 * [http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_Буклет_Масонская_коллекция_.pdf Буклет выставки «Масонская коллекция из собрания Вацлава Федоровича»,2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128060220/http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_.pdf |date=28 студзеня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масонства| ]] td97f8w1piftytsyj26onrrz846wu2y Nokia 0 70538 5127341 5038605 2026-04-16T17:35:28Z IshaBarnes 124956 вычытка 5127341 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | размяшчэнне = {{Сцяг Фінляндыі}} [[Эспаа]], [[Фінляндыя]] }} '''Nokia''' ({{nyse|NOK}}) — [[Фінляндыя|фінская]] транснацыянальная [[кампанія]], адзін з сусветных лідараў у вобласці мабільных камунікацыйных тэхналогій, вядучы пастаўшчык абсталявання для мабільных, фіксаваных, шырокапалосных і [[IP]]-сетак. Nokia вядомая сваімі [[мабільны тэлефон|мабільнымі тэлефонамі]] і [[смартфон]]амі. Па даных кампаніі у 4 квартале 2007 года яна займала першае месца ў свеце па пастаўках мабільных тэлефонаў.<ref name="Q4 2007 Quarterly results">[http://www.nokia.com/2007/Q4/index.html Q4 2007 Quarterly results] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080726165445/http://www.nokia.com/2007/Q4/index.html |date=26 ліпеня 2008 }}</ref> Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца ў [[Эспа]]а, прыгарадзе [[Хельсінкі]]. У 2014 годзе [[Microsoft]] купіла бізнес мабільных тэлефонаў Nokia, стварыўшы з яго ўласную даччыную кампанію Microsoft Mobile. Пасля гэтага Nokia стала больш засяроджвацца на тэлекамунікацыйным бізнэсе і тэхналогіях [[Інтэрнэт рэчаў|інтэрнэту рэчаў]]. Кампанія з’яўляецца нацыянальным гонарам фінаў, паколькі яе бізнэс мабільных тэлефонаў быў найбуйнейшым у свеце брэндам з Фінляндыі. На піку свайго росту ў 2000 годзе на долю Nokia прыходзілася 4 % [[ВУП]] краіны, 21 % агульнага экспарту і 70 % рынкавага капіталу Хельсінскай фондавай біржы.<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.co.uk/article/finland-and-nokia|title=Finland and Nokia: an affair to remember|first=Gordon|last=Kelly|magazine=Wired UK|lang=en}}</ref> == Гісторыя == Пачаткам гісторыі кампаніі лічыцца 1865 год, калі горны інжынер [[Фрэдрык Ідэстам]] ({{lang-fi|Knut Fredrik Idestam}}) заснаваў у [[Тамперэ]], на паўднёвым захадзе [[Фінляндыя|Фінляндыі]], невялікую папяровую фабрыку. Пазней яго кампанія была ў [[1871]] годзе пераназваная ў Nokia Ab. Заснаваная ў 1898 годзе кампанія па вытворчасці гумовых вырабаў Finnish Rubber Works у 1922 годзе атрымала кантроль над кампаніяй Nokia Ab і над заснаванай у 1912 годзе кампаніяй па вытворчасці кабеляў Finnish Cable Works, а ў 1966—1967 гадах адбылося зліццё гэтых трох кампаній у адну. Каб гэтая аперацыя адпавядала тагачаснаму фінскаму заканадаўству, фармальна Finnish Rubber Works і Finnish Cable Works уліліся ў Nokia Ab, самую маленькую з усіх трох. Аб’яднаная кампанія мела пяць асноўных відаў дзейнасці: [[Nokian|вытворчасць гумовых вырабаў]], кабеляў і электронікі, перапрацоўка драўніны і выпрацоўка электраэнергіі. З гадамі да іх дадалося некалькі другарадных, напрыклад вытворчасць паляўнічых стрэльбаў, пластыкаў і хімічных матэрыялаў. З пачатку 1980-х гадоў Nokia пачала актыўна развіваць распрацоўку і вытворчасць электронікі, чаму спрыяла купля шэрагу электронных кампаній. У 1987 годзе асноўным бізнесам кампаніі становіцца бытавая электроніка, у прыватнасці Nokia стала трэцім па велічыні вытворцам тэлевізараў у [[Еўропа|Еўропе]]. У канцы 1980-х Nokia патрапіла ў крызісны стан, чаму спрыяў агульны спад сусветнай эканомікі. Крызіс быў пераадолены рэструктурызацыяй бізнесу, адмовай ад большасці выглядаў дзейнасці і засяроджваннем на новых тэхналогіях — у прыватнасці, развіцці тэлекамунікацыйнага падраздзялення. Як асобная кампанія ў 1988 годзе з Nokia была вылучаная [[Nokian Renkaat]], якая з 1967 года з’яўлялася яе «гумовым» падраздзяленнем. У 1989 годзе кампанія прадала фінскаму аператару Radiolinja абсталяванне для сеткі [[GSM]], а ў 1992 годзе выпусціла свой першы ручны GSM-тэлефон [[Nokia 1011]]. У 1994 годзе прэзідэнт Nokia Ёрма Аліла канчаткова сфармуляваў стратэгію кампаніі: адмова ад старога бізнесу і засяроджванне на тэлекамунікацыйных тэхналогіях. Гэтая стратэгія дазволіла кампаніі стаць найбуйнейшым у свеце вытворцам сотавых тэлефонаў: станам на 2007 год доля рынка Nokia ацэньвалася ў 40 %<ref name="Q4 2007 Quarterly results"/>. У чэрвені 2006 года Nokia і [[Siemens]] вырашылі аб’яднаць свае аддзяленні па вытворчасці тэлекамунікацыйнага абсталявання ў новую кампанію — Nokia Siemens Networks. Завод Nokia у Сала быў цалкам зачынены восенню [[2012]] года. Перамовы па скарачэнні персаналу закранулі 780 работнікаў прадпрыемства. Апошні мабільны тэлефон сышоў з вытворчага канвеера ў Сала 25 чэрвеня. Такім чынам усе вытворчыя магутнасці мабільнага сектара кампаніі з 2012 года засяродзіліся толькі ў краінах [[Азія|Азіі]] <ref>[http://yle.fi/uutiset/nokia_to_close_salo_plant_in_september/6232672#ixzz21q7EzKoI Nokia to close Salo plant in autumn]</ref>. [[Файл:Nokian pääkonttori Keilaniemessä.jpg|thumb|220px|Штаб-кватэра кампаніі]] == Дасягненні == * У 2006 годзе Nokia заняла 20-я месца ў складзеным часопісам [[Fortune]] спісе самых выбітных кампаній свету. Гэта быў лепшы вынік сярод тэлекамунікацыйных кампаній і чацвёрты вынік сярод кампаній, змешчанымі за межамі [[ЗША]]. * У 2007 і 2008 годзе Nokia прызнавалася самым дарагім брэндам у Еўропе. Брэнд Nokia ацэньваўся ў 38,283 мільярда долараў станам на 2008 год. == Цікавыя факты == * Фірмовы [[шрыфт]] Nokia быў распрацаваны дызайнерам Эрыкам Спайкерманам і завецца ''AgfaMonotype Nokia Sans''. Да з’яўлення гэтага шрыфта ў рэкламе і інструкцыях па эксплуатацыі тэлефонаў кампанія выкарыстоўвала стыль ''Agfa Rotis Sans''. * Першы ў свеце платны званок па мабільным тэлефоне стандарту [[GSM]] быў зроблены па тэлефоне Nokia у сетцы, пабудаванай на абсталяванні, вырабленым Nokia. Гэта адбылося ў 1991 годзе ў [[Хельсінкі]], тэлефанаваў прэм’ер-міністр Фінляндыі [[Хары Холкеры]]. * Рынгтон ''Nokia tune'' заснаваны на мелодыі гітарнага твора ''Gran Vals'', напісанага ў 19-м стагоддзі іспанскім музыкам Францыска Тарэга. Першапачаткова рынгтон насіў назву музычнага твора, але атрымаў імя ''Nokia tune'' у 1998 годзе, калі стаў трывала асацыявацца з тэлефонамі Nokia. * Стандартны гудок тэлефонаў Nokia пры атрыманні [[SMS]] з’яўляецца [[азбука Морзэ|кодам Морзэ]], які азначае «SMS». * Стандартная мелодыя ''Ascending'' код Морзэ фразы «Connecting People». * Nokia не выкарыстоўвала лічбу 4 у назвах мадэляў тэлефонаў, прызначаных для азіяцкіх рынкаў, бо ў шматлікіх рэгіёнах паўднёваўсходняй і ўсходняй Азіі лічба 4 лічыцца нешчаслівай. * Nokia часам завуць Aikon (Nokia наадварот). Гэтая назва распаўсюджанае сярод распрацоўшчыкаў праграмнага забеспячэння для мабільных тэлефонаў, бо яно выкарыстоўваецца ў камплектах распрацоўкі праграм ({{lang-en|software development kit, SDK}}), уключаючы Nokia Symbian S60 SDK і Symbian S80 SDK. * Самая прадаваная мадэль тэлефона за ўсю гісторыю [[GSM]] — [[Nokia 3310|NOKIA 3310]].{{крыніца?}} == Аб паходжанні імя кампаніі == Кампанія атрымала сваё імя па назве мясцовасці, дзе Фрэдрык Ідэстам купіў у [[1868]] годзе зямлю пад сваю другую папяровую фабрыку. Маёнтак Нокіа вядомы з 1270-х гадоў, хоць першы дакумент з яго згадваннем датуецца 1505 годам. Цяперашняя Нокіа — мястэчка ў 15 км ад Тампэрэ. Назва самой мясцовасці, як лічыцца, адбываецца ад старадаўняга фінскага слова ''nois'' (множ. ''nokia''), што пазначае чорнага собаля, які калісьці вадзіўся ў тых месцах. == Гл. таксама == * [[Nokian Tyres]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Nokia|выгляд=міні}} * {{Афіцыйны сайт}} {{Сотавыя тэлефоны Nokia}} {{XpressMusic}} {{OMX Helsinki 25}} {{OMX Stockholm 30}} {{Dow Jones Euro Stoxx 50}} {{Dow Jones Global Titans 50}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Nokia| ]] [[Катэгорыя:Кампаніі, якія раней мелі лістынг акцый на Лонданскай біржы]] [[Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі]] stawjoikqzuo7fmzczbztvbmo78j84q Маўрытанская чыгунка 0 92161 5127542 4018984 2026-04-17T11:25:52Z Rymchonak 22863 5127542 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nouadhibou train.jpg|thumb|left|250px|Цягнік з рудой на станцыі [[Нуадзібу]]]] [[Файл:IronOreMauritaniaSahara2007.jpg|thumb|250px|Пасажырка на вагоне з рудой]] '''Маўрытанская чыгунка''' — адзіная чыгуначная лінія даўжынёй 704 [[кіламетр|км]]. Яна злучае цэнтр [[руда|рудаздабыўных]] [[Шахта|шахт]] [[Маўрытанія|Маўрытаніі]], горад [[Зуэрат]] з партовым горадам [[Нуадзібу]]. Дзяржаўная арганізацыя Société Nationale Industrielle et Minière ([[SNIM]]) кантралюе ўсю лінію. Даўжыня [[цягнік]]оў дасягае 2,5 км, што робіць іх аднымі з самых доўгіх і цяжкіх у свеце. На чале такіх цягнікоў звычайна ставяць 3-4 [[цеплавоз]]а [[General Motors]] 3300HP. Яны вядуць цягнік даўжынёй ад 200 да 210 [[вагон]]оў, з 84 тонамі грузу на кожным і некаторую колькасць дапаможных вагонаў. Сярэдні грузазварот дарогі складае 16,6 мільёнаў тон у год. Пасажырскія перавозкі ажыццяўляюцца кампаніяй [[ATTM Society]] (Société d’assainissement, de travaux, de transport et de maintenance), падкантрольнай SNIM. Хоць [[пасажырскі вагон|пасажырскія вагоны]] прычапляюць да цягнікоў, нярэдка пасажыры аддаюць перавагу ехаць на дахах вагонаў ці ў грузавых вагонах, размясціўшыся прама на рудзе. == Спасылкі == * [http://www.snim.com/carnet/trainEn.html Афіцыйны сайт SNIM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080919182041/http://www.snim.com/carnet/trainEn.html |date=19 верасня 2008 }} * [http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm Фатаграфіі Маўрытанскіх цягнікоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051104054941/http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm |date=4 лістапада 2005 }} * [http://www.sahara-occidental.com/images/cartes/cartesop.gif Карта чыгуначнага маршруту] [[Катэгорыя:Транспарт у Маўрытаніі|Чыгунка]] [[Катэгорыя:Чыгуначны транспарт у Афрыцы]] dzzxwtslrxiuvgxpmb1zaytir0kqu5q 5127543 5127542 2026-04-17T11:26:13Z Rymchonak 22863 5127543 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nouadhibou train.jpg|thumb|left|250px|Цягнік з рудой на станцыі [[Нуадзібу]]]] [[Файл:IronOreMauritaniaSahara2007.jpg|thumb|250px|Пасажырка на вагоне з рудой]] '''Маўрытанская чыгунка''' — адзіная чыгуначная лінія даўжынёй 704 [[кіламетр|км]]. Яна злучае цэнтр [[руда|рудаздабыўных]] [[Шахта|шахт]] [[Маўрытанія|Маўрытаніі]], горад [[Зуэрат]] з партовым горадам [[Нуадзібу]]. Дзяржаўная арганізацыя Société Nationale Industrielle et Minière ([[SNIM]]) кантралюе ўсю лінію. Даўжыня [[цягнік]]оў дасягае 2,5 км, што робіць іх аднымі з самых доўгіх і цяжкіх у свеце. На чале такіх цягнікоў звычайна ставяць 3-4 [[цеплавоз]]ы [[General Motors]] 3300HP. Яны вядуць цягнік даўжынёй ад 200 да 210 [[вагон]]аў, з 84 тонамі грузу на кожным і некаторую колькасць дапаможных вагонаў. Сярэдні грузазварот дарогі складае 16,6 мільёнаў тон у год. Пасажырскія перавозкі ажыццяўляюцца кампаніяй [[ATTM Society]] (Société d’assainissement, de travaux, de transport et de maintenance), падкантрольнай SNIM. Хоць [[пасажырскі вагон|пасажырскія вагоны]] прычапляюць да цягнікоў, нярэдка пасажыры аддаюць перавагу ехаць на дахах вагонаў ці ў грузавых вагонах, размясціўшыся прама на рудзе. == Спасылкі == * [http://www.snim.com/carnet/trainEn.html Афіцыйны сайт SNIM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080919182041/http://www.snim.com/carnet/trainEn.html |date=19 верасня 2008 }} * [http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm Фатаграфіі Маўрытанскіх цягнікоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051104054941/http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm |date=4 лістапада 2005 }} * [http://www.sahara-occidental.com/images/cartes/cartesop.gif Карта чыгуначнага маршруту] [[Катэгорыя:Транспарт у Маўрытаніі|Чыгунка]] [[Катэгорыя:Чыгуначны транспарт у Афрыцы]] mvmyxipq0rh9y8lfoi0z1kcb1tdbxjq 5127544 5127543 2026-04-17T11:26:42Z Rymchonak 22863 5127544 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nouadhibou train.jpg|thumb|left|250px|Цягнік з рудой на станцыі [[Нуадзібу]]]] [[Файл:IronOreMauritaniaSahara2007.jpg|thumb|250px|Пасажырка на вагоне з рудой]] '''Маўрытанская чыгунка''' — адзіная чыгуначная лінія даўжынёй 704 [[кіламетр|км]]. Яна злучае цэнтр [[руда|рудаздабыўных]] [[Шахта|шахт]] [[Маўрытанія|Маўрытаніі]], горад [[Зуэрат]] з партовым горадам [[Нуадзібу]]. Дзяржаўная арганізацыя Société Nationale Industrielle et Minière ([[SNIM]]) кантралюе ўсю лінію. Даўжыня [[цягнік]]оў дасягае 2,5 км, што робіць іх аднымі з самых доўгіх і цяжкіх у свеце. На чале такіх цягнікоў звычайна ставяць 3-4 [[цеплавоз]]ы [[General Motors]] 3300HP. Яны вядуць цягнік даўжынёй ад 200 да 210 [[вагон]]аў, з 84 тонамі грузу на кожным і некаторую колькасць дапаможных вагонаў. Сярэдні грузаабарот чыгункі — 16,6 мільёнаў тон у год. Пасажырскія перавозкі ажыццяўляюцца кампаніяй [[ATTM Society]] (Société d’assainissement, de travaux, de transport et de maintenance), падкантрольнай SNIM. Хоць [[пасажырскі вагон|пасажырскія вагоны]] прычапляюць да цягнікоў, нярэдка пасажыры аддаюць перавагу ехаць на дахах вагонаў ці ў грузавых вагонах, размясціўшыся прама на рудзе. == Спасылкі == * [http://www.snim.com/carnet/trainEn.html Афіцыйны сайт SNIM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080919182041/http://www.snim.com/carnet/trainEn.html |date=19 верасня 2008 }} * [http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm Фатаграфіі Маўрытанскіх цягнікоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051104054941/http://lexicorient.com/mauritania/matrain.htm |date=4 лістапада 2005 }} * [http://www.sahara-occidental.com/images/cartes/cartesop.gif Карта чыгуначнага маршруту] [[Катэгорыя:Транспарт у Маўрытаніі|Чыгунка]] [[Катэгорыя:Чыгуначны транспарт у Афрыцы]] eyfabh1ig8bw5ag0726o7w0gv2i7xar Шаблон:Беларускія інтэрнэт-медыя 10 98784 5127413 5085559 2026-04-16T21:37:52Z Siarhei V 122587 5127413 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларускія інтэрнэт-медыя |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Беларускія інтэрнэт-медыя |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = |спіс1 = * [[34mag]] * [[Abw.by]] * [[Afn.by]] * [[Av.by]] * [[Banki24.by]] * [[BelRetail.by]] * [[Blizko.by]] * [[CityDog]] * [[Dev.by]] * [[Lixtar Media]] * [[MOST Media]] * [[Myfin.by]] * [[Office Life]] * [[Onliner.by]] * [[PALATNO Media]] * [[Press Club Belarus]] * [[Realt.by]] * [[Reform.by]] * [[Sputnik Беларусь]] * [[Telegraf.by]] * [[Tribuna.com]] * [[TUT.BY]] * [[Zerkalo.io|Zerkalo]] * [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё]] * [[Беларускі партызан]] * [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] * [[Белліт]] * [[Белорусы и рынок]] * [[БелНовости]]<!--https://bel-news.by--> * [[Белновости]]<!--https://www.belnovosti.by--> * [[Белсат]] * [[Будзьма беларусамі!]] * [[Еўрарадыё]] * [[Маланка Медыя]] * [[Медиазона Беларусь]] * [[МотолькоПомоги]] * [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] * [[НВ-ОНЛАЙН]] * [[Новы Час (газета)|Новы Час]] * [[План Б]] * [[Прессбол]] * [[Про бизнес]] * [[Беларускае Радыё Рацыя|Радыё Рацыя]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] * [[Радыё Унэт]] * [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]] * [[Смартпресс]] * [[СНплюс]] * [[Сойка (часопіс)|Сойка]] * [[Точка BY]] * [[Флагшток (СМІ)|Флагшток]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Камп’ютары і Інтэрнэт]] </noinclude> 1uv0ws7l1t1dd2gusulsvsloth92u74 Публій Карнелій Тацыт 0 103269 5127373 5117987 2026-04-16T19:38:45Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Roman_Cologne,_reconstruction.JPG|Roman_Cologne,_reconstruction.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Maps of the history of Cologn 5127373 wikitext text/x-wiki {{redirect|Тацыт|Марк Клаўдзій Тацыт|пра рымскага імператара}} {{Пісьменнік |Гады актыўнасці = 90-я — каля 120 гг. }} '''Пу́блій''' або '''Гай Карне́лій Та́цыт'''{{efn|Правільны лацінскі націск, аднак у беларускім вымаўленні часта сустракаецца не зусім дакладная форма '''Тацы́т''', на якую, імаверна, паўплывала французскае вымаўленне}} ({{lang-la|Publius Cornelius Tacitus}} ці {{lang-la2|Gaius Cornelius Tacitus}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Старажытны Рым|старажытнарымскі]] гісторык, адзін з самых вядомых пісьменнікаў антычнасці, аўтар трох невялікіх твораў («[[Агрыкала (Тацыт)|Агрыкала]]», «{{нп5|Германія, Тацыт|Германія|ru|Германия (Тацит)}}», «{{нп5|Дыялог пра прамоўцаў|Дыялог пра прамоўцаў|ru|Диалог об ораторах}}») і дзвюх вялікіх гістарычных прац («{{нп5|Гісторыя (Тацыт)|Гісторыя|ru|История (Тацит)}}» і «[[Аналы (Тацыт)|Аналы]]»). У маладосці Тацыт сумяшчаў кар’еру судовага прамоўцы з палітычнай дзейнасцю, стаў сенатарам, а ў 97 годзе дамогся найвышэйшай магістратуры [[Консул (Старажытны Рым)|консула]]. Дасягнуўшы вяршынь палітычнай кар’еры, Тацыт увачавідкі назіраў самаволю імператараў і ўляганне сената. Пасля забойства імператара [[Даміцыян]]а і пераходу ўлады да [[Антаніны|дынастыі Антанінаў]] ён вырашыўся апісаць падзеі апошніх дзесяцігоддзяў, але не ў рэчышчы прыдворнай гістарыяграфіі, а як мага больш праўдзіва. Для гэтага Тацыт скрупулёзна вывучаў крыніцы і імкнуўся аднавіць поўную карціну падзей. Назапашаны матэрыял гісторык выкладаў эфектнай мовай з дастаткам кароткіх вывастраных фраз, цураючыся збітых выразаў і арыентуючыся на лепшыя ўзоры лацінскай літаратуры ([[Гай Салюсцій Крысп|Салюсція]], [[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрона]], [[Ціт Лівій|Ціта Лівія]]). У сваіх працах ён не заўсёды быў нейтральны, і апісанне кіравання імператараў [[Тыберый|Тыберыя]] і [[Нерон]]а стылізаваў пад трагедыю. Дзякуючы таленту пісьменніка, глыбокаму аналізу крыніц і разкрыццю псіхалогіі дзейных асоб Тацыт нярэдка лічыцца найвялікшым з рымскіх гісторыкаў. У Новы час яго творы знайшлі папулярнасць у Еўропе і паўплывалі на развіццё гістарычнай і палітычнай думкі. == Біяграфія == Сапраўднае першае імя ({{нп5|Рымскія імёны|прэномен|ru|Римские имена}}) Тацыта дакладна невядомае. Сучаснікі звалі яго проста Карнеліем (па номену) ці Тацытам (па [[Рымскія імёны|кагномену]]). У [[V стагоддзе|V стагоддзі]] {{нп5|Сідоній Апалінарый|Сідоній Апалінарый|ru|Сидоний Аполлинарий}} памянуў яго пад імем Гай, але сярэднявечныя рукапісы яго сачыненняў падпісаны імем Публій<ref name=irl.242 />. У сучаснай гістарыяграфіі яго часта завуць Публіем<ref name=irl.242 />. Невядомая і дакладная дата нараджэння Тацыта. Засноўваючыся на паслядоўнасці занятку магістратур (''{{нп5|Cursus honorum|cursus honorum|ru|Cursus honorum}}''), яго нараджэнне адносяць да 50-х гадоў<ref>{{Knabe.tac}} 54</ref>. Большасць даследчыкаў завуць даты ў прамежку з 55 да 58 года ({{нп5|Барталамеа Баргезі|Б. Баргезі|ru|Боргези, Бартоломео}} піша, што Тацыт нарадзіўся ў 55—56 гадах<ref>''Borghesi B.'' Oeuvres complètes de Bartolomeo Borghesi. Vol. 7. — Paris: Imprimerie Impériale, 1872. — P. 322</ref>, {{нп5|Іван Міхайлавіч Грэўс|І. М. Грэўс|ru|Гревс, Иван Михайлович}} — каля 55<ref name=grevs.14>''Гревс И. М.'' Тацит. — {{М.}}—{{Л.}}, 1946. — С. 14</ref>, {{нп5|Рональд Сайм|Р. Сайм|ru|Сайм, Рональд}} — у 56—57<ref name=syme.63>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 63</ref>, Г. С. Кнабе — у 57—58 гадах<ref>{{Knabe.tac}} 63</ref>, {{нп5|Міхаэль фон Альбрэхт|М. фон Альбрэхт|ru|Альбрехт, Михаэль фон}} — неўзабаве пасля сярэдзіны 50-х гадоў<ref name=mfa.1194>{{Albrecht.2}} 1194</ref>, С. І. Сабалеўскі — у 54—57 гадах<ref>{{SobTac}} 243</ref>; у аўтарытэтнай энцыклапедыі {{нп5|Паўлі-Вісава|Pauly-Wissowa|ru|Паули-Виссова}} час нараджэння Тацыта адносіцца да 55—56 гадоў<ref>{{Pauly-Wissowa|''Borzsak I.''|P. Cornelius Tacitus|S XI|376}}</ref>). Невядома і месца нараджэння Тацыта. Яго бацьку часта атаясамляюць з Карнеліем Тацытам, якога [[Пліній Старэйшы]] згадвае ў «{{нп5|Натуральная гісторыя, Пліній|Натуральнай гісторыі|ru|Естественная история (Плиний)}}» як {{нп5|Вершнікі, Старажытны Рым|вершніка|en|Equites}} і пракуратара [[Белгіка|Белгскай Галіі]] (Белгікі)<ref>(Plin. N. H., VII, 16 (76)) [[Пліній Старэйшы]]. [[Натуральная гісторыя, Пліній|Натуральная гісторыя]], VII, 16 (76)</ref><ref name=knabe.55>{{Knabe.tac}} 55</ref><ref name=lifeanddeath.233>''Birley A. R.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. — Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 233</ref>. Пліній піша, што назіраў, як сын пракуратара незвычайна хутка рос ужо ў першыя тры гады жыцця. У XIX стагоддзі была пашырана думка, што памянёны Плініем Карнелій Тацыт — бацька гісторыка, а хутка рослае дзіцё — яго брат. Альтэрнатыўным пунктам тады была думка, што пракуратарам Белгікі быў сам рымскі гісторык<ref>The Natural History. Pliny the Elder. Translation and comments by John Bostock, H. T. Riley. — London: Taylor and Francis, 1855. — VII, 16 (76)</ref>. У XX стагоддзі ўзяла верх думка пра тое, што пракуратар Белгікі — бацька вядомага Тацыта<ref name=knabe.55 />. Таксама дапускаецца магчымасць, што гаворка магла ісці пра яго дзядзьку<ref name=mfa.1194 />. Але адсутнасць надзейных звестак пра час знаходжання Плінія на Рэйне не дае магчымасці ўсталяваць, ці сапраўды ён нарадзіўся ў Белгіцы. Апроч таго, у сярэдзіне I у. н. э. нядаўна далучаная да Рымскай імперыі Белгіка заставалася варварскай вобласцю, і месцам яго нараджэння часцей завуць Транспаданію (паўночную частку былой [[Цызальпійская Галія|Цызальпійскай Галіі]]) ці [[Нарбонская Галія|Нарбонскую Галію]]<ref name=knabe.59>{{Knabe.tac}} 59</ref><ref name=syme.615>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 2. — Oxford, 1958. — P. 615</ref><ref name=barrett.ix>''Barrett A. A.'' Introduction // Tacitus. The Annals. The Reigns of Tiberius, Claudius and Nero. — Oxford: Oxford University Press, 2008. — P. IX</ref><ref name=gibson.72>''Gibson B.'' The High Empire: AD 69—200 // A Companion to Latin Literature. Ed. by S. Harrison. — Blackwell, 2005. — P. 72</ref>. На думку Г. С. Кнабе, больш імаверным з’яўляецца нараджэнне Тацыта ў Нарбонскай Галіі, бо там назіраецца самая высокая шчыльнасць [[Эпіграфіка|эпіграфічных]] помнікаў са згадваннем імя Тацытаў<ref name=knabe.60>{{Knabe.tac}} 60</ref>. Аналагічнай думкі пільнуюцца аўтары «{{нп5|Кембрыджская гісторыя старажытнага свету|Кембрыджскай старажытнай гісторыі|ru|Кембриджская история древнего мира}}» Г. Тауненд і Г. Вулф<ref>''Townend G.'' Literature and society // [[Кембрыджская гісторыя старажытнага свету|Cambridge Ancient History]]. Vol. X.: The Augustan Empire, 43 BC — AD 69. — P. 908</ref><ref>''Woolf G.'' Literacy // [[Кембрыджская гісторыя старажытнага свету|Cambridge Ancient History]]. Vol. XI.: The High Empire, AD 70—192. — P. 890</ref>. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што Тацыт нарадзіўся ў Рыме, бо бачаць у яго творчасці напышлівае стаўленне да правінцыялаў<ref name=syme.797 />. Нарэшце, на падставе таго, што імператар [[Марк Клаўдзій Тацыт]] нарадзіўся ў горадзе Інтэрамн ([[Тэрні]]), у эпоху Адраджэння гараджане вырашылі лічыць гісторыка сваім земляком і паставілі яму помнік<ref name=irl.242>{{SobTac}} 242</ref>{{efn|Імператар Тацыт заяўляў пра тое, што ён з’яўляецца нашчадкам гісторыка.}}. Але ўжо ў XVI стагоддзі гэта было падвергнута сумневу і ў наш час не ўспрымаецца сур’езна<ref name=irl.242 />. Яго продкі, хутчэй усяго, паходзілі з Італіі ці Паўднёвай Францыі. [[Рымскія імёны|Кагномен]] «Тацыт» характэрны для прынцыпаў утварэння імёнаў у лацінскай мове<ref name=syme.798 />. Ён паходзіць ад дзеяслова ''taceō'' — маўчаць, быць ціхім<ref>''de Vaan M.'' Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages. — Leiden—Boston: Brill, 2008. — P. 604—605</ref>. Найболей часта кагномен «Тацыт» сустракаецца ў Цызальпійскай і Нарбонскай Галіі<ref name=knabe.60 /><ref name=patriaoftacitus.145>''Gordon M. L.'' The Patria of Tacitus // The Journal of Roman Studies. — Vol. 26, Part 2 (1936). — P. 145</ref>, таму цалкам імаверныя кельцкія карані сямейства<ref name=patriaoftacitus.150>''Gordon M. L.'' The Patria of Tacitus // The Journal of Roman Studies. — Vol. 26, Part 2 (1936). — P. 150</ref>. Нягледзячы на сведчанне Плінія пра тое, што Карнеліі Тацыты былі [[Вершнікі, Старажытны Рым|вершнікамі]] (прадстаўнікамі [[Плебс|плебейскіх]] галін роду {{нп5|Карнеліі|Карнеліяў|ru|Корнелии}}), існуе версія, што насамрэч ён паходзіў з [[Патрыцыі|патрыцыянскай]] галіны Карнеліяў<ref name=syme.797>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 2. — Oxford, 1958. — P. 797</ref>. Некаторыя навукоўцы мяркуюць, што Тацыты былі нашчадкамі [[вольнаадпушчанік]]аў і, магчыма, паходзілі ад некага з дзесяці тысяч рабоў, якім дараваў волю [[Луцый Карнелій Сула]]<ref name=patriaoftacitus.145 />. Але ў сучаснай гістарыяграфіі больш пашырана думка, што продкі Тацыта атрымалі рымскае грамадзянства прыкладна за сто-дзвесце гадоў да яго нараджэння пры падтрымцы нейкага рымскага магістрата Карнелія<ref name=lifeanddeath.233to234>''Birley A. R.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. — Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 233—234</ref>. [[Файл:Augusta Treverorum.jpg|thumb|250px|Горад Аўгуста Трэвераў у IV стагоддз н. э. Рэканструкцыя.]] На падставе аналізу дэталёвых апісанняў гісторыкам розных правінцый Рымскай імперыі Г. С. Кнабе выказаў дапушчэнне, што можна пазнаць раёны, дзе ён рос. Паводле яго думкі, імі былі Белгіка, [[Ніжняя Германія (рымская правінцыя)|Ніжняя Германія]], паўночна-ўсходняя частка [[Нарбонская Галія|Нарбонскай Галіі]] і даліна ракі [[По (рака)|По]]<ref name=knabe.57>{{Knabe.tac}} 57</ref>. Р. Сайм, зрэшты, паказвае на тое, што падрабязнае апісанне Тацытам асаблівасцей правінцыйнай геаграфіі было вынікам выкарыстання добрых крыніц<ref name=syme.806>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 2. — Oxford, 1958. — P. 806</ref>. Калі памянёны Плініем Карнелій Тацыт — бацька гісторыка і пракуратар правінцыі, то яго дзяцінства павінна было прайсці ў горадзе Аўгуста Трэвераў ({{lang-la|Augusta Treverorum}}; сучасны [[Трыр]] ці ў калоніі Клаўдыя алтара Агрыпіны ({{lang-la|Colonia Claudia Ara Agrippinensium}}; сучасны [[Кёльн]]<ref name=knabe.58>{{Knabe.tac}} 58</ref><ref name=syme.614>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 2. — Oxford, 1958. — P. 614</ref>. Некаторыя даследчыкі знаходзяць у творчасці Тацыта галіцызмы (дыялектныя словы, пашыраныя ў гальскіх правінцыях), якія могуць сведчыць пра тое, што адукацыю гісторык атрымаў за межамі Італіі<ref name=syme.798>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 2. — Oxford, 1958. — P. 798</ref>. Апроч таго, дзякуючы яго неаднаразовым публічным выступам у Рыме ёсць сведчанні пра заўважны акцэнт гісторыка. Гэты акцэнт мог скласціся пад уплывам фармавання маўленчых навыкаў сярод раманізаваных германцаў<ref name=knabe.58 />. Вяртанне Тацыта з Белгікі ў Рым, такім чынам, адбылося пасля сярэдзіны 60-х гадоў, калі яго акцэнт ужо склаўся<ref name=knabe.58 />. Зрэшты, гэта гіпотэза не з’яўляецца агульнапрынятай. === Маладосць, пачатак палітычнай кар’еры === Тацыт атрымаў добрую рытарычную адукацыю<ref name=syme.63 />. Мяркуецца, што яго настаўнікам рыторыкі мог быць {{нп5|Квінтыліян|Квінтыліян|ru|Квинтилиан}}, а пазней — Марк Апр і Юлій Секунд<ref name=anticzpis>Тацит // Античные писатели. Словарь. СПб.: «Лань», 1999. — 448 с.</ref>. Філасофскай падрыхтоўкі ён, напэўна, не атрымаў і пазней стрымана ставіўся да філасофіі і філосафаў<ref name=tronski.206>{{Tronski.tac}} 206</ref>. Будучы гісторык дамогся вялікага поспеху ў публічных выступах, і [[Пліній Малодшы]] піша пра тое, што ў канцы 70-х гадоў «''гучная слава Тацыта была ўжо ў росквіце''»<ref>(Plin. Ep., VII, 20) [[Пліній Малодшы]]. Письма, VII, 20</ref>. Нічога не вядома пра яго ваенную службу. У 76 ці 77 годзе Тацыт заручыўся з дачкой палкаводца [[Гней Юлій Агрыкала|Гнея Юлія Агрыкалы]] па ініцыятыве апошняга<ref name=lifeanddeath.234>''Birley A. R.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. — Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 234</ref><ref name=knabe.62>{{Knabe.tac}} 62</ref><ref name=syme.64>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 64</ref>. Прыкладна ў гэты ж час пачала імкліва развівацца кар’ера Тацыта. Яго ўласнае прызнанне пра тое, што яго кар’еры спрыялі тры імператары — [[Веспасіян]], [[Ціт]] і [[Даміцыян]] — звычайна тлумачыцца як занясенне ў спіс сенатараў Веспасіянам, [[квестар|квестура]] ў часы Ціта і [[Прэтар|прэтура]] пры Даміцыяне<ref name=lifeanddeath.234 /><ref name=knabe.64>{{Knabe.tac}} 64</ref>. Зазвычай, у рымскі сенат траплялі ўсе магістраты, пачынаючы з квестара ці трыбуна. Датэрміновае трапленне Тацыта ў сенат стала сведчаннем даверу з боку новага імператара<ref name=knabe.64 />. Такім чынам, Тацыт трапіў у лік «кандыдатаў цэзара» — асоб, рэкамендаваных імператарам да занятку пасады, якія сцвярджаліся сенатам па-за залежнасцю ад іх здольнасцей і заслуг<ref name=tronski.208>{{Tronski.tac}} 208</ref>. Зрэшты, паводле іншай версіі, у сенат ён быў уведзены толькі пры Ціце, то бок адначасна з квестурай<ref name=tronski.208 /><ref name=esbe>[[:ru:s:ЭСБЕ/Тацит, Корнелий|Тацит, Корнелий]] // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона|Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]</ref>. У 81 ці 82 годзе Тацыт быў [[квестар]]ам, а праз два ці тры гады стаў [[трыбун]]ам ці [[эдыл]]ам, хаця няма прамых сведчанняў, што паказваюць на занятак гэтых пасад<ref name=tronski.208 /><ref name=syme.65>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 65</ref>. Майкл Грант мяркуе, што ў 85 годзе Тацыт мог спрыяць вяртанню Агрыкалы з Брытаніі<ref>''Грант М.'' Римские императоры. — М.: Терра—Книжный клуб, 1998. — С. 79</ref>, але малаімаверна, што будучы гісторык быў тады досыць уплывовым для аказання ўплыву на імператара. У 88 годзе Тацыт стаў [[прэтар]]ам. Прыкладна ў гэты ж час ён увайшоў у калегію {{нп5|Квіндэцэмвіры святадзействаў|квіндэцэмвіраў|ru|Квиндецемвиры священнодействий}}, якая захоўвала [[Кнігі Сівіл|Сівіліны кнігі]] і ведала некаторымі культамі. Членства ў гэтай калегіі было вельмі прэстыжным<ref name=lifeanddeath.234 /><ref name=tronski.208 /><ref name=syme.66>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 66</ref>. Настолькі хуткае ўзвышэнне, на думку даследчыкаў, стала вынікам вернасці дынастыі Флавіеў<ref name=knabe.68>{{Knabe.tac}} 68</ref>. У 88 годзе Тацыт браў удзел у арганізацыі пазачарговых [[Тэрэнцінскія гульні|Секулярных (Стагадовых) гульняў]], скліканых па ініцыятыве Даміцыяна, пра што піша ў «Аналах»: <blockquote>«''… і ён [Даміцыян] таксама даў секулярныя гульні, і ў іх арганізацыі я прымаў дзейны ўдзел, надзелены званнем жраца-квіндэцэмвіра і тады, звыш таго, прэтар; кажу пра гэты не дзеля хвальбы, а таму, што гэты клопат здаўна ўскладаўся на калегію квіндэцэмвіраў''»<ref>(Tac. Ann., XI, 11) Тацит. Анналы, XI, 11</ref></blockquote> Падрабязней Тацыт апісаў гэтыя гульні ў незахаваных кнігах «Гісторыі»<ref name=tronski.209>'{{Tronski.tac}} 209</ref>. І ўсё ж, яму не атрымалася выкарыстаць ганаровыя лаўры арганізатара гульняў — у тым жа годзе адбыўся мяцеж {{нп5|Луцый Антоній Сатурнін|Луцыя Антонія Сатурніна|ru|Луций Антоний Сатурнин}}, які Даміцыян жорстка здушыў, пасля чаго правёў масавыя пакаранні смерцю ў Рыме<ref>{{Knabe.tac}} 69-70</ref>. Калі імператар пачаў рэпрэсіі супраць рэальных і выдуманых апанентаў, Тацыт яму не супрацівіўся<ref name=mfa.1194 />. У 89—93 гадах будучы гісторык адсутнічаў у Рыме, аднак не ўяўляецца магчымым усталяваць, дзе ён знаходзіўся. Яго адсутнасць выводзіцца з апісання смерці яго цесця Гнея Юлія Агрыкалы (93 год) у аднайменным творы: <blockquote>«''Але мяне і яго дачку, пры ўсім нашым смутку з-за страты бацькі, ахапляе яшчэ і горкае шкадаванне, што нам не давялося знаходзіцца пры ім падчас яго хваробы, атачаць нашай увагай паміраючага, захаваць у сабе яго выяву, абняць яго наастатку. Мы, вядома, ведаем, у чым складаліся яго пажаданні і якія былі сказаныя ім перад сконам словы, і ўсе яны глыбока запалі нам у душу. Але наш смутак, наша шчырая рана ў тым, што з-за нашай працяглай адсутнасці ён быў страчаны намі за чатыры гады да гэтага''»<ref>(Tac. Agr., 45) Тацит. Агрикола, 45</ref></blockquote> На падставе ўспамінанага сведчання Плінія Старэйшага самога гісторыка зрэдку лічаць пракуратарам Белгікі<ref name=syme.70 />. Г. С. Кнабе, засноўваючыся на добрых ведах земляў уздоўж Рэйна, прыпісвае Тацыту знаходжанне ў адной з германскіх правінцый у рангу намесніка<ref name=knabe.79>{{Knabe.tac}} 79</ref>. Р. Сайм, зрэшты, мяркуе, што германскія правінцыі і, у прыватнасці, Белгіка, былі занадта важнымі для кіравання прапрэтарам<ref name=syme.70 />. Аднак Тацыт, паводле яго думкі, як і большасць іншых амбіцыйных палітыкаў, мог камандаваць легіёнам у адной з правінцый<ref name=syme.68>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 68</ref>. Э. Бірлі мяркуе, што ён камандаваў адным легіёнам, раскватараваным на Рэйне ці на Дунаі<ref>''Birley A.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 235</ref>. Існуюць таксама дапушчэнні, што Тацыт займаўся грамадзянскімі справамі (перадусім, судовымі) у [[Кападокія|Кападокіі]], Брытаніі ці [[Блізкая Іспанія|Блізкай Іспаніі]]<ref>{{Pauly-Wissowa|''Borzsak I.''|P. Cornelius Tacitus|S XI|387}}</ref>. === Кансулат, апошнія гады жыцця === [[Файл:G.C.Tacito.jpg|міні|250px|Помнік Тацыту ў Тэрні.]] У 97 годзе Тацыт стаў адным з [[Консул-суфект|консулаў-суфектаў]] па загадзя зацверджаным спісе. Раней, у 96 годзе, Даміцыян быў зрынуты, імператарам стаў [[Нерва]]. З-за гэтага невыразна, які імператар складаў і сцвярджаў спіс консулаў на будучы год. Мяркуецца, што складаўся спіс Даміцыянам, а канчаткова сцвярджаўся Нервай, бо вядома, што консуламі 69 года сталі галоўным чынам людзі, зацверджаныя яшчэ за шэсць месяцаў да новага года імператарам [[Нерон]]ам<ref name=syme.70>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 70</ref><ref name=knabe.71>{{Knabe.tac}} 71</ref><ref name=lifeanddeath.238>''Birley A. R.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte. — Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 238</ref>. Іншымі консуламі сталі знакамітыя палітыкі, ваенныя і юрысты. Іх ухвала Нервай стала знакам, што новую ўладу падтрымліваюць самыя вядомыя людзі з прадстаўнікоў [[набілітэт]]а і таленавітых выхадцаў з нізоў і што новы імператар мае намер абапірацца на іх, не распачынаючы радыкальных змен і не выкарыстоўваючы сілу<ref name=knabe.71 />. Гэта было актуальна, бо ў Рыме помнілі пра грамадзянскую вайну, якая ахапіла імперыю пасля падання дынастыі Юліяў-Клаўдзіеў. Склад консулаў на 97 год паказальны і тым, што амаль усе новыя консулы былі адданы ранейшым прынцэпсам (да Даміцыяна) і не прыналежалі да сенацкай апазіцыі імператарам<ref name=knabe.72>'{{Knabe.tac}} 72</ref>. Для Тацыта, сына пракуратара і [[Вершнікі, Старажытны Рым|вершніка]], гэта была вяршыня вельмі ўдалай кар’еры<ref name=syme.70 />. У месяцы кансулату Тацыта (быўшы суфектам, ён быў адным з двух консулаў не ўвесь год) адбыўся мяцеж прэтарыянцаў пад кіраўніцтвам {{нп5|Касперый Эліян|Касперыя Эліяна|en|Casperius Aelianus}}, і гісторык быў сведкам ці нават удзельнікам спроб урэгулявання сітуацыі<ref name=knabe.73>{{Knabe.tac}} 73</ref>. Менавіта ў дні мяцяжу Нерва ўсынавіў папулярнага палкаводца [[Траян|Марка Ульпія Траяна]]{{efn|Усынаўленне дзеючым імператарам азначала, што Траян стане спадчыннікам Нервы.}}, які знаходзіўся на Рэйне, і паслаў яму ліст з радком з [[Іліяда|Іліяды]] «''Слёзы мае адпомсці аргівянам стрэламі тваімі!''»<ref>(Hom. Il. 42) [[Гамер]]. [[Іліяда]], 42</ref><ref>(Cass. Dio, LXVIII, 3) [[Дыян Касій]]. История, LXVIII, 3</ref>. Вядома і пра тое, што ў 97 годзе Тацыт прамовіў пахавальную прамову на пахаваннях консула {{нп5|Луцый Вергіній Руф|Луцыя Вергінія Руфа|ru|Луций Вергиний Руф}}<ref name=tronski.773>''Тронский И. М.'' Корнелий Тацит // Публий Корнелий Тацит. Анналы. Малые произведения. История. Т. 2. — {{М.}}: Ладомир, 2003. — С. 773</ref>. Прыкладна ў 100 годзе ён разам з Плініем Малодшым браў удзел у справе афрыканскіх правінцыялаў супраць праконсула Марыя Прыска — намесніка, вядомага сваімі злоўжываннямі<ref name=mfa.1195>{{Albrecht.2}} 1195</ref>. У 100—104 гадах пра Тацыта зноў нічога не вядома, але ён, хутчэй усяго, зноў знаходзіўся па-за Рымам. Зрэшты, падставы для гэтай гіпотэзы даволі хісткія, бо яна заснавана на лісце Плінія да Тацыта з вітаннем пра вяртанне з нейкага вандравання ([[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрон]] аналагічным чынам вітаў тых, хто вярнуліся здалёку)<ref name=syme.71>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 71</ref>. Найболей імаверным месцам яго знаходжання завуцца правінцыі [[Ніжняя Германія (рымская правінцыя)|Ніжняя]] ці [[Верхняя Германія]], прытым, хутчэй усяго, ён знаходзіўся там у якасці намесніка<ref name=knabe.78>{{Knabe.tac}} 78</ref><ref name=syme.72>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 72</ref>. У гэтыя гады ваенныя дзеянні на Рэйне практычна спыніліся, і некалькі легіёнаў былі перакінуты на Дунай для вайны з дакамі, таму не былы прафесійным ваенным Тацыт мог прэтэндаваць на гэту пасаду<ref name=syme.71 /><ref name=syme.72 />. Верагодна вядомае пра праконсульства Тацыта ў Азіі з лета 112 да лета 113 гадоў — яго імя і пасада зафіксаваны ў надпісе, знойдзеным у канцы XIX стагоддзя ў {{нп5|Міляс|Мілясах|ru|Миляс}}<ref name=syme.72 /><ref name=irl.244>{{SobTac}} 244</ref>. Правінцыя Азія была важная для імперыі, і імператары прызначалі туды правераных людзей. Прызначэнне Тацыта на 112/113 гады было асабліва адказным з-за паходу на Парфію, які рыхтаваўся Траянам<ref name=knabe.75>{{Knabe.tac}} 75</ref>. На працягу ўсяго жыцця Тацыт сябраваў з [[Пліній Малодшы|Плініем Малодшым]] — адным з найбольш вядомых рымскіх інтэлектуалаў канца I стагоддзя. Дакладная дата смерці гісторыка невядомая. На падставе таго, што ён агучваў намер апісаць таксама праўленне [[Актавіян Аўгуст|Актавіяна Аўгуста]], а таксама Нервы і Траяна, але не выканаў абяцання, магчыма, што ён памёр неўзабаве пасля выдання «Аналаў» (канец 110-х гадоў)<ref name=irl.245>{{SobTac}} 245</ref>. Але адсутнасць згадванняў пра Тацыта ў «[[Жыццё дванаццаці цэзараў|Жыцці дванаццаці цэзараў]]» [[Гай Светоній Транквіл|Светонія]] (гэты аўтар ніколі не зваў па імёнах людзей, якія жылі на той момант) можа сведчыць, што гісторык памёр ужо пасля публікацыі гэтага твора, то бок каля 120 года ці пазней<ref name=irl.245 />. Такім чынам, Тацыт памёр у кіраванне імператара [[Адрыян]]а. == Літаратурная дзейнасць == === Рымская гістарыяграфія I стагоддзя === Да канца I стагоддзя ў Рыме склалася багатая гістарычная традыцыя. Да гэтага часу было напісана нямала апавяданняў, якія апісвалі як гісторыю Рыма ад яго заснавання, так і мінулае рымскіх правінцый, значная частка якіх раней была самастойнымі дзяржавамі. Існавалі і падрабязныя працы пра асобныя войны ці пра невялікія перыяды часу. Звычайна гісторыя лічылася адменнікам прамоўніцкага мастацтва. Гэта было абумоўлена тым, што ў Старажытнай Грэцыі і Рыме любыя творы звычайна зачытваліся і ўспрымаліся на слых. Заняткі гісторыяй былі ў пашане, і ёй займаліся самыя высокапастаўленыя асобы. Некалькі гістарычных сачыненняў напісаў імператар [[Клаўдзій]]; аўтабіяграфічныя творы пакінулі сучаснікі Тацыта Веспасіян і Адрыян, а Траян апісаў Дакійскую кампанію<ref name=breisach.66>{{Breisach}} 66</ref>. Але ў цэлым у часы Тацыта гістарыяграфія знаходзілася ў заняпадзе. Па-першае, усталяванне прынцыпату падзяліла гісторыкаў на дзве групы — якія падтрымлівалі імперыю і якія знаходзіліся ў апазіцыі да яе ці да кіруючага імператара<ref name=breisach.63>{{Breisach}} 63</ref>. Аўтары першай катэгорыі імкнуліся не закранаць падзеі апошніх дзесяцігоддзяў, абмяжоўвацца асобнымі эпізодамі або апісваць нядаўнія падзеі, славячы дзейнага імператара і паўтараючы афіцыёзную версію падзей канца I стагоддзя да н. э. — I стагоддзя н. э. Па-другое, аўтарам, якія пісалі пра сучасныя падзеі, стала складаней шукаць крыніцы — многія сведкі важных падзей (палацавыя перавароты, змовы, прыдворныя інтрыгі) мярцвіліся, высылаліся з Рыма ці захоўвалі маўчанне, а важныя дакументы сталі захоўвацца пры двары імператара, куды мелі доступ нешматлікія<ref name=breisach.66 />. Па-трэцяе, да кіруючай эліты прыйшло разуменне, што сучасныя гісторыкі, апісваючы мінулае, нярэдка так ці інакш праводзяць аналогіі з сучаснымі рэаліямі і выказваюць сваю думку пра працэсы, якія адбываюцца ў грамадстве. У выніку з’явілася цэнзура гістарычных твораў<ref name=breisach.65>{{Breisach}} 65</ref><ref name=cct.87 />. Пра такую магчымасць добра ведаў і Тацыт, які апісвае трагічны лёс Крэмуцыя Корда і яго гістарычнага апавядання (ён скончыў самагубствам, а яго працы былі спалены). Апроч таго, Тацыт згадвае Арулена Рустыка і Герэнія Сенецыёна, якіх каралі смерцю, а іх творы спалілі на вогнішчы. У «Дыялогу пра прамоўцу» вуснамі Юлія Секунда Тацыт агучвае пашыраную думку, што непажадана публікацыя апавяданняў, якія могуць быць вытлумачаны як утоены выбрык супраць імператарскай улады. Апроч таго, патэнцыяльныя гісторыкі пачалі падпадаць пад ціск і з-за імкнення раскрыць закуліснае жыццё сената і прыдворных імператара. Так, Пліній Малодшы згадвае пра тое, што Тацыта, які аднойчы публічна зачытваў свой твор (відаць, ён чытаў першыя кнігі сваёй «Гісторыі») перапынілі сябры нейкага чалавека. Яны сталі ўпрошваць яго не працягваць чытанне, бо гісторык рыхтаваўся расказаць слухачам інфармацыю, якая магла б негатыўна адбіцца на рэпутацыі іх сябра<ref name=cct.87>''Ash R.'' Fission and fusion: shifting Roman identities in the Histories // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 87</ref>. Такім чынам, напісанне гістарычных апавяданняў стала спалучана з рознымі цяжкасцямі. Паводле гэтых прычын параўнальна нейтральнага твора, які б дэталёва апісваў кіраванне першых рымскіх імператараў, да канца I стагоддзя так і не з’явілася. За напісанне такой працы ўзяўся Тацыт. === Агляд твораў === Думка напісаць гістарычны твор пра блізкае мінулае, па ўсёй бачнасці, прыйшла да Тацыта неўзабаве пасля забойства Даміцыяна. Аднак, звярнуўшыся да літаратурнай творчасці, ён пачаў з невялікіх твораў. Перш Тацыт напісаў біяграфію свайго цесця [[Гней Юлій Агрыкала|Агрыкалы]] («''De vita Iulii Agricolae''» — «Пра жыццё Юлія Агрыкалы»), дзе ў тым ліку сабраў разам нямала геаграфічных і этнаграфічных падрабязнасцей пра жыццё брытанскіх плямён. Ужо ва ўступе да «Агрыкалы» ён характарызуе кіраванне Даміцыяна як час, які імператар адняў у рымлянаў. Тамсама пазначана намер аўтара напісаць усёахопны гістарычны твор<ref>''Birley A.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 239</ref>: <blockquote>''«І ўсё ж я не пашкадую працы для напісання сачынення, у якім хай каравай і неапрацаванай мовай — раскажу пра былое наша рабства і пра цяперашні дастатак. А тымчасам гэта кніга, задуманая як адплата належнага памяці майго цесця Агрыкалы, будзе прынята з ухвалай ці ва ўсякім разе спагаднае; яна ж — даніна сыноўскай любові»''<ref>(Tac. Agr. 3) Тацит. Агрикола, 3</ref>.</blockquote> Крыху пазней у асобным тэксце «Германія» («''De origine et situ Germanorum''» — «Пра паходжанне і размяшчэнне германцаў») Тацыт апісаў небяспечных паўночных суседзяў Рымскай імперыі — германскія плямёны. «Агрыкала» і «Германія» перагукаюцца з агульнай ідэйнай скіраванасцю позных прац гісторыка. Пасля іх завяршэнні Тацыт прыступіў да напісання маштабнага твора пра падзеі 68—96 гадоў — «Гісторыі» («''Historiae''» — «Гісторыя»{{efn|''Historiae'' — назоўны склон, множны лік, то бок «Гісторыі», аднак у лацінскай мове так маглі зваць адзінае гістарычнае сачыненне ў некалькіх частках.}}). Падчас яе стварэння ім быў таксама апублікаваны невялікі «Дыялог пра прамоўцаў» («''Dialogus de oratoribus''»). Да канца жыцця гісторык заняўся напісаннем працы «Аналы» («''Annales''»; дакладнай назвай было «''Ab excessu divi Augusti''» — «Ад скону {{comment|боскага|гэтым тытулам сенат узнагародзіў імператара ўжо пасмяротна}} Аўгуста») пра падзеі, што папярэднічалі апісаным у «Гісторыі» (то бок 14—68 гады). === {{нп5|Агрыкала, Тацыт|Агрыкала|ru|Агрикола (Тацит)}} === {{main|Агрыкала, Тацыт}} [[Файл:Agricola.Campaigns.78.84.jpg|міні|250px|Ваенныя паходы Агрыкалы ў Брытаніі.]] У [[98]] годзе Тацыт напісаў біяграфію свайго цесця [[Гней Юлій Агрыкала|Гнея Юлія Агрыкалы]] з акцэнтам на яго ваенных кампаніях на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] — «''De vita et moribus Iulii Agricolae''». У наш час «Агрыкала» часцей усяго лічыцца першым творам Тацыта<ref name=knabe.108>{{Knabe.tac}} 108</ref><ref name=bir.>''Birley A. R.'' The Agricola // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 48</ref> і датуецца 98 годам<ref name=cct.31>''Woodman A. J.'' Tacitus and the contemporary scene // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 31</ref><ref>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 78</ref>, хоць існуюць і іншыя датаванні<ref name=cv.411 /><ref name=ivl.483>{{Gasp.ivl.1ad}} 483</ref>. Даследчыкі адзначаюць вызначанае падабенства «Агрыкалы» з ''laudatio'' — урачыстымі пахавальнымі прамовамі, якія звычайна прамаўлялі на пахаваннях шляхетных рымлянаў<ref name=knabe.109>{{Knabe.tac}} 109</ref><ref name=mellor.143 />. Магчыма, гэты твор быў напісаны замест пахавальнай прамовы, якую Тацыт не змог прамовіць з-за адсутнасці ў Рыме<ref>''Тронский И. М.'' История античной литературы. — {{Л.}}: Учпедгиз, 1946. — С. 467</ref>. У творы лаканічна апісваецца юнацкасць і канец жыцця Агрыкалы, паміж імі знаходзяцца вялізныя апісанні Брытаніі і паходаў палкаводца, а ў пачатку і канцы — уступ і канцоўка, якія пераклікаюцца адзін з адным<ref name=mfa.1199>{{Albrecht.2}} 1199</ref>. Уяўляючы свайго цесця перадусім у якасці буйнага палкаводца, Тацыт паўтараў традыцыю, закладзеную яшчэ ў рэспубліканскую эпоху. У адпаведнасці з ёй, рымскія арыстакраты валодалі асаблівым наборам якасцей ({{lang-la|virtus}}{{efn|Значэнне тэрміна «''virtus''» у лацінскай мове больш шырокае і ўключае значэнні, звязаныя як з ваярскім гераізмам, так і з маральнымі якасцямі.}}) і праяўлялі іх перадусім у ваенных кампаніях<ref name=chcl.ll.643>{{Goodyear.CHCL}} 643</ref>. Стыль твора характарызуецца кароткасцю, узвышанасцю склада і выразнымі апісаннямі, што будзе характэрна і для пазнейшых твораў гісторыка<ref name=mellor.145 />. Апроч таго, «Агрыкала» ў сціснутай форме ўтрымлівае асноўныя ідэі, якія пасля Тацыт развіваў у сваіх буйных творах<ref name=mellor.143 />. Выява гісторыкам Агрыкалы ўвасабляе ідэал рымскага грамадзяніна<ref name=stadter.464>''Stadter P. A.'' Character in Politics // A Companion to Greek and Roman Political Thought. Ed. by R. K. Balot. — Wiley-Blackwell, 2009. — P. 464</ref>. На прыкладзе свайго цесця гісторык даводзіць, што ўмераны і ўчынны чалавек здольны выжыць пры кожным, нават самым суровым імператары<ref name=cv.411>''Чистякова Н. А.'', ''Вулих Н. В.'' История античной литературы. — {{Л.}}: ЛГУ, 1963 — С. 411</ref>. У параўнанні з больш пашыранымі займальнымі біяграфіямі раннеімперскага перыяду (захаваліся творы [[Плутарх]]а і [[Гай Светоній Транквіл|Светонія]]), «Агрыкала» адрозніваецца амаль поўнай адсутнасцю трывіяльных фактаў і анекдатычных гісторый з жыцця апісванага чалавека<ref name=mellor.145>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 145</ref>. Апроч уласна біяграфічнага матэрыялу, Тацыт выкарыстаў этнаграфічныя і геаграфічныя адступы, дзякуючы чаму «Агрыкала» — важная крыніца па гісторыі [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]] у першае стагоддзе рымскага валадарства<ref name=mellor.143>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 143</ref>. === {{нп5|Германія, Тацыт|Германія|ru|Германия (Тацит)}} === {{main|Германія, Тацыт}} [[Файл:Blaeu 1645 - Germaniae veteris typus.jpg|міні|250px|Карта Германіі, складзеная паводле дадзеных Тацыта. ''Выданне {{нп5|Ян Вілем Блау|Яна Блау|ru|Блау, Ян}}, 1645 год''.]] Другім творам Тацыта стала сачыненне «''De origine, situ, moribus ac populis Germanorum''» («Пра паходжанне, размяшчэнне, норавы і насельніцтва Германіі») — геаграфічны і этнаграфічны нарыс пра жыццё старажытных германцаў і пра размяшчэнне асобных плямён. Гэта праца была напісана неўзабаве пасля «Агрыкалы», у тым жа 98 годзе — на гэта паказвае згадванне пра другое консульства Траяна<ref name=cct.31 /><ref name=sob.253 />. «Германія» ўмоўна падзяляецца на дзве часткі — агульную і адмысловую. У першым радзеле Тацыт апісвае германцаў цаліком, у другім — кожнае племя ў асобнасці<ref name=sob.252 /><ref name=mfa.1200>{{Albrecht.2}} 1200</ref>. Тацыт падрабязна апісвае норавы германцаў, якіх шануе досыць высока (ён піша не толькі пра недахопы германскіх плямён, але і пра іх перавагі ў параўнанні з рымлянамі). Мэта напісання твора незразумелая — або гэта было простае азнаямленне з жыццём паўночных суседзяў, або гісторык пераследаваў нейкую вызначаную мэту (жаданне паўплываць на Траяна і пераканаць яго не пачынаць вайну з ваяўнічымі плямёнамі; указанне на небяспеку, што зыходзіць з поўначы, і гэтак далей)<ref name=sob.253 />. «Германія» з’яўляецца вельмі каштоўнай крыніцай па гісторыі даўнейшых германцаў. Дзякуючы наяўнасці станоўчых характарыстык даўнейшых германцаў гэты твор выкарыстоўваўся ідэолагамі германскага нацыяналізму і зрабіў вялікі ўплыў на развіццё германскага нацыянальнага руху. === {{нп5|Дыялог пра прамоўцаў|Дыялог пра прамоўцаў|ru|Диалог об ораторах}} === {{main|Дыялог пра прамоўцаў}} У грунце гэтага твора ляжыць сюжэт пра гутарку некалькіх вядомых у Рыме прамоўцаў пра сваё рамяство і яго сціплае месца ў грамадскім жыцці. Сачыненні, падобныя да «Дыялога», якія закраналі пытанне пра прычыны заняпаду красамоўства, былі пашыраны ў I стагоддзі н. э.<ref name=knabe.144>{{Knabe.tac}} 144</ref><ref name=chcl.ll.645 />, аднак пазіцыя Тацыта на гэту тэму зусім іншая<ref name=losev.2000.598>''Лосев А. Ф.'' История античной эстетики. Том V. — М.—Харьков: АСТ—Фолио, 2000. — С. 598</ref>. Прамоўцы Марк Апр і Юлій Секунд прыходзяць да Курыяцыя Матэрна, які надоечы публічна прачытаў сваю паэму пра {{нп5|Марк Порцый Катон Малодшы|Катона Малодшага|ru|Марк Порций Катон Младший}} — аднаго з самых ідэалізаваных рымскіх рэспубліканцаў і змагароў з тыраніяй. З абмеркавання дамэтнасці выдання твора, які ўсхваляе непрымірымага абаронцу рэспубліканскага ладу, пачынаецца дыскусія пра красамоўства. Пасля далучэння да Апра і Секунда Віпстана Месалы пачынаецца абмеркаванне месца прамоўніцкага майстэрства ў сучасным свеце. Паводле заўвагі Г. С. Кнабе, дыскусія выглядае «''як пародыя на судовы працэс, з адвакатамі, адказнікамі і пазоўнікамі, [аповед] перасыпаны жартамі, пярэчанні выказваюцца з усмешкай''»<ref name=knabe.154>{{Knabe.tac}} 154</ref>. Малады Тацыт увесь гэты час слухае сваіх настаўнікаў — вядомых прамоўцаў Рыма. Гістарычнасць галоўных герояў знаходзіцца пад пытаннем — часам мяркуецца, што прынамсі Марк Апр і Курыяцый Матэрн — персанажы выдуманыя<ref name=knabe.158>{{Knabe.tac}} 158</ref><ref name=knabe.147>{{Knabe.tac}} 147</ref>. Гутарка адбываецца каля 75 года, але ўдакладніць дату замінае промах Тацыта: у тэксце прысутнічае як указанне на шосты год кіравання Веспасіяна (паміж 1 ліпеня 74 і 1 ліпеня 75 года), так і згадванне таго, што прайшло сто дваццаць гадоў з дня згубы Цыцэрона (то бок пасля 7 снежня 76 года)<ref name=knabe.158 />. У XIX стагоддзі «Дыялог» лічылі першым творам Тацыта і адносілі яго стварэнне прыкладна да 77 года<ref name=esbe /><ref name=losev.2000.597>''Лосев А. Ф.'' История античной эстетики. Том V. — М.—Харьков: АСТ—Фолио, 2000. — С. 597</ref>, то бок неўзабаве пасля апісанай ім гутаркі. Пазней такога пункту погляду прытрымліваліся, у прыватнасці, С. І. Сабалеўскі<ref name=sob.246>{{SobTac}} 246</ref> і С. І. Кавалёў{{efn|С. І. Кавалёў так абгрунтоўвае адсутнасць іншых твораў Тацыта паміж «Дыялогам» і «Агрыкалам»<ref name=kov.468>''Ковалёв С. И.'' История Рима. — {{Л.}}: ЛГУ, 1986. — С. 468</ref>: «''…працяглы перапынак тлумачыцца тым, што ў кіраванне Даміцыяна (81 — 96 гг.) кожная магчымасць вольнай літаратурнай творчасці была выключана''».}}. Аднак у наш час выйсце ў святло твора адносіцца да часу пасля забойства [[Даміцыян]]а<ref name=gibson.70>''Gibson B.'' The High Empire: AD 69—200 // A Companion to Latin Literature. Ed. by S. Harrison. — Blackwell, 2005. — P. 70</ref>. Шэраг навукоўцаў адносяць напісанне твора прыкладна да 102 года ці яшчэ пазнейшага часу<ref name=cct.31 /><ref name=chcl.ll.645>{{Goodyear.CHCL}} 645</ref><ref name=losev.2000.597 /><ref name=grant.19>{{GrantGRH}} 19</ref><ref name=goldberg.74 /><ref name=mfa.1198>{{Albrecht.2}} 1198</ref>, Г. С. Кнабе бароніць ідэю пра з’яўленне «Дыялогу» падчас працы над «Гісторыяй» каля 105—107 гадоў<ref name=knabe.152>{{Knabe.tac}} 152</ref>. Канчатковае датаванне, зрэшты, застаецца няясным<ref name=goldberg.74>''Goldberg S. M.'' The faces of eloquence: the ''Dialogus de oratoribus'' // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 74</ref>. Да канца не вырашана і пытанне пра сапраўднасць гэтага твора. Сучасныя даследчыкі, зазвычай, згаджаюцца з аўтарствам Тацыта і разглядаюць закладзеныя ў «Дыялогу» ідэі як развагі гісторыка пра прычыны свайго пераходу ад прамоўніцкай кар’еры да напісання гісторыі і пра выбар стылю для сваіх сачыненняў<ref name=ivl.484>{{Gasp.ivl.1ad}} 484</ref>. === {{нп5|Гісторыя, Тацыт|Гісторыя|ru|История (Тацит)}} === {{main|Гісторыя, Тацыт}} Тацыт, перажыўшы эпоху Даміцыяна, цвёрда вырашыў апісаць гэты няпросты час, пачаўшы аповед з [[Год чатырох імператараў|года чатырох імператараў]] (69 год). Спачатку ён планаваў паказаць кіраванне Даміцыяна ў негатыўным святле і супрацьставіць яму панаванне Нервы і Траяна<ref name=cct.86>''Ash R.'' Fission and fusion: shifting Roman identities in the Histories // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 86</ref>. Зрэшты, неўзабаве гісторык расчараваўся ў новым рэжыме, і змена поглядаў знайшла адлюстраванне ў яго творах{{efn|Прыкладам, у «Гісторыі» ён крытыкуе [[Луцый Вергіній Руф|Луцыя Вергінія Руфа]], хоць у 97 годзе ён прамовіў ухвальную прамову на яго пахаваннях.}}. Паводле гэтай прычыны, а таксама з-за далікатнасці тэмы гісторык вырашыў адмовіцца ад апісання кіраванні Нервы і Траяна<ref name=chcl.ll.646>{{Goodyear.CHCL}} 646</ref>. На гэтае рашэнне паўплывала і незадаволенасць вядомых у Рыме людзей залішне шчырымі аповедамі пра закуліснае жыццё рымскага сената, якія добра асвядомлены Тацыт пачаў улучаць у аповед. У сучаснай гістарыяграфіі сканчэнне працы над творам датуецца прыкладна 109 годам<ref name=grant.19 /><ref name=mfa.1198 /><ref name=mellor.80>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 80</ref><ref name=cct.89>''Ash R.'' Fission and fusion: shifting Roman identities in the Histories // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 89</ref>, хоць няма сведчанняў, што дазваляюць правесці дакладнае датаванне<ref name=chcl.ll.646 />. Точное число книг «Истории» неизвестно: современные исследователи чаще говорят о 12 книгах<ref name=mellor.80 /><ref name=mfa.1202>{{Albrecht.2}} 1202</ref>, хаця са зместу рукапісу «Медыцэйская II» вынікае, што «Гісторыя» складалася з 14 кніг<ref name=mfa.1201>{{Albrecht.2}} 1201</ref>. Гісторык вельмі падрабязна апісаў падзеі года чатырох імператараў — яму ён прысвяціў тры кнігі, тым часам як астатнім 26-ці гадам ён прысвяціў дзевяць кніг<ref name=cct.88>''Ash R.'' Fission and fusion: shifting Roman identities in the Histories // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 88</ref>. === Аналы === {{Урэзка |Загаловак = А. С. Пушкін. Заўвагі на «Аналы» Тацыта |Шырыня = 250px |Выраўноўванне = right |Утрыманне = …З такімі глыбокімі меркаваннямі не дзіўна, што Тацыт, ''бізун тыранаў'', не падабаўся Напалеону; дзіўна чыстасардэчнасць Напалеона, які прызнаваўся, не думаючы пра добрых людзей, гатовых бачыць тут нянавісць тырана да свайго мёртвага карніка.}} {{main|Аналы, Тацыт}} Яшчэ падчас напісання «Гісторыі» Тацыт стукнуўся з патрэбай даследавання вытокаў праблем, з якімі рымскае грамадства стукнулася ў год чатырох імператараў і пры Флавіях. Таму ён пачаў напісанне твора «''Ab excessu divi Augusti''» («Ад скону {{comment|боскага|гэтым тытулам сенат узнагародзіў імператара ўжо пасмяротна}} Аўгуста»), у якім апісаў кіраванне [[Тыберый|Тыберыя]], [[Калігула|Калігулы]], [[Клаўдзій|Клаўдзія]] і [[Нерон]]а, а таксама, напэўна, шэсць месяцаў безуладдзя да пачатку аповеда ў «Гісторыі»<ref name=chcl.ll.647>{{Goodyear.CHCL}} 647</ref>. Толькі ў Новы час гэта сачыненне пачалі зваць «Аналамі». Гэты самы буйны твор гісторыка, што складаўся з 18 ці 16 кніг<ref name=mfa.1201 />{{efn|С. І. Сабалеўскі сцвярджае<ref name=sob.258>{{SobTac}} 258</ref>, што існаванне толькі 16 кніг «Аналаў» — гэта агульнапрынятая думка. Аднак яго высновы засноўваюцца на даследаванні рукапісу «Медыцэйская II». Пры гэтым не ўлічваецца, што пры існаванні толькі 16 кніг «Аналаў» апошнія два гады кіравання Нпрона павінны быць выкладзены незвычайна коратка.}}. Напэўна, аб’ёмнае сачыненне было падзелена на тры часткі і выдавалася паступова. Паводле розных ацэнак, «Аналы» былі напісаны пасля 110<ref name=esbe /> ці пасля 113 года<ref name=cct.31 />. Да нашых дзён цалкам захаваліся толькі кнігі I—IV (апісвалі падзеі 14—28 гадоў) і XII—XV (48—65 гады), часткова — VI, XI, XVI (31—37, 47—48, 65—66 гады), а таксама невялікі фрагмент кнігі V (падзеі 29 года). Такім чынам, галоўным чынам захаваліся апісанні кіравання Тыберыя і Нерона, часткова — Клаўдзія і зусім не дайшоў аповед пра імператарства Калігулы. Апроч таго, «Аналы» маглі застацца незавершанымі — Тацыт мог памерці, не паспеўшы завяршыць працу над кнігамі XVII і XVIII (67—68 гады)<ref name=boksch.100>''Бокщанин А. Г.'' Источниковедение Древнего Рима. — {{М.}}: МГУ, 1981. — С. 100</ref>. З-за смерці гісторыка кнігі XIII—XVI «Аналаў» маглі апублікаваць у папярэдняй рэдакцыі, што вытлумачыла б некаторыя змястоўныя, лагічныя і стылістычныя нястачы гэтых кніг<ref name=chcl.ll.647 />. У кнізе XV утрымліваецца апісанне пакаранняў смерцю хрысціянаў пры Нероне — адно з першых незалежных сведчанняў пра Хрыста і пра існаванне хрысціянскай суполкі ў Рыме, дзякуючы чаму гэтаму фрагменту надаецца пільная ўвага даследчыкаў. У «Аналах» Тацыт агучыў намер апісаць кіраванне [[Актавіян Аўгуст|Актавіяна Аўгуста]], але пра гэты твор нічога не вядома — відаць, ён так і не быў напісаны<ref name=chcl.ll.646 />. == Крыніцы == [[Файл:IMG 3972 - Canova - Napoleone Bonaparte - Milano, Cortile del Palazzo di Brera - Foto Giovanni Dall'Orto 19-jan 2007.jpg|міні|250px|Бронзавая статуя [[Напалеон I Банапарт|Напалеона Банапарта]] ў вобразе [[Марс (міфалогія)|Марса]] ў [[Мілан]]е, якая пераймае антычную скульптуру ([[Антоніа Канова|Антоніа Конавы]]).]] Прынята лічыць, што Тацыт уважліва ставіўся да падбору крыніц, у адрозненне ад шэрага сучаснікаў, якія займаліся толькі кампіляваннем іншых прац. З-за таго, што гісторык практычна ніколі не зваў свае крыніцы інфармацыі, іх усталяванне праблематычна. Паводле словў нямецкага філолага М. фон Альбрэхта, Тацыт атрыбутуе толькі тыя думкі, «''адказнасць за якія ён не жадае браць на сябе''»<ref name=mfa.1206>{{Albrecht.2}} 1206</ref>. Для большасці сваіх твораў ён выкарыстоўваў шырокае кола крыніц — гістарычныя творы папярэднікаў, палітычныя памфлеты{{efn|Жанр палітычнага памфлета быў пашыраны ў Рыме пачынаючы з I стагоддзя да н. э.<ref>''Горенштейн В. О.'' Гай Саллюстий Крисп // Гай Саллюстий Крисп. Сочинения. — {{М.}}: Наука, 1981. — С. 150: «''Памфлет як літаратурная форма нярэдка выкарыстоўваўся ў палітычным жыцці Рыма. Першым вядомым нам памфлетам быў ліст Цыцэрона да Пампея, пасланы ў Азію''».</ref>}}, заканадаўчыя акты<ref name=boksch.101>''Бокщанин А. Г.'' Источниковедение Древнего Рима. — {{М.}}: МГУ, 1981. — С. 101</ref><ref name=chcl.ll.648 />. Апроч таго, Тацыт вывучаў мемуары бачных рымлянаў (прыкладам, [[Агрыпіна Малодшая|Агрыпіны Малодшай]] і {{нп5|Гней Даміцый Карбулон|Гнея Карбулона|ru|Гней Домиций Корбулон}}<ref name=mfa.1207>{{Albrecht.2}} 1207</ref>) і збіраў сведчанні сведак<ref name=boksch.101 /><ref name=chcl.ll.648 />. Сабраныя звесткі Тацыт імкнуўся дэталёва аналізаваць і параўноўваць адзін з адным, каб выяўляць няпэўную інфармацыю<ref name=boksch.101 />. Аднак карпатлівую працу па адборы крыніц не замінаў гісторыку запісваць і разнастайныя чуткі (прыкладам, пра тое, што прыдворны {{нп5|Луцый Элій Сеян|Луцый Элій Сеян|en|Sejanus}} у юнацкасці гандляваў сабой)<ref name=powell.251>''Powell J. G. F.'' Dialogues and Treatises // A Companion to Latin Literature. Ed. by S. Harrison. — Blackwell, 2005. — P. 251</ref>. Зрэшты, нярэдка Тацыт паказвае на тое, што нейкая інфармацыя можа і не адпавядаць рэчаіснасці<ref name=sob.277>{{SobTac}} 277</ref>. Важнай крыніцай для Тацыта служылі акты сената з архіва, хоць некаторыя навукоўцы аспрэчваюць іх важнасць для Тацыта. Паводле думкі Р. Сайма, падобная крытыка беспадстаўная, і прынамсі ў «Аналах» акты сената выкарыстоўваліся вельмі часта<ref name=syme.280et281>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 280—281</ref>. Заўважана, што інфармацыя, якая магла быць запазычана менавіта з сенацкіх пратаколаў, звычайна групуецца ў апісанні падзей канца кожнага года<ref name=chcl.ll.648 />. Нярэдка гісторык выкарыстоўваў афіцыйныя пратаколы і тэксты заканадаўчых актаў для ўдакладнення ці аспрэчання інфармацыі з іншых крыніц<ref name=syme.281>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 281</ref>. Сучасныя даследчыкі зважаюць на паданне каштоўнасці актаў сената ў I стагоддзі н. э. Рэч у тым, што ў сенат, які губляў уплыў, паступала ўжо не ўся інфармацыя з правінцый, а самыя каштоўныя дакументы сталі захоўвацца пры двары імператара, куды мелі доступ нешматлікія<ref name=breisach.66 />. Выкарыстоўваў Тацыт і публічныя выступленні імператараў і палітыкаў, якія нярэдка запісваліся і потым шырыліся<ref name=syme.283>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 283</ref>. Таксама ён выкарыстоўваў справаздачу Тыберыя пра сваё кіраванне<ref name=syme.277>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 277</ref>. Яшчэ ў XIX стагоддзі было заўважана, што фактычныя звесткі і асаблівасці аповеда ў Тацыта і пазнейшага гісторыка [[Дыян Касій|Дыяна Касія]], які пісаў па-грэчаску, нярэдка бываюць падобныя. Дагэтуль няма адзінай думкі, ці з’яўляюцца падобныя фрагменты запазычаннем Дыяна Касія ў Тацыта, або ж абодва гісторыкі выкарысталі некаторыя аднолькавыя творы папярэднікаў, якія не дайшлі да нашых дзён<ref name=sob.276>{{SobTac}} 276</ref>. У карысць апошняй здагадкі сведчаць розныя трактоўкі фактычнага матэрыялу і сур’ёзныя адрозненні ў апісанні падзей некалькіх гадоў, напрыклад, 15—16 гадоў<ref name=syme.273>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 273</ref>. Нямала падабенстваў выяўляецца ў гісторыка са [[Гай Светоній Транквіл|Светоніем]] і [[Плутарх]]ам (апісанне Тацытам імператараў [[Гальба|Гальбы]] і [[Марк Сальвій Атон|Атона]] вельмі падобна на іх апісанне ў «{{нп5|Параўнальныя жыццяпісы|Параўнальных жыццяпісах|ru|Сравнительные жизнеописания}}» Плутарха, аднак ацэнкі імператараў у двух гісторыкаў кардынальна адрозніваюцца)<ref name=chcl.ll.649 />. У якасці магчымых крыніц іх звестак называюць сачыненні {{нп5|Аўфідзій Бас|Аўфідзія Баса|ru|Ауфидий Басс}}, Сервілія Наніяна і [[Пліній Старэйшы|Плінія Старэйшага]]<ref name=syme.274>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 274</ref>. Зрэшты, усе гэтыя творы не захаваліся<ref name=syme.274 /><ref name=syme.285>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 285</ref>, а сам Тацыт у прадмове да «Аналаў» піша пра тое, што да часу напісання твора гісторыя дынастыі Юліяў-Клаўдзіеў так не і была напісана па палітычных прычынах<ref name=mfa.1206et1207>{{Albrecht.2}} 1206—1207</ref>. З XIX стагоддзя існуе крытычная традыцыя, прадстаўнікі якой баранілі тэзу пра выключна кампілятыўны характар прац Тацыта і, такім чынам, пра іх ненадзейнасць для сучасных гісторыкаў<ref name=sob.274>{{SobTac}} 274</ref>. У наш час яна мае няшмат паслядоўнікаў у чыстым выглядзе<ref name=sob.274 />, як і сам падыход, які сцвярджае пра кампілятыўны характар усёй рымскай гістарыяграфіі<ref name=chcl.ll.648>{{Goodyear.CHCL}} 648</ref>. Пры гэтым не адмаўляецца вырашальная роля некалькіх крыніц<ref name=chcl.ll.649>{{Goodyear.CHCL}} 649</ref>. Пры напісанні «Германіі» і этнаграфічна-геаграфічных пасажаў у іншых творах Тацыт карыстаўся працамі папярэднікаў (захавалася толькі «Геаграфія» [[Страбон]]а і нешматлікія фрагменты іншых сачыненняў) і запісваў сведчанні вандроўнікаў<ref name=sob.253>{{SobTac}} 253</ref>. Сярод не дайшоўшых да нашага часу прац папярэднікаў крыніцамі для «Германіі» маглі служыць 104-я кніга «[[Гісторыя ад заснавання горада|Гісторыі ад заснавання горада]]» [[Ціт Лівій|Ціта Лівія]], «Германская вайна» Плінія Старэйшага і працы грэчаскіх аўтараў<ref name=chcl.ll.644>{{Goodyear.CHCL}} 644</ref>. Нягледзячы на пашыраную думку пра правінцыйнае паходжанне Тацыта і яго намесніцтва ў правінцыях, пытанне пра ролю асабістага досведу ў апісанні германцаў і геаграфіі Германіі з’яўляецца дыскусійным<ref name=sob.253 />. == Стыль твораў == === Стылістычныя асаблівасці лацінскай літаратуры I стагоддзя н. э. === Тацыт, атрымаўшы класічную рытарычную адукацыю і пазнаёміўшыся з антычнай літаратурай, пераняў шэраг важных іх установак, што тлумачыць нямала асаблівасцей яго стылю. У антычную эпоху стыль сачынення звычайна залежаў ад жанру, у якім яно пісалася<ref name=ivl.309 />. Вядома нямала выпадкаў, калі творы аднаго аўтара ў розных жанрах адрозніваліся па стылі гэтак, што іх прымалі за працы розных пісьменнікаў<ref name=ivl.309 />. Таму прымяненне Тацытам спецыфічнай лексікі ў гістарычных творах і зусім іншай — у «Дыялогу пра прамоўцаў» — у некаторай ступені заканамерна. Аднак вялікі ўплыў Салюсція — наватара ў гістарыяграфіі — прывёў да таго, што межы лацінскай гістарычнай прозы сталі размывацца. З-за гэтага гістарычныя творы ўжо з I стагоддзя да н. э. пачынаюць памаленьку ўключаць у сябе прыёмы, характэрныя для рытарычнага майстэрства<ref name=ivl.309 />. Ужо ў канцы I стагоддзя да н. э. рымскія прамоўцы пачалі распрацоўку новага стылю публічных выступленняў, які стаў вядомы як «новае красамоўства» ці «новы стыль»<ref name=ivl.469>''Гаспаров М. Л.'' Греческая и римская литература I в. н. э. // История всемирной литературы. В девяти томах. Т. 1. — {{М.}}: Наука, 1983. — С. 469</ref>. У I стагоддзі н. э. ён пашырыўся на ўсе асноўныя жанры літаратуры<ref name=ivl.469 />. Яго станаўленне злучаецца з заняпадам палітычнага красамоўства з-за падзення Рэспублікі і канцэнтрацыі рэальнай улады ў руках імператараў; замест яго працягвалі развівацца судовае і ўрачыстае красамоўства<ref name=ivl.469 />. Адметныя асаблівасці «новага стылю» — кароткія вывастраныя фразы, багатыя антытэзамі і парадоксамі, а таксама імкненне вырабіць імгненны эфект<ref name=ivl.469 />. === Уплыў папярэднікаў === {{Урэзка |Загаловак = Цыцэрон пра {{нп5|Луцый Ліцыній Крас|Луцыя Краса|ru|Луций Лициний Красс}} (Пра прамоўцу, III, 2—3) і Тацыт пра Агрыкалу (Агрыкала, 45) |Шырыня = 250px |Выраўноўванне = right |Утрыманне = Цыцэрон: «Не ўбачыў ён ні Італіі, агорнутай полымем вайны, ні сената, што згараў зайздрасцю, ні дзяржаўных мужоў, якія вінавацяцца ў ліхадзейскіх учынках… ні апантанасцей Гая Марыя, ні падання дзяржавы, у якім нябожчык бліскаў сваімі доблесцямі. <…> Паводле маёй думцы, ты, Крас, і шчаслівы ў жыцці, і ў час заспеты смерцю…»<br /><br />Тацыт: "Не бачыў Агрыкала абложанай курыі і замкнёнага ўзброенай сілай сената, не бачыў адначаснага збіцця гэтулькіх людзей консульскага звання, спасылкі і ўцёкаў гэтулькіх найзнатных кабет. <…> Шчаслівы ты, Агрыкала, не толькі славай свайго жыцця, але і тым, што памёр ты ў час».}} Паколькі рымская гістарыяграфія ў часы Тацыта знаходзілася ў крызісе, у яго не было сучаснікаў, якія маглі б служыць для яго арыенцірам. У найбольшай ступені на Тацыта паўплываў гісторык I стагоддзя да н. э. [[Гай Салюсцій Крысп]], вядомы сваім скептыцызмам у дачыненні да сучаснасці, маралізатарствам і спецыфічнай гаворкай, багатай архаізмамі і рэдкімі граматычнымі канструкцыямі. Асабліва моцна яго ўплыў на Тацыта выяўляецца якраз у вобласці стылю<ref>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 46</ref><ref name=ivl.448>''Гаспаров М. Л.'' Греческая и римская литература I в. до н. э. // История всемирной литературы. В девяти томах. Т. 1. — {{М.}}: Наука, 1983. — С. 448</ref><ref name=tronski.tac.213>{{Tronski.tac}} 213</ref>. Аўтар «Аналаў» высока шанаваў Салюсція і, расказваючы пра смерць прыёмнага сына Крыспа, назваў яго «ўслаўленым гісторыкам»<ref>(Tac. Ann. III, 30) Тацит. Анналы. III, 30</ref>. Праз Салюсція да Тацыта можа быць прасочана лінія гісторыкаў, якія адрозніваліся спакойным стылем выкладу і глыбокім аналізам палітычных падзей. Пачаўшыся ад [[Фукідыд]]а ў Старажытнай Грэцыі, пасярэдніцтвам [[Палібій|Палібія]] і {{нп5|Пасідоній|Пасідонія|ru|Посидоний}} гэты від гістарыяграфіі трапіў у Рым, дзе быў развіты Салюсціем і ўспрыняты Тацытам<ref name=tronski.tac.226>{{Tronski.tac}} 226</ref><ref name=mfa.1224>{{Albrecht.2}} 1224</ref>. У меншай ступені гісторык арыентаваўся на [[Марк Тулій Цыцэрон|Марка Тулія Цыцэрона]] і [[Ціт Лівій|Ціта Лівія]]<ref name=tronski.tac.213 /><ref>{{Pauly-Wissowa|''Borzsak I.''|P. Cornelius Tacitus|S XI|485}}</ref>; выяўляецца і ўплыў [[Публій Вергілій Марон|Вергілія]]<ref>''Baxter R. T. S.'' Virgil’s Influence on Tacitus in Books 1 and 2 of the Annals // Classical Philology. — Vol. 67, No. 4 (Oct., 1972). — P. 246</ref><ref>''Baxter R. T. S.'' Virgil’s Influence on Tacitus in Book 3 of the Histories // Classical Philology. — Vol. 66, No. 2 (Apr., 1971). — P. 93-107</ref>. Пры гэтым уплыў Цыцэрона найболей заўважны ў «Дыялогу пра прамоўцаў»<ref name=sob.248et249>{{SobTac}} 248—249</ref>, а Лівія — у «Аналах» і «Гісторыі»<ref name=woodman.xx>''Woodman A. J.'' Tacitus and the ''Annals'' // Tacitus. The Annals. — Indianapolis: Hackett Publishing, 2004. — P. XX</ref>. Аднак уплыў папярэднікаў не абмяжоўваўся тым, што Тацыт паўтараў іх стыль і прынцыпы напісання твораў; у яго сачыненнях знойдзена трохі перапрацаваных, але вядомых фрагментаў іх твораў (гл. справа)<ref name=sob.252>{{SobTac}} 252</ref><ref name=tronski.tac.213 />. Вядомыя і іншыя падобныя прыклады. Так, прамова {{нп5|Калгак|Калгака|ru|Калгак}} ў «Агрыкале» Тацыта нагадвае прамову {{нп5|Луцый Сергій Катыліна|Луцыя Катыліны|ru|Луций Сергий Катилина}} ў «{{нп5|Пра змову Катыліны|Змове Катыліны|ru|О заговоре Катилины}}» Салюсція, а апісанне адной з бітваў у «Агрыкале» падобна з апісаннем {{нп5|Бітва пры Цырце|бітвы пры Цырце|ru|Битва при Цирте}} у «{{нп5|Югурцінская вайна, Салюсцій|Югурцінскай вайне|ru|Югуртинская война (Саллюстий)}}»<ref name=sob.252 />. Напэўна, паралелей можна было б выявіць яшчэ больш, калі б захавалася «Гісторыя», галоўны твор Салюсція. === Агляд === Нягледзячы на выяўныя ўплывы з боку папярэднікаў, лацінская мова Тацыта вельмі самабытная<ref name=woodman.xxi />. Манера яго гаворкі, часцяком прадуманая для наўмыснага ўскладнення ўспрымання, кантраставала са стылем сачыненняў большасці сучаснікаў<ref name=woodman.xxi />. З-за гэтага Тацыт лічыцца вельмі складаным для чытання аўтарам<ref name=woodman.xxi />. Творы Тацыта напісаны з выкарыстаннем рознай стылістыкі. «Агрыкала» ўяўляе сабою ў стылістычным дачыненні яшчэ досыць сыры твор, з шэрагам недапрацовак і невыразнасцей<ref name=chcl.ll.644 />. «Германія» напісана ў стылі, які завецца філолагамі навуковым<ref name=irl.254>{{SobTac}} 254</ref>, але з рысамі «новага стылю»<ref name=tronski.tac.217>{{Tronski.tac}} 217</ref>. І ўсё ж, ужо ў гэтым творы гісторык маляўніча (але не заўсёды дакладна) апісвае вайсковыя дзеянні<ref name=irl.250>{{SobTac}} 250</ref>, а таксама ўжывае характэрныя для «новага стылю» канструкцыі — [[Антытэза|антытэзы]], [[Паралелізм (літаратура)|паралелізмы]], кароткія прапановы, вывастраныя сентэнцыі і іншыя<ref name=tronski.tac.217 />. Асабняком ад іншых прац гісторыка ў стылістычным дачыненні стаіць «Дыялог пра прамоўцаў». З-за моцнага кантрасту з іншымі сачыненнямі філолагі нярэдка меркавалі, што аўтарам твора з’яўляецца не Тацыт. У наш час стылістычныя адрозненні спісваюцца на зусім іншы жанр твора, а дзякуючы здольнасці пісаць у рознай манеры Тацыт прызнаецца майстрам лацінскай прозы. Дзве галоўныя працы гісторыка, «Гісторыя» і «Аналы», напісаны ў стылі, які найболей блізкі да твораў Салюсція<ref name=woodman.xx />. Арыентацыя на стыль Салюсція была выклікана падобнымі прычынамі, якія заахвоцілі яго заняцца гісторыяй — Тацыт, як і Салюсцій, расчараваўся ў палітычнай сістэме свайго часу<ref name=woodman.xx />. Мацнейшыя перажыванні ў параўнанні з папярэднікам прымусілі яго заняць яшчэ больш песімістычную пазіцыю, і таму, паводле думкі {{нп5|Міхал Леонавіч Гаспараў|М. Л. Гаспарава|ru|Гаспаров, Михаил Леонович}}, творы Тацыта стылізаваны пад трагедыю<ref>''Гаспаров М. Л.'' Избранные труды в трёх томах. Т. 1. — {{М.}}: Языки русской культуры, 1997. — С. 529</ref>. === Асаблівасці мовы === Хоць стыль гістарычных сачыненняў Тацыта больш за ўсё падобны на творы Гая Салюсція Крыспа, ён не з’яўляецца радыкальным прыхільнікам штучнай архаізацыі гаворкі. Аднак дзякуючы [[Марк Порцый Катон Старэйшы|Катону Старэйшаму]] і Салюсцію архаізмы ўжываліся нярэдка ва ўсёй рымскай гістарыяграфіі<ref name=oak.196>''Oakley S. P.'' Style and language // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 196</ref>. Таму Тацыт нярэдка ўжывае архаізмы. Зрэшты, ён знаходзіўся і пад моцным уплывам сучаснай літаратурнай моды: нямала лексікі, якая выкарыстоўваецца гісторыкам, сустракаецца толькі ў пісьменнікаў «срэбнага стагоддзя» лацінскай літаратуры<ref name=irl.283 />. Найболей выразна ўсе рысы спецыфічнай мовы Тацыта прасочваюцца ў «Аналах»<ref name=irl.285>{{SobTac}} 285</ref>. Эвалюцыя яго стылю адбілася і на выбары ім лексікі. Так, у апошніх кнігах «Аналаў» вельмі рэдка сустракаюцца словы, што выкарыстоўваліся ў ранейшых частках для пазначэння добрых намераў і станоўчых якасцей людзей — ''pietas'' (набожнасць, справядлівасць), ''providentia'' (прадбачанне, абачлівасць, клапатлівасць), ''felicitas'' (сумленнасць, урадлівасць)<ref name=mfa.1221>{{Albrecht.2}} 1221</ref>. Апісваючы змрочныя часы Тыберыя і Нерона, Тацыт аніразу не звяртаецца да слоў ''humanitas'' (чалавекалюбства; чалавечая годнасць), ''integritas'' (бездакорнасць, слушнасць, сумленнасць) і некаторых іншых<ref name=mfa.1221 />. Ва ўсіх сваіх творах ён імкнецца ўнікаць прастамоўных, агульнапрынятых і тэхнічных слоў і замяняць іх радчэйшымі аналогамі: прыкладам, замест ''virgines Vestales'' (панны-[[вясталкі]]) ён піша ''virgines Vestae'' (панны [[Веста|Весты]]); замест ''Campus Martius'' ([[Марсава поле (Рым)|Марсава поле]]) — ''Campus Martis'' (поле [[Марс (міфалогія)|Марса]]); замест таго, каб сказаць «з дапамогай рыдлёвак і кірак» ён піша «пасярэдніцтвам чаго выносіцца зямля і выразаецца дзёран»<ref name=woodman.xx /><ref name=irl.283 />. Часам Тацыт звяртаецца да дапамогі не вельмі пашыраных выразаў: прыкладам, замест звычайнага ''senatus consultum'' (рашэнне сената) ён часам ужывае ''consultum senatus'' (рашэнне сената; іншы парадак слоў), ''senatus decretum'' (указ сената), ''decretum senatus'' (указ сената; іншы парадак слоў), ''decretum patrum'' (указ бацькаў)<ref name=woodman.xxi>''Woodman A. J.'' Tacitus and the ''Annals'' // Tacitus. The Annals. — Indianapolis: Hackett Publishing, 2004. — P. XXI</ref>. Тацыт нярэдка ўжывае паэтызмы (словы, якія звычайна выкарыстоўваюцца ў вызначаным значэнні ў паэзіі): ''regnator'' (замест ''rex'' — цар), ''sinister''{{efn|Асноўнае значэнне слова ''sinister'' — левы; у Тацыта выкарыстоўваецца ў значэнні «варожы» і «неспрыяльны».}}, ''cura'', ''scriptura''{{efn|Асноўнае значэнне слова ''cura'' — клопат, апека, старанне, высілак; ''scriptura'' — надпіс, запіс; у Тацыта абодва словы выкарыстоўваюцца ў значэнні «кніга».}}, ''fabula'' і іншыя<ref name=irl.283>{{SobTac}} 283</ref>. Сярод найболей часта карыстаных архаізацый мовы ў «Аналах» — больш часты ўжытак дзеяслова ''reor'' замест звычайнага ''puto'' (абодва словы — сінонімы, і пазначаюць «я думаю», «я мяркую», «я лічу»)<ref name=woodman.xxi />. Іншыя частыя састарэлыя словы — ''claritudo'' замест''claritas'' (слава, пашана, шляхетнасць), ''luxus'' замест ''luxuria'' (раскоша), ''maestitia'' замест ''maeror'' (маркота, сум, смутак), ''servitium'' замест ''servitus'' (рабства, няволя)<ref name=woodman.xxii>''Woodman A. J.'' The translation // Tacitus. The Annals. — Indianapolis: Hackett Publishing, 2004. — P. XXII</ref>. Замест звычайнага ''senatores'' (сенатары) гісторык часта ўжывае ''patres'' (бацькі)<ref name=woodman.xxii />. Апроч таго, Тацыт выкарыстоўвае мноства розных слоў для выявы забойстваў, смерцей і самагубстваў<ref name=woodman.xxii />. Нямала састарэлых слоў, што выкарыстоўваюцца Тацытам, сустракаецца і ў працах гісторыкаў-папярэднікаў (у прыватнасці, ''torpedo''{{efn|У класічнай лацінскай мове ''torpedo'' — вугор, электрычны скат.}} замест ''torpor'' — нячыннасць; здранцвенне, адубенне)<ref name=oak.196 />. Унікае Тацыт і грэчаскіх слоў. Замест таго, каб назваць слова «{{нп5|Сацёр|σωτήρ|ru|Сотер}}» (''сцёр'' — ратаваннік, захавальнік), ён піша «''ён засвоіў сабе назву ратаванніка, выяўленую грэчаскім словам гэтага значэння''» ({{lang-la|conservatoris sibi nomen Graeco eius rei vocabulo adsumpsit}})<ref name=irl.283 />. Падобным чынам ён замяняе вялізным лацінскім тлумачэннем грэчаскія словы «[[Цыкута ядавітая|цыкута]]» і «{{нп5|еўнух|еўнух|ru|Евнух}}»<ref name=irl.283 />. {{Урэзка |Загаловак = Прыклад выкарыстання Тацытам розных граматычных канструкцый для аднатыпных пабудоў (Гісторыя. II, 87) |Шырыня = 250px |Выраўноўванне = right |Утрыманне = «Onerabant multitudinem obvii ex urbe senatores equitesque, quidam metu, multi per adulationem, ceteri ac paulatim omnes ne aliis proficiscentibus ipsi remanerent».<br /><br />«Дадавалі абцяжаранне да гэтага натоўпу сенатары і вершнікі, якія выходзілі насустрач з Рыма, некаторыя са страху, многія з прычыны ўлягання, а астатнія і, памаленьку, усё для таго, каб не заставацца ўдома, калі ідуць іншыя» (пер. С. І. Сабалеўскага; выкарыстаны розныя граматычныя канструкцыі).<br /><br />«Натоўп гэты яшчэ павялічваўся за кошт сенатараў і вершнікаў, якія выехалі са сталіцы насустрач прынцэпсу, адны — рухомыя страхам, іншыя — падлізніцтвам, астатнія, лік якіх патроху рос, — бояззю адстаць ад іншых» (пер. А. С. Бабовіча; памянёная асаблівасць стылю Тацыта згублена).}} Гісторык унікае перыядычнага ладу гаворкі, які быў закліканы рабіць яе прыямнейшай і даступнай для ўспрымання на слых<ref name=irl.284>{{SobTac}} 284</ref>. Замест доўгіх перыядаў часта выкарыстоўваюцца кароткія — кароткія прапановы, не злучаныя адна з адной злучнікамі і зваротамі. Зрэшты, у «Дыялогу» Тацыт ідзе за Цыцэронам і выкарыстоўвае доўгія перыяды<ref name=irl.285 />. Нярэдка Тацыт ужывае размаітыя граматычныя канструкцыі ў адной прапанове для аднатыпных пабудоў (прыкладам, для пераліку мэт учынкаў у адной фразе ён можа выкарыстаць як [[герундый]], так і даданыя сказы; гл. справа)<ref name=irl.284 />. Нярэдка ён звяртаецца да [[асананс]]аў і [[Алітэрацыя|алітэрацый]]: ''cons'''urgere''' et… '''urgere''''', '''''pisc'''ina… a'''pisc'''endo'', ''ext'''rema Arme'''nia'' і іншыя. Часам яны губляюцца ў перакладзе: прыкладам, у кнізе I «Аналаў» сустракаецца словазлучэнне ''ador'''nav'''it '''nav'''es''; у перакладзе А. С. Бабовіча — ''абсталяваў караблі'' (сугучча згублена), але ў перакладзе Энтані Джона Вудмена на англійскую мову — ''equ'''ip'''ped sh'''ip'''s''. У кнізе XII «Аналаў» — ''tes'''tamen'''tum '''tamen''' haud recitatum'', у памянёным перакладзе на рускую мову — ''Завещание его, однако, оглашено не было'' (сугучча згублена), у перакладзе Э. Дж. Вудмена на англійскай — ''Yet his w'''ill''' was st'''ill''' not read out''<ref name=woodman.xxivetxxv>''Woodman A. J.'' The translation // Tacitus. The Annals. — Indianapolis: Hackett Publishing, 2004. — P. XXIV—XXV</ref>. Такім чынам, нярэдка пераклады на сучасныя мовы губляюць асаблівасці мовы арыгінала. У «Аналах» прысутнічаюць і адступы Тацыта ад класічнай граматыкі лацінскай мовы. У прыватнасці, ён выкарыстоўвае родны склон для выразу дачынення або вобласці для пазначэння ўласцівасці прыметніка<ref name=irl.285 />. Тацыт вельмі актыўна выкарыстоўваў метафары<ref name=oak.197>''Oakley S. P.'' Style and language // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 197</ref>. У шэрагу выпадкаў з-за актыўнага выкарыстання метафар яго гаворка робіцца двухсэнсоўнай. Прыкладам, у «Агрыкале» [[Калгак]], правадыр {{нп5|Каледонцы|каледонцаў|ru|Каледонцы}}, у сваёй гаворцы вінаваціць рымлянаў у разбоі і заваяванні земляў дзеля задавальнення патрэб. Аднак шэраг выразаў у гэтай гаворцы шматзначны і мае сексуальны падтэкст, і таму рымляне могуць быць пададзены як гвалтаўнікі{{efn|Стывен Оўклі паясняе<ref name=oak.197 />: «''У найболей выяўным разуменні рымляне паўстаюць як разбойнікі з вялікай дарогі, людзі, чые бязмежныя жаданні спусташаюць свет; аднак некаторыя тэрміны могуць быць выкарыстаны ў эратычным кантэксце: рымляне гвалтуюць увесь свет''». Арыгінал: «''In the most obvious reading of the passage the Romans are viewed as violent highwaymen (''raptores'', ''auferre'', ''rapere''), men whose unbridled appetites (''satiaverit'', ''pari adfectu'', ''concupiscunt'') empty the world (''defuere'', ''solitudinem''); but ''raptor'', ''consupisco'' and ''satio'' may be used also in erotic contexts: the Romans rape the world''».}}. Апроч таго, гісторык часта звяртаецца да выкарыстання {{нп5|Анафара|анафар|ru|Анафора}} і {{нп5|Зеўгма|зеўгмаў|ru|Зевгма}}<ref name=irl.284 />. === Асаблівасці выкладу === Асаблівасці стылю Тацыта не абмяжоўваюцца спецыфічнай мовай; гісторык пільнаваўся вызначаных правіл кампаноўкі матэрыялу. Ён у цэлым пільнаваўся рымскай традыцыі анналистического выкладу падзей па гадах, з пачаткам апісання падзей кожнага года называннем [[Консул (Старажытны Рым)|консулаў]]{{efn|Доўгі час у Старажытным Рыме гады ў Рыме пазначалі па імёнах двух консулаў — прыкладам, «консульства [[Гай Юлій Цэзар|Гая Юлія Цэзара]] і {{нп5|Марк Кальпурній Бібл|Марка Кальпурнія Бібла|ru|Марк Кальпурний Бибул}}» (59 год да н. э.). Вядомая эпоха «ад заснавання Рыма» ({{нп5|753 да н. э.|753 да н. э.|ru|753 год до н. э.}}) была прапанавана толькі ў I стагоддзі да н. э. [[Марк Тэрэнцый Варон|Маркам Тэрэнцыем Варонам]]. Тацыт працягвае традыцыі {{нп5|Аналісты|аналістаў|ru|Анналисты}}, хоць консулы больш не валодалі рэальнай уладай.}}<ref name=mfa.1211>{{Albrecht.2}} 1211</ref>. У сілу вялікай падрабязнасці (падзеі [[Год чатырох імператараў|года чатырох імператараў]] апісваюцца ў некалькіх кнігах) «Гісторыя» толькі часткова прытрымліваееца гэтага прынцыпа<ref name=mfa.1211 />. Мяркуецца, што зацятае прытрымліванне аналістычнай традыцыі было заклікана падкрэсліць супрацьстаўленне рэспубліканскай і манархічнай эпох<ref name=mfa.1213 />. Усярэдзіне кожнага года Тацыт не прытрымліваецца строгай храналогіі, а выкладае падзеі ў вызначаным парадку: унутраныя справы — вонкавая палітыка — вяртанне да ўнутранай палітыкі (гэта схема актыўна ўжываецца Лівіем)<ref name=mfa.1213 />. Апроч таго, некаторыя даследчыкі мяркуюць, што яго кнігі былі згрупаваны групамі па шэсць (так званыя гексады — «шасцікніжжы»). Гэтыя групы, напэўна, вытрымліваліся ў адным духу і прысвячаліся раскрыццю адной глабальнай тэмы; прыкладам, у першай гексадзе «Аналаў» Тацыт паслядоўна выяўляе характар Тыберыя<ref name=mfa.1210>{{Albrecht.2}} 1210</ref>. Жадаючы раскрыць праўдзівую падаплёку падзей, Тацыт стукнуўся з адсутнасцю крыніц пра сітуацыю пры двары імператара<ref name=ivl.484 />. Ён быў змушаны судзіць пра яе па дзвюх у роўнай ступені няпэўных крыніцах — чуткам і афіцыйным паведамленням<ref name=breisach.66 />. Таму ён імкнуўся старанна супастаўляць наяўныя ў яго звесткі, каб раскрыць праўдзівую карціну спраў. А для таго, каб данесці сваю думку да чытача і слухача, нават не маючы надзейных крыніц, Тацыт звяртаўся да прыёму групоўкі фактаў. Дзякуючы размяшчэнню агульных карцін і прыватных эпізодаў у адпаведнасці з канонамі прамоўніцкага майстэрства дасягаўся адменны драматызм выкладу<ref name=ivl.484 />. Драматызацыя выкладу дасягаецца і вызначанай паслядоўнасцю размяшчэння эпізодаў: прыкладам, некаторыя падзеі года чатырох імператараў у Рыме ўспрымаюцца як фарс, бо перад гэтым Тацыт паведамляе пра змены ў настроі легіёнаў у Германіі і на Усходзе, якія ўрэшце вызначаць лёс Рыма<ref name=mfa.1213>{{Albrecht.2}} 1213</ref>. Творы Тацыта адрозніваюцца таксама псіхалагізмам — гісторык імкнецца расчыніць перажыванні асобных людзей і груп з дапамогай прыёму матывавання фактаў<ref name=ivl.484 />. Ён звяртаецца да стараннага падбору гаворак і лістоў персанажаў для лепшага раскрыцця іх мэт і асаблівасцей характару<ref name=mfa.1216>{{Albrecht.2}} 1216</ref>. Нярэдка Тацыт будуе аповед вакол супрацьстаяння дзвюх людзей — [[Германік]]а і Тыберыя, Гальбы і Атона<ref name=mfa.1214>{{Albrecht.2}} 1214</ref>. Пры гэтым ён імкнецца ўнікнуць апісання рэчаіснасці ў чорна-белых тонах<ref name=mfa.1215>{{Albrecht.2}} 1215</ref>. Зазвычай, у сваіх працах Тацыт унікае зваць дакладныя лічбы. Напэўна, гэта рабілася для таго, каб не перагружаць чытачоў і слухачоў лішняй інфармацыяй<ref name=irl.282 />. Нежаданне зваць дакладныя лікі прыводзіць да таго, што гісторык часам кажа пра ўсіх людзей ({{lang-la|omnes}}), калі вядома, што насамрэч іх было двое; пакапай словы «часта» ({{lang-la|saepe}}) ці «заўсёды» ({{lang-la|semper}}) выкарыстоўваюцца для пазначэння двухразовага дзеяння<ref name=irl.282>{{SobTac}} 282</ref>. Пры гэтым Ціт Лівій і некаторыя іншыя ранейшыя рымскія гісторыкі, наадварот, імкнуліся запісаць як мага больш дакладную (хай і не заўсёды верагодную) колькасць забітых праціўнікаў, аб’ём здабычы ў пераліку на срэбра і золата. Зрэшты, Салюсцій, на якога арыентаваўся Тацыт, быў адным з першых рымскіх гісторыкаў, хто імкнуўся па магчымасці ўнікаць дакладных лічбаў<ref name=irl.282 />. Апроч таго, у празаічных жанрах рымскай літаратуры I стагоддзя не было прынята актыўна ўжываць ваенныя тэрміны і геаграфічныя назвы ў апісаннях войн<ref name=ivl.309>''Гаспаров М. Л.'' Литература европейской античности. Введение. // История всемирной литературы. В девяти томах. Т. 1. — {{М.}}: Наука, 1983. — С. 309</ref>. Тацыт падзяляў гэта перакананне: у «Агрыкале» памянёныя толькі адзінаццаць геаграфічных назваў, хоць асноўная частка твора прысвечана ваенным кампаніям Агрыкалы на Брытанскіх астравах<ref name=grant.72 />. Зрэшты, існуе і альтэрнатыўны пункт погляду на прычыны гэтага феномена: большасць рымскіх гісторыкаў (Салюсцій, Лівій, Тацыт) маглі папросту не ведаць асаблівасцей геаграфіі большай часткі апісваных рэгіёнаў<ref name=grant.72>{{GrantGRH}} 72</ref>. Што да апісання бітваў і ваенных кампаній, тое гісторык дапусціў у іх нямала памылак<ref name=grant.75>{{GrantGRH}} 75</ref>. Нярэдка ён выкарыстоўваў фрагменты апісанняў адных бітваў пры выяве іншых бітваў<ref name=grant.75 />. Ён рэдка звяртаецца да апісання тапаграфіі мясцовасці і тактыкі бакоў<ref name=grant.72 /><ref name=grant.75 />. == Погляды Тацыта == === Палітычныя погляды === [[Файл:Wien- Parlament-Tacitus.jpg|міні|250px|Статуя Тацыта перад [[Будынак аўстрыйскага парламента|будынкам Парламента Аўстрыі]] ў [[Вена|Вене]].]] Хоць Тацыт апісвае пераважна палітычную гісторыю Рыма, ужо ў XVI стагоддзі звярнулі ўвагу на неадназначнасць яго ўласных поглядаў<ref name=companion2.504>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 504</ref>. Звычайна ўвага акцэнтуецца на яго скептычным стаўленні да рымскіх імператараў і да сістэмы прынцыпату ў цэлым<ref name=companion2.505>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 505</ref><ref name=syme.547>''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1. — Oxford, 1958. — P. 547</ref>. У сваіх творах Тацыт характарызуе імператараў з адмоўнага боку, і толькі пра [[Веспасіян]]а ён кажа, што той за гады свайго кіравання змяніўся да лепшага<ref name=irl.264>{{SobTac}} 264</ref>. Нават [[Актавіян Аўгуст]], які завяршыў шматгадовыя грамадзянскія войны і на якога імкнуліся раўнавацца наступныя імператары, атрымаў вельмі стрыманую ацэнку гісторыка<ref name=irl.264 />. С. І. Сабалеўскі, аднак, мяркуе, што Тацыт не быў да канца шчыры, калі выяўляў сваю думку на палітычную тэматыку: ён ніколі не выказваў свайго непрымання манархіі ці асобных манархаў адкрыта<ref name=irl.263>{{SobTac}} 263</ref>. Напэўна, гэта было абумоўлена бояззю за сваё жыццё і жаданнем працягнуць напісанне сваіх сачыненняў без ціску — ён быў выдатна знаёмы са спробамі ўплыву на гісторыкаў, з цэнзурай іх твораў і нават забойствам самых непажаданых. Зрэшты, рэканструкцыю палітычных поглядаў Тацыта ўскладняе тая акалічнасць, што ён не прапануе ніякай палітычнай праграмы<ref name=irl.266 /> і звычайна развівае толькі ідэю ўмеранасці ({{lang-la|moderatio}})<ref name=verzb.polit.346>''Вержбицкий К. В.'' Политические взгляды Тацита // История. Мир прошлого в современном освещении. Сборник научных статей к 75-летию со дня рождения профессора Э. Д. Фролова. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2008. — С. 346</ref>. Таму нямала навукоўцаў мяркуюць, што ён адносіўся не да радыкальных праціўнікаў прынцыпату, а толькі прагматычна лічыў, што дзяржава павінна знаходзіцца пад кіраваннем годнага імператара, бо манархія бачылася яму няўхільнай<ref name=companion2.505 /><ref name=syme.547 /><ref name=ver.38>''Вержбицкий К. В.'' Образ Тиберия в «Анналах» Тацита и проблема его достоверности // Университетский историк. Вып. 1. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2002. — С. 38</ref><ref name=verzb.polit.339>''Вержбицкий К. В.'' Политические взгляды Тацита // История. Мир прошлого в современном освещении. Сборник научных статей к 75-летию со дня рождения профессора Э. Д. Фролова. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2008. — С. 339</ref>. Паводле слоў [[Тэадор Момзен|Тэадора Момзена]], Тацыт быў манархістам, «''але па патрэбе, — можна сказаць, з роспачы''»<ref name=irl.269>{{SobTac}} 269</ref>. У кожным разе, рымскі гісторык бароніць патрэбу існавання стабільнай улады і дысцыплінаваных грамадзянаў<ref name=fitzs.489>''Fitzsimons M. A.'' The Mind of Tacitus // The Review of Politics, Vol. 38, No. 4 (Oct., 1976). — P. 489</ref>. У першае стагоддзе існавання Рымскай імперыі сенат быў цэнтрам апазіцыі імператарам. Многія сенатары са шкадаваннем успаміналі пра рэспубліканскую эпоху, калі ім прыналежала рэальная ўлада. Аднак Тацыт скептычна ацэньваў перспектывы сената вярнуць сабе ранейшыя паўнамоцтвы і прытрымліваўся невысокай думкі пра саміх сенатараў<ref name=irl.264 />. Гісторык крытыкуе іх за ўляганне перад імператарамі і вінаваціць у тым, што з-за іх спроб дагадзіць уладцам роля сената з часам толькі змяншалася<ref name=irl.264 />. У роўнай ступені ён таўруе лакейства і «старых», і {{нп5|homo novus|«новых» сенатараў|ru|Homo novus}}{{efn|Пад «старымі сенатарамі» разумеюцца тыя, чые продкі самі засядалі ў сенаце, пад «новымі» — тыя, хто ўзвысіўся ўжо пры імператарах.}}. Аднак да маральнага аблічча прадстаўнікоў даўнейшых шляхетных родаў ён высувае больш высокія вымогі<ref name=irl.267>{{SobTac}} 267</ref>. Так, гісторык асуджае {{нп5|Лівіла|Лівію Юлію|ru|Ливилла}} за яе сувязь з Сеянам з-за таго, што ён быў выхадцам з муніцыпія<ref name=irl.267 /><ref>(Tac. Ann. IV, 3) Тацит. Анналы. IV, 3</ref>, а {{нп5|Юлія Друза|Юлія Друза|ru|Юлия Друза}}, паводле яго думкі, заслужыла ганьбаванне з-за вяселля з нешляхетным {{нп5|кансуляр|кансулярам|ru|Консуляр}} Гаем Рубеліем Бландам<ref name=irl.267 /><ref>(Tac. Ann. IV, 3) Тацит. Анналы. VI, 27</ref>. У цэлым негатыўна Тацыт характарызуе простых рымлянаў. Яго апісанні, зазвычай, дакранаюцца гарадскіх нізоў — пралетараў. Большасць з іх складалі выхадцы з правінцый, якія амаль не знаёмыя з рымскай культурай і слаба валодалі лацінскай мовай, але сваёй колькасцю аказвалі ўплыў на імператараў<ref name=irl.265>{{SobTac}} 265</ref>. Гісторык малюе просты народ непаслядоўным, баязлівым, такім, што прагне пераваротаў, {{нп5|хлеба і гледзішчаў|хлеба і гледзішчаў|ru|Хлеба и зрелищ}}<ref name=irl.265 />. Таму Тацыт лічыць яго непрыдатным для ўдзелу ў палітычным жыцці<ref name=irl.265 /><ref name=verzb.polit.341>''Вержбицкий К. В.'' Политические взгляды Тацита // История. Мир прошлого в современном освещении. Сборник научных статей к 75-летию со дня рождения профессора Э. Д. Фролова. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2008. — С. 341</ref>. Апроч таго, ён адмоўна ставіцца да магчымасці ўдзелу арміі ў палітыцы: паводле яго думкі, легіянераў трэба загружаць працай, каб яны і не думалі пра мяцяжы<ref name=verzb.polit.341 />. Насуперак нездаволенасці манархіяй і манархамі, Тацыт не быў перакананым прыхільнікам рэспублікі. Хоць ён нідзе не выказваецца пра сваё стаўленне да рэспубліканскай эпохі, характарыстыкі гэтага часу амаль заўсёды негатыўныя<ref name=irl.265 />. І ўсё ж, яму былі блізкімі ўяўленні пра ўчыннасці, якія дамінавалі ў Ранняй рэспубліцы<ref name=mfa.1228>{{Albrecht.2}} 1228</ref>. Таму Тацыт, відаць, лічыў найлепшай з магчымых формаў палітычнай арганізацыі Рымскую рэспубліку ў першыя дзесяцігоддзі свайго існавання (прыкладна да прыняцця [[Законы Дванаццаці табліц|Законаў Дванаццаці табліц]])<ref name=irl.268>{{SobTac}} 268</ref>. Апроч таго, гісторык звычайна ацэньвае сучаснасць, параўноўваючы яе з рэспубліканскім узорам<ref name=fitzs.492>''Fitzsimons M. A.'' The Mind of Tacitus // The Review of Politics, Vol. 38, No. 4 (Oct., 1976). — P. 492</ref>. Пад крытыку Тацыта падпала і вядомая тэорыя змяшанага дзяржаўнага ладу, пашыраная гісторыкам [[Палібій|Палібіем]]. Згодна з гэтай тэорыяй, ваенныя поспехі Рымскай рэспублікі і яе перавагі перад грэчаскімі полісамі грунтаваліся на спалучэнні ў Рыме трох формаў кіравання — дэмакратыі, арыстакратыі і манархіі. Тацыт жа лічыць гэту тэорыю адарванай ад рэчаіснасці; паводле яго слоў, змяшаную форму кіравання «''лягчэй хваліць, чым ужыццявіць на справе, а калі яна і бывае ажыццёўлена, тое не бывае даўгавечнай''»<ref name=irl.266>{{SobTac}} 266</ref>. === Гістарычныя погляды === <blockquote>«''…я маю намер, у нешматлікіх словах расказаўшы пра падзеі пад канец жыцця Аўгуста, аповесці надалей аповед пра прынцыпат Тыберыя і яго наступнікаў, без гневу і прыхільнасці, прычыны якіх ад мяне далёкія''»<ref>(Tac. Ann. I, 1) Тацит. Анналы. I, 1; пер. А. С. Бобовича</ref>.</blockquote> Гістарычным крэда Тацыта звычайна лічацца яго словы, сказаныя на пачатку кнігі I «Аналаў»: «без гневу і прыхільнасці» ({{lang-la|sine ira et studio}}). Аўтар выступае як пабочны назіральнік, а сваё стаўленне ён імкнецца выяўляць ускосна, з дапамогай рытарычных прыёмаў. Вядомы ён і імкненнем усталяваць прычыны падзей<ref name=sob.271 />. Дзякуючы гэтаму Тацыт набыў папулярнасць нестароннага даследчыка гісторыі. Аднак у XVIII—XIX стагоддзях яго аб’ектыўнасць была пастаўлена пад сумнеў. Асабліва актыўна крытыкаваўся вобраз Тыберыя. Гісторык бараніў патрэбу надання гісторыі большай ролі ў грамадстве. У яго час асноўнай прыладай, якой кіраваліся адукаваныя людзі ў дзяржаўнай дзейнасці, былі прэскрыпцыйныя філасофскія навукі, а не аналіз мінулага і выманне карысных рэкамендацый. Навука [[Стаіцызм|стоікаў]] загадвала рымлянам дзеяць на выгоду дзяржавы і ігнараваць прыдворныя інтрыгі, што крытыкавалася Тацытам за немагчымасць зрабіць уплыў на сітуацыю. Таму ён бараніў ідэю пра патрэбу глыбокага разумення мінулага, каб развязваць праблемы сучаснасці<ref name=kn.159>{{Knabe.tac}} 159</ref>. Як і многія іншыя антычныя гісторыкі, ён разглядаў гісторыю як адзін са спосабаў уплыву на норавы чытачоў і слухачоў<ref name=kr.119>''Кроче Б.'' Теория и история историографии. — {{М.}}: Языки русской культуры, 1998. — С. 119</ref>. З прычыны гэтага пераканання ён і збіраў узоры выбітнай учыннасці і выбітнай заганы<ref name=kr.119 />. Для Тацыта характэрная высокая ацэнка ролі асобы ў гісторыі<ref name=sob.271>{{SobTac}} 271</ref>. Паводле Тацыта, менавіта змена маральнага аблічча людзей прывяла да супярэчлівай палітычнай сітуацыі ў I стагоддзі. Ён мяркуе, што кожны чалавек нададзены ўнікальным характарам ад нараджэння, які можа ці выяўляцца ў поўным аб’ёме, ці наўмысна хавацца<ref name=grant.re.37>''Грант М.'' Римские императоры. — {{М.}}: Терра—Книжный клуб, 1998. — С. 37</ref>. Так, Тацыт лічыць, што ўсе добрыя распачынанні Тыберыя былі толькі крывадушнай шырмай, закліканай схаваць яго заганы<ref name=grant.re.37 />. Вялікую ролю ва ўяўленнях Тацыта пра гісторыю гуляе адменнае разуменне ''virtus'' — набору станоўчых якасцей, уласцівых рымлянам даўніх часоў, але згубленых сучаснікамі гісторыка. Паводле яго думкі, у I стагоддзі і імператары, і непрымірымая ім апазіцыя ў роўнай ступені зракліся традыцыйных рымскіх доблесцей<ref name=kn.160>{{Knabe.tac}} 160</ref>. Зрэшты, ён імкнецца праводзіць аналіз не толькі псіхалагічны, але і сацыялагічны<ref name=sob.272>{{SobTac}} 272</ref>. У працах Тацыта сустракаецца тэрміналогія, выкарыстанне якой трактуецца некаторымі даследчыкамі як сведчанне цыклічнага разумення гісторыі (перадусім, ''saeculum'')<ref name=jdav.176>''Davies J.'' Religion in historiography // The Cambridge Companion to the Roman Historians. — Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2009. — P. 176</ref>. Дыскусійным застаецца пытанне пра ўплыў традыцыйнай рымскай рэлігіі на гісторыка, яго ўяўленні пра ролю багоў і лёсу ў гісторыі. === Стаўленне да іншых народаў === Творы Тацыта ўтрымліваюць нямала экскурсаў у геаграфію, гісторыю і этнаграфію іншых народаў. Яго цікавасць да іх выкліканая не толькі імкненнем расказаць пра падзеі ў розных частках імперыі, якія ўплывалі на падзеі ў сталіцы; гісторык прытрымліваецца традыцыі, закладзенай яшчэ грэкамі, пры якой апісанне іншых народаў дапамагае спазнаць культурныя асаблівасці сваёй этнічнай групы. Паводле традыцыйнага антычнага ўяўлення, іншыя народы ўспрымаюцца ім як варвары, якім супрацьстаўляецца цывілізаваны народ — рымляне<ref name=afeld.315>''Feldherr A.'' Barbarians II: Tacitus’ Jews // The Cambridge Companion to the Roman Historians. — Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2009. — P. 315</ref>. Апроч таго, Тацыт звяртаецца да апісання культуры і гісторыі іншых народаў, калі паводле нейкіх прычын не жадае проста гаварыць пра тыя ж самыя феномены ў дачыненні да Рыма і рымлянаў (у прыватнасці, [[#Цэнзура|з-за цэнзуры]])<ref name=afeld.315 />. Тацыт шмат і часта крытыкуе рымлянаў за заняпад маралі ў грамадстве, і ён гэтак жа строгі ў ацэнках іншых народаў. У цэлым адмоўна ён ставіцца да цывілізаваных народаў Міжземнамор’я — народаў Рымскай імперыі і яе суседзяў: паводле яго думкі, арабы і армяне вераломныя, грэкі ненадзейныя, папаўзлівыя і фанабэрыстыя, яўрэі поўныя забабонаў, парфяне выхвальныя і напышлівыя<ref name=mfa.1227 />. Пры гэтым халаднаватае стаўленне гісторыка да яўрэяў засноўваецца не гэтулькі на непрыманні саміх іўдзейскіх звычаяў, колькі на [[празелітызм]]е, масавым звароце ў іўдаізм<ref>''Грушевой А. Г.'' Иудеи и иудаизм в истории Римской республики и Римской империи. — {{СПб.}}: Факультет филологии и искусств СПбГУ, 2008. — С. 194; С. 226; С. 230—231</ref>. Таму, паводле слоў А. Г. Грушавага, погляды Тацыта «''не маюць нічога агульнага з антысемітызмам''»<ref>''Грушевой А. Г.'' Иудеи и иудаизм в истории Римской республики и Римской империи. — {{СПб.}}: Факультет филологии и искусств СПбГУ, 2008. — С. 230</ref>. Цві Явец мяркуе, што Тацыт мог ураўнаважыць сваю ацэнку яўрэяў нейкім станоўчым каментарыем, але наўмысна не зрабіў гэтага<ref name=zviyav.90>''Yavetz Z.'' Latin Authors on Jews and Dacians // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 47, H. 1 (1st Qtr., 1998). — P. 90</ref>. Ізраільскі гісторык таксама мяркуе, што Тацыт мог спецыяльна ствараць адмоўны вобраз яўрэяў для абгрунтавання палітычнай экспансіі Рыма ва Усходнім Міжземнамор’і<ref name=zviyav.92et94>''Yavetz Z.'' Latin Authors on Jews and Dacians // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 47, H. 1 (1st Qtr., 1998). — P. 92; P. 94</ref>{{efn|Цытата: «''Тацыт меркаваў, што яго выяўна асуджальнага апісання было досыць, каб настроіць чытачоў супраць яўрэяў''» (с. 92); «''Для таго, каб апраўдаць поўнае разбурэнне храма, яўрэі павінны былі паўстаць як народ пагарджаны з самага паходжання, і Тацыт выканаў заданне бліскуча''» (с. 94). Арыгінал: «''Tacitus assumed that his explicitly deprecating description was enough to turn his readers against the Jews (pulsis cultoribus — obtinuere terras)''» (P. 92); «''In order to justify the total destruction of the temple, the Jews must appear as a despicable people from their very origins, and Tacitus fulfilled his task brilliantly''» (P. 94).}}. Іншыя навукоўцы бачаць у апісанні яўрэяў праяву антычнай традыцыі спазнання свайго народа (то бок рымлянаў) праз апісанне варвараў<ref name=afeld.315 />. Разам з тым, гісторык дэманструе дваістае стаўленне да варварскіх народаў Еўропы — насельнікам Брытанскіх астравоў і Германіі. Паведамляючы пра прыхільнасць германцаў да сну і выпіўкі, усё ж Тацыт прыпісвае ім уладанне тым гераізмам (''virtus''), якую з прычыны спешчанага ладу жыцця губляюць рымляне<ref name=mfa.1227 />. Іх станоўчыя якасці Тацыт не абмяжоўвае гераізмам; вартасці германцаў адносяцца да многіх сфер жыцця, але асабліва прыцягваюць гісторыка асаблівасці сямейнага жыцця паўночных суседзяў Рыма<ref name=cv.412 />. Зазвычай, іх станоўчыя якасці выяўляюцца ўскосна, праз указанне на тое, што ім неўласцівыя многія заганы рымлянаў: «''кабеты не ведаюць спакус гледзішчаў і баляў''», «''ніхто не абсмейвае заган і не заве яго модай''»<ref>''Дуров В. С.'' Художественная историография Древнего Рима. — {{СПб.}}: [[СПбГУ]], 1993. — С. 98</ref>. Высокая ацэнка нораваў варвараў, якія жылі па першабытных традыцыях, і супрацьстаўленне ім спешчаных і разбэшчаных цывілізаваных народаў — характэрныя ідэі для многіх рымскіх аўтараў-маралістаў<ref name="cv.412">''Чистякова Н. А.'', ''Вулих Н. В.'' История античной литературы. — {{Л.}}: [[ЛГУ]], 1963. — С. 412</ref>. У Тацыта германцы яшчэ і рамантычна збліжаюцца з рымлянамі першых гадоў Рэспублікі<ref name=mfa.1228 />. Нямала літаратуры прысвечана вывучэнню пытання пра тое, ці асцерагаўся Тацыт германцаў, ці бачыў ён у іх пагрозу Рыму. Хоць некаторыя навуковыя схільныя прызнаваць боязі Тацыта<ref name=mfa.1227 />, гэта пытанне працягвае заставацца нявырашаным<ref>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 165</ref>. Тацыт падтрымліваў захаванне ўлады Рыма над іншымі народамі. Быўшы сенатарам, ён падзяляў перакананні пра патрэбу падтрымання строгага парадку ў правінцыях<ref name=mfa.1227>{{Albrecht.2}} 1227</ref>. Паводле яго думкі, намеснікі правінцый павінны былі быць цвёрдымі, але перадусім — справядлівымі<ref name=mfa.1227 />. === Рэлігійныя погляды === Тацыт быў выдатна знаёмы з рымскай рэлігійнай тэорыяй і практыкай, пра што сведчыць яго членства ў калегіі квіндэцэмвіраў (пятнаццаці жрацоў святадзействаў)<ref name=jdav.175>''Davies J.'' Religion in historiography // The Cambridge Companion to the Roman Historians. — Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2009. — P. 175</ref>. З прычыны гэтага ён паважліва ставіўся да рымскіх жрэцкіх калегій<ref name=jdav.178>''Davies J.'' Religion in historiography // The Cambridge Companion to the Roman Historians. — Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2009. — P. 178</ref>. Зрэшты, нягледзячы на яўны ўплыў традыцыйнай рымскай рэлігіі на Тацыта, ацэнкі ступені гэтага ўплыву адрозніваюцца. У прыватнасці, існуе гіпотэза, што мэтай «Гісторыі» і «Аналаў» Тацыта насамрэч было даследаванне, як у I стагоддзі н. э. выяўляліся раней існавалыя прадказанні (перадусім, на матэрыяле [[Кнігі Сівіл|Сівіліных кніг]]) і якая была роля багоў у падзеях апошніх гадоў<ref name=jdav.166>''Davies J.'' Religion in historiography // The Cambridge Companion to the Roman Historians. — Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2009. — P. 166</ref>. Міхаэль фон Альбрэхт, наадварот, мяркуе, што рымскі гісторык не знаходзіўся пад моцным уплывам рымскай рэлігіі. Паводле яго думцы, Тацыт «юрыдычна» ставіўся да яе і лічыў, што да I стагоддзя н. э. яна страціла актуальнасць<ref name=mfa.1230 />. У сваіх творах Тацыт надае нямала ўвагі апісанню знакаў і цудаў<ref name=mfa.1230>{{Albrecht.2}} 1230</ref>, што, зрэшты, з’яўляецца характэрнай рысай усёй антычнай гістарыяграфіі. Аднак пашыраныя сярод простых рымлянаў забабоны ён не прымае і імкнецца дыстанцыявацца ад іх<ref name=mfa.1231>{{Albrecht.2}} 1231</ref>. Гісторык па-рознаму ацэньвае ўплыў багоў, лёсу (''fatum'') і астралагічных прадказанняў у розных сітуацыях, але надае вялікае значэнне ўплыву ''fortuna'' (выпадак, які не паддаецца разліку)<ref name=mfa.1230 />. Багі часам умешваюцца ў развіццё падзей, прытым звычайна Тацыт уяўляе іх такімі, што гневаюцца, і толькі зрэдку — міласцівымі<ref name=sob.270>{{SobTac}} 270</ref>. У цэлым у яго сачыненнях роля багоў, лёсу і наканавання хутчэй невялікая, і звычайна людзі паўстаюць свабоднымі ў сваіх учынках<ref name=mfa.1231 />. Думку гісторыка па большасці рэлігійных і філасофскіх пытанняў даследчыкі ацэньваюць як нявызначаную<ref name=sob.270 />. == Рукапісы і выданні == === Рукапісы === [[Файл:Tacitus-Varusschlacht.jpg|міні|250px|Фрагмент рукапісу «Медыцэйская I».]] [[Файл:MII.png|міні|250px|Старонка з рукапісу «Медыцэйская II».]] Творы Тацыта не былі вядомыя шырокаму колу рымлянаў; толькі ў канцы III стагоддзя імператар [[Марк Клаўдзій Тацыт]], які лічыў сябе нашчадкам гісторыка, загадаў усім бібліятэкам Імперыі мець у сваіх фондах яго сачыненні. Надалей яго ведаюць толькі некаторыя познаантычныя інтэлектуалы і лічаныя сярэднявечныя храністы. З-за невялікай папулярнасці ў Сярэднія вякі творы Тацыта захаваліся толькі дзякуючы адзінкавым рукапісам. I—VI кнігі «Аналаў» захаваліся ў адзіным рукапісе, вядомага як «Медыцэйская I» (M1). Яна была напісана [[Каралінгскі мінускул|каралінгскім мінускулам]] у сярэдзіне IX стагоддзя, меркавана, у [[Фульдскае абацтва|Фульдскім манастыры]]<ref name=martin.243>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 243</ref>. Яе пісалі вельмі акуратна, хоць пры гэтым перанеслі граматычныя памылкі з папярэдніх манускрыптаў. Уважлівае палеаграфічнае вывучэнне рукапісу паказвае на тое, што зыходным тэкстам паслужыла грубая копія без прабелаў паміж словамі. У манускрыпце ніяк не пазначаны разрыў у два гады апісаных падзей паміж раздзелам 5.5 «Аналаў» і ацалелымі ўрыўкамі кнігі VI, няма дзялення на часткі і параграфы (яны былі зроблены ўжо ў друкаваных выданнях XVII—XX стагоддзяў)<ref name=martin.243 />. Праз нейкі час пасля завяршэння «Медыцэйская I» апынулася ў манастыры {{нп5|Карвей|Карвей|ru|Корвей}}. Яна была дастаўлена ў Рым па просьбе рымскага папы [[Леў X|Льва X]] (правіў з 1513 года), і ўжо ў 1515 годзе быў надрукавана першы поўны зборнік твораў Тацыта. У [[Карвей]] манускрыпт не вярнуўся, але замест яго ў манастыр быў адпраўлены надрукаваны асобнік<ref name=martin.244>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 244</ref>. У наш час рукапіс захоўваецца ў бібліятэцы [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|Лаўрэнціяна]] ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]<ref name=martin.243 />. У сярэдзіне XI стагоддзя ў манастыры {{нп5|Мантэкасіна|Мантэкасіна|ru|Монтекассино}} быў створаны рукапіс, вядомы як «Медыцэйская II» (M2)<ref name=martin.244 /><ref name=tronski.241>{{Tronski.tac}} 241</ref>. Яна ўлучае кнігі XI—XVI «Аналаў» і кнігі I—V «Гісторыі». Рукапіс быў напісаны {{нп5|Беневенцкае пісьмо|беневенцкім пісьмом|ru|Беневентское письмо}}. У манускрыпце была ўжыта суцэльная нумарацыя кніг (кнігі «Гісторыі» I—V былі пранумараваны як XVII—XXI). «Медыцэйская II» была выяўлена гуманістамі каля 1360 года, з яе зрабілі копію і пераправілі ў Фларэнцыю<ref name=companion2.507>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 507</ref>. Дзякуючы знаходцы Тацыта ведаў [[Джавані Бакача|Бакача]]. У ліставанні паміж гуманістамі [[Поджа Брачаліні]] і {{нп5|Нікало Ніколі|Нікало Ніколі|ru|Никколи, Никколо}} ўтрымліваецца ўказанне на тое, што каля 1427 года Ніколі нейкім сумнеўным спосабам атрымаў гэты манускрыпт. Пасля смерці Ніколі ў 1437 годзе рукапіс трапіў у [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|Лаўрэнціяну]]. З-за таго, што «Медыцэйская II» была напісана складаным для чытання беневенцкім шрыфтам, з яе зрабілі каля 40 рукапісных копій, і менавіта яны служылі глебай для ўсіх выданняў аж да 1607 года<ref name=martin.244 />. Даследчыкі таксама знайшлі ўказанні на тое, што мог існаваць і трэці рукапіс «Аналаў» і «Гісторыі» Тацыта: рознае чытанне шэрага спрэчных момантаў у «Лейдэнскім рукапісе» (L) дазваляе зрабіць выснову пра выкарыстанне крыніцы, адрознай ад «Медыцэйскай II». Аднак пазней розначытанні паміж рукапісамі L і M2 сталі разглядаць як вынік працы філолагаў XV стагоддзя<ref name=martin.245>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 245</ref>. «Агрыкала» і «Германія» таксама захаваліся дзякуючы аднаму-адзінюткаму рукапісу, хоць яшчэ ў сярэдзіне XV стагоддзя, магчыма, іх было два. У 1425 годзе [[Поджа Брачаліні]] ў лісце да Нікало Ніколі паведаміў пра знаходку манахам [[Бад-Герсфельд|Херсфельдскага]] манастыра невядомага рукапісу Тацыта з «Германіяй» і «Агрыкалам». Поджа спрабаваў пераканаць манаха адправіць яму манускрыпт, але той адмовіўся. Пасля гэтага Ніколі адправіў ліст двум кардыналам, якія збіраліся наведаць шэраг манастыроў у Францыі і Германіі, з просьбай прывезці рукапіс<ref name=martin.245 />. Невядома, ці адгукнуліся кардыналы на просьбу, але ў 1455 годзе антыквар {{нп5|П'ер Кандыда Дэчэмбрыа|П'ер Кандыда Дэчэмбрыа|ru|Дечембрио, Пьер Кандидо}} бачыў малыя творы Тацыта ў Рыме<ref name=martin.246>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 246</ref>. У 1457—1458 гадах Энеа Сільвіа Пікаламіні (ён стаў папам рымскім пад імем [[Пій II|Пія II]]) выкарыстаў рукапіс для напісання палемічнага сачынення. Далейшы лёс гэтага манускрыпта (умоўна яго завуць «{{нп5|Херсфельдскі кодэкс|Codex Hersfeldensis|de|Codex Hersfeldensis}}»<ref name=ben.166>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 166</ref> невядомы. У XV стагоддзі былі зробленыя мноства рукапісных копій «Дыялогаў» і «Агрыкалы», на падставе якіх былі надрукаваны першыя сучасныя выданні. Доўгі час на падставе існавання дзвюх розных традыцый чытання асобных фраз у рукапісных копіях XV стагоддзя і першых друкаваных выданнях меркавалася, што існавала два зыходныя рукапісы для малых твораў Тацыта — «рукапіс X» і «рукапіс Y». Аднак у 1902 годзе ў прыватнай бібліятэцы ў [[Эзі]] быў выяўлены манускрыпт, што атрымаў пазначэнне «Codex Aesinas» (Рукапіс Эзі). Разам з сачыненнямі Тацыта ў гэтым рукапісе ўтрымліваўся таксама пераклад «Дзённіка Траянскай вайны» {{нп5|Дыкціс Крыцкі|Дыкціса Крыцкага|ru|Диктис Критский}} са старажытнагрэчаскай на лацінскую мову, выкананы ў IV стагоддзі нейкім Септыміем. Манускрыпт характэрны тым, што частка «Агрыкалы» напісана почыркам XV стагоддзя, а частка — каралінгскім мінускулам IX стагоддзя. Апроч таго, на палях запісана вялікая колькасць альтэрнатыўных чытанняў, у тым ліку і такіх падрабязных, якія не мог пакінуць просты перапісчык. Мяркуецца, што перапісчык або меў пад рукой два манускрыпты з рознымі чытаннямі, або перапісваў тэкст з усімі [[маргіналіі|маргіналіямі]]. У почырку ж XV стагоддзя звычайна прызнаюць руку Стэфана Гварнеры, заснавальніка бібліятэкі Эзі<ref name=martin.246 />. З-за знаходкі ў Эзі гіпотэза пра існаванне двух зыходных рукапісаў для позных копій Тацыта падпадае пад сумнеў<ref name=martin.247>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 247</ref>. Аднак невядома, ці з’яўляецца знаходка ў Эзі тым самым рукапісам, выяўленым у Херсфельдзе каля 1425 года і ўбачанай Дэчэмбрыа ў 1455 годзе ў Рыме. [[Файл:Lipsius manuscript.jpg|міні|250px|Каментаванае выданне Тацыта {{нп5|Юст Ліпсій|Юстам Ліпсіем|ru|Липсий, Юст}}. Ліён, 1598 год.]] Падчас Другой сусветнай вайны «Рукапісам Эзі» зацікавіліся ў [[СС]]. Цікавасць да аднаго з найранейшых сістэматычных апісанняў старажытных германцаў была гэтак вялікая, што «Codex Aesinas» вывучаў і прывёз у Германію асабіста кіраўнік аддзела «[[Анэнэрбэ]]» {{нп5|Рудольф Тыль|Рудольф Тыль|de|Rudolf Till}}. У 1943 годзе ён выдаў фотарэпрадукцыю абаіх твораў Тацыта. Пасля гэтага рукапіс на доўгі час знік і толькі нядаўна выявіўся ў Рыме. У наш час шэраг даследчыкаў мяркуе, што старонкі IX стагоддзя ў «Рукапісы Эзі» — гэта частка Херсфельдскага манускрыпта. Існуе таксама думка, што Херсфельдскі манускрыпт згублены беззваротна, а знаходка з Эзі — частка іншага манускрыпта, зробленая ў той час, калі існавалі і іншыя рукапісы<ref name=martin.247 />. === Першыя друкаваныя выданні === Першае друкаванае выданне Тацыта было выпушчана каля 1470 года (паводле іншай версіі, у 1472—1473 гадах) {{нп5|Ёган і Вендэлін фон Шпеер|Вендэлінам фон Шпеерам|ru|Иоганн и Венделин фон Шпейер}} у Венецыі<ref name=martin.242>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 242</ref><ref name=martin.248>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 248</ref><ref name=ben.168>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 168</ref>. Фон Шпеер выкарыстаў рукапіс «Медыцэйская II», у якім, у прыватнасці, адсутнічалі кнігі I—VI «Аналаў». У 1472, 1476 і 1481 гадах выданне фон Шпеера перадрукоўвалася ў Балонні і Венецыі. Каля 1475—1477 гадоў Францыскам Путэаланам ({{lang-la|Franciscus Puteolanus}}) у Мілане было выпушчана другое выданне, што ўключала таксама «Агрыкалу»<ref name=tronski.241 /><ref name=martin.248 /><ref>The Germania of Tacitus. Ed. by R. P. Robinson. — Hildesheim: Georg Olms Verlag, 1991. — P. 327</ref>. Путэалан выправіў шэраг недакладнасцей у першым выданні, але, відаць, не выкарыстаў іншыя рукапісы, а толькі правёў філалагічную працу<ref>The Germania of Tacitus. Ed. by R. P. Robinson. — Hildesheim: Georg Olms Verlag, 1991. — P. 327—328</ref>. У 1497 годзе Філіп Пінцый ({{lang-la|Philippus Pincius}}) выпусціў у Венецыі новае выданне, заснаванае на тэксце Путэалана<ref name=robinson.328>The Germania of Tacitus. Ed. by R. P. Robinson. — Hildesheim: Georg Olms Verlag, 1991. — P. 328</ref>. Каля 1473 года Кройснерам у Нюрнбергу было распачата выданне «Германіі» на аснове іншага рукапісу, адрознага ад тых варыянтаў, якія выдаваліся ў Італіі. Годам пазней асобнае выданне «Германіі» было выпушчана ў Рыме, а ў 1500 годзе «Германія» на аснове трэцяга рукапісу была выпушчана Вінтэрбургам у Вене ў складзе зборніка<ref name=robinson.328 />. Першае поўнае выданне захаваных прац Тацыта (улучаючы першыя шэсць кніг «Аналаў» з рукапісу «Медыцэйская I») было ажыццёўлена ў 1515 годзе ватыканскім бібліятэкарам {{нп5|Філіпа Бераальда Малодшы|Філіпа Бераальда Малодшым|de|Filippo Beroaldo der Jungere}}<ref name=martin.244 /><ref>{{Tronski.tac}} 241—242</ref>. У пачатку XVI стагоддзя {{нп5|Беат Рэнан|Беат Рэнан|en|Beatus Rhenanus}} выдаў каментаванае выданне сачыненняў Тацыта, чым паклаў пачатак іх актыўнаму філалагічнаму вывучэнню. Паводле звестак {{нп5|Іосіф Майсеевіч Тронскі|І. М. Тронскага|ru|Тронский, Иосиф Моисеевич}}, яно было выдадзена ў 1519 годзе ў Базелі<ref name=tronski.243>{{Tronski.tac}} 243</ref>, а паводле звестак сучаснага даследчыка Рональда Марціна, Рэнан выпусціў два каментаваныя выданні сачыненняў Тацыта ў 1533 і 1544 годзе<ref name=martin.249>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 249</ref>. З 1574 года было выпушчана некалькі выданняў твораў гісторыка пад рэдакцыяй вядомага філолага [[Юст Ліпсій|Юста Ліпсія]] з каментарыямі<ref name=martin.250>''Martin R. H.'' From manuscript to print // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 250</ref>. У 1607 годзе Курцый Пікена ({{lang-la|Curtius Pichena}}) выдаў у Франкфурце першае выданне, заснаванае на непасрэдным вывучэнні розных варыянтаў рукапісаў<ref name=martin.244 />. Аднак з-за недастатковага досведу працы з сярэднявечнымі рукапісамі і Пікена, і Ліпсій згаджаліся з тым, што рукапіс «Медыцэйская II» быў створаны ў IV—V стагоддзях, хоць ён пісаны пазнейшым беневенцкім пісьмом<ref name=martin.250 />.{{clear}} == Уплыў Тацыта == [[Файл:Guicciardini M Francesco La Historia dItalia.jpg|міні|250px|Тытульны ліст «Гісторыі Італіі» [[Франчэска Гвічардзіні]], напісанай пад уплывам Тацыта.]] === Антычнасць і Сярэднявечча === У антычную эпоху Тацыт не быў вельмі вядомы. Хоць яго сябар Пліній Малодшы прадказваў у лістах, што яго творы будуць несмяротнымі, у сачыненнях іншых інтэлектуалаў антычнай эпохі яго імя практычна не сустракаецца. Усплёск папулярнасці Тацыта давёўся на кароткае кіраванне імператара Марка Клаўдыя Тацыта, які лічыў сябе нашчадкам гісторыка і загадаў усім бібліятэкам у імперыі мець асобнікі яго сачыненняў<ref name=mellor.138>''Mellor R.'' Tacitus. — Routledge, 1993. — P. 138</ref>. Апроч таго, вядомы гісторык канца IV стагоддзя [[Аміян Марцэлін]] пачаў аповед у «Дзеях» ({{lang-la|Res Gestae}}) з 96 года (забойства Даміцыяна і пачатак кіраванні Нервы), то бок з моманту сканчэння аповеда ў «Гісторыі» Тацыта<ref name=mellor.138 />. Быў добра знаёмы з яго творамі і {{нп5|Павел Арозій|Павел Арозій|ru|Павел Орозий}}. У сваёй «Гісторыі супраць паганцаў» ён нярэдка выкарыстоўвае Тацыта як крыніцу інфармацыі, аднак паказвае на няпэўныя звесткі і на нежаданне гісторыка разабрацца ў гісторыі, звязанай з разбурэннем {{нп5|Садом і Гамора|Садома і Гаморы|ru|Содом и Гоморра}}<ref name=mellor.138 /><ref>Павел Орозий. История против язычников, I, 5</ref>{{efn|Тацыт (Гісторыя, V, 7) дапускае, што Садом і Гамора былі знішчаны нябесным агнём, але мяркуе, што бясплоднасць наваколля абумоўлена выпарэннямі [[Мёртвае мора|Мёртвага мора]]. Арозій (Гісторыя супраць паганцаў, I, 5) настойвае на версіі [[Кніга Быццё|кнігі Быцця]] пра тое, што гарады, «''без сумневу, згарэлі ў кару за грахі''», а бясплоднасць зямлі — яшчэ адзін вынік боскай кары.}}. {{нп5|Тэртуліян|Тэртуліян|ru|Тертуллиан}} зваў яго лгуном за аповед пра звычаі яўрэяў<ref name=sob.273>{{SobTac}} 273</ref>. У той жа час, [[Касіядор|Магн Аўрэлій Касіядор]] ведае толькі «нейкага Карнелія»<ref name=mellor.138 />. [[Файл:Kupferstich fulda dom 1655.jpg|thumb|left|250px|[[Фульдскае абацтва|Фульдскі манастыр]] у XVII стагоддзі.]] У Сярэднія вякі пра існаванне твораў Тацыта ведалі толькі нешматлікія манахі ў буйных манастырах. І ўсё ж, яго сачыненні працягвалі перапісвацца, і менавіта дзякуючы гэтым копіям працы рымскага гісторыка вядомыя да нашых дзён. У час [[Каралінгскае Адраджэнне|каралінгскага адраджэння]] яго наноў адкрылі для сябе нямецкія манахі, якія выявілі ў Тацыта важныя звесткі пра старажытных германцаў. У IX стагоддзі манахі [[Фульдскае абацтва|Фульдскага манастыра]] — аднаго з найважнейшых агменяў захавання антычнай культуры ў Сярэднія вякі — выкарысталі звесткі з рукапісаў Тацыта для сваіх твораў<ref name=cct.281>{{Krebs.CCT}} 281</ref>. З яго сачыненнямі былі знаёмыя [[Эйнхард]] і {{нп5|Рудольф Фульдскі|Рудольф Фульдскі|ru|Рудольф Фульдский}}<ref name=tronski.240>{{Tronski.tac}} 240</ref>. Асабліва актыўна Тацыта выкарыстоўваў Рудольф, які пісаў пра старажытных саксаў<ref name=cct.282>{{Krebs.CCT}} 282</ref>. Магчыма, рымскага гісторыка чыталі таксама [[Відукінд Карвейскі|Відукінд]] і [[Адам Брэменскі]], але з-за таго, што сярэднявечныя аўтары не заўсёды паказвалі свае крыніцы, калі гэта былі паганцы, удакладніць гэтыя здагадкі немагчыма<ref name=tronski.241 />. Пасля адкрыцця рукапісаў Тацыта італьянскімі гуманістамі XIV стагоддзя ён вельмі хутка робіцца вядомы. Яго папулярнасці спрыяла копія рукапісу «Медыцэйская II», перавезеная з Мантэкасіны ў Фларэнцыю (напэўна, пры ўдзеле [[Джавані Бакача]])<ref name=mellor.138 />. Знаходзячы паралелі паміж рымскай і сучаснай гісторыяй, італьянскія гуманісты нярэдка звярталіся да «Аналаў» і «Гісторыі» Тацыта — выкрывальніка тыранаў. Так, прыкладам, у 1404 годзе гуманіст {{нп5|Леанарда Бруні|Леанарда Бруні|ru|Бруни, Леонардо}} выкарыстаў сведчанні рымскага гісторыка для доваду недахопаў манархічнай формы кіравання<ref name=mellor.139>''Mellor R.'' Tacitus. — Routledge, 1993. — P. 139</ref>. Палітычны мысляр [[Нікало Макіявелі]] параўнальна рэдка звяртаўся да Тацыта і надаваў больш увагі Лівію<ref name=mellor.139 />. Аднак ужо сучаснікі адзначалі, што Макіявелі быў блізкі па духу да Тацыта, і калі творы італьянскага мысляра ўнеслі ў [[Індэкс забароненых кніг]], гуманісты сталі звяртацца да рымскага гісторыка замест забароненага фларэнтыйца<ref name=mellor.139 />. Крыху пазней «Аналаў» і «Гісторыі» стала вядомая «Германія». Адным з першых, хто яе выкарыстаў, быў у сярэдзіне XV стагоддзя Энеа Сільвіа Пікаламіні, у 1458 годзе абраны папам рымскім пад імем [[Пій II|Пія II]]<ref name=mellor.140 />. === Новы час === [[Файл:Justus Lipsius by Peter Paul Rubens.jpg|міні|250px|Нідэрландскі філолаг [[Юст Ліпсій]], найбуйнейшы знаток сачыненняў Тацыта, які шмат зрабіў для папулярызацыі яго твораў сярод чытальнай публікі. Паводле слоў С. І. Сабалеўскага, «''Ліпсій ведаў напамяць усяго Тацыта і хваліўся, што можа прачытаць любое месца з Тацыта, нават калі яму пры гэтым прыставяць да горла нож, каб усадзіць пры першай памылцы ці замешцы''»<ref name=irl.287>{{SobTac}} 287</ref>.]] Хоць творы Тацыта выдаваліся з 1470 года, яго папулярнасць першыя часы была невялікай, бо тады працягвалі чытаць тых аўтараў, якія былі добра вядомыя ў Сярэднія вякі. Апроч таго, да канца XVI стагоддзя ім цікавіліся амаль выключна ў Італіі і Германіі. Усееўрапейская папулярнасць да яго прыйшла ў канцы XVI стагоддзя з публікацыямі вядомага філолага [[Юст Ліпсій|Юста Ліпсія]]<ref name=gajda.253>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 253</ref>, а таксама дзякуючы лекцыям {{нп5|Марк Антуан Мюрэ|Марка Антуана Мюрэ|ru|Мюре, Марк Антуан}}<ref name=gajda.254>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 254</ref>. У выніку, у XVII стагоддзі ён стаў адным з самых чытаных антычных аўтараў<ref name=gajda.253 />. Так, за 1600—1649 гады ў Еўропе былі надрукаваны прынамсі 67 выданняў «Гісторыі» і «Аналаў»<ref name=gajda.253 />. За гэты ж перыяд былі выпушчаны каля 30 выданняў Салюсція, другога па папулярнасці лацінскага аўтара<ref>''Osmond P. J.'' Princeps historiae Romanae: Sallust in Renaissance political thought // Memoirs of the American Academy in Rome. — 1995. Vol. 40. — P. 134</ref>. Паколькі мова Тацыта лічылася досыць цяжкай, актыўна распачыналіся спробы перакладу яго сачыненняў на сучасныя мовы<ref name=gajda.253 />. Шыранне твораў рымскага гісторыка, які шмат увагі надаваў закулісным інтрыгам, дало імпульс развіццю палітычнай думкі Адраджэння<ref name=mellor.140>''Mellor R.'' Tacitus. — Routledge, 1993. — P. 140</ref>. Еўрапейцы, якія чыталі Тацыта ў XVI і XVII стагоддзях, лічылі, што яго апісанні імператарскага Рыма напамінаюць рэаліі іх часу, і, абапіраючыся на творы Тацыта, пераасэнсоўвалі падкладку сучасных ім палітычных падзей<ref name=gajda.253 />. Прыкладам, гэта адбывалася на мяжы XVI—XVII стагоддзяў, калі смерць бяздзетных уладцаў Францыі і Англіі і падзеі прыкулі ўвагу да не заўсёды гладкай пераемнасці рымскіх імператараў<ref name=gajda.258 />. У апісанні кар’еры [[Луцый Элій Сеян|Сеяна]] ў Еўропе бачылі зборную выяву дачасніка, які высока ўзляцеў, але нізка паў<ref name=gajda.258 />. Нарэшце, у святле актыўнай цэнзуры ўладцамі і каталіцкай царквой друкаванай прадукцыі атрымала велізарную актуальнасць крытыка Тацытам уціскаў свабоды слова<ref name=gajda.258>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 258</ref>. Дзякуючы гэтаму фрагмент «Аналаў», дзе апісваецца лёс гнанага гісторыка {{нп5|Крэмуцый Корд|Аўла Крэмуцыя Корда|ru|Кремуций Корд}} (ён скончыў самагубствам, а яго творы былі спалены), апынуўся адным з найболей часта цытаваных урыўкаў гэтага сачынення<ref name=gajda.258 />. Актыўнае выданне перакладаў Тацыта, а таксама Ціта Лівія і Салюсція на англійскую мову згуляла немалую ролю ў падрыхтоўцы [[Англійская рэвалюцыя|Англійскай рэвалюцыі]]<ref name=gajda.266>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 266</ref>. У 1627 годзе нідэрландскі навуковец {{нп5|Ісаак Дарыслаўс||en|Isaac Dorislaus}} пачаў чытаць у [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]] курс лекцый пра гісторыка, але яго інтэрпрэтацыя рымскіх імператараў як узурпатараў паўплывала на яго хуткае адхіленне ад выкладання<ref name=gajda.267>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 267</ref>. «Гісторыя» і «Аналы» зрабілі вялікі ўплыў на гісторыкаў XVI—XVII стагоддзяў, і яны пераймалі стыль Тацыта, капіявалі структуру яго твораў і адбіралі фактычны матэрыял па прынцыпах свайго рымскага папярэдніка<ref name=gajda.253 />. Адным з першых гісторыкаў, якія працавалі пад сур’ёзным уплывам Тацыта, стаў на пачатку XVI стагоддзя фларэнтыец [[Франчэска Гвічардзіні]], чыя «Гісторыя Італіі» вытрымана ў стылі «Гісторыі» і «Аналаў»<ref name=mellor.140 /><ref name=gajda.255>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 255</ref>. Апроч таго, у Новы час сачыненні Тацыта служылі грунтам для многіх трактатаў па палітычнай філасофіі дзякуючы багатаму фактычнаму матэрыялу, сабранаму гісторыкам<ref name=gajda.253-254>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 253—254</ref><ref name=gajda.261>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 261</ref>. Моцны ўплыў Тацыта выяўляецца ў класікаў натуральнага права [[Гуга Гроцый|Гуга Гроцыя]] і [[Томас Гобс|Томаса Гобса]], а таксама ў многіх іншых мысляроў Новага часу — [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсіса Бэкана]], [[Мішэль дэ Мантэнь|Мішэля Мантэня]], [[Джон Мільтан|Джона Мільтана]], [[Бенджамін Франклін|Бенджаміна Франкліна]], [[Джон Адамс|Джона Адамса]], [[Томас Джэферсан|Томаса Джэферсана]]<ref name=gajda.268 /><ref name=mellor.108>''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — P. 108</ref><ref name=companion2.513et515>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 513; P. 515</ref>. Зрэшты, ужо ў канцы XVI стагоддзя пашырыўся і іншы погляд на творы аўтара, які набіраў папулярнасць. У гэты час, поўны войн і звад, апалагеты манархічнай формы кіравання пачалі акцэнтаваць увагу на той строгай палітыцы, якую праводзілі Актавіян Аўгуст і Тыберый для прыўнясення стабільнасці ў палітычнае жыццё<ref name=gajda.259>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 259</ref>. На першы план выстаўляліся і маляўнічыя апісанні грамадзянскіх войн, якія ўяўляліся як большае зло, чым абмежаванне праў і воляў. Такім чынам, крытыка імператараў прыцягнулі да апраўдання сучасных манархій. Апроч таго, у 1589 годзе Юст Ліпсій, які спрыяў пашырэнню Тацыта як выдавец і каментатар яго сачыненняў, выдаў працу «Шэсць кніг пра палітыка». У ёй ён пераасэнсаваў свае ранейшыя погляды на суаднясенне ідэй Тацыта з сучаснасцю. Калі раней ён параўноўваў {{нп5|Фернанда Альварэс дэ Таледа Альба|герцага Альбу|ru|Альба, Фернандо Альварес де Толедо}} з дэспатычным [[Тыберый|Тыберыем]], то зараз ён шукаў у рымскага гісторыка рэкамендацыі па прадухіленні грамадзянскіх войн і ўсталяванні моцнай манархічнай улады<ref name=gajda.259 />. Знакамітага філолага вінавацяць у тым, што ён не грэбаваў выдзіраць словы Тацыта і герояў яго твораў з кантэксту, часам надаючы ім процілеглы сэнс<ref name=gajda.260>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 260</ref>. І ўсё ж, Ліпсій працягваў асуджаць тыранаў, якія злоўжывалі сваёй уладай<ref name=gajda.261 />. Хоць з сярэдзіны XVII стагоддзя ўплыў Тацыта як палітычнага мысляра стаў змяншацца, створаныя ім выявы імператарскага Рыма працягвалі выклікаць асацыяцыі з сучаснасцю<ref name=gajda.268>''Gajda A.'' Tacitus and political thought in early modern Europe, c. 1530 — c. 1640 // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 268</ref>. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што вялікі ўплыў твораў рымскага гісторыка на палітычную філасофію захоўваўся аж да канца XVIII стагоддзя<ref name=companion2.514>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 514</ref>. Апроч таго, яго сачыненні ўжо трывала ўвайшлі ў склад няпісанага канона гістарычнай літаратуры<ref name=gajda.268 />. У XVII стагоддзі Тацыт робіцца вельмі папулярным у Францыі, чаму спрыяла эміграцыя многіх прадстаўнікоў італьянскай эліты да французскага двара<ref name=gajda.258 />. Найбольшую цікавасць у гэты перыяд выклікалі яго літаратурныя таленты, і ён натхняе нямала французскіх літаратараў. На глебе звестак Тацыта і пад моцным уплывам яго поглядаў былі створаны п’есы «Смерць Агрыпіны» [[Сірано дэ Бержэрак|Сірано дэ Бержарака]], «Атон» [[П’ер Карнель|П’ера Карнэля]], «{{нп5|Брытанік, п'еса|Брытанік|ru|Британик (пьеса)}}» [[Жан Расін|Жана Расіна]]. У прыватнасці, Расін зваў Тацыта «найбольшым маляром старажытнасці»<ref name=tronski.244 />. Нягледзячы на існаванне шырокай традыцыі, якая тлумачыла Тацыта як абаронцу манархіі, выява Тацытам імператараў і яго апісанне грамадскага жыцця Рыма паказвалі на зусім іншы кірунак палітычных сімпатый антычнага гісторыка<ref name=tronski.244>{{Tronski.tac}} 244</ref>. У XVIII стагоддзі ў Тацыце сталі бачыць не толькі аднаго з найбуйнейшых праціўнікаў манархіі ў рымскай літаратуры, але і гарачага прыхільніка рэспубліканскай формы кіравання<ref name=tronski.244 />. На пачатку стагоддзя ірландскі публіцыст Томас Гордан апублікаваў пераклад твораў Тацыта на англійскую мову, а разам з ім — трактат «''Гісторыка-палітычныя развагі пра кнігі Тацыта''». Апошняе сачыненне надало імпульс развіццю антыманархічнай традыцыі<ref name=tronski.244 />. Рымскі гісторык заставаўся ўзорам для многіх прафесійных антыкаведаў. Так, брытанскі гісторык [[Эдуард Гібан]], які напісаў вядомую працу «Гісторыя заняпаду і разбурэння Рымскай імперыі», шмат у чым знаходзіўся пад уплывам Тацыта<ref>''Cartledge P.'' Gibbon and Tacitus // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 277</ref>. Апроч таго, на XVIII стагоддзе даводзяцца першыя спробы крытычнага ўспрымання выяў Рыма, створаных рымскім гісторыкам. Прыкладам, Вальтэр лічыў перабольшанымі выказы Тацыта пра Тыберыя і Нерона<ref name=tronski.244 />. [[Напалеон I Банапарт|Напалеон Банапарт]] вельмі негатыўна ставіўся да творчасці рымскага гісторыка і нават пачаў літаратурную кампанію дзеля аганьбавання аднаго з самых папулярных антычных аўтараў. У прыватнасці, Напалеон загадаў друкаваць артыкулы з крытыкай Тацыта як гісторыка і пісьменніка, а таксама патрабаваў выключыць яго творы са школьнага курса. Паводле яго думкі, Тацыт быў адсталым кансерватарам, які не захацеў прыняць прагрэсіўную для свайго часу імперскую форму кіравання<ref name=tronski.244et245>{{Tronski.tac}} 244—245</ref>. Пляменнік Банапарта [[Напалеон III]], які шмат займаўся вывучэннем рымскай гісторыі, таксама крытыкаваў выкрывальніка імператараў-тыранаў. Пры ім прыхільнікі імператара выступалі ў друку, імкнучыся давесці няправасць ацэнак рымскага аўтара<ref name=tronski.246 />. Зрэшты, яго працягвалі шанаваць інтэлектуалы. Асабліва добра яго ведалі ў Германіі. [[Карл Маркс]] і [[Фрыдрых Энгельс]] высока ацэньвалі Тацыта і неаднаразова звярталіся да яго сачыненняў. У прыватнасці, у класічнай працы Энгельса «{{нп5|Паходжанне сям'і, прыватнай уласнасці і дзяржавы||ru|Происхождение семьи, частной собственности и государства}}» вельмі шмат спасылак на «Германію»<ref name=tronski.245>{{Tronski.tac}} 245</ref><ref name=companion2.517 />. Творы гісторыка выкарыстоўвалі таксама [[Георг Вільгельм Фрыдрых Гегель|Георг Гегель]], [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Фрыдрых Ніцшэ]], [[Макс Вебер]]<ref name=companion2.517>''Kapust D.'' Tacitus and Political Thought // A Companion to Tacitus. Ed. by V. E. Pagán. — Wiley—Blackwell, 2012. — P. 517</ref>. Да Тацыта звяртаўся [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Мікалай Карамзін]] падчас працы над «Гісторыяй дзяржавы расійскай»<ref name=cv.415>''Чистякова Н. А.'', ''Вулих Н. В.'' История античной литературы. — {{Л.}}: ЛГУ, 1963 — С. 415</ref>. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] уважліва чытаў Тацыта і натхняўся ім падчас напісання «Барыса Гадунова», а сярод нататак паэта ёсць «Заўвагі на „Аналы“ Тацыта»<ref name=cv.415 /><ref>''Пушкин А. С.'' [http://feb-web.ru/feb/pushkin/texts/push17/vol12/y12-1922.htm Замечания на Анналы Тацита] // ''Пушкин А. С.'' Полное собрание сочинений: В 16 т. Т. 12. Критика. Автобиография. — М.; Л.: Изд-во АН СССР, 1949. — С. 192—194</ref>. У іх Пушкін не гэтулькі зважаў на мову гэтага аўтара, колькі знаходзіў супярэчнасці ў паведамляных ім фактах, а таксама звяртаўся да аналізу гісторыка-культурнага кантэксту эпохі. У Расіі рэвалюцыйнае тлумачэнне ідэй Тацыта натхняла [[дзекабрысты|дзекабрыстаў]]<ref name=tr.ial.470>''Тронский И. М.'' История античной литературы. — {{Л.}}: Учпедгиз, 1946. — С. 470</ref> і [[Аляксандр Іванавіч Герцэн|Аляксандра Герцэна]]. Апошні зваў яго «''неабсяжна вялікім''» і ў 1838 годзе напісаў пад яго ўплывам невялікую працу «З рымскіх сцэн»<ref name=cv.415et416>''Чистякова Н. А.'', ''Вулих Н. В.'' История античной литературы. — {{Л.}}: ЛГУ, 1963 — С. 415—416</ref>. === Уплыў у Германіі === [[Файл:Arminius1.jpg|міні|250px|{{нп5|Помнік Армінію|Помнік Армінію|ru|Памятник Арминию}} каля {{нп5|Горад Дэтмольд|Дэтмольда|de|Detmold}} (пабудаваны ў 1838—1875 гадах.)]] Дзякуючы таму, што творы Тацыта ўтрымлівалі нямала геаграфічных і этнаграфічных апісанняў германскіх тэрыторый, яны нярэдка выкарыстоўваліся для даследавання старажытнай гісторыі Германіі. Нягледзячы на досыць актыўнае выкарыстанне ў эпоху [[Каралінгскае адраджэнне|каралінгскага адраджэння]], пасля Тацыт быў практычна забыты ў Германіі аж да XV стагоддзя, калі італьянскія гуманісты сталі ўважліва вывучаць яго рукапісы. 31 жніўня 1457 года кардынал Энеа Сільвіа Пікаламіні, па хуткім часе сталы татам рымскім пад імем [[Пій II|Пія II]], атрымаў ліст ад сакратара біскупа Майнца Марціна Майра ({{lang-de|Martin Mair}})<ref name=ben.167>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 167</ref>. Майр агучыў пашыраную ў народзе незадаволенасць палітыкай каталіцкай царквы<ref name=ben.167 />. У Германіі праводзілі паралелі паміж бягучай сітуацыяй і часамі Рымскай імперыі, а царкоўную дзесяціну параўноўвалі з выплатай падаткаў. Менавіта з-за рымлянаў, меркавалі там, іх вялікая краіна прыйшла ў заняпад. У адказ Пікаламіні напісаў трактат, дзе на матэрыяле «Германіі» Тацыта паказваў дзікае і ганебнае мінулае германцаў (для гэтага ён адабраў толькі негатыўныя іх характарыстыкі ў Тацыта<ref name=ben.167 />) і прагрэс, якога яны дамагліся дзякуючы Рыму<ref name=cct.283>{{Krebs.CCT}} 283</ref><ref name=mellor.141>''Mellor R.'' Tacitus. — Routledge, 1993. — P. 141</ref>. Гэта сачыненне хутка пашырылася ў Германіі, але сваёй мэты не дасягнула. Яно было ўспрынята як правакацыя і толькі ўзмацніла антыітальянскія і антыпапскія настроі<ref name=cct.283 />. І ўсё ж, дзякуючы Пікаламіні ў Германіі наноў адкрылі творы Тацыта — найважнейшыя крыніцы па гісторыі сваіх продкаў<ref name=cct.284>{{Krebs.CCT}} 284</ref>. У 1500 годзе нямецкі гуманіст {{нп5|Конрад Цэльтыс|Конрад Цэльтыс|ru|Цельтис, Конрад}} паказаў на недастатковасць ведаў пра старажытных германцаў і заклікаў збіраць і шырыць усе даступныя сведчанні пра іх<ref name=cct.285et286>{{Krebs.CCT}} 285—286</ref>. Зрэшты, Цэльтыс быў ужо знаемы з «Германіяй» — пры занятку кафедры ўніверсітэта ў Інгальштаце ў 1492 годзе ён сказаў прамову, у аснове якой ляжала гэта сачыненне<ref name=ben.168 />. Даведаўшыся пра «Германію» ад Пікаламіні, Цэльтыс вывучыў гэты твор і стаў шырыць процілеглы пункт погляду на жыццё даўнейшых германцаў<ref name=mellor.141 />. Дзякуючы Пікаломіні і Цэльтысу «Германія» Тацыта пачала актыўна друкавацца на нямецкамоўных землях{{efn|Калі да 1500 года «Германію» на нямецкамоўных землях надрукавалі толькі адзін раз (у Нюрнбергу ў 1476 годзе), то ўжо ў першае дзесяцігоддзе XVI стагоддзя гэта праца пачала выдавацца вельмі часта<ref>''Krebs C. B.'' A dangerous book: the reception of the Germania // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 285—286: «''…пачынаючы з першага выдання ў Балонні ў 1472 годзе, на працягу амаль трох дзесяцігоддзяў, „Германія“ заставалася „італьянскай“ справай (за выняткам выдання ў Нюрнбергу ў 1476 годзе); але з’яўленне працы Цэльтыса ў 1500 годзе стала паваротным пунктам, і ў наступныя дзесяцігоддзі „Германія“ друкавалася пераважна ў германамоўных краінах''». Арыгінал: «''…starting with the ''editio princeps'' in Bologna in 1472, for almost three decades the Germania remained an ‘Italian’ affair (with the exception of Nuremberg in 1476); but the appearance of Celtis’ edition in 1500 marked a turning point, and in subsequent decades the Germania was printed mostly in German-speaking countries''».</ref>.}}, а ў 1535 годзе {{нп5|Якаб Міцыл|Якаб Міцыл (Мельцар)||Jacob Micyllus}} пераклаў гэта сачыненне на нямецкую мову<ref name=cct.285et286 />. З падачы Цэльтыса гуманіст [[Ульрых фон Гутэн]] у пачатку XVI стагоддзя звярнуўся да твораў Тацыта для стварэння ідэалізаванай выявы старажытных германцаў. У адрозненне ад Пікаламіні, ён падкрэсліў не негатыўныя характарыстыкі германцаў, а толькі пазітыўныя. На грунце «Германіі», «Аналаў», а таксама невялікай «Гісторыі» рымскага аўтара {{нп5|Гай Валей Патэркул|Валея Патэркула|ru|Гай Веллей Патеркул}} фон Гутэн стварыў ідэалізаваную выяву правадыра германскага племя херускаў [[Арміній|Армінія]], [[Бітва ў Тэўтабургскім лесе|які разбіў рымлянаў у Тэўтабургскім лесе]]<ref name=ben.168 /><ref name=tronski.243 />. Нямецкі гуманіст сцвярджаў, што Арміній — больш таленавіты палкаводзец, чым [[Сцыпіён]], [[Ганібал]] і [[Аляксандр Македонскі]]<ref name=mellor.141 />. Дзякуючы фон Гутэну Арміній стаў лічыцца нацыянальным героем Германіі, і выява змагар за свабоду свайго народа супраць Рыма згуляла значную ролю ў станаўленні германскага нацыянальнага руху<ref name=tronski.243 />. Трактоўку фон Гутэнам Армінія падтрымаў ініцыятар [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] [[Марцін Лютэр]], які выказаў здагадка, што ''Arminius'' — перакручаная форма германскага імя ''Hermann''<ref name=mellor.141 />. Некаторы час на пачатку XVI стагоддзя папулярнымі былі шавіністычныя трактоўкі твораў Тацыта, што сцвярджалі адвечную перавагу германцаў над рымлянамі<ref name=cct.288>{{Krebs.CCT}} 288</ref>. Такім чынам, невялікае сачыненне рымскага гісторыка атрымала актуальнасць у сувязі са станаўленнем германскага нацыянальнага руху і пачаткам [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]<ref name=ben.168et169>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 168—169</ref>. {{Урэзка |Загаловак = Тацыт. Германія, 4 |Шырыня = 250px |Выраўноўванне = left |Утрыманне = «Сам я далучаюся да думкі тых, хто мяркуе, што плямёны, якія насяляюць Германію, што ніколі не падпадалі змешванню праз шлюбы з якімі-небудзь іншапляменнікамі, спрадвеку складаюць адменны, захавалы спрадвечную чысціню і толькі на сябе самага падобны народ. Адсюль, нягледзячы на такі лік людзей, усім ім уласцівае тое ж аблічча: цвёрдыя блакітныя вочы, русыя валасы, высокія целы, здольныя толькі да кароткачасовага высілку; разам з тым ім бракуе цярплівасці, каб зацята і напружана працаваць, і яны зусім не выносяць смагі і спёкі, тады як непагадзь і глеба прызвычаілі іх лёгка перажываць холад і голад».}} У XVII стагоддзі тэма супрацьстаяння з Рымам больш не была гэтак актуальнай, і ўвага да Тацыта ў Германіі трохі саслабла. Змянілася і сфера выкарыстання «Германіі» ў літаратуры: запісаныя Тацытам сведчанні пра даўнейшых германцаў выкарыстоўваліся ўжо паўсюдна — ад драматычных і сатырычных твораў да лінгвістычных трактатаў<ref name=cct.288et289>{{Krebs.CCT}} 288—289</ref>. Да рымскага гісторыка актыўна звярталіся філосафы [[Іаган Готфрыд Гердэр|Іаган Гердэр]] і [[Іаган Готліб Фіхтэ|Іаган Фіхтэ]]<ref name=cct.291et292>{{Krebs.CCT}} 291—292</ref>, а ў пачатку XIX стагоддзя ідэолагі нямецкага нацыяналізму {{нп5|Эрнст Морыц Арнт|Эрнст Морыц Арнт|ru|Арндт, Эрнст Мориц}} і {{нп5|Фрыдрых Людвіг Ян|Фрыдрых Людвіг Ян|ru|Ян, Фридрих Людвиг}} будавалі свае ідэалізаваныя карціны жыцця даўнейшых германцаў на глебе апісанняў Тацыта. Арнт, у прыватнасці, прыпісваў немцам многія станоўчыя рысы, якія Тацыт прыпісаў даўнейшым германцам. Ён таксама сцвярджаў, што сучасныя немцы захавалі значна больш рыс сваіх гераічных продкаў, чым усе іншыя еўрапейскія народы ўспадкавалі ад сваіх прабацькоў<ref name=cct.293>{{Krebs.CCT}} 293</ref>. Пры дзяржаўнай падтрымцы быў пабудаваны [[помнік Армінію]], чыё будаванне натхніў помнік [[Верцынгетарыг]]у пад Алезіяй<ref name=ben.169>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 169</ref>. Па французскім узоры{{efn|[[Напалеон III]] актыўна заступаўся даследаванням гісторыі Старажытнага Рыма, у тым ліку і вывучэнню падзей [[Гальская вайна|Гальскай вайны]]<ref>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 170: «''…французскі імператар быў адказны за археалагічнае вывучэнне многіх аспектаў бітваў і кампаній, апісаных Цэзарам…''». Арыгінал: «''…the French Emperor had been responsible for the archaeological investigation of many aspects and sites of the battles and campaigns described by Caesar…''».</ref>.}} ў Германіі пачалося мэтнае археалагічнае вывучэнне мясцовасцей, апісаных Тацытам<ref name=ben.170>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 170</ref>. Большасць даследаванняў ідэалізавалі германцаў і мінулае ў цэлым, а некаторыя навукоўцы звярталіся да Тацыта ў спробах рэканструяваць спрадвечны нямецкі ''Volksgeist'' — «народны дух»<ref name=ben.170 />. З часам атрымала вялікае шыранне ідэя пра ўнікальнасць германцаў і іх перавагу над іншымі народамі Еўропы<ref name=ben.170 />. Дзякуючы таму, што ў нямецкім нацыянальным руху пашырылася аднабаковая трактоўка «Германіі» як твора, які апісвае вартасці даўнейшых германцаў, «Германія» нярэдка прыцягвалася ідэолагамі нацыянал-сацыялізму ў 1930-я гады. Найболей актыўным чалавекам, які шырыў і прыстасоўваў яго для патрэб нацыянал-сацыялізму, быў рэйхсфюрар СС [[Генрых Гімлер]]. Упершыню ён прачытаў «Германію» ў маладосці і быў ёй узрушаны<ref name=cct.296>{{Krebs.CCT}} 296</ref>. Пасля свайго ўзвышэння ён усяляк прапагандаваў станоўчыя характарыстыкі германцаў у Тацыта<ref name=cct.296 />, а ў 1943 годзе накіраваў у Італію кіраўніка аддзела «[[Анэнэрбэ]]» Рудольфа Тыля для вывучэння «''Codex Aesinas''» — адной з найстаражытнейшых рукапісаў «Германіі»<ref name=cct.297>{{Krebs.CCT}} 297</ref>. Адменнай папулярнасцю карыстаўся фрагмент пра захаванне германцамі расавай чысціні (гл. злева); гэта назіранне рымскага гісторыка служыла адной з асноў новай «антрапалогіі»<ref name=ben.174>''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 174</ref>. Так, у 30-я гады спецыяліст па расавай тэорыі {{нп5|Ганс Фрыдрых Карл Гюнтэр|Ганс Гюнтэр|ru|Гюнтер, Ганс Фридрих Карл}} лічыў гэта сведчаннем клопату старажытных германцаў пра захаванне расавай чысціні<ref name=cct.297 />, што ўзгаднялася з прыняццем у 1935 годзе {{нп5|Нюрнбергскія расавыя законы|Нюрнбергскіх расавых законаў|ru|Нюрнбергские расовые законы}}. Знаёмства з назіраннямі Тацыта пра ўзаемасувязь расавай чысціні і ваеннага гераізму выяўляецца ў {{нп5|Х'юстан Сцюарт Чэмберлен|Х'юстана Сцюарта Чэмберлена|ru|Чемберлен, Хьюстон Стюарт}}, [[Альфрэд Розенберг|Альфрэда Розенберга]] і [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]<ref name=ben.174 />. Іншыя тлумачэнні Тацыта не віталіся: калі ў 1933 годзе кардынал {{нп5|Міхаэль фон Фаўльхабер|Міхаэль фон Фаўльхабер|ru|Фаульхабер, Михаэль фон}} звярнуўся да вернікаў з навагоднім лістом, выкарыстоўваючы довады Пікаламіні пра варварства старажытных германцаў, яго аддрукаваную прамову спальвалі на вуліцах члены «[[Гітлерюгенд]]а», а ў бок яго рэзідэнцыі двойчы стралялі<ref name=cct.296 />.{{clear}}. == Навуковае вывучэнне Тацыта == === Навуковае вывучэнне твораў === <gallery> Файл:Gaston Boissier 02.jpg|{{нп5|Гастон Буасье|Гастон Буасье|ru|Буассье, Гастон}} (1823—1908) — даследчык творчасці Тацыта і аўтар манаграфіі пра яго Файл:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary B82 43-4.jpg| {{нп5|Васіль Іванавіч Мадэстаў|Васіль Іванавіч Мадэстаў|ru|Модестов, Василий Иванович}} (1839—1907) — аўтар манаграфіі пра Тацыта Файл:Ronald Syme.jpg|[[Рональд Сайм]] (1903—1989) — аўтар двухтамовай манаграфіі і шэрага артыкулаў пра Тацыта </gallery> У XVI стагоддзі Беат Рэнан упершыню ажыццявіў выданне твораў Тацыта з філалагічнымі каментарамі. У ім ён супрацьстаяў модным у той час спробам выкарыстоўваць сачыненні рымскага гісторыка ў нямецкай публіцыстыцы. У прыватнасці, публіцысты знайшлі ўсім сучасным германскім землям адпаведнасці ў выглядзе плямён старажытных германцаў, што Рэнан паставіў пад сумнеў<ref name=cct.288 />. Вялікую вядомасць, аднак, атрымалі каментаваныя выданні Тацыта аўтарства вядомага філолага Юста Ліпсія — менавіта яго звычайна лічаць першым даследчыкам творчасці Тацыта242 />. Ліпсій прапанаваў не менш за тысячу эмендацый (выпраўленняў, заснаваных на вывучэнні розначытанняў ва ўсіх рукапісах, з мэтай выключыць памылкі сярэднявечных перапісчыкаў і аднавіць арыгінальнае напісанне) да адных толькі «Аналаў», хоць некаторыя з іх ён запазычыў у папярэднікаў<ref name=martin.250 />. У 1734 годзе [[Шарль Луі дэ Мантэск’ё|Шарль Мантэск’ё]] напісаў невялікі трактат «Развагі пра прычыны велічы і заняпаду рымлянаў». У гэтым творы французскі асветнік крытычна падышоў да звестак гісторыка і, супаставіўшы яго інфармацыю з іншымі крыніцамі, прыйшоў да высновы пра яго прадузятасць<ref name=iai.41>''Кузищин В. И.'' Французская просветительская историография // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 41</ref>. [[Вальтэр]] пайшоў яшчэ далей у ацэнцы суб’ектыўнасці Тацыта і лічыў яго публіцыстам, да звестак якога варта ставіцца скептычна<ref name=iai.42>''Кузищин В. И.'' Французская просветительская историография // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 42</ref>. У XIX стагоддзі ідэі пра другаснасць творчасці Тацыта атрымалі ў Еўропе вялікае шыранне<ref name=tronski.246>{{Tronski.tac}} 246</ref>. Зазвычай, даследчыкі прызнавалі яго несумнеўныя літаратурныя вартасці, але адмаўлялі яго майстэрства гісторыка<ref name=tronski.246 />. [[Тэадор Момзен]] скрытыкаваў яго ўрыўкавыя, няпэўныя і супярэчлівыя звесткі пра ваенныя кампаніі і назваў Тацыта «''самым неваенным з гісторыкаў''»<ref name=grant.75 />. Невысока ацэньваў яго і французскі гісторык {{нп5|Амедэй Цьеры|Амедэй Цьеры|ru|Тьерри, Амедей}}, які падкрэсліваў велізарную важнасць [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] для еўрапейскай гісторыі і скептычна падышоў да Тацыта, які крытыкаваў імператараў<ref>''Модестов В. И.'' [http://books.google.by/books?id=HZw9AAAAYAAJ&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Тацит и его сочинения]. — {{СПб.}}, 1864. — С. 186—188</ref>. Зрэшты, існавалі і больш высокія яго ацэнкі як гісторыка (у прыватнасці, [[Гастон Буасье]] лічыў яго праўдзівым аўтарам, хоць і прызнаваў некаторую яго прадузятасць)<ref name=tronski.246 />. У Расійскай імперыі вывучэннем Тацыта займаліся Д. Л. Крукаў<ref name=iai.75>''Фролов Э. Д.'' Изучение античности в России дореформенного периода // Историография нтичной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 75</ref>, {{нп5|Іван Уладзіміравіч Цвятаеў|І. У. Цвятаеў|ru|Цветаев, Иван Владимирович}}<ref name=iai.131>''Кузищин В. И.'', ''Фролов Э. Д.'' Изучение античности в России // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 131</ref>, [[Васіль Іванавіч Мадэстаў|В. І. Мадэстаў]]<ref name=iai.136>''Кузищин В. И.'', ''Фролов Э. Д.'' Изучение античности в России // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 136</ref>, [[Міхаіл Пятровіч Драгаманаў|М. П. Драгаманаў]]<ref name=iai.138>''Кузищин В. И.'', ''Фролов Э. Д.'' Изучение античности в России // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 138</ref>, І. М. Грэўс<ref name=tronski.247 />(зрэшты, яго выніковая манаграфія пра Тацыта выйшла толькі пасмяротна, у 1946 годзе, а ў 1952 годзе яе пераклалі на нямецкую мову<ref name=tac.ru.26>''Беликов А. П.'', ''Елагина А. А.'' Возрождение отечественного «тацитоведения» (40-70-е гг. XX века) // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: История. Политология. Экономика. Информатика. — 2009. Вып. 56, № 9. — С. 26</ref>). В. І. Мадэстаў даводзіў безгрунтоўнасць крытычнай традыцыі, што абніжала значэнне рымскага гісторыка як арыгінальнага і годнага даверу аўтара, сцвярджаў яго бесстароннасць, а пазней выдаў поўны пераклад яго сачыненняў, які захоўваў сваю каштоўнасць і праз стагоддзе<ref name=iai.136 /><ref name=tronski.247>{{Tronski.tac}} 247</ref>. М. П. Драгаманаў, наадварот, крытыкаваў прадузятасць Тацыта, які, паводле яго думкі, быў залішне прадузяты ў дачыненні да імператара Тыберыя<ref name=iai.138 />. І. М. Грэўс падкрэсліваў яго майстэрства ў абвінавачанні заган свайго часу, у апісанні бітваў (пар. з ацэнкай Момзена) і ў дзелавітасці апісанні, упікаў у адсутнасці адзіных крытэрыяў усталявання праўды<ref name=tac.ru.26 />, але пры гэтым прызнаваў яго ў цэлым непрадузятым і праўдзівым, схільным да аналізу шэрага крыніц<ref name=tac.ru.27>''Беликов А. П.'', ''Елагина А. А.'' Возрождение отечественного «тацитоведения» (40-70-е гг. XX века) // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: История. Политология. Экономика. Информатика. — 2009. Вып. 56, № 9. — С. 27</ref>. У пачатку XX стагоддзя з назапашаннем і развіццём гістарыяграфіі крытычная традыцыя стала вызначаць стаўленне да Тацыта. Ацэнкі гісторыкам першых рымскіх імператараў пачалі разглядацца як неаб’ектыўныя практычна паўсюдна. Асабліва ярка гэта тэндэнцыя выявілася ў асвятленні кіравання Тыберыя<ref name=sob.274 /><ref name=verzb.28>''Вержбицкий К. В.'' Образ Тиберия в «Анналах» Тацита и проблема его достоверности // Университетский историк. Вып. 1. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2002. — С. 28</ref>. Даследчыкі ўпікалі яго ў тым, што ў апісанні кіравання гэтага імператара Тацыт знаходзіўся пад вырашальным уплывам некалькіх твораў апазіцыйна настроеных папярэднікаў<ref name=verzb.30>''Вержбицкий К. В.'' Образ Тиберия в «Анналах» Тацита и проблема его достоверности // Университетский историк. Вып. 1. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2002. — С. 30</ref>. Апроч таго, Тацыту ставілі ў віну адлюстраванне не гістарычнай рэальнасці, а ўласных уяўленняў пра яе, а таксама паказвалі на актыўнае выкарыстанне ім рытарычных прыёмаў для падтрымкі сваёй пазіцыі<ref name=verzb.30/>. У другой палове XX стагоддзя з’явілася некалькі буйных абагульняльных прац, прысвечаных Тацыту. Двухтамовая кніга Рональда Сайма «Тацыт», выдадзеная ў 1958 годзе, хутка заваявала прызнанне ў якасці фундаментальнай не толькі пра самага гісторыка, але і пра яго час. Гэта праца стала таксама лічыцца адным з узораў таго, як след вывучаць жыццё і творчасць аўтара ў гісторыка-культурным кантэксце<ref name=cct.318>''Toher M.'' Tacitus’ Syme // The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — P. 318</ref>. Гэта праца таксама паказвае, наколькі Сайм — адзін з найбуйнейшых антыкаведаў XX стагоддзя — знаходзіўся пад уплывам Тацыта<ref name=cct.318 />. Апроч Сайма, манаграфічныя даследаванні выдалі Кларанс Мандэл, Эторэ Параторэ, Рональд Марцін, {{нп5|П'ер Грымаль|П'ер Грымаль|ru|Грималь, Пьер}}, Рональд Мёлер, Рыянон Эш. Апроч таго, у 1968 годзе венгерскі навуковец {{нп5|Іштван Боржак|Іштван Боржак|de|Istvan Borzsak}} напісаў грунтоўны артыкул пра яго для 11-га дадатковага тома энцыклапедыі [[Паўлі-Вісава]]<ref name=tac.ru.27et30>''Беликов А. П.'', ''Елагина А. А.'' Возрождение отечественного «тацитоведения» (40-70-е гг. XX века) // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: История. Политология. Экономика. Информатика. — 2009. Вып. 56, № 9. — С. 27-30</ref>. У гэты перыяд большасць навукоўцаў прызнала несумнеўныя вартасці Тацыта як літаратара і як гісторыка, аднак часцяком яго ацэнка кіравання Тыберыя працягвала лічыцца неаб’ектыўнай<ref name=verzb.28-29>''Вержбицкий К. В.'' Образ Тиберия в «Анналах» Тацита и проблема его достоверности // Университетский историк. Вып. 1. — СПб.: СПбГУ, 2002. — С. 28-29</ref>. === Спрэчкі пра сапраўднасць твораў === Неўзабаве пасля шырання прац Тацыта ў Еўропе ў даследчыкаў з’явіліся сумневы пра сапраўднасць «Дыялогу пра прамоўцаў», бо гэта сачыненне моцна адрозніваецца па стылі ад іншых прац гісторыка. Яшчэ ў XVI стагоддзі Беат Рэнан і Юст Ліпсій упершыню паставілі над сумнеў аўтарства Тацыта<ref name=sob.248>{{SobTac}} 248</ref><ref name=powell.237>''Powell J. G. F.'' Dialogues and Treatises // A Companion to Latin Literature. Ed. by S. Harrison. — Blackwell, 2005. — P. 237</ref>. Крытыка засноўвалася на стылістычных адрозненнях паміж «Дыялогам» і іншымі творамі Тацыта (па стылі сачыненне падобнае да дыялогаў [[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрона]]<ref name=anticzpis />), з-за якіх аўтарства «Дыялога» прыпісвалася [[Квінтыліян]]у, [[Гай Светоній Транквіл|Светонію]] або ж Плінію Малодшаму. Зрэшты, заўважна адрозны стыль можа быць растлумачаны жанравымі адрозненнямі (асноўную частку твора займае прамая мова)<ref name=powell.237 />. У наш час палеміка пра сапраўднасць «Дыялогу» завершана, і Тацыт лічыцца яго аўтарам практычна ўсімі навуковымі філолагамі<ref name=sob.248 /><ref name=powell.237 /><ref>''Гревс И. М.'' Тацит. — {{М.}}—{{Л.}}, 1946. — С. 89</ref>. Прыналежнасць Тацыту вялікіх гістарычных прац доўгі час не падпадала пад сумнеў. Адным з першых, хто ўсумніўся ў сапраўднасці гэтых прац, быў [[Вальтэр]]<ref name=mendell.219>''Mendell C. W.'' Tacitus: the man and his work. — Yale University Press, 1957. — P. 219</ref>, хоць французскі асветнік абмежаваўся толькі здагадкай. Новыя спробы аспрэчыць аўтарства Тацыта з’явіліся ўжо ў XIX стагоддзі пад уплывам традыцыі гіперкрытыкі крыніц і, перадусім, школы [[Бартольд Георг Нібур|Бартольда Нібура]]. Пры гэтым усе спробы давесці падробленасць сачыненняў Тацыта былі зроблены не гісторыкамі, а публіцыстамі. У 1878 годзе брытанскі пісьменнік [[:s:en:Ross, John Wilson (DNB00)|Джон Уілсан Рос]] выпусціў працу «''Тацыт і Брачаліні: Аналы, створаныя ў пятнаццатым стагоддзі''» ({{lang-en|Tacitus and Bracciolini: the Annals forged in the Fifteenth Century}}), у якой сцвярджаў, што творы Тацыта — гэта падробка, выкананая італьянскім гуманістам [[Поджа Брачаліні]] (Брачаліні адшукаў у манастырах Італіі і Германіі шэраг рукапісаў лацінскіх аўтараў, у тым ліку і Карнелія Тацыта<ref name=mendell.219 />). У 1890 годзе французскі пісьменнік {{нп5|Палідор Гашар|Палідор Гашар|fr|Polydore Hochart}} выдаў працу «''Пра арыгінальнасць Аналаў і Гісторыі Тацыта''» ({{lang-fr|De l'authenticite des Annales et des Histoires de Tacite}}), у якім паўтарыў асноўныя думкі Роса ў больш разгорнутай форме<ref name=mendell.219 />. Хоць абодва гэтыя сачыненні выклікалі некаторую цікавасць у грамадстве, навуковай супольнасцю яны не ўспрымаліся сур’езна. Да сярэдзіны XX стагоддзя яны былі адпрэчаны абсалютнай большасцю даследчыкаў<ref name=mendell.383>''Mendell C. W.'' Tacitus: the man and his work. — {{нп5|Yale University Press|Yale University Press|ru|Издательство Йельского университета}}, 1957. — P. 383</ref>. === Тацыт пра хрысціянства === [[Файл:Siemiradski Fackeln.jpg|міні|250px|{{нп5|Светачы хрысціянства|Светачы хрысціянства (Паходні Нерона)|ru|Светочи христианства. Факелы Нерона}} (1876), карціна [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Генрыха Семірадскага]]. Аповед Тацыта пра пакаранні смерцю хрысціянаў Неронам стаў самым вядомым сведчаннем пераследаванняў іх у Рыме з вуснаў незалежнага аўтара, і нярэдка пра адносіны Рыма і рымлянаў да хрысціянаў судзяць толькі па гэтым эпізодзе.]] У кнізе XV «Аналаў» Тацыт надае адзін абзац апісанню пераследаў і пакаранняў смерцю хрысціянаў пры [[Нерон]]е. Ужо ў час [[Вялікі пажар Рыма|Вялікага пажару Рыма]] ў 64 годзе імператар пачаў шукаць вінаватых, і ў якасці ахвярных казлоў яго выбар упаў на хрысціян Рыма. <blockquote>''«Але ні сродкамі чалавечымі, ні шчодрасцямі прынцэпса, ні зваротам за спрыяннем да божышчаў немагчыма было спыніць пагалоску, якая ганьбіць яго [Нерона], што пажар быў уладкаваны па яго загадзе. І вось Нерон, каб падужаць чуткі, падшукаў вінаватых і пакараў смерцю тых, хто сваімі брыдотамі наклікаў на сябе ўсеагульную нянавісць і каго натоўп зваў хрысціянамі. Хрыста, ад імя якога паходзіць гэта назва, караў смерцю пры Тыберыю пракуратар Понцій Пілат; прыгнечаныя на час гэтыя шкодныя забабоны сталі зноў прарывацца вонкі, і не толькі ў Іўдзеі, адкуль пайшла гэта згуба, але і ў Рыме, куды адусюль сцякаецца ўсё найболей гнюснае і ганебнае і дзе яно знаходзіць прыхільнікаў. Такім чынам, спачатку былі схоплены тыя, хто адкрыта прызнаваў сябе прыналежнымі да гэтай секты, а потым па іх указаннях і вялікае мноства іншых, абвінавачаных не гэтулькі ў ліхадзейскім падпале, колькі ў нянавісці да роду людскога. Іх змярцвенне суправаджалася здзекаваннямі, бо іх апраналі ў шкуры дзікіх звяроў, каб яны былі разадраны да смерці сабакамі, крыжавалі на крыжах, ці вырачаных на смерць у агні падпальвалі з наступам цемры дзеля начнога асвятлення. Для гэтага гледзішча Нерон падаў свае сады; тады ж ён даў выстаўку ў цырку, падчас якой сядзеў сярод натоўпу ў адзенні возніка ці кіраваў запрэжкай, беручы ўдзел у спаборніцтве калясніц. І хоць на хрысціянах ляжала віна і яны заслугоўвалі самай суровай кары, усё ж гэтыя жорсткасці абуджалі спачуванне да іх, бо здавалася, што іх вынішчаюць не ў выглядах грамадскай карысці, а з прычыны крыважэрнасці аднаго Нерона»''<ref>(Tac. Ann., XV, 44) Тацит. Анналы, XV, 44; пер. А. С. Бобовича</ref>.</blockquote> У канцы XIX стагоддзя ў вывучэнні гісторыі рэлігіі склаліся два кірункі — {{нп5|Міфалагічная школа|міфалагічны|ru|Мифологическая школа}} і гістарычны. Навукоўцы, якія працавалі пад уплывам міфалагічнай школы, адмаўлялі гістарычнасць Ісуса, а сведчанні пра яго і хрысціянаў у рымскіх аўтараў I—II стагоддзяў н. э., зазвычай, лічылі ўстаўкамі сярэднявечных манахаў-перапісчыкаў. У прыватнасці, нямецкі навуковец {{нп5|Артур Дрэўс|Артур Дрэўс|ru|Древс, Артур}} лічыў згадванне Тацытам Хрыста пазнейшай падробкай<ref name=iai.149>''Немировский А. И.'' Германская историография античности // Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — С. 149</ref>. Аднак высновы міфалагічнай школы былі падвергнуты крытыцы, і да 1940-га года яна галоўным чынам страціла ўплыў у заходняй гістарыяграфіі<ref>Нехристианские свидетельства о Христе // ''Мень А.'' Библиологический словарь. В трёх томах. — {{М.}}: Фонд имени Александра Меня, 2002.</ref>. У савецкай гістарычнай навуцы ўяўленні, падобныя з высновамі міфалагічнай школы, захоўвалі ўплыў і пазней, да ўвядзення ў абарот {{нп5|Кумранские рукапісы|Кумранских рукапісаў|ru|Кумранские рукописи}}. [[Файл:Highlight of MII.png|thumb|250px|Слова «''christianos''» у арыгінале рукапісу «Медыцэйская II». Чырвонай стрэлкай адзначаны прабел.]] Навукоўцы, якія працавалі ў рамках гістарычнай школы, паспрабавалі выняць максімум інфармацыі з параўнальна невялікага пасажу Тацыта. Гэта стала магчымым у выніку доваду арыгінальнасці гэтага фрагмента Тацыта; у сучаснай гістарыяграфіі прынята лічыць аповед рымскага гісторыка праўдзівым<ref name=rmartin.182>''Martin R. H.'' Tacitus. — Berkeley: University of California Press, 1981. — P. 182</ref><ref name=vv.44 />. У 1902 годзе філолаг Георг Андрэсен выказаў дапушчэнне, што ў арыгінале рукапісу «Медыцэйская II» — адзіным, у якім захаваўся гэты фрагмент, — слова, што пазначае хрысціянаў, спрадвечна было напісана па-іншаму, а потым выпраўлена. Паводле яго назіранняў, паміж літарамі ''i'' і ''s'' у слове ''christianos'' знаходзіцца незвычайна вялікі разрыў (гл. справа), што нехарактэрна для сярэднявечных перапісчыкаў — яны імкнуліся эканоміць дарагі пергамент. Пазней з дапамогай вывучэння арыгінала манускрыпта пад ультрафіялетавымі праменямі было ўсталявана, што спачатку ў рукапісы было напісана ''chrestianos'', але потым літару ''e'' выправілі на ''i''. Пры гэтым імя самага Хрыста ў манускрыпце адназначна паказана як ''Christus''<ref name=vv.44 />. Сучасныя выданні тэксту Тацыта і даследаванні звычайна паўтараюць арыгінальнае чытанне рукапіса (''chrestianos'', але ''Christus'')<ref name=vv.43>''Van Voorst R.'' Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence. — Grand Rapids: Wm. B. Eerdemans, 2000. — P. 43</ref>. Прычына розначытання застаецца нявысветленай. Нямала літаратуры прысвечана разбору пытанняў пра сувязь Вялікага пажару з пераследамі хрысціянаў Неронам, магчымасці дачынення хрысціянаў да падпалаў, а таксама юрыдычным падставам для пакарання смерцю хрысціянаў<ref name=vv.44>''Van Voorst R.'' Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence. — Grand Rapids: Wm. B. Eerdemans, 2000. — P. 44</ref>. Нарэшце, існуюць і розныя варыянты разумення асобных слоў фрагмента<ref>''Торканевский А. А.'' Рим в системе принципата и становление христианской общины Рима (I — середина II в. н. э.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (07.00.03). — Минск, 2012. — С. 11-12</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == ; Манаграфіі * ''Гревс И. М.'' Тацит: Жизнь и творчество. — {{М.}}—{{Л.}}, 1946. — 248 с. * ''Дуров В. С.'' Художественная историография Древнего Рима. — {{СПб.}}: СПбГУ, 1993. — 144 с. ISBN 5-288-01199-0 * Историография античной истории. Под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}: Высшая школа, 1980. — 415 с. * История всемирной литературы. В девяти томах. Т. 1. — {{М.}}: Наука, 1983. — 584 с. * ''Кнабе Г. С.'' Корнелий Тацит. — {{М.}}: Наука, 1981. — 208 с. * ''Крюков А. С.'' Летопись первого века: историческая проза Тацита. — Воронеж: ВГУ, 1997. — 194 с. * ''Модестов В. И.'' [http://books.google.by/books?id=HZw9AAAAYAAJ&hl=ru&source=gbs_navlinks_s Тацит и его сочинения]. — {{СПб.}}, 1864. — 206 с. * '' Соболевский С. И.'' Тацит // История римской литературы. Т. 2. Под ред. С. И. Соболевского, М. Е. Грабарь-Пассек, Ф. А. Петровского. — М.: Изд-во АН СССР, 1962. — С. 242—288 * ''Тронский И. М.'' История античной литературы. — {{Л.}}: Учпедгиз, 1946. — 496 с. * ''Тронский И. М.'' Корнелий Тацит // Публий Корнелий Тацит. Анналы. Малые произведения. История. Т. 2. — {{М.}}: Ладомир, 2003. * ''фон Альбрехт М.'' История римской литературы. Т. 2. — {{М.}}: Греко-латинский кабинет Ю. А. Шичалина, 2004. — 707 с. ISBN 5-87245-099-0 * ''Чистякова Н. А.'', ''Вулих Н. В.'' История античной литературы. — {{Л.}}: ЛГУ, 1963. — 451 с. * A Companion to Latin Literature. Ed. by S. Harrison. — Blackwell, 2005. — 472 p. ISBN 0-631-23529-9 * Ancient Historiography and its Contexts: Studies in Honour of A. J. Woodman. Ed. by C. S. Kraus, J. Marincola, C. Pelling. — Oxford, 2010. — P. 269—384. ISBN 0-19-161409-2 * ''Breisach E.'' Historiography: Ancient, Medieval, and Modern. 3rd Ed. — Chicago: Chicago University Press, 2007. — 517 p. ISBN 0-226-07283-5 * ''Daniewski J. B.'' Swewowie Tacyta czyli Słowianie zachodni w czasach rzymskich. — Warszawa: Gebethner i Wolff, 1933. — 188 s. * ''Grant M.'' Greek and Roman historians: information and misinformation. — London—New York: Routledge, 1995. — 172 p. ISBN 0-415-11769-0 * ''Hausmann M.'' Die Leserlenkung durch Tacitus in den Tiberius- und Claudiusbüchern der Annalen. — Berlin—New York: Walter de Gruyter, 2009. — 472 p. ISBN 3-11-021876-3 * ''Mellor R.'' Tacitus. — Routledge, 1993. — 200 p. ISBN 0-415-90665-2 * ''Mellor R.'' The Roman Historians. — London—New York: Routledge, 1999. — 212 p. ISBN 0-415-11774-7 * ''Mendell C. W.'' Tacitus: the man and his work. — Yale University Press, 1957. — 397 p. ISBN 0-208-00818-7 * ''Sailor D.'' Writing and Empire in Tacitus. — Cambridge, 2008. — 359 p. ISBN 0-521-89747-5 * ''Syme R.'' Tacitus. Vol. 1-2. — Oxford, 1958. — 476 p.; 398 p. * The Cambridge Companion to Tacitus. Ed. by A. J. Woodman. — Cambridge, 2009. — 366 p. ISBN 0-521-87460-2 * The Cambridge History of Classical Literature. Volume 2: Latin Literature. Ed. by E. J. Kenney, W. V. Clausen. — Cambridge: Cambridge University Press, 1982. — 980 p. ISBN 0-521-21043-7 * ''Van Voorst R.'' Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence. — Grand Rapids: Wm. B. Eerdemans, 2000. — 248 p. ISBN 0-8028-4368-9 ; Артыкулы <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * ''Балахванцев А. С.'' Дахи и арии у Тацита // Вестник древней истории. — 1998. № 2. — С. 152—160 * ''Беликов А. П.'', ''Елагина А. А.'' Возрождение отечественного «тацитоведения» (40-70-е гг. XX века) // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: История. Политология. Экономика. Информатика. — 2009. Вып. 56, № 9. — С. 26-30 * ''Вержбицкий К. В.'' Образ Тиберия в «Анналах» Тацита и проблема его достоверности // Университетский историк. Вып. 1. — {{СПб.}}: СПбГУ, 2002. — С. 27-42 * ''Гаспаров M. Л.'' Новая зарубежная литература о Таците и Светонии // Вестник древней истории. — 1964. № 1. — С. 176—191 * ''Иванова Ю. В.'', ''Соколов П. В.'' [http://www.hse.ru/data/2010/05/05/1216432345/WP6_2009_08.pdf Основные направления политической мысли и историографии Чинквеченто после Макьявелли и Гвиччардини] / Препринт. — {{М.}}: ГУ ВШЭ, 2009. — 36 с. * ''Кнабе Г. С.'' Жизнеописание Аполлония Тианского, βασιλεύς χρηστός и Корнелий Тацит // Вестник древней истории. — 1972. № 3. — С. 30-63 * ''Кнабе Г. С.'' К биографии Тацита. Sine ira et studio // Вестник древней истории. — 1980. № 4. — С. 53-73 * ''Кнабе Г. С.'' Римская биография и «Жизнеописание Агриколы» Тацита // Вестник древней истории. — 1978. № 2. — С. 111—130 * ''Кнабе Г. С.'' Спорные вопросы биографии Тацита. Cursus honorum // Вестник древней истории. — 1977. № 1. — С. 123—144 * ''Колосова О. Г.'' Судьба человека и империи в диалоге Тацита «Об ораторах» (К интерпретации текста) // Вестник древней истории. — 1998. № 3. — С. 168—187 * ''Крюков А. С.'' Пролог в «Анналах» Тацита // Вестник древней истории. — 1983. № 2. — С. 140—144 * ''Крюков А. С.'' Устная традиция в «Анналах» Тацита // Вестник древней истории. — 1997. № 1. — С. 133—147 * ''Кудрявцев О. В.'' Источники Корнелия Тацита и Кассия Диона по истории походов Корбулона в Армению // Вестник древней истории. — 1954. № 2. — С. 128—141 * ''Кузнецова Т. И.'' Тацит и вопрос о судьбах римского красноречия // Кузнецова Т. И., Стрельникова И. П. Ораторское искусство в древнем Риме. — М.: Наука, 1976. — С. 228—252 * ''Утченко С. Л.'' Римская историография и римские историки // Историки Рима. — М.: Художественная литература, 1970. — C. 5-32 * ''Черняк А. Б.'' Тацит и жанр парных речей полководцев в античной историографии // Вестник древней истории. — 1983. № 4. — С. 150—162 * ''Черняк А. Б.'' Тацит о венедах (Germ. 46.2) // Вестник древней истории. — 1991. № 2. — С. 44-60 * ''Черняк А. Б.'' Тацит о смерти Клавдия (Ann. XII, 67, 1) (История текста на примере одного пассажа) // Вестник древней истории. — 1981. № 3. — С. 161—167 * ''Шмидт М. А.'' К вопросу о политических взглядах Тацита // Учёные записки Казанского университета. — 1956. Т. 116. Кн. 5. — С. 328—331 * ''Шмидт М. А.'' Образы римских императоров в «Анналах» Тацита // Учёные записки Казанского университета. — 1957. Т. 117. Кн. 9. — С. 108—111 * ''Adler E.'' Boudica’s Speeches in Tacitus and Dio // The Classical World, Vol. 101, No. 2 (Winter, 2008). — P. 173—195 * ''Allen W., Jr.'' Imperial Table Manners in Tacitus’ «Annals» // Latomus, T. 21, Fasc. 2 (1962). — P. 374—376 * ''Allen W., Jr.'' The Yale manuscript of Tacitus (Codex Budensis Rhenani) // The Yale University Library Gazette, Vol. 11, No. 4 (April 1937). — P. 81-86 * ''Ash R.'' An Exemplary Conflict: Tacitus’ Parthian Battle Narrative («Annals» 6.34-35) // Phoenix, Vol. 53, No. 1/2 (Spring — Summer, 1999). — P. 114—135 * ''Baxter R. T. S.'' Virgil’s Influence on Tacitus in Book 3 of the Histories // Classical Philology. Vol. 66, No. 2 (Apr., 1971). — P. 93-107 * ''Baxter R. T. S.'' Virgil’s Influence on Tacitus in Books 1 and 2 of the Annals // Classical Philology. Vol. 67, No. 4 (Oct., 1972). — P. 246—269 * ''Beare W.'' Tacitus on the Germans // Greece & Rome, Second Series, Vol. 11, No. 1 (Mar., 1964). — P. 64-76 * ''Benario H. W.'' Tacitus and the Principate // The Classical Journal, Vol. 60, No. 3 (Dec., 1964). — P. 97-106 * ''Benario H. W.'' Tacitus’ «Germania» and Modern Germany // Illinois Classical Studies. Vol. 15, No. 1, 1990. — P. 163—175 * ''Benario H. W.'' Vergil and Tacitus // The Classical Journal, Vol. 63, No. 1 (Oct., 1967). — P. 24-27 * ''Birley A.'' The Life and Death of Cornelius Tacitus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 49, H. 2 (2nd Qtr., 2000). — P. 230—247 * ''Bradford A. T.'' Stuart Absolutism and the 'Utility' of Tacitus // Huntington Library Quarterly. Vol. 46, No. 2 (Spring, 1983). — P. 127—155 * ''Büchner K.'' Tacitus über die Christen // Aegyptus, Anno 33, No. 1 (1953). — P. 181—192 * ''Chapman C. S.'' The Artistry of Tacitus // Greece & Rome, Vol. 16, No. 47 (Apr., 1947). — P. 85-87 * ''Christ K.'' Tacitus und der Principat // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 27, H. 3 (3rd Qtr., 1978). — P. 449—487 * ''Clayton F. W.'' Tacitus and Nero’s Persecution of the Christians // The Classical Quarterly, Vol. 41, No. 3/4 (Jul. — Oct., 1947). — P. 81-85 * ''Cowan E.'' Tacitus, Tiberius and Augustus // Classical Antiquity, Vol. 28, No. 2 (October 2009). — P. 179—210 * ''Edwards R.'' Hunting for Boars with Pliny and Tacitus // Classical Antiquity, Vol. 27, No. 1 (April 2008). — P. 35-58 * ''Fitzsimons M. A.'' The Mind of Tacitus // The Review of Politics, Vol. 38, No. 4 (Oct., 1976). — P. 473—493 * ''Flach D.'' Von Tacitus zu Ammian // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 21, H. 2 (2nd Qtr., 1972). — P. 333—350 * ''Fuchs H.'' Tacitus über die Christen // Vigiliae Christianae, Vol. 4, No. 2 (Apr., 1950). — P. 65-93 * ''Gordon M. L.'' The Patria of Tacitus // The Journal of Roman Studies, Vol. 26, Part 2 (1936). — P. 145—151 * ''Griffin M.'' Claudius in Tacitus // The Classical Quarterly, New Series, Vol. 40, No. 2 (1990). — P. 482—501 * ''Haynes H.'' Tacitus’s Dangerous Word // Classical Antiquity, Vol. 23, No. 1 (April 2004). — P. 33-61 * ''Henry D.'', ''Walker B.'' Tacitus and Seneca // Greece & Rome, Second Series, Vol. 10, No. 2 (Oct., 1963). — P. 98-110 * ''Jens W.'' Libertas bei Tacitus // Hermes, 84. Bd., H. 3 (1956). — P. 331—352 * ''Kehoe D.'' Tacitus and Sallustius Crispus // The Classical Journal, Vol. 80, No. 3 (Feb. — Mar., 1985). — P. 247—254 * ''Kurfess A.'' Tacitus über die Christen // Vigiliae Christianae, Vol. 5, No. 3 (Jul., 1951). — P. 148—149 * ''Laupot E.'' Tacitus’ Fragment 2: The Anti-Roman Movement of the «Christiani» and the Nazoreans // Vigiliae Christianae, Vol. 54, No. 3 (2000). — P. 233—247 * ''Levene D. S.'' Tacitus’ «Dialogus» as Literary History // Transactions of the American Philological Association (1974-), Vol. 134, No. 1 (Spring, 2004). — P. 157—200 * ''Lord L. E.'' Tacitus the Historian // The Classical Journal, Vol. 21, No. 3 (Dec., 1925). — P. 177—190 * ''Marsh F. B.'' Tacitus and Aristocratic Tradition // Classical Philology, Vol. 21, No. 4 (Oct., 1926). — P. 289—310 * ''Mierow C. C.'' Tacitus Speaks // Studies in Philology, Vol. 38, No. 4 (Oct., 1941). — P. 553—570 * ''Mierow C. C.'' Tacitus the Biographer // Classical Philology, Vol. 34, No. 1 (Jan., 1939). — P. 36-44 * ''Miller N. P.'' Dramatic Speech in Tacitus // The American Journal of Philology, Vol. 85, No. 3 (Jul., 1964). — P. 279—296 * ''Miller N. P.'' Tacitus’ Narrative Technique // Greece & Rome, Second Series, Vol. 24, No. 1 (Apr., 1977). — P. 13-22 * ''Morgan M. G.'' Vespasian and the Omens in Tacitus «Histories» 2.78 // Phoenix, Vol. 50, No. 1 (Spring, 1996). — P. 41-55 * ''Nesselhauf H.'' Tacitus und Domitian // Hermes, 80. Bd., H. 2 (1952). — P. 222—245 * ''Oliver R. P.'' The Praenomen of Tacitus // The American Journal of Philology, Vol. 98, No. 1 (Spring, 1977). — P. 64-70 * ''Percival J.'' Tacitus and the Principate // Greece & Rome, Second Series, Vol. 27, No. 2 (Oct., 1980). — P. 119—133 * ''Perkins C. A.'' Tacitus on Otho // Latomus, T. 52, Fasc. 4 (1993). — P. 848—855 * ''Reid J. S.'' Tacitus as a Historian // The Journal of Roman Studies, Vol. 11, (1921). — P. 191—199 * ''Rogers R. S.'' Ignorance of the Law in Tacitus and Dio: Two Instances from the History of Tiberius // Transactions and Proceedings of the American Philological Association, Vol. 64, (1933). — P. 18-27 * ''Ryberg I. S.'' Tacitus’ Art of Innuendo // Transactions and Proceedings of the American Philological Association, Vol. 73, (1942). — P. 383—404 * ''Sailor D.'' Becoming Tacitus: Significance and Inconsequentiality in the Prologue of Agricola // Classical Antiquity, Vol. 23, No. 1 (April 2004). — P. 139—177 * ''Salmon J. H. M.'' Cicero and Tacitus in Sixteenth-Century France // The American Historical Review. Vol. 85, No. 2 (Apr., 1980). — P. 307—331 * ''Shotter D. C. A.'' Tacitus, Tiberius and Germanicus // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 17, H. 2 (Apr., 1968). — P. 194—214 * ''Syme R.'' Obituaries in Tacitus // The American Journal of Philology, Vol. 79, No. 1 (1958). — P. 18-31 * ''Syme R.'' Tacitus on Gaul // Latomus, T. 12, Fasc. 1 (Janvier-Mars 1953). — P. 25-37 * ''Tanner R. G.'' Tacitus and the Principate // Greece & Rome, Second Series, Vol. 16, No. 1 (Apr., 1969). — P. 95-99 * ''Turner A. J.'' Approaches to Tacitus’ «Agricola» // Latomus, T. 56, Fasc. 3 (1997). — P. 582—593 * ''Turpin W.'' Tacitus, Stoic exempla, and the praecipuum munus annalium // Classical Antiquity, Vol. 27, No. 2 (October 2008). — P. 359—404 * ''Walsh P. G.'' The Historian Tacitus // Studies: An Irish Quarterly Review, Vol. 47, No. 187 (Autumn, 1958). — P. 288—297 * ''Willrich H.'' Augustus bei Tacitus // Hermes, 62. Bd., H. 1 (Jan., 1927). — P. 54-78 * ''Woodhead A. G.'' Tacitus and Agricola // Phoenix, Vol. 2, No. 2 (Spring, 1948). — P. 45-55 * ''Yavetz Z.'' Latin Authors on Jews and Dacians // Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Bd. 47, H. 1 (1st Qtr., 1998). — P. 77-107 </div> ; Дысертацыі * Бутин А. А. Хронотоп принципата I — начала II в. н. э. (по произведениям Корнелия Тацита): дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (24.00.01). — Ярославль, 2014. 198 с. * ''Елагина А. А.'' Тацит и его историческая концепция: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (07.00.09). — Казань, 1984. — 16 с. * ''Кнабе Г. С.'' Корнелий Тацит и проблемы истории древнего Рима эпохи ранней империи (конец I — начало II вв.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. д-ра ист. наук (07.00.03). — {{Л.}}, 1982. — 37 с. * ''Крюков А. С.'' Поэтика исторической прозы Тацита: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. д-ра филол. наук (10.01.08; 10.02.14). — {{СПб.}}, 2002. — 38 с. * ''Маркин А. Н.'' Менталитет римской имперской аристократии в изображении Корнелия Тацита и Плиния Младшего: некоторые аспекты: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (07.00.03). — {{М.}}, 1997. — 24 с. * ''Сидорова И. М.'' Язык «Анналов» Тацита (Лексические особенности). Автореф. дис. на соиск. уч. степ. канд. филолог. наук. — Харьков, 1954. * ''Торканевский А. А.'' Рим в системе принципата и становление христианской общины Рима (I — середина II в. н. э.): Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (07.00.03). — Минск, 2012. — 23 с. * ''Черниговский В. Б.'' Альтернативные высказывания Тацита и их художественная функция: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук (10.02.14). — {{М.}}, 1983. — 22 с. * ''Шуравина И. Н.'' Работа Корнелия Тацита «О происхождении германцев и местоположении Германии» как источник по истории древних германцев: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук (07.00.03). — {{М.}}: РУДН, 1994. — 16 с. == Спасылкі == {{Commons}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Тацит, Корнелий}} * {{cite web|url=http://www.thelatinlibrary.com/tac.html|title=Сачыненні Тацыта на лацінскай мове|lang=la|accessdate=01-14-2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120112065212/http://www.thelatinlibrary.com/tac.html|archivedate=12 студзеня 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://ancientrome.ru/antlitr/tacit/index.htm|title=Тацыт у рускім перакладзе на сайце «Гісторыя Старажытнага Рыма»|lang=ru|accessdate=01-14-2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718054753/http://www.ancientrome.ru/antlitr/tacit/index.htm|archivedate=18 ліпеня 2011|url-status=dead}} {{Рымскія консулы 96—117 гадоў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Рэцэнзія}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Старажытнага Рыма|Тац]] [[Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі|Тац]] [[Катэгорыя:Рымскія консулы I стагоддзя|Кор]] [[Катэгорыя:Карнеліі]] [[Катэгорыя:Тацыт|!]] [[Катэгорыя:Юрысты Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Гісторыкі II стагоддзя]] bd8jjclrcrwumpkynxjthqqk892kzm4 Галапагос (правінцыя) 0 103685 5127429 4633518 2026-04-16T22:35:32Z Milenioscuro 28560 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cantones de Galápagos.png]] → [[File:Mapa de la provincia de Galápagos (político 2020).svg]] 5127429 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Правінцыя Галапагос |Арыгінальная назва = {{lang-es|Galápagos}} |Герб = |Сцяг = Flag of the Galápagos Islands.svg |Краіна = [[Эквадор]] |Статут = [[Правінцыя]] |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = |Крупныйгород = |Крупныегорода = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = 24 |Шчыльнасць = 3,14 |Месца па шчыльнасці = 23 |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 8 010 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = 1710 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Mapa de la provincia de Galápagos (político 2020).svg |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = EC-W |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Галапагос''' ({{lang-es|Galápagos}}) — адна з 22-х правінцый [[Эквадор]]а. Адміністрацыйны цэнтр — [[горад Пуэрта-Бакерыса-Марэна]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Province of Galápagos|выгляд=міні}} {{Правінцыі Эквадора}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Правінцыі Эквадора]] arb4bvwon8rfatdbqykrlqkvflne7a8 Салютрэйская культура 0 117417 5127247 4450596 2026-04-16T13:14:22Z IP781584110 134977 афармленне 5127247 wikitext text/x-wiki [[Файл:Aguja y anzuelo Paleolitico.jpg|thumb|200px|left|Касцяныя ігла і рыбалоўны крук]] [[Файл:Biface feuille de laurier.JPG|thumb|100px|left|Наканечнік салютрэ]] '''Салютрэ''', '''салютрэйская культура''' — археалагічная культура сярэдзіны позняга [[палеаліт]]у, распаўсюджаная на тэрыторыі [[Францыя|Францыі]] і Паўночнай Іспаніі. Змяніла арыньякскую культуру і перыгорскую культуру і, у сваю чаргу, змянілася [[Мадленская культура|мадленскай культурай]]. Датуецца (радыёвугляродным метадам) 18—15 тыс. гадоў да н.э. Упершыню вылучана [[Габрыель дэ Мартылье|Г. Мартылье]] ў канцы 60-х гг. XIX ст. і названая па стаянцы Салютрэ (''Solutré'', дэпартамент [[Сона і Луара]] ў Францыі). Характарызуецца дбайна вырабленымі, апрацаванымі дасканалай адціскной рэтушшу крамянёвымі, т. зв. салютрэйскімі, наканечнікамі ў форме лаўровага або лазовага ліста, а таксама з выманнем. Частка з іх служыла наканечнікамі дзід і дроцікаў, частка — нажамі і кінжаламі. Разам з імі знаходзяць крамянёвыя скрабкі, разцы, праколкі, вострыя, касцяныя наканечнікі, іголкі з вушкамі, посахі, творы мастацтва і інш. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|||121}} == Спасылкі == {{commonscat|Solutrean}} * [http://www.centerfirstamericans.com/mt.php?a=47 Clovis and Solutrean: Is There a Common Thread?] by James M. Chandler * [http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2002/columbus.shtml Stone Age Columbus] BBC TV programme summary * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/transcripts/3116_stoneage.html «America’s Stone Age Explorers»] transcript of 2004 NOVA program on [[Public Broadcasting Service|PBS]] * [http://www.primtech.net/Summer2003/Solutreanartifacts.htm Images of Solutrean artifacts] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060114124835/http://www.primtech.net/Summer2003/Solutreanartifacts.htm |date=14 студзеня 2006 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палеаліт Еўропы]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Францыі]] e1cokkbdgixoq72qcg48l3jj6j6u7fe Запазычанне 0 120850 5127221 5126842 2026-04-16T12:27:13Z Jaŭhien 59102 /* Граматычнае асваенне */ арфаграфія 5127221 wikitext text/x-wiki '''Запазы́чанне''' — [[лексіка|лексічны]], [[Марфалогія мовы|марфалагічны]], [[фанетыка|фанетычны]] і іншы сродак пэўнай [[мова|мовы]], што перайшоў з іншых моў у выніку моўнага ўзаемадзеяння<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Запазычанні|том=6|старонкі=529}}</ref>. Запазычанні абумоўлены сацыяльна-эканамічнымі, дзяржаўна-палітычнымі і культурнымі зносінамі паміж народамі. Яны пранікаюць непасрэдна з моў-крыніц і праз пасрэдніцтва іншых моў вусным (размоўныя кантакты) і пісьмовым (кнігі, афіцыйныя дакументы, перапіска) шляхам. Найбольш актыўна праяўляюцца ў галіне слоўнікавага складу. Запазычынні падпарадкоўваюцца законам фанетыкі, граматыкі, правілам словаўтварэння і [[Семантыка|семантычнай]] сістэмы мовы-рэцэптара<ref name="БелЭн" />. == Прычыны запазычанняў == Прычыны запазычаных слоў могуць быць знешнія (пазамоўныя) і ўласна моўныя. === Знешнія прычыны === Да знешніх адносіцца палітычны, гандлёва-эканамічны, прамысловы ўплыў аднаго народа на другі<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанне|том=4|старонкі=37—38}}</ref>. === Уласна моўныя прычыны === Уласна моўныя прычыны запазычанняў<ref name="Культура Беларусі" />: * патрэба ў называнні новых паняццяў, з’яў, прадметаў (''лагістыка'' ад {{Lang-en|logistics}} ‘комплексная сістэма арганізацыі працэсу руху тавару ад вытворцы да пакупніка’; ''спам'' ад {{Lang-en|spam}} ‘масавая рассылка рэкламных аб’яў па электроннай пошце’); * неабходнасць удакладніць, дэталізаваць пэўнае паняцце (''саміт'' ад {{Lang-en|summit}} ‘тып афіцыйнай сустрэчы або нарады кіраўнікоў дзяржаў’; ''снукер'' ад {{Lang-en|snooker}} ‘від більярда, у якім выкарыстоўваюцца 15 чырвоных шароў і 6 іншых колераў, якія трэба забіць у лузы більярднага стала ў пэўным парадку’); * тэндэнцыя ў мове да замены неаднаслоўных, апісальных або складаных найменняў аднаслоўнымі (''аўтарскае права'' — ''капірайт'' ад {{Lang-en|copyright}}; ''велічыня пастаянная'' — ''канстанта'' ад {{Lang-la|constan, -ntis}} ‘нязменны, пастаянны’); * адсутнасць дакладнага наймення ў роднай мове (''віртуальны, дайджэст, інвестар, спічрайтар, спонсар, спрэй'' і іншыя); * патрэба ў адпаведным стылістычным эфекце (''сек’юрыці'' замест ''ахоўнік''; ''бойфрэнд'' замест ''хлопец-сябар''; ''прэзент'' замест ''падарунак''); * неабходнасць выражэння пазітыўных або негатыўных адценняў (параўнаем: ''піўная'' і ''паб'', ''пракат машын'' і ''фірма аўта-рэнтал'' і іншыя). == Класіфікацыя == === Паводле ступені асіміляцыі === Паводле ступені асіміляцыі падзяляюцца на: * цалкам асвоеныя — словы, у фанетыка-марфалагічным афармленні і семантыцы якіх не застаецца нічога, што паказвала б на іх іншамоўнае паходжанне: [[Беларуская мова|бел.]] ''блакітны, булка, дзірван, салата, школа'' і інш.<ref name="БелЭн" />; * часткова асвоеныя ([[экзатызм]]ы) — словы і выразы, якія запазычаны з іншых моў, адлюстроўваюць паняцці з жыцця іншых народаў і ўжываюцца з мэтай надаць маўленню своеасаблівы мясцовы каларыт: ''лаваш, меджліс, пані, франк, хурал, чалма, янычар''<ref name="Культура Беларусі" />. Асобны разрад запазычанняў складаюць [[варварызм]]ы, якія ў адрозненне ад экзатызмаў амаль заўсёды знаходзяцца па-за [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і не адлюстроўваюцца ў [[слоўнік]]ах. Звычайна варварызмы выкарыстоўваюцца пры апісанні чужаземных звычаяў, побыту, нораваў, для стварэння мясцовага каларыту. Яны могуць надаваць гумарыстычнае, іранічнае, сатырычнае або ўзвышанае гучанне тэксту<ref name="Культура Беларусі" />: {{Цытата |Дзякую, дзякую, вашэці. Проша са мною клопату не рабіць |аўтар=[[Янка Купала|Я. Купала]]}} {{Цытата |На Шчары, |Нарачы, |На Свіцязі |Схаўрусіць хай |з салам алей кум. |Татары! |Множцеся й пладзіцеся, |Вы нашыя. |Салям алейкум! |аўтар=[[Рыгор Барадулін|Р. Барадулін]]}} === Паводле крыніцы === Лексічныя запазычанні бываюць<ref name="БМ:ЭД">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=118—120|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: * прамыя (непасрэдныя), калі слова прыйшло да нас непасрэдна з мовы-крыніцы (''ваенрук, глушыцель'' — з [[Руская мова|рускай]]; ''здрада, моц'' — з [[Польская мова|польскай]]); * ускосныя (апасродкаваныя), калі слова пранікла ў мову праз мову-пасрэдніцу (''бавоўна'' — праз польскую з [[Чэшская мова|чэшскай]], ''табар'' — праз [[Венгерская мова|венгерскую]], польскую з [[Цюркскія мовы|цюркскай]]). === Паводле паходжання === Іншамоўныя словы звычайна захоўваюць характэрныя рысы тых моў, з якіх яны запазычаны, таму іх можна адрозніць ад беларускіх паводле паходжання. У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] прадстаўлены: * [[грэцызм]]ы: ''арыфметыка, афарызм, граматыка, метафара, філасофія<ref name="Культура Беларусі" />, гіпотэза, акіян, дэльфін, электрон, тэарэма, палітыка, тэрмас<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[лацінізм]]ы: ''акцыя, ангіна, дырэктар, калега, камедыя<ref name="Культура Беларусі" />, абарыген, асіміляцыя, дэфіс, легенда, глобус, экватар, экзамен, лекцыя, сінус<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[англіцызм]]ы: ''біфштэкс, блок, гольф, клуб, лорд, трамвай<ref name="Культура Беларусі" />, бокс, футбол, мітынг, бізнес, дызайн, джынсы, джэм, джунглі, супермен, дэфолт, офіс, холдынг, інтэрнэт, слэнг, хот-дог<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[германізм]]ы: ''гандаль, друк, кафля, кошт, фальш, цэнтнер<ref name="Культура Беларусі" />, ланцуг, ліхтар, шпіль, штурм, штаб, дах, бутэрброд, паштэт, вага<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[галіцызм]]ы: ''авангард, афіша, балет, вадэвіль, кіно, салон<ref name="Культура Беларусі" />, адэкалон, кулон, парасон, вуаль, вернісаж, ваяж, батальён, авеню, альянс<ref name="БМ:ЭД" />''; * італьянізмы: ''аперэта, маэстра, опера, саната, макарона, карнавал<ref name="БМ:ЭД" />''; * запазычанні з [[Іспанская мова|іспанскай мовы]]: ''какава, кавалькада, эмбарга, эстрада''<ref name="БМ:Э">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанні|старонкі=215—217}}</ref>; * запазычанні з [[Нідэрландская мова|нідэрландскай мовы]]: ''боцман, гавань, матрос, рэйд, трум, шторм, штурман''<ref name="БМ:Э" />; * [[цюркізм]]ы: ''алмаз, аршын, атаман, курган, тавар<ref name="Культура Беларусі" />, аркан, таракан, бархан, балык, халва, халат, сарафан, шашлык, парча<ref name="БМ:ЭД" />''; * япанізмы: ''васабі, сушы, дайкон, кімано, самурай, гейша, ікебана, арыгамі, цунамі, хоку, гадзіла''<ref name="БМ:ЭД" />; * кітаізмы: ''чай, жэньшэнь, байхавы''<ref name="БМ:ЭД" />; * [[літуанізм]]ы: ''венцер, дойлід, клуня, крупеня, твань<ref name="Культура Беларусі" />, пуня, мянташка, гірса, ёўня<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[стараславянізм]]ы: ''акаянны, уладыка, чало<ref name="Культура Беларусі" />, абраз, благаславенне, вобраз, дзяржава, лік (твар), неба, скрыжалі, улада<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[русізм]]ы: ''ачаг, вопыт, вучоны, упраўленне<ref name="Культура Беларусі" />, балалайка, распашонка, балванка, загатоўка, агнямёт, савет, бальшавік, ваенрук, прараб, прафарг<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[украінізм]]ы: ''бандура, боршч, бублік, шкаляр<ref name="Культура Беларусі" />, варэнікі, гапак, забабоны, плюгавы, чубаты<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[паланізм]]ы: ''вантробы, дашчэнту, змрок, кавадла, хлопец<ref name="Культура Беларусі" />, вяндліна, клёцкі, ксёндз, касцёл, літасць, цнота, апантаны, парэнчы, рахунак, утрапёны, енчыць<ref name="БМ:ЭД" />''. == Прыметы запазычаных слоў == Запазычаныя словы маюць свае прыметы<ref name="БМ:ЭД" />: * граматычная нязменнасць некаторых слоў: ''паліто, кашнэ, кіно, метро''; * наяўнасць спалучэнняў зычных ''дл, тл, шп, шт, хт, кс, пс, мв, мп'': ''вяндліна, тлусты, шпіль, штам, шыхта, лексіка, псіхіка, сімвал, сімптом''; * наяўнасць спалучэнняў ''бю, вю, кю, мю, пю, фю'' ў [[Корань (мовазнаўства)|корані]]: ''бюджэт, гравюра, кювет, пюрэ, фюзеляж''; * наяўнасць заднеязычных гукаў [γ], [к], [х] перад [[Галосныя|галоснымі]]: ''агент, келіх, схема, Гюго, Хельсінкі''; * наяўнасць спалучэнняў ''аж, яж, ён, ёр, эт, ус, ум, іс, ос, ас, оз, ёз, ак, ал, ык'' у канцы слова: ''віраж, ваяж, медальён, сапёр, сілуэт, косінус, акварыум, тэзіс, хаос, тэрмас, гіпноз, кур’ёз, кішлак, аксакал, шашлык''; * наяўнасць спалучэнняў галосных гукаў паміж [[Зычныя|зычнымі]] ў розных частках слова: ''ідэал, сеанс, дуэт, гуаш, мініяцюра, дыяспара, кансіліум''; * наяўнасць спалучэнняў ''лье, лья'' ў сярэдзіне слова: ''альянс, барэльеф''; * наяўнасць спалучэнняў ''ант, анп, анс, онс, ент, энт, янт, унак'': ''авантура, аванпост, аванс, анонс, абанемент, інцыдэнт, брыльянт, рахунак''; * наяўнасць канцавых [[націск]]ных галосных: ''філе, дражэ, журы, пано, кафэ''; * наяўнасць у слове гука [ф]: ''фактар, факт, фунт, фізіка''; * наяўнасць спалучэнняў пачатковых галосных ''аа, ау, аэ'': ''аазіс, аул, аульны, аэрадынаміка''; * наяўнасць [[Этымалогія|этымалагічна]] пачатковых гукаў [а], [э], [о]: ''армяк, атам, эра, эпоха, опера''; * наяўнасць спалучэнняў ''дэ, ды, тэ, ты'': ''дэтэктыў, дыверсія, тэарэма, тыгр''; * наяўнасць гука [ц] на месцы [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскага]] [ч]: ''моц, цуд''; * наяўнасць [[сінгарманізм]]у галосных гукаў (паўтор аднаго і таго ж галоснага): ''саранча, барабан, кішміш, урук''; * наяўнасць [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] ''архі-, контр-, рэ-, дэ-, дэз-, дыс-'': ''архіепіскап, контратака, рэканструкцыя, дэмабілізацыя, дыслакацыя, дэзынфармацыя''; * наяўнасць [[суфікс]]аў ''-ізм-(-ызм-), -іст-(-ыст-), -ір-(-ыр-), -ізн-(-ызн-)'' і інш.: ''сацыялізм, дэмакратызм, анархіст, манціраваць''; * цвёрдасць зычных перад [э]: ''сэнс, мэбля, пэндзаль''; * наяўнасць спалучэнняў ''ен (эн), ён (он), ян (ан)'' на месцы насавых гукаў: ''енчыць, парэнчы, ксёндз, наконт, паляндвіца, апантаны'' і інш. == Асваенне лексічных запазычанняў == Пры лексічным запазычванні адбываецца не механічны пераход слова з адной мовы ў другую, а, па сутнасці, узнікненне новага слова на аснове чужога матэрыялу ў выніку яго графічнага, фанетычнага, граматычнага і семантычнага асваення. === Графічнае асваенне === Графічнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае перадачу запазычанага слова сродкамі [[беларуская графіка|беларускай графікі]]: {{Lang-ru|щёлочь}} — {{Lang-be|шчолач}}, {{Lang-pl|moc}} — {{Lang-be|моц}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Фанетычнае асваенне === Фанетычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае асваенне гукавога складу слова згодна з нормамі [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]]: {{Lang-ru|декабрист}} — {{Lang-be|дзекабрыст}}, {{Lang-pl|kochać}} — {{Lang-be|кахаць}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Граматычнае асваенне === Граматычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае адаптацыю запазычанага слова да граматычнай сістэмы беларускай мовы: {{Lang-de|das Dach}} (ніякі род) — {{Lang-be|дах}} (мужчынскі род), {{Lang-en|beefsteaks}} (множны лік) — {{Lang-be|біфштэкс}} (адзіночны лік), {{Lang-la|biceps}} (прыметнік ‘двухгаловы’) — {{Lang-be|біцэпс}} (назоўнік ‘цягліца пляча’), {{Lang-fr|à jour}} — {{Lang-be|ажур}} (з’ява лексікалізацыі)<ref name="БМ:ЭД" />. === Семантычнае асваенне === Семантычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае захаванне або змяненне (звужэнне або пашырэнне) значэння слова: {{Lang-pl|dratwa}} — {{Lang-be|дратва}} ‘нітка для шыцця абутку’, {{Lang-de|der Maler}} ‘жывапісец’ — {{Lang-be|маляр}} ‘рабочы па афарбоўцы памяшканняў, будынкаў’, {{Lang-de|die Börse}} ‘кашалёк; установа для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ — {{Lang-be|біржа}} ‘ўстанова для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ і інш.<ref name="БМ:ЭД" />. == Калькаванне == Асаблівым выпадкам запазычанняў з’яўляецца [[Калька (лексіка)|калькаванне]] — утварэнне новых слоў на базе беларускіх каранёў і афіксаў, але паводле структурных схем, уласцівых іншым мовам ({{Lang-en|skyscraper}} — {{Lang-ru|небоскрёб}} — {{Lang-be|хмарачос}}). У сучаснай беларускай літаратурнай мове прадстаўлены калькі са слоў грэчаскай (''alphobetos — азбука; biographia — жыццеапісанне; orthographia — правапіс''), лацінскай (''agricultura — земляробства, declinatio — схільнасць; hidrogenium — вадарод''), французскай (''circonstance — абставіны; impression — уражанне; journal — дзённік''), нямецкай (''augenscheinlich — відавочны; aussehen — выглядаць; Einheit — адзінства''), рускай (''воспитатель — выхавацель; единоличник — аднаасобнік; противоположный — процілеглы'') і іншых моў. Калькавацца могуць не толькі асобныя словы, але і цэлыя выразы ({{Lang-en|public relations}} — ''сувязі з грамадскасцю'', {{Lang-en|root segment}} — ''каранёвы каталог'' і інш.)<ref name="Культура Беларусі" />. == Інтэрнацыяналізмы == [[Інтэрнацыяналізмы]] — словы, якія паходзяць з адной першакрыніцы і ўжываюцца ў трох і больш роднасных і няроднасных мовах з аднолькавым або блізкім значэннем ({{Lang-en|molecule}}, {{Lang-de|das Molekül}}, {{Lang-fr|molécule}}, {{Lang-be|малекула}}). Такія словы, як правіла, яны не маюць дакладных адпаведнікаў у нацыянальных мовах. Інтэрнацыяналізмы — гэта пераважна тэрміны з вобласці навукі і тэхнікі (''логіка, космас, тэлескоп, геаметрыя''), грамадска-палітычнага жыцця (''канстытуцыя, рэвалюцыя, дыктатура, адміністрацыя''), эканомікі (''банк, імпарт, крэдыт, працэнт''), літаратуры і мастацтва (''анапест, навела, драма, опера'') і інш<ref name="БМ:ЭД" />. == У беларускай мове == У XIV—XVIII стагоддзях у беларускую мову трапілі многія паланізмы (''відэлец, маёнтак'') і пераважна праз польскае пасрэдніцтва — германізмы (''дах, ланцуг'') і лацінізмы (''градус, апарат''). Ад старажытнасці беларускай мове вядомы літуанізмы (''клуня, свіран''), цюркізмы (''аркан, торба''), грэцызмы (''астраномія, эпіграма''), [[Багемізм|чэшскія]] (''праца, мешчанін''), французскія (''марш, тарыф''), італьянскія (''канцэрт, лютня'') і іншыя запазычанні<ref name="БелЭн" />. У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускую ў асноўным праз рускую мову. Значную частку слоўнікавага складу беларускай мовы ўтвараюць інтэрнацыяналізмы. У сваю чаргу беларуская мова таксама паўплывала на суседнія: польскую (''krynica'' — крыніца), літоўскую (''kroupa'' — крупы) і інш. У меншай ступені запазычанні характэрны для граматыкі і фанетыкі. Асаблівая інтэнсіфікацыя запазычанняў назіраецца пры [[Двухмоўе|двухмоўі]]<ref name="БелЭн" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская лексіка]] * [[Моўны пурызм]] * [[Памылковыя сябры перакладчыка]] * [[Пераклад]] {{зноскі}} {{Запазычанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Запазычанні]] [[Катэгорыя:Лексікалогія]] ejuv61b2f0d2pigcx1s7capv7dkhj4k 5127222 5127221 2026-04-16T12:29:37Z Jaŭhien 59102 /* Інтэрнацыяналізмы */ вычытка 5127222 wikitext text/x-wiki '''Запазы́чанне''' — [[лексіка|лексічны]], [[Марфалогія мовы|марфалагічны]], [[фанетыка|фанетычны]] і іншы сродак пэўнай [[мова|мовы]], што перайшоў з іншых моў у выніку моўнага ўзаемадзеяння<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Запазычанні|том=6|старонкі=529}}</ref>. Запазычанні абумоўлены сацыяльна-эканамічнымі, дзяржаўна-палітычнымі і культурнымі зносінамі паміж народамі. Яны пранікаюць непасрэдна з моў-крыніц і праз пасрэдніцтва іншых моў вусным (размоўныя кантакты) і пісьмовым (кнігі, афіцыйныя дакументы, перапіска) шляхам. Найбольш актыўна праяўляюцца ў галіне слоўнікавага складу. Запазычынні падпарадкоўваюцца законам фанетыкі, граматыкі, правілам словаўтварэння і [[Семантыка|семантычнай]] сістэмы мовы-рэцэптара<ref name="БелЭн" />. == Прычыны запазычанняў == Прычыны запазычаных слоў могуць быць знешнія (пазамоўныя) і ўласна моўныя. === Знешнія прычыны === Да знешніх адносіцца палітычны, гандлёва-эканамічны, прамысловы ўплыў аднаго народа на другі<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанне|том=4|старонкі=37—38}}</ref>. === Уласна моўныя прычыны === Уласна моўныя прычыны запазычанняў<ref name="Культура Беларусі" />: * патрэба ў называнні новых паняццяў, з’яў, прадметаў (''лагістыка'' ад {{Lang-en|logistics}} ‘комплексная сістэма арганізацыі працэсу руху тавару ад вытворцы да пакупніка’; ''спам'' ад {{Lang-en|spam}} ‘масавая рассылка рэкламных аб’яў па электроннай пошце’); * неабходнасць удакладніць, дэталізаваць пэўнае паняцце (''саміт'' ад {{Lang-en|summit}} ‘тып афіцыйнай сустрэчы або нарады кіраўнікоў дзяржаў’; ''снукер'' ад {{Lang-en|snooker}} ‘від більярда, у якім выкарыстоўваюцца 15 чырвоных шароў і 6 іншых колераў, якія трэба забіць у лузы більярднага стала ў пэўным парадку’); * тэндэнцыя ў мове да замены неаднаслоўных, апісальных або складаных найменняў аднаслоўнымі (''аўтарскае права'' — ''капірайт'' ад {{Lang-en|copyright}}; ''велічыня пастаянная'' — ''канстанта'' ад {{Lang-la|constan, -ntis}} ‘нязменны, пастаянны’); * адсутнасць дакладнага наймення ў роднай мове (''віртуальны, дайджэст, інвестар, спічрайтар, спонсар, спрэй'' і іншыя); * патрэба ў адпаведным стылістычным эфекце (''сек’юрыці'' замест ''ахоўнік''; ''бойфрэнд'' замест ''хлопец-сябар''; ''прэзент'' замест ''падарунак''); * неабходнасць выражэння пазітыўных або негатыўных адценняў (параўнаем: ''піўная'' і ''паб'', ''пракат машын'' і ''фірма аўта-рэнтал'' і іншыя). == Класіфікацыя == === Паводле ступені асіміляцыі === Паводле ступені асіміляцыі падзяляюцца на: * цалкам асвоеныя — словы, у фанетыка-марфалагічным афармленні і семантыцы якіх не застаецца нічога, што паказвала б на іх іншамоўнае паходжанне: [[Беларуская мова|бел.]] ''блакітны, булка, дзірван, салата, школа'' і інш.<ref name="БелЭн" />; * часткова асвоеныя ([[экзатызм]]ы) — словы і выразы, якія запазычаны з іншых моў, адлюстроўваюць паняцці з жыцця іншых народаў і ўжываюцца з мэтай надаць маўленню своеасаблівы мясцовы каларыт: ''лаваш, меджліс, пані, франк, хурал, чалма, янычар''<ref name="Культура Беларусі" />. Асобны разрад запазычанняў складаюць [[варварызм]]ы, якія ў адрозненне ад экзатызмаў амаль заўсёды знаходзяцца па-за [[Літаратурная мова|літаратурнай мовай]] і не адлюстроўваюцца ў [[слоўнік]]ах. Звычайна варварызмы выкарыстоўваюцца пры апісанні чужаземных звычаяў, побыту, нораваў, для стварэння мясцовага каларыту. Яны могуць надаваць гумарыстычнае, іранічнае, сатырычнае або ўзвышанае гучанне тэксту<ref name="Культура Беларусі" />: {{Цытата |Дзякую, дзякую, вашэці. Проша са мною клопату не рабіць |аўтар=[[Янка Купала|Я. Купала]]}} {{Цытата |На Шчары, |Нарачы, |На Свіцязі |Схаўрусіць хай |з салам алей кум. |Татары! |Множцеся й пладзіцеся, |Вы нашыя. |Салям алейкум! |аўтар=[[Рыгор Барадулін|Р. Барадулін]]}} === Паводле крыніцы === Лексічныя запазычанні бываюць<ref name="БМ:ЭД">{{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонкі=118—120|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4}}</ref>: * прамыя (непасрэдныя), калі слова прыйшло да нас непасрэдна з мовы-крыніцы (''ваенрук, глушыцель'' — з [[Руская мова|рускай]]; ''здрада, моц'' — з [[Польская мова|польскай]]); * ускосныя (апасродкаваныя), калі слова пранікла ў мову праз мову-пасрэдніцу (''бавоўна'' — праз польскую з [[Чэшская мова|чэшскай]], ''табар'' — праз [[Венгерская мова|венгерскую]], польскую з [[Цюркскія мовы|цюркскай]]). === Паводле паходжання === Іншамоўныя словы звычайна захоўваюць характэрныя рысы тых моў, з якіх яны запазычаны, таму іх можна адрозніць ад беларускіх паводле паходжання. У сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]] прадстаўлены: * [[грэцызм]]ы: ''арыфметыка, афарызм, граматыка, метафара, філасофія<ref name="Культура Беларусі" />, гіпотэза, акіян, дэльфін, электрон, тэарэма, палітыка, тэрмас<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[лацінізм]]ы: ''акцыя, ангіна, дырэктар, калега, камедыя<ref name="Культура Беларусі" />, абарыген, асіміляцыя, дэфіс, легенда, глобус, экватар, экзамен, лекцыя, сінус<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[англіцызм]]ы: ''біфштэкс, блок, гольф, клуб, лорд, трамвай<ref name="Культура Беларусі" />, бокс, футбол, мітынг, бізнес, дызайн, джынсы, джэм, джунглі, супермен, дэфолт, офіс, холдынг, інтэрнэт, слэнг, хот-дог<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[германізм]]ы: ''гандаль, друк, кафля, кошт, фальш, цэнтнер<ref name="Культура Беларусі" />, ланцуг, ліхтар, шпіль, штурм, штаб, дах, бутэрброд, паштэт, вага<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[галіцызм]]ы: ''авангард, афіша, балет, вадэвіль, кіно, салон<ref name="Культура Беларусі" />, адэкалон, кулон, парасон, вуаль, вернісаж, ваяж, батальён, авеню, альянс<ref name="БМ:ЭД" />''; * італьянізмы: ''аперэта, маэстра, опера, саната, макарона, карнавал<ref name="БМ:ЭД" />''; * запазычанні з [[Іспанская мова|іспанскай мовы]]: ''какава, кавалькада, эмбарга, эстрада''<ref name="БМ:Э">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Запазычанні|старонкі=215—217}}</ref>; * запазычанні з [[Нідэрландская мова|нідэрландскай мовы]]: ''боцман, гавань, матрос, рэйд, трум, шторм, штурман''<ref name="БМ:Э" />; * [[цюркізм]]ы: ''алмаз, аршын, атаман, курган, тавар<ref name="Культура Беларусі" />, аркан, таракан, бархан, балык, халва, халат, сарафан, шашлык, парча<ref name="БМ:ЭД" />''; * япанізмы: ''васабі, сушы, дайкон, кімано, самурай, гейша, ікебана, арыгамі, цунамі, хоку, гадзіла''<ref name="БМ:ЭД" />; * кітаізмы: ''чай, жэньшэнь, байхавы''<ref name="БМ:ЭД" />; * [[літуанізм]]ы: ''венцер, дойлід, клуня, крупеня, твань<ref name="Культура Беларусі" />, пуня, мянташка, гірса, ёўня<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[стараславянізм]]ы: ''акаянны, уладыка, чало<ref name="Культура Беларусі" />, абраз, благаславенне, вобраз, дзяржава, лік (твар), неба, скрыжалі, улада<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[русізм]]ы: ''ачаг, вопыт, вучоны, упраўленне<ref name="Культура Беларусі" />, балалайка, распашонка, балванка, загатоўка, агнямёт, савет, бальшавік, ваенрук, прараб, прафарг<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[украінізм]]ы: ''бандура, боршч, бублік, шкаляр<ref name="Культура Беларусі" />, варэнікі, гапак, забабоны, плюгавы, чубаты<ref name="БМ:ЭД" />''; * [[паланізм]]ы: ''вантробы, дашчэнту, змрок, кавадла, хлопец<ref name="Культура Беларусі" />, вяндліна, клёцкі, ксёндз, касцёл, літасць, цнота, апантаны, парэнчы, рахунак, утрапёны, енчыць<ref name="БМ:ЭД" />''. == Прыметы запазычаных слоў == Запазычаныя словы маюць свае прыметы<ref name="БМ:ЭД" />: * граматычная нязменнасць некаторых слоў: ''паліто, кашнэ, кіно, метро''; * наяўнасць спалучэнняў зычных ''дл, тл, шп, шт, хт, кс, пс, мв, мп'': ''вяндліна, тлусты, шпіль, штам, шыхта, лексіка, псіхіка, сімвал, сімптом''; * наяўнасць спалучэнняў ''бю, вю, кю, мю, пю, фю'' ў [[Корань (мовазнаўства)|корані]]: ''бюджэт, гравюра, кювет, пюрэ, фюзеляж''; * наяўнасць заднеязычных гукаў [γ], [к], [х] перад [[Галосныя|галоснымі]]: ''агент, келіх, схема, Гюго, Хельсінкі''; * наяўнасць спалучэнняў ''аж, яж, ён, ёр, эт, ус, ум, іс, ос, ас, оз, ёз, ак, ал, ык'' у канцы слова: ''віраж, ваяж, медальён, сапёр, сілуэт, косінус, акварыум, тэзіс, хаос, тэрмас, гіпноз, кур’ёз, кішлак, аксакал, шашлык''; * наяўнасць спалучэнняў галосных гукаў паміж [[Зычныя|зычнымі]] ў розных частках слова: ''ідэал, сеанс, дуэт, гуаш, мініяцюра, дыяспара, кансіліум''; * наяўнасць спалучэнняў ''лье, лья'' ў сярэдзіне слова: ''альянс, барэльеф''; * наяўнасць спалучэнняў ''ант, анп, анс, онс, ент, энт, янт, унак'': ''авантура, аванпост, аванс, анонс, абанемент, інцыдэнт, брыльянт, рахунак''; * наяўнасць канцавых [[націск]]ных галосных: ''філе, дражэ, журы, пано, кафэ''; * наяўнасць у слове гука [ф]: ''фактар, факт, фунт, фізіка''; * наяўнасць спалучэнняў пачатковых галосных ''аа, ау, аэ'': ''аазіс, аул, аульны, аэрадынаміка''; * наяўнасць [[Этымалогія|этымалагічна]] пачатковых гукаў [а], [э], [о]: ''армяк, атам, эра, эпоха, опера''; * наяўнасць спалучэнняў ''дэ, ды, тэ, ты'': ''дэтэктыў, дыверсія, тэарэма, тыгр''; * наяўнасць гука [ц] на месцы [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскага]] [ч]: ''моц, цуд''; * наяўнасць [[сінгарманізм]]у галосных гукаў (паўтор аднаго і таго ж галоснага): ''саранча, барабан, кішміш, урук''; * наяўнасць [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] ''архі-, контр-, рэ-, дэ-, дэз-, дыс-'': ''архіепіскап, контратака, рэканструкцыя, дэмабілізацыя, дыслакацыя, дэзынфармацыя''; * наяўнасць [[суфікс]]аў ''-ізм-(-ызм-), -іст-(-ыст-), -ір-(-ыр-), -ізн-(-ызн-)'' і інш.: ''сацыялізм, дэмакратызм, анархіст, манціраваць''; * цвёрдасць зычных перад [э]: ''сэнс, мэбля, пэндзаль''; * наяўнасць спалучэнняў ''ен (эн), ён (он), ян (ан)'' на месцы насавых гукаў: ''енчыць, парэнчы, ксёндз, наконт, паляндвіца, апантаны'' і інш. == Асваенне лексічных запазычанняў == Пры лексічным запазычванні адбываецца не механічны пераход слова з адной мовы ў другую, а, па сутнасці, узнікненне новага слова на аснове чужога матэрыялу ў выніку яго графічнага, фанетычнага, граматычнага і семантычнага асваення. === Графічнае асваенне === Графічнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае перадачу запазычанага слова сродкамі [[беларуская графіка|беларускай графікі]]: {{Lang-ru|щёлочь}} — {{Lang-be|шчолач}}, {{Lang-pl|moc}} — {{Lang-be|моц}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Фанетычнае асваенне === Фанетычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае асваенне гукавога складу слова згодна з нормамі [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]]: {{Lang-ru|декабрист}} — {{Lang-be|дзекабрыст}}, {{Lang-pl|kochać}} — {{Lang-be|кахаць}}<ref name="БМ:ЭД" />. === Граматычнае асваенне === Граматычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае адаптацыю запазычанага слова да граматычнай сістэмы беларускай мовы: {{Lang-de|das Dach}} (ніякі род) — {{Lang-be|дах}} (мужчынскі род), {{Lang-en|beefsteaks}} (множны лік) — {{Lang-be|біфштэкс}} (адзіночны лік), {{Lang-la|biceps}} (прыметнік ‘двухгаловы’) — {{Lang-be|біцэпс}} (назоўнік ‘цягліца пляча’), {{Lang-fr|à jour}} — {{Lang-be|ажур}} (з’ява лексікалізацыі)<ref name="БМ:ЭД" />. === Семантычнае асваенне === Семантычнае асваенне іншамоўнага слова прадугледжвае захаванне або змяненне (звужэнне або пашырэнне) значэння слова: {{Lang-pl|dratwa}} — {{Lang-be|дратва}} ‘нітка для шыцця абутку’, {{Lang-de|der Maler}} ‘жывапісец’ — {{Lang-be|маляр}} ‘рабочы па афарбоўцы памяшканняў, будынкаў’, {{Lang-de|die Börse}} ‘кашалёк; установа для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ — {{Lang-be|біржа}} ‘ўстанова для заключэння фінансавых і камерцыйных дамоў з каштоўнымі паперамі; будынак, дзе размешчана такая ўстанова’ і інш.<ref name="БМ:ЭД" />. == Калькаванне == Асаблівым выпадкам запазычанняў з’яўляецца [[Калька (лексіка)|калькаванне]] — утварэнне новых слоў на базе беларускіх каранёў і афіксаў, але паводле структурных схем, уласцівых іншым мовам ({{Lang-en|skyscraper}} — {{Lang-ru|небоскрёб}} — {{Lang-be|хмарачос}}). У сучаснай беларускай літаратурнай мове прадстаўлены калькі са слоў грэчаскай (''alphobetos — азбука; biographia — жыццеапісанне; orthographia — правапіс''), лацінскай (''agricultura — земляробства, declinatio — схільнасць; hidrogenium — вадарод''), французскай (''circonstance — абставіны; impression — уражанне; journal — дзённік''), нямецкай (''augenscheinlich — відавочны; aussehen — выглядаць; Einheit — адзінства''), рускай (''воспитатель — выхавацель; единоличник — аднаасобнік; противоположный — процілеглы'') і іншых моў. Калькавацца могуць не толькі асобныя словы, але і цэлыя выразы ({{Lang-en|public relations}} — ''сувязі з грамадскасцю'', {{Lang-en|root segment}} — ''каранёвы каталог'' і інш.)<ref name="Культура Беларусі" />. == Інтэрнацыяналізмы == [[Інтэрнацыяналізмы]] — словы, якія паходзяць з адной першакрыніцы і ўжываюцца ў трох і больш роднасных і няроднасных мовах з аднолькавым або блізкім значэннем ({{Lang-en|molecule}}, {{Lang-de|das Molekül}}, {{Lang-fr|molécule}}, {{Lang-be|малекула}}). Такія словы, як правіла, не маюць дакладных адпаведнікаў у нацыянальных мовах. Інтэрнацыяналізмы — гэта пераважна тэрміны з вобласці навукі і тэхнікі (''логіка, космас, тэлескоп, геаметрыя''), грамадска-палітычнага жыцця (''канстытуцыя, рэвалюцыя, дыктатура, адміністрацыя''), эканомікі (''банк, імпарт, крэдыт, працэнт''), літаратуры і мастацтва (''анапест, навела, драма, опера'') і інш<ref name="БМ:ЭД" />. == У беларускай мове == У XIV—XVIII стагоддзях у беларускую мову трапілі многія паланізмы (''відэлец, маёнтак'') і пераважна праз польскае пасрэдніцтва — германізмы (''дах, ланцуг'') і лацінізмы (''градус, апарат''). Ад старажытнасці беларускай мове вядомы літуанізмы (''клуня, свіран''), цюркізмы (''аркан, торба''), грэцызмы (''астраномія, эпіграма''), [[Багемізм|чэшскія]] (''праца, мешчанін''), французскія (''марш, тарыф''), італьянскія (''канцэрт, лютня'') і іншыя запазычанні<ref name="БелЭн" />. У наш час іншамоўная лексіка трапляе ў беларускую ў асноўным праз рускую мову. Значную частку слоўнікавага складу беларускай мовы ўтвараюць інтэрнацыяналізмы. У сваю чаргу беларуская мова таксама паўплывала на суседнія: польскую (''krynica'' — крыніца), літоўскую (''kroupa'' — крупы) і інш. У меншай ступені запазычанні характэрны для граматыкі і фанетыкі. Асаблівая інтэнсіфікацыя запазычанняў назіраецца пры [[Двухмоўе|двухмоўі]]<ref name="БелЭн" />. == Гл. таксама == * [[Беларуская лексіка]] * [[Моўны пурызм]] * [[Памылковыя сябры перакладчыка]] * [[Пераклад]] {{зноскі}} {{Запазычанні}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Запазычанні]] [[Катэгорыя:Лексікалогія]] bznr3ul84tbcjkpwhfmyacfxti0oya3 Atlantic Records 0 121603 5127269 5063788 2026-04-16T13:44:02Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Atlantic Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127269 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні тэрміна|Atlantic|Atlantic}} {{Картка кампаніі |назва = Atlantic Records |лагатып = |тып = Гуказапісная кампанія |заснавана = [[1947]] |заснавальнікі = Ахмет Эртэгюн <br /> Херб Абрамсан |размяшчэнне = {{сцягафікацыя|ЗША}} |матчына кампанія = Warner Music Group |сайт = [http://www.atlanticrecords.com/ Atlantic Records.com] }} '''Atlantic Records''' ('''Atlantic Recording Corporation''' — «Атлантычная гуказапісная карпарацыя») — [[ЗША|амерыканскі]] [[лэйбл гуказапісу]], належыць кампаніі [[Warner Music Group]]. Заснаваны ў [[1947]] годзе Ахметам Эртэгюнам і Хербам Абрамсанам. Першапачаткова лэйбл быў арыентаваны на [[джаз]] і [[рытм-энд-блюз]]. Напачатку 1950-х да Ахмета далучыліся Джэры Уэкслер, а затым Несухі Эртэгюн. У [[1950-я|1950-х гадах]] з-за шалёнай папулярнасці [[Рут Браўн]], якая запісвала там, кампанія атрымала мянушку ''«Дом, які пабудавала Рут»''.<ref>[http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/ahmet-ertegun/atlantic-records/97/ The Greatest Record Man Of All Time by Robert Greenfield] — Rolling Stone issue 1018, January 25, 2007M</ref> З 1955 года Несухі ўзначальваў джазавае падраздзяленне, і на яго рахунку важныя кантракты з [[Чарлз Мінгус|Чарлзам Мінгусам]] і [[Джон Колтрэйн|Джонам Колтрэйнам]]. Пазней гэты пост заняў Джоэл Дорн. Хоць кампанія пачынала як незалежны рэкорд-лэйбл, яна стала адным з асноўных ігракоў на музычным рынку ў 1960-х з такімі [[мэйнстрым]]авымі партнёрамі, як [[Соні і Шэр]]. Сярод асноўных канкурэнтаў былі [[Columbia Records]] і [[RCA Records]]. == Музыканты і калектывы лэйбла == {{col-begin}} {{col-3}} * [[AC/DC]] * [[Bad Religion]] * [[Billy Talent]] * [[Cream]] * [[Marina And The Diamonds]] * [[Б'ёрк]] * [[Рэй Чарлз]] * [[Рут Браўн]] * [[Філ Колінз]] * [[Джон Колтрэйн]] * [[Dream Theater]] {{col-3}} * [[Emerson, Lake & Palmer]] * [[Арэта Франклін]] * [[Genesis, гурт|Genesis]] * [[King Crimson]] * [[Led Zeppelin]] * [[Lupe Fiasco]] * [[The Velvet Underground]] * [[Yes, рок-гурт|Yes]] * [[Fountains Of Wayne]] * [[P.O.D.]] {{col-3}} * [[Шэр]] * [[Death Cab for Cutie]] * [[The Manhattan Transfer]] * [[Foreigner]] * [[Pendulum]] * [[Rush]] * [[Skid Row]] * [[Тоні Брэкстан]] * [[Skillet (гурт)]] * [[T.I.]] * [[Sean Paul]] * [[Simple Plan]] * [[Shinedown]] * [[Wiz Khalifa]] {{col-end}} == Гл. таксама == * [[:Катэгорыя:Альбомы Atlantic Records]] * [[Спіс лэйблаў гуказапісу]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Лэйблы прагрэсіўнага рока]] [[Катэгорыя:Члены IFPI]] [[Катэгорыя:Atlantic Records]] qvm4kwe5qao87qy26yvmsmht8p9eqh5 Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5127323 5126875 2026-04-16T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5127323 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Юзаф Ежы Гільзэн|2026-04-16T10:29:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Гомельскія рысі»|2026-04-16T09:49:50Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая|2026-04-16T09:43:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак|2026-04-16T09:01:02Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Жак Дуаён|2026-04-16T08:59:13Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Макар Кудрыч|2026-04-16T08:54:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Пустынныя ваўкі|2026-04-16T08:53:18Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Грыгорый (епіскап полацкі)|2026-04-16T08:41:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Булгарыны|2026-04-16T07:50:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Шарль Берлен|2026-04-16T05:39:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ян Аўгуст Гільцэн|2026-04-15T13:48:15Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|808s & Heartbreak|2026-04-15T11:21:59Z|Vlad Shmeklia}} {{Новы артыкул|Адам Біспінг|2026-04-15T10:44:03Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Біспінгі (род)|2026-04-15T10:30:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах|2026-04-15T10:25:39Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Бернар Жырадо|2026-04-15T09:08:10Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў|2026-04-15T08:29:03Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Насмешка (фільм)|2026-04-15T07:21:59Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер|2026-04-15T06:57:32Z|Culamar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 3bmiqnx1o67xxs8gkrfs3x665dl07vf Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту 0 127646 5127334 4998735 2026-04-16T16:48:55Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5127334 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту |sort = народнай архітэктуры і побыту |арыгінал = |выява = Stročycy - 05.jpg |памер = |подпіс = Цэнтральная Беларусь |lat_dir = |lat_deg =53 |lat_min =49 |lat_sec = 46.53 |lon_dir = |lon_deg =27 |lon_min =22 |lon_sec = 25.99 |region = |CoordScale =3000 |профіль = скансен |дата=9 снежня |заснаваны =1976 |падпарадкаваны = |месцазнаходжанне= 223021 Мінскі р-н, п.а. Азярцо |наведвальнікі = |фонд = |агульная плошча =151 га |выставачная плошча= |плошча запаснікаў = |дырэктар = |праезд = |адкрыты = з 10.00 да 17.00, выхадныя дні: панядзелак, аўторак, дзяржаўныя святы |білет = |спасылка = http://etna.by |Commons = State museum of folk architecture and life, Belarus }} '''Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту''' — [[музей]]-[[скансен]], створаны ў Беларусі ў [[1976]] годзе. Знаходзіцца ў вёсцы [[Азярцо (Мінскі раён)]]. == Гісторыя == [[File:Ferdynand Ruszczyc stroj akademicki.jpg|thumb|180пкс|злева|Фердынанд Рушчыц]] Першыя спробы стварыць музей-скансен на Беларусі былі здзейснены ў 1908 годзе мастаком, тэатральным дзеячам і настаўнікам [[Фердынанд Рушчыц|Фердынандам Рушчыцам]] (1870—1936). Гэтым марам перашкодзіла [[Першая сусветная вайна]]. У 1931 годзе Рушчыц зноў вяртаецца да думкі аб стварэнні музея пад адкрытым небам, на гэты раз каля Вільні. Смерць мастака ў 1936 годзе і пачатак [[Другая сусветная вайна|другой сусветнай вайны]] не дазволілі збыцца і гэтаму праекту. Прыкладна з пачатку 60-х гадоў на старонках рэспубліканскага друку ўсё часцей з'яўляюцца артыкулы, у якіх разглядаюцца праблемы захавання помнікаў народнай архітэктуры. Старыя будынкі пачалі разбураць на падставе шэрагу прычын, у тым ліку гістарычных: паляпшэнне ўмоў жыцця на вёсцы, разгортванне інтэнсіўнага будаўніцтва, вызначэнне на дзяржаўным узроўні бесперспектыўнасці шэрагу паселішч. Узнікла рэальная пагроза страты помнікаў драўлянага дойлідства. 9 снежня 1976 года цэнтральным камітэтам [[БССР]] была прынятая Пастанова «Аб стварэнні Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту». Для рэалізацыі Пастановы загадам Міністэрства культуры створана Працоўная група па арганізацыі музея, якая на працягу наступных дзесяці гадоў распрацоўвала і разглядала некалькі варыянтаў архітэктурна-планіровачных рашэнняў і генпланаў стварэння экспазіцыі музея. У 1988 годзе быў прыняты да рэалізацыі праект Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытута. Акрамя распрацоўкі праекту вялася вялікая навукова-экспедыцыйная работа па рэгіёнах рэспублікі з мэтай вывучэння, пошуку, фіксацыі і перавозкі помнікаў народнай драўлянай архітэктуры, музейных прадметаў побыту, рамёстваў і промыслаў. Тэрыторыя для будучага музея была вызначана ў 4 км ад Мінска ля месца зліцця рэк [[Пціч]] і [[Менка]] ў вярхоўі Волкавіцкага вадасховішча, недалёка ад добраўпарадкаванай шашы «Масква-Брэст», што дазваляла бы ў будучым уключаць экспазіцыю музея ў асноўныя экскурсійныя маршруты. Наогул гэта месца ўнікальнае, тут перакрыжоўваліся гістарычныя дарогі з Усходу на Захад, ад Балтыйскага да Чорнага мора. Тут, па версіі некаторых даследчыкаў, быў заснаваны старажытны Мінск. Раён, дзе размешчаны музей з'яўляецца тэрыторыяй, дзе зафіксаваны шэраг гістарычных помнікаў. Каштоўным археалагічным помнікам з'яўляецца Гарадзішча на рацэ Менка. Яго гісторыя пачынаецца да нашай эры. Раннімі помнікамі з'яўляюцца курганныя могільнікі, якія сведчаць аб тым, што гэтая тэрыторыя была заселена са старажытных часоў. Курганы адносяцца да перыяду ІХ-ХІ стст. і размешчаны невялікімі групамі. Важным гістарычным аб'ектам з'яўляецца вёска [[Строчыца]], першы ўспамін аб якой сустракаецца ў дакументах ХVІ ст. На ўзвышаным беразе Пцічы захаваліся рэшткі фальварка з панскім садам, захаваўся шэраг хат пачатку ХХ ст. з традыцыйным аздабленнем і фрагментамі агароджы. == Экспазіцыя == [[Выява:Stročycy - 12.jpg|250px|thumb|[[Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква]] 18 стагоддзя з вёскі Логнавічы Клецкага раёна Мінскай вобласці]] На сённяшні дзень гэта ўстанова з'яўляецца адзіным у Беларусі музеем-скансенам (тып музеяў, ствараных для захавання і дэманстрацыі традыцыйнага драўлянага будаўніцтва, прадметаў побыту, папулярызацыі народнай культуры і традыцый). Структурная пабудова музея — гэта тры асноўныя зоны: экспазіцыйная, вытворча-гаспадарчая і запаведная. Экспазіцыйная зона — тэрыторыя гістарычных мясцін. Вытворча-гаспадарчая — гэта адміністрацыйна-навуковы комплекс, фондасховішча, рэстаўрацыйныя майстэрні, выставачныя памяшканні і служба аховы. Запаветная — частка тэрыторыі музея, якая захоўваецца ў натуральным выглядзе. Аснова экспазіцыйнай зоны — ўмоўны падзел тэрыторыі Беларусі на шэсць гісторыка-этнаграфічных рэгіёнаў: [[Цэнтральная Беларусь]], [[Падняпроўе]], [[Паазер’е]], [[Усходняе Палессе|Усходняе]] і [[Заходняе Палессе]], [[Панямонне]]. На цяперашні час дзейнічаюць тры рэгіёны Беларусі: цэнтральная Беларусь, Падняпроўе і Паазер'е. Кожны рэгіён павінен быць прадстаўлены ў экспазіцыйнай зоне музея адпаведным сектарам — фрагментам характэрнага і тыповага дадзенаму рэгіёну паселішча кан. ХІХ — пач. ХХ стст.: сяло, вёска, хутар з адлюстраваннем прыродна-геаграфічных умоў рэгіёна. На сектарах прадстаўлены як жылыя хаты, так і гаспадарчыя будынкі (гумны, хлявы, свіраны, млыны), культавыя збудаванні (тры цэрквы і капліца), грамадскія пабудовы (школа, харчэўня, грамадскі свіран). Асобна фарміруецца сектар «Мястэчка». Ландшафт мясцовасці музея ўяўляе сабой як бы нашу краіну ў «мініяцюры»: ёсць высокія пагоркі, зялёныя лугі, частыя пералескі. На падставе аналізу тэрыторыі музея па асноўных прыродных фактарах выдзелены зоны, найбольш спрыяльныя для забудовы, азелянення і ўчастак ахоўнага ландшафту (плошчаю 80 га ў пойме р. Пціч). Праведзены комплекс мерапрыемстваў па азеляненню тэрыторыі згодна рэгіянальных характарыстык: пасадка дрэў, кустоў і кветак. Усяго на тэрыторыі ў 151 га пасаджана звыш 5000 дрэў. === [[Цэнтральная Беларусь]] === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Цэнтральная Беларусь размяшчаецца ў цэнтры краіны і займае асноўную частку [[Мінская вобласць|Мінскай]] і заходнюю частку [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай абласцей]]. Рэгіён Цэнтральная Беларусь прадстаўлены наступнымі аб'ектамі: [[File:В. Азярцо - Пакроўская царква PICT1084.jpg|thumb|Пакроўскай царква з вёскі [[Логнавічы]]]] * [[Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква]] [[18 стагоддзе|18 стагоддзя]] з вёскі [[Логнавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000380}} * [[Школа з Калодчына|школа]] першай паловы [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] з вёскі [[Калодчына]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000382}} * [[Грамадскі свіран з Касарычаў|грамадскі свіран]] канца [[19 стагоддзе|19 стагоддзя]] — пачатку [[20 стагоддзе|20 стагоддзя]] з вёскі [[Касарычы]] [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000381}} * [[Карчма з Хвоева|карчма]] канца 19 стагоддзя з вёскі [[Хвоева]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000383}} [[Выява:Stročycy - 02.jpg|thumb|Інтэр'ер хаты з цэнтральнай Беларусі]] * шэраг сядзібаў з гаспадарчымі пабудовамі за рознымі тыпамі агароджаў з характэрнай для цэнтральнай Беларусі вулічнай (лінейнай) забудовай паселішчаў і пагоннай (лінейнай) забудовай двароў. * [[Кузня з Клочкава|кузня]] пачатку 20 стагоддзя з вёскі [[Клочкава]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Невялікая зрубная пабудова, накрытая двухсхільнай цёсавай страхой з вільчыкавым бервяном. Франтон з дыляў, падлога земляная. Мела ўнутры горн са скураным мехам, кавадла, ціскі. Па сценах былі паліцы для інструментаў і вырабаў<ref>{{кніга |адказны = склад. В.Я. Абламскі, І.М. Чарняўскі, Ю.А. Барысюк |частка = |загаловак = [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = {{Мн.}} |выдавецтва = [[БелТА]] |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = 684 |isbn = 978-985-6828-35-8 |тыраж = }}</ref> [[File:Stročycy - 14.jpg|злева|thumb|[[Ветраны млын]] з вёскі [[Даматканавічы]]]] * [[Ветраны млын з Даматканавічаў|ветраны млын]] казловага тыпу, пабудаваны ў 80-х гадах 19 стагоддзя, з вёскі [[Даматканавічы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000391}} [[File:В. Азярцо - Капліца зь в. Каралеўцы PICT0938.jpg|thumb|Прыдарожная [[капліца]] з вёскі [[Каралеўцы]]]] * прыдарожная [[капліца]] [[1802]] года з вёскі [[Каралеўцы]] [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 2012—2013 гг. у рамках [[Дзяржаўная праграма «Культура Беларусі»|праграмы «Культура Беларусі»]] на помніку праводзіліся рэстаўрацыйныя працы, падчас якіх быў адноўлены інтэр'ер капліцы. У ёй размясцілася экспазіцыя, якая знаёміць з унікальнай храмавай традыцыяй Вілейскага краю: прадстаўлены алтары, абразы, скульптура, традыцыйнае ткацтва<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2013/12/21/82341/ Пад Менскам адкрыўся унікальны помнік архітэктуры]</ref>. {{ГККРБ 4|612Г000405}} === Падняпроўе === [[Выява:Stroczycy 2008 06.jpg|злева|thumb|Традыцыйная хата з Падняпроўя]] Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Падняпроўе размешчаны на тэрыторыі басейна [[Дняпро|Дняпра]] і яго прытокаў. У склад рэгіёну ўваходзяць [[Магілёўская вобласць]], [[Аршанскі раён|Аршанскі]] і [[Дубровенскі раён]]ы [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], а таксама раёны [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ўздоўж рэкаў [[Дняпро]] і [[Сож]]. Для Падняпроўя характэрная вулічная забудова. Экспазіцыя Падняпроўя пакуль не з'яўляецца завершанай і прадстаўленая наступнымі аб'ектамі: [[File:В. Азярцо - Спаса-Праабражэнская царква зь в. Барань PICT1015.jpg|thumb|180пкс|Праабражэнская царква з вёскі [[Барань]]]] * [[Спаса-Праабражэнская царква з Барані|Праабражэнская царква]] 1707 года з вёскі [[Барань]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцесбскай вобласці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); {{ГККРБ 4|612Г000400}} * ветраны шатровы млын пачатку 20 стагоддзя з вёскі [[Зелянец, Магілёўская вобласць|Зелянец]] [[Хоцімскі раён|Хоцімскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (знаходзіцца ў стане рэстаўрацыі); {{ГККРБ 4|612Г000403}} [[File:В. Азярцо - Вяночны двор зь в. Волева PICT1029.jpg|thumb|злева|[[Вяночны двор]] з вёскі [[Волева]]]] [[File:В. Азярцо - Сядзіба зь в. Бракава Слабада PICT1013.jpg|thumb|злева|[[Вяночны двор]] з вёскі [[Бракава Слабада]]]] * вяночныя (замкнутыя) двары з традыцыйным інтэр'ерам з вёскі [[Волева]] [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ({{ГККРБ 4|612Г000401}}) і з вёскі [[Бракава Слабада]] [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] Магілёўскай вобласці ({{ГККРБ 4|612Г000402}}); У межах экспазіцыі рэгіёну плануецца аднавіць групу [[склеп]]аў. === Паазер'е === Гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер'е ўключае ў сябе цэнтральную і заходнюю тэрыторыю [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]], а таксама часткова паўночныя раёны [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Для паселішчаў рэгіёну характэрная малая колькасць двароў і бессістэмнасць забудовы, што выкліканае ў першую чаргу ўзгорыстым рэльефам, які чаргуецца з забалочанымі нізінамі. У сектар Паазер'я ўваходзяць наступныя аб'екты: [[Выява:В. Азярцо - Ветраны млын зь в. Янушаўка PICT1056.jpg|170px|thumb|Ветраны млын пачатку XX стагоддзя з вёскі [[Янушаўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]]]] * [[ветраны млын]] пачатку XX стагоддзя з вёскі [[Янушаўка]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], які мае тып [[млын-пальтрак|млыну-пальтраку]], рэдка распаўсюджанага ў Беларусі, асаблівасцю якога з'яўляецца прыстасаванасць канструкцыі да самастойнага павароту ў кірунку ветра, а парныя махі надаюць выразнасць знешняму абліччу млына; {{ГККРБ 4|612Г000396}} * [[пуня]] пачатку XX стагоддзя з вёскі [[Ваўкаўшчына]] [[Міёрскі раён|Міёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000395}} * [[гумно]] пачатку XX стагоддзя з вёскі [[Кемянцы]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]; {{ГККРБ 4|612Г000398}} * [[адрына з Лявонавічаў|адрына]] першай паловы XX стагоддзя з вёскі [[Левановічы]] [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] Віцебскай вобласці; * [[азярод]]; * вяночныя двары-комплексы пачатку XX стагоддзя з характэрнымі для рэгіёна дамамі на каменных падмурках з вёсак [[Будзічы]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] Віцебскай вобласці ({{ГККРБ 4|612Г000392}}) і [[Варашылкі]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] Мінскай вобласці ({{ГККРБ 4|612Г000393}}); [[File:В. Азярцо - Макавееўская царква і званіца зь в. Вялец PICT1058.jpg|злева|thumb|Царква і званіца з вёскі [[Вялец]]]] * [[Свята-Троіцкая царква (Вялец)|Свята-Троіцкая царква]] і званіца [[XVIII стагоддзе|XVII стагоддзя]] з вёскі [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]] [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] (знаходзяцца на стадыі рэстаўрацыі). {{ГККРБ 4|612Г000399}} == Страты помнікаў == У выніку пажару ў 2014 г. згарэла музейная маёмасць: гісторыка-культурная каштоўнасць - дом з зав. Паўночны г. Мінска<ref>https://realt.onliner.by/2014/08/15/pozhar-29?tkegmpcvocepoaho</ref>, у траўні 2015 г. у музеі згарэў помнік Адрына з в. Левановічы<ref>https://sputnik.by/incidents/20150527/1015417201.html</ref>. У руініраваным стане знаходзіцца помнік Хутар з в. Цімошкава. У вельмі складаным тэхнічным стане знаходзіцца помнік Царква з в. Вялец == Экскурсіі == Таксама музей прапануе багаты асартымент формаў экскурсійнага абслугоўвання наведвальніка. Гэта і традыцыйныя экскурсіі працягласцю ад 1,5 да 3 гадзінаў, і экскурсіі з інтэрактыўнымі элементамі (з традыцыйнымі строямі, народнай музыкай, песнямі і забавамі), і абрадавыя мерапрыемствы («Каляды», «Пшанічны каласок», «Беларускае вяселле», «Камаедзіца»). Апроч аглядных і тэматычных экскурсіяў, у музеі ладзяцца лекцыі для школьнікаў і дарослых, а таксама праводзяцца музейныя заняткі на этнаграфічныя тэмы. На тэрыторыі музея размяшчаецца рэстаран «Беларуская карчма», у якім можна паспрабаваць лепшыя стравы традыцыйнай [[беларуская кухня|беларускай кухні]]. == Народныя святы == [[Выява:Stročycy - 11.jpg|250px|thumb|Пудзіла перад спаленнем на Масленіцу. На другім плане — экпазіцыя Падняпроўя]] Круглы год у музеі праходзіць велізарная колькасць масавых мерапрыемстваў. Гэта і народныя святы («[[Шчодры вечар|Шчадрэц]]», «[[Масленіца]]», «[[Гуканне вясны]]», «[[Вербніца]]», «[[Купалле]]», «[[Яблычны Спас|Спасаўка-ласаўка]]», «[[Багач|Восеньскі фэст]]»), і мерапрыемствы асветна-забаўляльнага характару («Апошні званок», «Дзень настаўніка», «Першы званок»). У апошнія гады актыўна сталі праводзіцца open-air мерапрыемствы, якія карыстаюцца велізарнаю папулярнасцю сярод наведвальнікаў — гэта серыя канцэртаў «Шэдэўры сусветнай класікі ў музеі пад адкрытым небам» (праводзіцца сумесна з Беларускім нацыянальным акадэмічным музычным тэатрам) і "Фолк-фэст «Камяніца» (сумесна з ААА «Новы Альянс»). == Часы працы і транспарт == Музей працуе з лістапада па красавік — з 10.00 да 16.00, з мая па кастрычнік — з 10.00 да 18.20. Да музея можна дабрацца з Мінска ад а/с «Паўднёва-заходняя» прыгараднымі аўтобусамі. == У мастацтве == Музей паслужыў месцам і дэкарацыяй для здымак многіх беларускіх і расійскіх кінастужак<ref>[http://www.interfax.by/article/76668 Киноэкскурсия по Минску. Часть 2] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603065858/http://www.interfax.by/article/76668 |date=3 чэрвеня 2016 }}; [http://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/389760.html 5 фильмов, которые снимались в Минске и заработали более $1 млн] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021346/http://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/389760.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>: * «В августе 44-го» (2001), беларускага рэжысёра [[Міхаіл Мікалаевіч Пташук|Міхаіла Пташука]] * «В июне 41-го» (2008), расійскага рэжысёра [[Аляксандр Франскевіч-Лайе|Аляксандра Франскевіча-Лайе]] * [[Поп, фільм|«Поп» (2009)]], расійскага рэжысёра [[Уладзімір Іванавіч Хаціненка|Уладзіміра Хаціненкі]] * «Вольф Мессинг: видевший сквозь время» (2009), расійскіх рэжысёраў Уладзіміра Краснапольскага і Валерыя Ускова * «Братья Карамазовы» (2009), расійскага рэжысёра [[Юрый Паўлавіч Мароз|Юрыя Мароза]] * [[Масакра (фільм)|«Масакра» (2010)]], беларускага рэжысёра [[Андрэй Анатолевіч Кудзіненка|Андрэя Кудзіненкі]] Музей служыць таксама месцам здымак для кліпаў і тэлеперадач. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Аляксандр Іванавіч Лакотка|''Лакотка, А.І.'']] Народнае дойлідства / А.І. Лакотка. — Мінск : Беларуская навука, 2014. — 200 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:State museum of folk architecture and life, Belarus}} * {{Афіцыйны сайт|etna.by}} * [https://berastouski.blogspot.com/2023/10/trip-to-open-air-museum-of-azjarco.html Агляд музею 2023 г. на беларускай і англійскай мовах] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Музеі Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Музеі пад адкрытым небам]] [[Катэгорыя:Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту| ]] [[Катэгорыя:Архітэктурныя музеі]] [[Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідства]] [[Катэгорыя:Азярцо (Мінскі раён)]] cab1ybpssf1e60mxcdsejv10axftfmc Яўнут 0 131869 5127344 5041997 2026-04-16T17:40:04Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5127344 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яўнут''', у хрышчэнні '''Іван''' (каля [[1308]] — пасля [[1366]]) — вялікі князь літоўскі (1341—1345). Сын [[Гедзімін]]а. Родапачынальнік князёў [[Яўнутавічы Заслаўскія|Заслаўскіх]]. == Імя == Імя балцка-літоўскага паходжання. Вядомае і ў прусаў — ''Jawnutte''. Корань ''Jaun-'' даў у старапрускім іменніку такія імёны, як ''Jawne, Jawne-gede'' і інш.<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 39.</ref> Звязана з літоўскім ''jaunas'' «малады», далей да індаеўрапейскага *''i̯eu-'' «малады, юны»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 510.</ref>. Імя [[Яўнут Валімонтавіч|Яўнут]] таксама меў сын Валімонта Бушкавіча, які жыў на стагоддзе пазней. Яўнут было іменем-пажаданнем, такім іменем зычылі як мага даўжэй заставацца такім жа моцным і здаровым, якім чалавек бывае ў юнацтве, у маладосці. Магчыма, такое імя было нададзена Яўнуту яшчэ і таму, што перагукалася з іменем маці, Гедзімінавай жонкі Еўны. У «Хроніцы Быхаўца» імя маці названа як ''Jewna'' і перагукаецца з формай ''Jewnutey'' (Яўнуцій) тамсама<ref>Список Быховца // Полное собрание русских летописей. Т. 17. Санкт-Петербург, 1907. С. 495.</ref>. Адпачатныя формы гэтых двух імёнаў аднаўляюцца як ''Jaunutis'', ''Jaunė''. Пашыральнік ''-ut-'' вядомы ў балцка-літоўскім іменніку, з ім утвораныя імёны тыпу [[Кейстут]] (< ''Kenstutis''), [[Бірута]] (< ''Birutė''). У тапаніміі на тэрыторыі цяперашняй Беларусі захавалася таго ж кораня старалітоўскае імя Яўнель (< *''Jaun-elis''), ад якога назва [[Яўнелішкі]] каля [[Лынтупы|Лынтупаў]] у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]]. == Біяграфія == Атрымаў ад бацькі ва ўдзел [[Ашмяны]], [[Браслаў]] і [[Вількамір]]. Паводле тастаменту Гедзіміна, стаў вялікім князем па яго смерці ў канцы 1341 года. Яўнута падтрымлівала [[Еўна]], удава Гедзіміна і, магчыма, яго маці, і брат [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]], князь пінскі, большасць братоў ігнаравалі яго і праводзілі самастойную палітыку. Пасля смерці ў 1345 годзе Еўны, [[Альгерд]] і [[Кейстут]] змовіліся супраць Яўнута, у выніку чаго ён трапіў у палон. Пазней Яўнут уцёк з-пад варты і праз [[Смаленск]] прыбыў у [[Масква|Маскву]] да свайго швагра Сямёна Гордага, дзе прыняў праваслаўе. Быў першым князем-уцекачом, які шукаў падтрымку ў [[Масква|Маскве]]. У 1347 годзе памірыўся з братамі, вярнуўся і атрымаў ва ўдзел [[Заслаўскае княства]], у склад якога некаторы час уваходзіў [[Менск]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=786|артыкул=Яўнут|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} {{нашчадкі}} {{продкі}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Князі ізяслаўльскія]] [[Катэгорыя:Заслаўскія (Яўнуцьевічы)]] l4h11ol4s9o9bbxeimxkzlxwg43x200 Mplayer 0 135772 5127266 4760006 2026-04-16T13:40:09Z DzBar 156353 афармленне 5127266 wikitext text/x-wiki {{картка праграмы | name = MPlayer | logo = [[File:MPlayer.svg|128px|MPlayer]] | screenshot = [[Выява:MPlayer.png|300px]] | caption = [[Здымак экрана]]: MPlayer | developer = The MPlayer Team | programming_language = [[C (мова праграмавання)|C]] | released = [[2000]] год | latest_release_version = {{wikidata|p348}} | latest_release_date = | latest_preview_version = v1.0rc4 | latest_preview_date = [[29 студзеня]] [[2011]] | operating_system = [[кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавы]] | genre = Прайгравальнік мультымедыя | license = [[GNU General Public License|GNU GPL]] v2 | working_state=[[Стадыі распрацоўкі праграмнага забеспячэння|Актуальнае]] | website = [http://mplayerhq.hu/ mplayerhq.hu] | }} '''MPlayer''' — гэта свабодны медыяплэер. Праграма працуе на большасці сучасных [[аперацыйная сістэма | аперацыйных сістэм]], у прыватнасці MPlayer можна запусціць на [[Linux]], [[FreeBSD]], [[NetBSD]], [[OpenBSD]], Apple [[Darwin]], [[Mac OS X]], [[BeOS]], [[Syllable]], [[QNX]], [[OpenSolaris]]/[[Solaris]], [[Irix]], [[HP-UX]], [[AIX]] і іншых разнавіднасцях [[UNIX]]; [[Microsoft Windows]] і [[Windows NT]] (адкампіляваныя пры дапамозе [[MinGW]] або [[Cygwin]]); таксама партаваны на [[AmigaOS]], [[AROS]], [[DOS]] і [[MorphOS]]. == Гісторыя распрацоўкі == Распрацоўка MPlayer пачалася ў [[2000]] годзе, першапачаткова высілкамі толькі аднаго чалавека — Арпада Гэрэффі. Пасля да яго далучыліся мноства іншых праграмістаў, спачатку з яго роднай [[Венгрыя|Венгрыі]], а потым з усіх куткоў свету. == Графічны інтэрфейс і абалонкі (тэмы) == MPlayer унікальны ў прыватнасці тым, што стандартная кансольная версія не мае графічнага інтэрфейсу — усё кіраванне ажыццяўляецца з клавіятуры або пульта дыстанцыйнага кіравання ([[LIRC]]). У гэтым рэжыме на экране адлюстроўваецца толькі акно з прайграваным відэа. Графічны інтэрфейс неабавязковы, і нават не ўключаецца па змоўчванні пры зборцы MPlayer з крынічнага кода. Для [[GUI]] патрабуецца [[GTK]] 2.0. Існуюць шматлікія графічныя надбудовы вонкавага выгляду MPlayer, напрыклад [[KMPlayer]], [[SMPlayer]], [[UMPlayer]] і [http://code.google.com/p/gnome-mplayer/ GNOME MPlayer]. Найбольш функцыянальнай абалонкай на сённяшні дзень з'яўляюцца [[SMPlayer]] і [[UMPlayer]], якія валодаюць таксама вялікай колькасцю графічных скінаў. Для MEncoder таксама існуюць графічныя абалонкі, такія як [http://sourceforge.net/projects/kmencoder/ KMencoder] і [http://gmencoder.sourceforge.net GMencoder] — для выкарыстання ў [[Графічнае асяроддзе | графічных асяроддзях]] [[KDE]] і [[GNOME]], адпаведна. У [[Microsoft Windows]] можна гэтак жа выкарыстоўваць графічную абалонку [http://mpui-hcb.sourceforge.net MPUI], стылізаваную пад Windows Media Player Classic або [http://mplayer-ww.com/eng/ MPlayer WW ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120104003806/http://mplayer-ww.com/eng/ |date=4 студзеня 2012 }}. == Вывад відэа == [[File:MPlayer cmd win32.png|thumb|MPlayer запушчаны з-пад каманднага радка ў Microsoft Windows.]] MPlayer падтрымлівае разнастайныя прылады вываду выявы, такія як [[X Window System|X11]], [[Quartz Compositor]], [[DirectX]], [[VESA]], [[Simple DirectMedia Layer|SDL]], [[VIDIX]], [[DGA]], [[Framebuffer]], [[GGI]], [[VDPAU]] уключаючы такія своеасаблівыя прылады вываду як [[ASCII-Art]] і Color ASCII-Art, гэта значыць ёсць магчымасць глядзець відэа ў тэкставым рэжыме. == Фарматы відэа і аўдыё == MPlayer падтрымлівае шматлікія відэа- і аўдыё-фарматы, такія як [[Audio CD]], [[DVD]], [[Video CD]], мультымедыя-файлы ў фармаце [[AVI]], [[Advanced Streaming Format|ASF]]/[[WMV]]/[[WMA]], [[MOV]]/[[MP4]], [[RealMedia]], [[Ogg Vorbis]], [[NUT]], [[Nullsoft Streaming Video|NSV]], [[VIVO]], [[FLI]], [[NuppelVideo]], [[yuv4mpeg]], FILM (.cpk) фармат, [[RoQ]], [[PVA]] і [[Matroska]], запісаныя з відэа[[кодэк]]амі [[DivX]], [[MPEG-1]], [[MPEG-2]], [[MPEG-4]], [[Sorenson]], [[WMV]], [[RealVideo]], [[x264]] (рэалізацыя стандарту [[H.264]]) і аўдыё[[кодэк]]амі [[MP3]], [[Musepack]], [[Vorbis]], [[RealAudio]], [[AC3]]/[[A52]] ([[Dolby Digital]]), AAC (MPEG-4 аўдыё), [[QuickTime]], [[VIVO]] аўдыё і [[WMA]], а таксама шматлікімі іншымі больш-менш распаўсюджанымі відэа- і аўдыё-кодэкамі. Таксама падтрымліваецца струменевае прайграванне праз [[HTTP]]/[[FTP]], [[RTP]]/[[RTSP]], [[MMS]]/[[MMST]], [[MPST]], [[SDP]]; захоп і запіс ([[MEncoder]]) тэлевізійнага сігналу. Большасць аўдыё- і відэа-фарматаў падтрымліваюцца роднай для MPlayer свабоднай бібліятэкай [[libavcodec]], якая ужывае код праекта [[FFmpeg]] (гэтай бібліятэкі цалкам дастаткова для прайгравання DVD дыскаў і многіх DivX файлаў). Аднак некаторыя файлы ў [[прапрыетарнае праграмнае забеспячэнне|прапрыетарных]] фарматах могуць запатрабаваць знешнія [[DLL]]-бібліятэкі, падтрымка якіх таксама прадугледжаная. == Субцітры == MPlayer можа адлюстроўваць знешнія [[субцітры]] 12 фарматаў ([[MicroDVD]], [[SubRip]], [[Ogg Media|OGM]], [[SubViewer]], [[Sami]], [[VPlayer]], [[RT, субцітры|RT]], [[SSA, фармат|SSA]] (а таксама [[ASS]]), [[AQTitle]], [[JACOsub]], [[PJS]] і свой уласны [[MPsub]]) і субцітры DVD (патокі [[SPU]], [[VOBsub]] і [[Closed Captions]]), прадстаўленыя ў розных кадоўках, у тым ліку ў карэйскай і [[Кірыліца|кірылічнай]]. Пры даданні ў радок запуску MPlayer або ў канфігурацыйны файл параметра «''-ass''», ўключаецца ўбудаваны ў новыя версіі MPlayer новы вывад субцітраў, які цалкам падтрымлівае дадатковыя эфекты афармлення SSA- і ASS-субцітраў (пазіцыянаванне, зафарбоўванне колерам, павароты, анімацыя усяго гэтага). == Асаблівасці == * Падчас прагляду магчыма складанне [[EDL | ліста мантажных рашэнняў]] або спісу пазнак для наступнага [[відэамантаж]]у. * Важнай перавагай MPlayer у [[Windows NT]] з'яўляюцца яго нізкія сістэмныя патрабаванні ў параўнанні з іншымі праграмнымі плэерамі, напрыклад, [[Windows Media Player]] * Другой яго перавагай у асяроддзі Windows або Windows NT з'яўляецца яго лёгкая пераноснасць: уся праграма займае адзін EXE-файл (ўстаноўка не патрабуецца) і яна не патрабуе ўсталяваных у сістэму [[кодэк]]аў (аднак можа ўсталёўваць кодэкі ва ўласным фармаце). <ref>{{cite web| url = http://www.mplayerhq.hu/design7/dload-ru.html| title = Настройка і запуск MPlayer| lang = ru| accessdate = 26 кастрычніка 2008 г.| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110904180322/http://www.mplayerhq.hu/design7/dload-ru.html| archivedate = 4 верасня 2011| url-status = }}</ref> Апошняе можа быць і недахопам, таму што пры ўсталёўцы звычайных для Windows кодэкаў падтрымка іх фарматаў не дадаецца ў MPlayer. * MPlayer заўсёды будзе працаваць, калі ў сістэме Windows кодэкі не ўсталяваны або ад якога-небудзь збою адмовяцца працаваць. * MPlayer можа прайграваць няпоўныя відэафайлы (напрыклад пры сцягванні 1-2% ужо можна пачынаць прагляд). == MEncoder == Праграма-кампаньён MPlayer — [[MEncoder]] — свабодны кадавальнік відэа. З дапамогай яго можна, да прыкладу, перавесці праграмныя [[субцітры]] ў «прымацаваныя» (гэта значыць, фактычна, вырабіць накладанне тэксту на відэаструмень), што бывае карысна пры неабходнасці прагляду відэа з субцітрамі на прыладзе, што не мае падтрымкі праграмных субцітраў (да прыкладу, шэраг КПК і апаратных прайгравальнікаў). У падобным выпадку можа спатрэбіцца і магчымасць канвертавання менш распаўсюджанага фармату відэа/аўдыё ў больш распаўсюджаны. == Глядзіце таксама == {{Вікісховішча | MPlayer}} * [[MEncoder]] * [[Параўнанне прайгравальнікаў мультымедыя]] * [[Xine]] (кросплатформавы) * [[VLC media player]] (кросплатформавы) * [[ITunes]] (для Mac OS X і Windows) * [[Windows Media Player]] (для Windows) * [[QuickView Pro]] (для [[DOS]]) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mplayerhq.hu Афіцыйны сайт MPlayer] {{ref-en}} * [http://oss.netfarm.it/mplayer-win32.php Зборкі mplayer і mencoder пад Windows] {{ref-en}} {{Медыяплэеры}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Свабодныя медыяплэеры]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй GNU GPL]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2000 годзе]] 4b3uq7ig5h2rjm6g5esv7dyqxxt5cc0 Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Лондан 2 139557 5127342 5118837 2026-04-16T17:38:21Z CzechoBot 17685 /* top */ clean up з дапамогай [[Project:AWB|AWB]] 5127342 wikitext text/x-wiki Kẽturiasdešimt Totõrių 0jl8uf164c1ubnsaom57xxu2zmjv8mf Слонімскае ўзвышша 0 143852 5127362 4985099 2026-04-16T18:40:43Z JerzyKundrat 174 5127362 wikitext text/x-wiki [[Файл:Слонімская ўзвышаная раўніна (2001).svg|thumb|Слонімская ўзвышаная раўніна]] '''Слонімскае ўзвышша''' — частка паўднёва-заходняга адгалінавання [[Беларуская града|Беларускай грады]], фізіка-геаграфічны і геамарфалагічны раён на захадзе [[Беларусь|Беларусі]]. Займае заходнюю частку [[Слонімскі раён|Слнімскага]], усходнюю — [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага]], паўночную — [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага]] раёнаў. Мяжуе з [[Верхнянёманская нізіна|Верхнянёманскай нізінай]] на поўначы, [[Ваўкавыскае ўзвышша|Ваўкавыскім узвышшам]] на захадзе і [[Навагрудскае ўзвышша|Навагрудскім узвышшам]] на ўсходзе, [[Баранавіцкая раўніна|Баранавіцкай]] і [[Косаўская раўніна|Косаўскай]] раўнінамі на поўдні. Ад прылеглых узвышшаў аддзелена далінамі рэк [[Зальвянка]] і [[Шчара]]. Найбольшая вышыня 228 м. Плошча каля 2 тыс. км², працягнулася з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход на 65 км, з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на 42 км. == Геалогія == У тэктанічных адносінах прымеркавана да [[Цэнтральнабеларускі масіў|Цэнтральнабеларускага масіву]] [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. У рэльефе фундамента выдзяляюцца прыўзнятыя [[Слонімскі купал]] і [[Зэльвенская брахіантыкліналь]] з абсалютнымі адзнакамі каля 30 м вышэй узроўню мора паблізу [[Слонім]]а. У паўднёвым напрамку паверхня фундамента пагружаецца на глыбіню да −180 м у раёне [[Косава (горад)|Косава]]. Найбольшыя магутнасці платформавага чахла (300—350 м) прымеркаваны да паўднёвага і заходняга схілаў Беларускай антэклізы найменшыя (150 м) — да купалападобных падняццяў. Платформавы чахол складзены з тоўшчы вендскага комплексу верхняга пратэразою (вулканічныя туфы і туфіты, пясчаныя і пясчана-гліністыя адклады), сенаман-каньякскага яруса мелавой сістэмы (пясчана-мергельна-мелавыя адклады), пясчана-гліністых утварэнняў [[палеаген]]у і [[неаген]]у. Верхняя частка карэнных парод моцна парэзана, што выклікана ў асноўным уздзеяннем ледавікоў. Трапляюцца ледавіковыя лагчыны з адзнакамі днішча да −20 м. Найбольш буйная выцягнута ад [[Зэльва|Зэльвы]] на [[Слонім]] і далей уздоўж [[Шчара|Шчары]]. У [[антрапаген]]авай тоўшчы (магутнасць да 160 м) выдзелена 4 гарызонты (беларускі, бярэзінскі, дняпроўскі, сожскі) марэнных супескаў і суглінкаў, падзеленых водна-ледавіковымі і міжледавіковымі ўтварэннямі. На поўначы яны ляжаць непасрэдна на паверхні крышталічных парод фундамента. Істотны ўплыў на фарміраванне Слонімскага ўзвышша аказала [[дняпроўскае зледзяненне]] (перапрацоўка глыбокіх адорвеняў [[мелавы перыяд|мелавых]], [[палеаген]]авых і раннеантрапагенавых адкладаў). Рашаючае значэнне ў стварэнні сучаснага выгляду рэльефу мела [[сожскае зледзяненне]]. Краявыя ледавіковыя ўтварэнні фарміраваліся пад уздзеяннем Шчарскага і Зальвянскага ледавіковых языкоў. Пераважаюць акумулятыўна-напорныя грады з праяўленнем гляцыятэктонікі і адорвенямі карэнных парод. Позні ледавіковы рэльеф моцна перапрацаваны працэсамі эрозіі, дэнудацыі і ўкрыты перыгляцыяльнымі адкладамі [[паазерскае зледзяненне|паазерскага ледавіка]]. Важнае значэнне для сучаснай марфалогіі мела развіццё гідрасеткі ў познім антрапагене. == Рэльеф і гідраграфія == Рэльеф тут буйнаўзгорысты і градава-ўзгорысты, падзелены глыбокімі далінамі рэк і далінамі сцёку ледавіковых вод, якія размешчаны ўздоўж Зальвянкі і Шчары. У цэнтры ўзвышша слабахвалістая, спадзістахвадістая або плоская нахіленая раўніна. Грады выцягнуты з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, сярод іх вылучаны Залацееўскі пояс град і Косаўская града. Рэльеф моцна тэхнагенна пераўтвораны. У цэнтры заходзяцца павышэнні, самыя высокія ўчасткі зямной паверхні прадстаўлены краявымі комплексамі. Найбольшую плошчу яны займаюць паміж [[Зэльва]]й і [[Слонім]]ам. Найвышэйшы пункт Слонімскага ўзвышша і Залацееўскіх град (228,5 м) знаходзіцца ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] на тэрыторыі [[Галынкаўскі сельсавет (Зэльвенскі раён)|Галынкаўскага сельсавета]], на адлегласці 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Старое Сяло (Зэльвенскі раён)|Старое Сяло]], 1,7 км на паўднёвы захад ад вёскі [[Снежная]], 1,9 км на паўночны захад ад вёскі [[Чырвонае Сяло (Зэльвенскі раён)|Чырвонае Сяло]], 3,3 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Варонічы (Зэльвенскі раён)|Варонічы]]. Схілы пакатыя, на вяршыні размешчаны геадэзічны пункт. Каардынаты: 53° 09,856' N, 24° 57,683' E. Градава-ўзгорысты рэльеф з адноснымі перавышэннямі 20–25 м прымеркаваны да глыбокіх рачных далін. Значныяые плошчы займае дробнаўзгорысты рэльеф марэннай раўніны з ваганнямі вышнь 8–10 м. На вышынях 160–170 м прасочваюцца ўчасткі плоскахвалістай паверхні. Разнастайнасць уносяць і комплексы [[кам]]аў. Асобныя камавыя ўзгоркі дасягаюць вышыні 8–10 м. Краявыя марэнныя ўтварэнні ўздоўж далін асноўных рэк аконтурваюцца водна-ледавіковай раўнінай на вышынях 140–150 м. Рачная сетка належыць да басейна [[Нёман]]а. На захадзе тэрыторыя дрэніруецца правымі прытокамі [[Зальвянка|Зальвянкі]] — рэкамі [[Трасцянка (рака)|Трасцянка]], [[Акоўка]]; на поўлні і ўсходзе — левымі прытокамі [[Шчара|Шчары]] — рэкамі [[Грыўда]], Шэя, [[Валобрынка]], [[Бяроза (рака)|Бяроза]], [[Луконіца (рака)|Луконіца]], [[Сіпа (рака)|Сіпа]]. Шырыня даліны Шчары дасягает 4 км. Акрамя абалоны, выдзяляюцца дзве надпоймавыя тэрасы на вышынях 5–6 м і 8–10 м над урэзам вады. Гушчыня расчлянення дасягае 0,5–0,6 км/км². Між марэннымі градамі і ўзгоркамі ляжаць дэнудацыйныя лагчыны і забалочаныя паніжэнні, часам занятыя рэшткавымі азёрамі. У межах узвышша знаходзіцца возера [[Бяздоннае (возера, Слонімскі раён)|Бяздоннае]]. Частка былых азёрных катлавін ператварылася ў нізінныя балоты. == Глебы і расліннасць == Глебы пераважна слаба- і сярэднеападзоленыя на водна-ледавіковых завалуненых супесках, часта лёгкіх і сярэдніх марэнных суглінках, у далінах рэк — поймавыя, па паніжэннях і лагчынах — намыўныя пераўвільготненыя ў рознай ступені. Пад лесам каля прыкладна трэцяя частка паверхні. Лясы захаваліся асобнымі ўчасткамі каля вёсак [[Жыровічы]], [[Сялявічы (Слонімскі раён)]], [[Чырвонае Сяло (Зэльвенскі раён)]]. Найбольш пашыраны шыракаліста-яловыя лясы (шматярусныя кіслічныя і сніткавыя), ялова-грабавыя дубровы з ясенем і вязам, клёнам, ельнікі з дамешкамі [[дуб звычайны|дубу]], [[граб звычайны|грабу]], [[ліпа сэрцападобная|ліпы]], багатым падлескам. Больш бедныя глебы заняты хваёва-дубовымі арляковымі асацыяцыямі. Невялікімі ўчасткамі трапляюцца хвойнікі субаравых тыпаў з дамешкамі елкі і дубу, баравыя хвойнікі на пясчаных глебах, але яны больш частыя на схілах узвышша. На водападзелах сярод хваёвых лясоў участкі хвойнікаў сфагнавых. У выніку высечак на месцы ельнікаў і дуброў з’явіліся бярэзнікі і асіннікі. Створаны [[Слонімскі біялагічны заказнік]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Слонімскае ўзвышша|Фядзеня В. М., Неліповіч Дз. П.|536}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слонімскае ўзвышша|Фядзеня В. М.|14}} == Спасылкі == * [http://www.belpohod.info/publ/otchety_o_pokhodakh/peshie_pokhody/odinochnyj_pohod_ekspedicija_v_okrestnostjah_zelvy/13-1-0-661 Расповед пра экспедыцыю па наваколлі Зэльвы на сайце belpohod.info] {{Рэльеф Беларусі}} [[Катэгорыя:Узвышшы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэльеф Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэльеф Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геаграфія Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Геаграфія Івацэвіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Геаграфія Слонімскага раёна]] 8too26dx0ezxnyq5kzzkvyee3lerfwv Валына-Падольская пліта 0 145457 5127391 2990828 2026-04-16T20:37:44Z JerzyKundrat 174 5127391 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ukraine geology.png|thumb|250px|{{legend|#FCF463|1. [[Украінскі шчыт]]}} {{legend|#72DD22|2. [[Ковельскі выступ]]}} {{legend|#D9EA00|3. [[Валына-Падольская пліта]]}} {{legend|#95CF1B|4. [[Карпацкая складкавая вобласць]]}} {{legend|#4EC426|5. [[Заходне-Еўрапейская платформа]]}} {{legend|#F9CF2B|6. [[Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна]]}} {{legend|#FEA207|7. [[Варонежская антэкліза|Варонежскі масіў]]}} {{legend|#FEA207|8. [[Данецкая складкавая вобласць]]}} {{legend|#F4BAA2|9. [[Прычарнаморская ўпадзіна]]}} {{legend|#EE8879|10. [[Скіфская пліта]]}} {{legend|#EC6360|11. [[Крымская складкавая вобласць]]}}]] '''Валына-Падольская пліта''' — паўднёва-заходняя частка [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]] паміж [[Украінскі шчыт|Украінскім шчытом]] і [[Усходнія Карпаты|Усходнімі Карпатамі]]. Складкавыя структуры Усходніх Карпат аддзелены [[Лінія Тэйсейра—Торнквіста|лініяй Тэйсера—Торнквіста]] (на гэтым участку Рава-Рускім глыбінным разломам). Крышталічны фундамент пліты складзены з архейска-сярэднепратэразойскіх метамарфізаваных парод, мае разломна-блочную будову, апускаецца на паўднёвым захадзе да 6-8 км, перакрыты верхнепратэразойска-кайназойскімі адкладамі. Платформавая структура пліты ўтварылася ў выніку фарміравання прагінаў рознага ўзросту і распасцірання, накладзеных адзін на адзін. Асноўныя карысныя выкапні: [[нафта]], [[каменны вугаль]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|3|Валына-Падольская пліта|[[Галіна Уладзіміраўна Зінавенка|Зінавенка Г.]]}} [[Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэктоніка Украіны]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] 6cmp7qfzsgykglhjspp8hu1yknw7oc8 Беларуская антэкліза 0 146228 5127348 4277734 2026-04-16T17:44:13Z JerzyKundrat 174 5127348 wikitext text/x-wiki [[Файл:Belarus tectonic map.svg|thumb|300px|Тэктанічныя структуры Беларусі]] [[File:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Беларуская антэкліза''', Беларуска-Літоўская антэкліза, Мазурска-Беларускае падняцце — вялікая дадатная структура на захадзе [[Руская пліта|Рускай пліты]] з высокім заляганнем крышталічнага фундамента. Займае цэнтральную і паўночна-заходнюю часткі тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], сумежныя тэрыторыі [[Літва|Літвы]] і [[Латвія|Латвіі]], а таксама паўночна-ўсходняй [[Польшча|Польшчы]]. Вылучаецца па ізагіпсе -500 м у падэшве, у скляпеністай частцы па ізагіпсе -300 м. Выцягнутая з усходу на захад на 350 км, пры шырыні 40—120 км. Абмежавана на поўдні [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна|Падляска-Брэсцкай упадзінай]], [[Палеская седлавіна|Палескай седлавінай]] і [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкім прагінам]], на ўсходзе і паўночным усходзе [[Жлобінская седлавіна|Жлобінскай седлавінай]] і [[Аршанская ўпадзіна|Аршанскай упадзінай]], на поўначы [[Латвійская седлавіна|Латвійскай седлавінай]], на паўночным захадзе [[Балтыйская сінекліза|Балтыйскай сінеклізай]], на захадзе Варшаўскай упадзінай. Фарміравалася ад позняга [[пратэразой|пратэразою]] да [[антрапаген]]у ўключна. У скляпенні крышталічны фундамент залягае на абсалютных адзнаках -50 — +87 м, на схілах апускаецца на глыбіню 500—700 м, на захадзе 1500—2000 м. Ён складзены з [[архей]]скіх і ніжнепратэразойскіх метамарфізаваных, ультраметамарфізаваных і вывергнутых парод. [[Платформавы чахол]] утвораны з верхнепратэразойскіх, палеазойскіх і меза-кайназойскіх парод. Найбольш прыпаднятая частка вылучаецца як [[Цэнтральнабеларускі масіў]], на якім развіты толькі [[неаген]]авыя і [[антрапаген]]авыя адклады. На Беларускай антэклізе вядомы падпарадкаваныя структуры — пахаваныя выступы фундамента ([[Бабаўнянскі выступ|Бабаўнянскі]], [[Бабруйскі пахаваны выступ|Бабруйскі]], [[Вілейскі пахаваны выступ|Вілейскі]], [[Івацэвіцкі пахаваны выступ|Івацэвіцкі]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]]), грабен ([[Валожынскі грабен|Валожынскі]]) і монакліналі ([[Прыбалтыйская монакліналь|Прыбалтыйская]] і [[Прыаршанская монакліналь|Прыаршанская]]). У крышталічным фундаменце выяўлены [[Навасёлкаўскае радовішча ільменіт-магнетытавых руд]] і [[Аколаўскае радовішча жалезістых кварцытаў]]. == Літаратура == * Беларуская антэкліза // {{Крыніцы/БЭ|2}} * ''Коженов В.'' Белорусская антеклиза // Геология Беларуси / Редкол. А.С. Махнач, Р.Г. Гарецкий, А.В. Матвеев и др. — Мн.: Институт геологических наук НАН Беларуси, 2001. — 815 с. ISBN 985-6117-56-9 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза| ]] [[Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі]] [[Катэгорыя:Геалогія Літвы]] [[Катэгорыя:Геалогія Польшчы]] t7xm76khlepjqveeoxqrjnxmvojrj9x Падляска-Брэсцкая ўпадзіна 0 146229 5127389 4931433 2026-04-16T20:33:09Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5127389 wikitext text/x-wiki [[Файл:Belarus tectonic map.svg|thumb|300px|Тэктанічныя структуры Беларусі]] '''Падляска-Брэсцкая ўпадзіна''' — буйная адмоўная тэктанічная структура [[Руская пліта|Рускай пліты]] на паўднёвым захадзе [[Беларусь|Беларусі]] і сумежнай тэрыторыі [[Польшча|Польшчы]]. == Геалогія == Упадзіна выступае паўночна-ўсходняй ускраінай Львоўска-Люблінскага басейна. Умоўна замыкаецца на ўсход, а на захадзе прымыкае да [[лінія Тэйсейра—Торнквіста|лініі Тэйсейра—Торнквіста]], дзе пераходзіць у Мазавецка-Люблінскі грабен. На поўначы і поўдні абмежавана разломамі субшыротнага распасцірання [[Свіслацкі разлом|Свіслацкім]] і Паўночна-Ратнаўскім, за якімі размешчаны адпаведна [[Беларуская антэкліза]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі выступ]] [[Валына-Падольская пліта|Валына-Падольскай пліты]]. Усходняя мяжа з [[Палеская седлавіна|Палескай седлавінай]] праведзена ўмоўна па глыбіні залягання паверхні крышталічнага фундамента 500 м ніжэй узроўню мора. Выцягнута ў субшыротным напрамку на 350 км, шырыня 90—130 км. Мае выгляд структурнага заліва, які цэнтраклінальна замыкаецца на ўсходзе і адкрываецца на захадзе. Паверхня фундамента паглыбляецца ад 500 м да 9000 м ніжэй узроўню мора, ускладнена разломамі паўночна-ўсходняга напрамку і лакальнымі малаамплітуднымі падняццямі, якія праяўляюцца ў [[Платформавы чахол|платформавым чахле]] да ніжняга дэвону ўключна. Запоўнена познапратэразойскімі, [[палеазой]]скімі, [[мезазой]]скімі і [[кайназой]]скімі адкладамі. Асноўны этап фарміравання — [[каледонская складкавасць|каледонскі]] (ранні кембрый — ранні дэвон). == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|11|Падляска-Брэсцкая ўпадзіна|[[Галіна Уладзіміраўна Зінавенка|Зінавенка Г.]]}} [[Катэгорыя:Геалогія Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Геалогія Польшчы]] [[Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] qls9yaxnerxiwddg1yxpmv2lq9njvfp Цэнтральны камітэт КПСС 0 147588 5127428 3978537 2026-04-16T22:28:28Z Steel771 119110 5127428 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Цэнтральны Камітэт [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|Камуністычнай партыі Савецкага саюза]] |скарачэнне = ЦК КПСС |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |выява = Wiki_Staraya_Square_4_by_Vladimir_Sherwood_Jr.jpg |шырыня выявы = 250px |подпіс выявы = Будынак ЦК КПСС, цяпер будынак [[Адміністрацыя прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі прэзідэнта Расіі]] |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |дата скасавання = [[29 жніўня]] [[1991]] |пераемнік = |падначаленне = |штаб-кватэра = {{СССР}} [[Масква]], [[Старая плошча, Масква|Старая плошча]], д. 4 |супрацоўнікаў = |бюджэт = |імя главы1 = [[Генеральны сакратар ЦК КПСС]] |пасада главы1 = Пасада |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = [[Палітбюро ЦК КПСС]] |падведамны орган1 = [[КДБ СССР]] [[Урад СССР]] [[ЦК ВЛКСМ]] |падведамны орган2 = Рэгіянальныя, гарадскія, раённыя камітэты [[КПСС]] |раздзел заўваг = }} {{КПСС}} '''Цэнтральны камітэт [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|Камуністычнай партыі Савецкага Саюза]]''' (да вясны [[1917]]: ЦК РСДРП; [[1917]]—[[1918]] ЦК РСДРП(б); [[1918]]—[[1925]] ЦК РКП(б); [[1925]]—[[1952]] ЦК УКП(б)) — вышэйшы партыйны орган у прамежках паміж з’ездамі партыі. Найбольшы па колькасці склад ЦК КПСС (412 членаў) быў абраны на [[XXVIII з'езд КПСС|XXVIII з’ездзе КПСС]] ([[1990]]). У. І. Ленін і іншыя заснавальнікі партыі (РСДРП) першапачаткова закладвалі прынцыпы ўнутранай дэмакратыі — у партыі ніколі не было пасады Старшыні партыі, Старшыні ЦК, Старшыні Прэзідыума. Першапачаткова часцяком Сакратар ЦК нават не ўваходзіць у склад Палітбюро ЦК. Сакратар ЦК меў першапачаткова тэхнічную ролю. У Палітбюро ўсе члены былі ў сутнасці членамі Савета Роўных. Да [[29 жніўня]] [[1991]] года КПСС мела манапольныя правы на палітычную ўладу. Гэта права было замацавана [[Канстытуцыя СССР|канстытуцыйна]]: у артыкуле 126 [[Канстытуцыя СССР 1936 года|Канстытуцыі 1936 года]] камуністычная партыя абвяшчалася «кіраўнічым ядром» дзяржаўных і грамадскіх арганізацый, а ў артыкуле 6 [[Канстытуцыя СССР 1977 года|Канстытуцыі СССР 1977 года]] КПСС была абвешчана кіраўнічай і накіравальнай сілай савецкага [[грамадства]] ў цэлым. {{пачатак цытаты}} «Узброеная [[Марксізм-ленінізм|марксісцка-ленінскім вучэннем]], Камуністычная партыя вызначае генеральную перспектыву развіцця грамадства, лінію [[унутраная палітыка|ўнутранай]] і [[знешняя палітыка|знешняй палітыкі]] СССР, кіруе вялікай стваральнай дзейнасцю [[Савецкі народ|савецкага народа]], надае планамерны [[Навука|навукова]] абгрунтаваны характар яго барацьбе за перамогу [[камунізм]]у». {{канец цытаты|крыніца=[[Канстытуцыя СССР 1977 года]]}} Пасля правалу [[Жнівеньскі путч|Жнівеньскага путчу]], 29 жніўня 1991 года [[Вярхоўны Савет СССР]] сваёй пастановай, прыпыніў дзейнасць [[КПСС]]. 6 лістапада 1991 года Прэзідэнт [[РСФСР]] (Расіі) [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. Н. Ельцын]] сваім указам забараніў дзейнасць [[Камуністычная партыя Расійскай СФСР|КП РСФСР]] на тэрыторыі Расіі, маёмасць партыі была канфіскавана на карысць новых улад. Паштовы адрас: * ''ЦК УКП(б)'' — [[Масква]], [[Старая плошча, Масква|Старая плошча]], дом № 4. == Гл. таксама == * [[КПСС]] * [[КПРФ]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад СССР]] 426vl4p7xlwdmm1vg9k88x091mhg9hn Кот Ік 0 147989 5127329 4620969 2026-04-16T16:21:26Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Мультсерыялы Канады]]; +[[Катэгорыя:Мультсерыялы 1992 года]]; +[[Катэгорыя:Fox Kids]]; +[[Катэгорыя:Камедыйныя тэлесерыялы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127329 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял}} '''''Кот Ік''''' ({{lang-en|Eek! The Cat}}, з 1994 г. пераназваны ў ''Eek! Stravaganza'') - канадска-амерыканскі [[мультыплікацыйны серыял]], які выходзіў з 11 верасня 1992 г. па 1 жніўня 1997 г. ==Агульныя звесткі== Серыял "Кот Ік" пра фіялетавага [[Кот свойскі|ката]] па імені Ік, чыё жыццёвае крэда гучыць як "Дапамога яшчэ нікому не шкодзіла" (It never hurts to help). З-за такога стаўлення да жыцця ў ката пастаянна ўзнікаюць праблемы, на якіх і базуецца асноўная частка [[Гумар|гумару]] мультфільма. Акрамя ката, у серыяле ёсць і іншыя персанажы: сям'я гаспадароў Іка, з якімі ён не можа размаўляць па-чалавечы, сабака Шаркі (кашмар Іка) і Анабэль, каханая Іка. ==Серыі== {{Main|Спіс серый}} ==Персанажы== *'''Кот Ік''' – Ік гатовы грэбаваць сваімі бяспекай, патрэбамі і камфортам дзеля іншых. Ён можа размаўляць з усімі жывёламі і большасцю людзей, але на дзіва не можа размаўляць са сваімі гаспадарамі: Мамай, Уэндзі Элізабет, і Джэй Бі. Яго дэвіз - "Дапамога яшчэ нікому не шкодзіла", нягледзячы на тое, што з ім часта адбываецца адваротнае. Большасць жартаў мультфільма абыгрываецца вакол бескарыслівай натуры Іка, з-за якой той пастаянна трапляе ў непрыемныя сітуацыі. Аднак, нягледзячы на ўсе няўдачы, у канцы кожнай серыі ён так ці інакш узнагароджваецца за бескарыслівасць і стойкасць перад бядотамі. *'''Сабака Шаркі''' – гадаванец Анабэль, вартавы [[Сабака свойскі|сабака]], які бароніць дом Анабэль з асаблівай лютасцю і шаленствам, яго выгляд нагадвае акулу (таму і Шаркі,ад Shark - [[Акулы|акула]]). Шаркі не размаўляе, але сваім гырканнем робіць нейкае падабенства размовы (Ік здольны яго зразумець;часам "размовы" Шаркі суправаджаюцца субтытрамі). Звычайна Шаркі пужае Іка для забаўкі, а часам з-за пастаяннай паслужлівасці Іка, якая выклікае праблемы. Зрэдку абодва нават становяцца кампаньёнамі. Шаркі любіць кусаць паштальёнаў. У Шаркі маюцца навыкі ў будоўлі, ён пастаянна аднаўляе сваю будку пасля таго, як Ік знянацку яе разбурае. Інтэр'ер будкі Шаркі нагадвае асабняк у пячоры, з некалькімі паверхамі і гаражом. Шаркі мае слабасць да агнястрэльнай зброі і выбухных рэчываў, якія часцяком абарачаюцца супраць яго. *'''Лось Элмо''' (таксама вядомы як '''Элмо: Паўночны алень з рудым носам''', '''Неверагодны Элмо''') – прыдуркаваты, але адданы сябар Іка. Звычайна Элмо імкнецца выглядаць смелым, але на самой справе ён дастаткова баязлівы. Звычайна ён працуе каскадзёрам ці нейкім іншым, звязаным з актыўнай дзейнасцю. Таксама ён верыць, што ў чэрвені 31 дзень. *'''Мама''' – відавочна самотная маці сям'і гаспадароў Іка. Пастаянна прыбіраецца па дому, вывучае замежныя мовы, у асаблівасці "спангалезскую" ("Spangalese"). Гумар абыгрываецца вакол яе рассеянага слухання касет з замежнымі мовамі, паўтарэння бяссэнсоўнага перакладу англійскіх фраз, што ўтварае хаос, які яна не заўважае. *'''Уэндзі Элізабет''' і '''Джэй Бі''' – сярэднестатыстычныя дзеці, капрызныя і распешчаныя. Шмат глядзяць тэлевізар, асабліва любяць шоу ''"Захапляючая хвілінка весялосці з вясёлкавымі бязглуздымі мядзведзікамі"'' (''The Squishy Bearz Rainbow of Enchanted Fun Minute'') *'''Анабэль''' – кошка, каханая Іка,якая паводзіць сябе як "паўднёвая прыгажуня". Яна вельмі тоўстая, але Ік нібыта гэтага не заўважае (заўсёды пытаецца са здзіўленнем - "Сапраўды?" - калі нехта крытыкуе яе вагу), для яго яна вельмі прыгожая. Звычайна ён кажа наступную фразу: "Чым цябе больш, тым больш таго, за што цябе кахаць." Нягледзячы на яе вагу, яе ногі вельмі тонкія. Ік закахаўся ў Анабэль з першага позірку, калі страла аднакрылага купідона працяла яго сэрца. *'''Цімі''' – брат Элмо. Яму заўсёды неабходны грошы на лячэнне недарэчных хвароб, і Элма звычайна спрабуе атрымаць гэтыя грошы з дапамогай Іка. Калі той згаджаецца,то гэта непазбежна вядзе да розных небяспечных сітуацый з прычыненнем яму шкоды. *'''Мітэнс''' – кот з блакітным футрам, сябар Іка, заўсёды носіць чырвоныя рукавіцы (англ. mittens - рукавіцы), належыць пажылой жанчыне з дрэнным зрокам. Ён пакутуе ад цяжкай параноі і скончвае сказы словам "Man" (LOOK OUT, MAN!!). *'''Бязглуздыя мядзведзікі''' – чатыры каляровыя мядзведзі, якія вядуць уласную праграму на дзіцячым тэлеканале пад назвай ''"Захапляючая хвілінка весялосці з вясёлкавымі бязглуздымі мядзведзікамі"'' (''The Squishy Bearz Rainbow of Enchanted Fun Minute''). Коузі (Kozy) (жоўты), Пафі (Puffy) (сіні) і Воз-Воз (Wus Wus) (ружовы) радасныя і прыязныя. Чацвёрты, П'ер (Pierre) (зялёны), што размаўляе з французскім акцэнтам і носіць берэт, злосны і цынічны. *'''Сцівен''' – вавёрка, якая жыве на дрэве непадалёку ад дома з жонкай і чатырма дзецьмі. Уся іх сям'я настолькі нудная, што нават Ік не можа з імі доўга знаходзіцца побач. *'''Пінгвін Пігі''' – маленькі пінгвін з вузкімі акулярамі, якія надаюць выгляд парасячай маскі. Яго часта можна ўбачыць у кампаніі большых пінгвінаў. *'''Хэнк''' і '''Джыб''' – пара навукоўцаў з падобнай знешнасцю, якія трымаюць кубкі з кавай у руках і размаўляюць недарэчным тонам. *'''Золтар''' - ліхі іншаземец, які хоча ўзарваць Зямлю, выкраўшы Анабэль і ўжыўжы яе ў якасці батарэйкі для лазера для разбурэння планет. Але Ік і яго сябры заўсёды разладжваюць яго планы. ==Жахлівыя Грамазаўры== Частка некаторых серый, якая не звязана з асноўным сюжэтам. Распавядае пра трох дыназаўраў-наёмнікаў, якіх вызвалілі ад турэмнага зняволення, і задача якіх - знішчыць двух пячорных людзей. Аднак, нягледзячы на іх значна большыя памеры,перавагу ў зброі і неразумнасць сваіх цэлей, усе іх спробы маюць камічны і няўдалы канец. {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы Канады]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1992 года]] [[Катэгорыя:Fox Kids]] [[Катэгорыя:Камедыйныя тэлесерыялы]] b26cwwqczka3x4wgaw437zh20wr8p5v 5127330 5127329 2026-04-16T16:22:19Z DzBar 156353 афармленне 5127330 wikitext text/x-wiki {{Мультсерыял}} '''''Кот Ік''''' ({{lang-en|Eek! The Cat}}, з 1994 г. пераназваны ў ''Eek! Stravaganza'') — канадска-амерыканскі [[мультыплікацыйны серыял]], які выходзіў з 11 верасня 1992 г. па 1 жніўня 1997 г. ==Агульныя звесткі== Серыял "Кот Ік" пра фіялетавага [[Кот свойскі|ката]] па імені Ік, чыё жыццёвае крэда гучыць як "Дапамога яшчэ нікому не шкодзіла" (It never hurts to help). З-за такога стаўлення да жыцця ў ката пастаянна ўзнікаюць праблемы, на якіх і базуецца асноўная частка [[Гумар|гумару]] мультфільма. Акрамя ката, у серыяле ёсць і іншыя персанажы: сям'я гаспадароў Іка, з якімі ён не можа размаўляць па-чалавечы, сабака Шаркі (кашмар Іка) і Анабэль, каханая Іка. ==Серыі== {{Main|Спіс серый}} ==Персанажы== *'''Кот Ік''' – Ік гатовы грэбаваць сваімі бяспекай, патрэбамі і камфортам дзеля іншых. Ён можа размаўляць з усімі жывёламі і большасцю людзей, але на дзіва не можа размаўляць са сваімі гаспадарамі: Мамай, Уэндзі Элізабет, і Джэй Бі. Яго дэвіз — "Дапамога яшчэ нікому не шкодзіла", нягледзячы на тое, што з ім часта адбываецца адваротнае. Большасць жартаў мультфільма абыгрываецца вакол бескарыслівай натуры Іка, з-за якой той пастаянна трапляе ў непрыемныя сітуацыі. Аднак, нягледзячы на ўсе няўдачы, у канцы кожнай серыі ён так ці інакш узнагароджваецца за бескарыслівасць і стойкасць перад бядотамі. *'''Сабака Шаркі''' – гадаванец Анабэль, вартавы [[Сабака свойскі|сабака]], які бароніць дом Анабэль з асаблівай лютасцю і шаленствам, яго выгляд нагадвае акулу (таму і Шаркі, ад Shark — [[Акулы|акула]]). Шаркі не размаўляе, але сваім гырканнем робіць нейкае падабенства размовы (Ік здольны яго зразумець;часам "размовы" Шаркі суправаджаюцца субтытрамі). Звычайна Шаркі пужае Іка для забаўкі, а часам з-за пастаяннай паслужлівасці Іка, якая выклікае праблемы. Зрэдку абодва нават становяцца кампаньёнамі. Шаркі любіць кусаць паштальёнаў. У Шаркі маюцца навыкі ў будоўлі, ён пастаянна аднаўляе сваю будку пасля таго, як Ік знянацку яе разбурае. Інтэр'ер будкі Шаркі нагадвае асабняк у пячоры, з некалькімі паверхамі і гаражом. Шаркі мае слабасць да агнястрэльнай зброі і выбухных рэчываў, якія часцяком абарачаюцца супраць яго. *'''Лось Элмо''' (таксама вядомы як '''Элмо: Паўночны алень з рудым носам''', '''Неверагодны Элмо''') – прыдуркаваты, але адданы сябар Іка. Звычайна Элмо імкнецца выглядаць смелым, але на самой справе ён дастаткова баязлівы. Звычайна ён працуе каскадзёрам ці нейкім іншым, звязаным з актыўнай дзейнасцю. Таксама ён верыць, што ў чэрвені 31 дзень. *'''Мама''' – відавочна самотная маці сям'і гаспадароў Іка. Пастаянна прыбіраецца па дому, вывучае замежныя мовы, у асаблівасці "спангалезскую" ("Spangalese"). Гумар абыгрываецца вакол яе рассеянага слухання касет з замежнымі мовамі, паўтарэння бяссэнсоўнага перакладу англійскіх фраз, што ўтварае хаос, які яна не заўважае. *'''Уэндзі Элізабет''' і '''Джэй Бі''' – сярэднестатыстычныя дзеці, капрызныя і распешчаныя. Шмат глядзяць тэлевізар, асабліва любяць шоу ''"Захапляючая хвілінка весялосці з вясёлкавымі бязглуздымі мядзведзікамі"'' (''The Squishy Bearz Rainbow of Enchanted Fun Minute'') *'''Анабэль''' – кошка, каханая Іка,якая паводзіць сябе як "паўднёвая прыгажуня". Яна вельмі тоўстая, але Ік нібыта гэтага не заўважае (заўсёды пытаецца са здзіўленнем — "Сапраўды?" — калі нехта крытыкуе яе вагу), для яго яна вельмі прыгожая. Звычайна ён кажа наступную фразу: "Чым цябе больш, тым больш таго, за што цябе кахаць." Нягледзячы на яе вагу, яе ногі вельмі тонкія. Ік закахаўся ў Анабэль з першага позірку, калі страла аднакрылага купідона працяла яго сэрца. *'''Цімі''' – брат Элмо. Яму заўсёды неабходны грошы на лячэнне недарэчных хвароб, і Элма звычайна спрабуе атрымаць гэтыя грошы з дапамогай Іка. Калі той згаджаецца,то гэта непазбежна вядзе да розных небяспечных сітуацый з прычыненнем яму шкоды. *'''Мітэнс''' – кот з блакітным футрам, сябар Іка, заўсёды носіць чырвоныя рукавіцы (англ. mittens — рукавіцы), належыць пажылой жанчыне з дрэнным зрокам. Ён пакутуе ад цяжкай параноі і скончвае сказы словам "Man" (LOOK OUT, MAN!!). *'''Бязглуздыя мядзведзікі''' – чатыры каляровыя мядзведзі, якія вядуць уласную праграму на дзіцячым тэлеканале пад назвай ''"Захапляючая хвілінка весялосці з вясёлкавымі бязглуздымі мядзведзікамі"'' (''The Squishy Bearz Rainbow of Enchanted Fun Minute''). Коузі (Kozy) (жоўты), Пафі (Puffy) (сіні) і Воз-Воз (Wus Wus) (ружовы) радасныя і прыязныя. Чацвёрты, П'ер (Pierre) (зялёны), што размаўляе з французскім акцэнтам і носіць берэт, злосны і цынічны. *'''Сцівен''' – вавёрка, якая жыве на дрэве непадалёку ад дома з жонкай і чатырма дзецьмі. Уся іх сям'я настолькі нудная, што нават Ік не можа з імі доўга знаходзіцца побач. *'''Пінгвін Пігі''' – маленькі пінгвін з вузкімі акулярамі, якія надаюць выгляд парасячай маскі. Яго часта можна ўбачыць у кампаніі большых пінгвінаў. *'''Хэнк''' і '''Джыб''' – пара навукоўцаў з падобнай знешнасцю, якія трымаюць кубкі з кавай у руках і размаўляюць недарэчным тонам. *'''Золтар''' — ліхі іншаземец, які хоча ўзарваць Зямлю, выкраўшы Анабэль і ўжыўжы яе ў якасці батарэйкі для лазера для разбурэння планет. Але Ік і яго сябры заўсёды разладжваюць яго планы. ==Жахлівыя Грамазаўры== Частка некаторых серый, якая не звязана з асноўным сюжэтам. Распавядае пра трох дыназаўраў-наёмнікаў, якіх вызвалілі ад турэмнага зняволення, і задача якіх — знішчыць двух пячорных людзей. Аднак, нягледзячы на іх значна большыя памеры,перавагу ў зброі і неразумнасць сваіх цэлей, усе іх спробы маюць камічны і няўдалы канец. {{Ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы Канады]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1992 года]] [[Катэгорыя:Fox Kids]] [[Катэгорыя:Камедыйныя тэлесерыялы]] 56ciqr95v9qdsfetoxhidcc93gac5a1 Ingress 0 148103 5127473 4545714 2026-04-17T06:37:17Z DzBar 156353 афармленне, катэгорыі 5127473 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | title = Ingress |image = [[Выява:Ingress Logo vector.svg|Ingress-game-logo|200px]] |developer = ''NianticLabs@Google'' |publisher = |designer = |engine = |version = 2.61.3 |released = 16 лістапада [[2012]] |дата апошняй версіі = 15 снежня [[2020]] |genre = [[MMORPG]] |modes = [[Мультыплэер]] |ratings = +13 |platforms = [[Android]] [[iOS]] |media = |requirements = |input = |preceded by = |followed by = |site = http://ingress.com/ }} '''Ingress''' — [[MMORPG|шматкарыстальніцкая ралёвая онлайн-гульня]] з пашыранай рэчаіснасцю, створана NianticLabs @ google , выпушчана для [[Android]]-прылад. Гульцы належаць да адной з двух фракцый, “Асвечаныя” (пазначаны зялёным колерам) і “Супраціў” (сіні). Гульнявы працэс дазваляе гульцам ствараць вобласць тэрыторыі на паверхні зямлі з дапамогай віртуальных звязак паміж віртуальнымі парталамі, якія бачны праз [[праграмнае забеспячэнне]] – гульню Ingress. Мэта гульні палягае ў заваяванні адной фракцыяй найбольшай колькасці “Разумовых адзінак” (Mind units) — прыблізная колькасць людзей на тэрыторыі, якая кантралюецца фракцыяй. == Легенда == Навуковы сакрэтны эксперымент у CERN на [[Вялікі адронны калайдар|Вялікім Адронным Калайдары]] стварыў ланцуговую рэакцыю і выпусціў асаблівую энергію (XM – Exotic Matter) па ўсім свеце. У выніку сфармаваліся парталы ў такіх месцах як помнікі, музеі ды іншы публічныя месцы. Навукоўцы па ўсім свеце заняліся даследаваннем гэтай энергіі ды парталаў, і неўзабаве было высветлена, што энергія звязана з Шэйперамі (Shapers). Гэта раса з паралельнага свету, якая выкарыстоўвае парталы для пранікнення ў наш свет са свайго вымярэння. У выніку чалавецтва падзялілася на дзве фракцыі — Асвечаныя (Enlightened) і Супраціў (Resistance). Асвечаныя жадаюць дапамагчы Шэйперам прабрацца ў наш свет, каб накіраваць нас у новую эру тэхналогій. Супраціў змагаецца за тое, каб не дапусціць Шэйпераў у наш свет. Яны лічыць што змены прывядуць до заняпаду цывілізацыі і Супраціў цвёрда перакананы ў тым, што абараняе чалавецтва. == Gameplay == Гулец з дапамогай праграмы адлюстраваны на карце ў месцы свайго фізічнага знаходжання, што вызначаецца з дапамогай убудаванага GPS. Карта мае чорны фон, вуліцы і будынкі пазначаны шэрым колерам і ніяк не падпісаны. На карце бачны парталы (Portals), экзатычная матэрыя (Exotic Matter), злучэнні (Links) і палі кантролю (Control Fields). Для ўзаемадзеяння з аб'ектамі гулец павінен фізічна знаходзіцца побач з іх размяшчэннем. Мабільны кліент адлюстроўвае гульца ў выглядзе маленькага трохкутніка аточанага кругам, які з'яўляецца перыметрам, у якім магчыма ўзаемадзеянне. === Парталы === Распрацоўшчыкі гульні засялілі гульню вялікай колькасцю парталаў, якія бачныя для тых хто выкарыстоўвае гульнявое праграмнае забеспячэнне. Яны пафарбаваныя ў зялёны, сіні альбо шэры, у залежнасці ад таго хто іх кантралюе – Асвечаныя, Супраціў альбо ніхто. Парталы шчыльна звязаны з арыенцірамі, такімі як скульптуры, помнікі архітэктуры, гістарычныя будынкі. Шчыльнасць парталаў, як правіла, высокая ў густанаселеных рэгіёнах, асабліва ў цэнтральных частках буйных гарадоў і парках. Кожны партал можа быць абсталяваны рэзанатарамі ў колькасці да васьмі рэчаў і да чатырох мадыфікатараў. Нейтральны партал не мае ніякіх рэзанатараў. Каб узяць партал пад кантроль фракцыі, гулец усталёўвае на ім рэзанатар. Гульцы самі могуць падаваць заяўкі на стварэнне новых парталаў праз фатаграфаванне помнікаў архітэктуры з абавязковай GPS інфармацыяй на фота і адпраўкай яе распрацоўшчыкам. === Рэзанатары === Партал можа быць абсталяваны [[рэзанатар]]мі ў колькасці да васьмі штук адной фракцыі, якая валодае парталам. Рэзанатары маюць аднолькавы выгляд ад L1 да L8. Гулец можа усталяваць рэзанатар толькі роўнага ці ніжэйшага ўзроўню, і як правіла абмежавана колькасць рэзанатараў пэўнага ўзроўню, якую гулец можа ўсталяваць на адным партале (8 рэзанатараў першага ўзроўню, 4 рэзанатары другога, трэцяга і чацвёртага ўзроўняў, па 2 рэзанатары пятага і шостага ўзроўняў, 1 рэзанатар сёмага і восьмага ўзроўняў). Узровень партала таксама вызначае узровень рэчаў, якія могуць атрымаць гульцы праз яго ўзлом, яго супраціў да атак і максімальную далёкасць злучэння для стварэння звязак паміж ім ды іншымі парталамі. Правілы абмяжоўваюць колькасць рэзанатараў высокага ўзроўню, якія можа размясціць адзін гулец, таму варта аб'ядноўвацца ў групы. Так, аб'яднанне гульцоў можа стварыць партал больш высокага ўзроўню ў параўнанні з тым, што можа адзін гулец. Толькі разгорнутыя рэзанатары ёсць цалкам зараджаныя. Узровень зараду разбураецца спантанна з цягам часу, і калі ён дасягне нуля то рэзанатар будзе знішчаны. Гульцы могуць папоўніць энергію рэзанатараў выконваючы адпаведныя дзеянні каля партала. Гэта таксама можна здзейсніць дыстанцыйна, калі гулец мае ў сваім інвентары ключ адпаведнага партала. Эфектыўнасць аддаленага папаўнення залежыць ад адлегласці гульца да партала. === Мадыфікатары === Партал можа быць абсталяваны чатырма мадыфікатарамі (Mods). На канец 2012 адзінымі даступнымі мадыфікатарамі з'яўляюцца Шчыты (Shields), якія павялічваюць супраціўленне партала да атак суперніка. === Экзатычная матэрыя === Большасць узаемадзеянняў з парталамі патрабуюць выкарыстання Экзатычнай Матэрыі (Exotic Matter, XM), гульнявы кліент забяспечвае няспыннае адлюстроўванне рэзерваў ХМ гульца. ХМ раскідана па ўсёй карце свету і ўяўляецца ў мабільным кліенце як маленькія яскравыя светлавыя дрэйфуючыя кроплі. Калі рэзервы ХМ гульца няпоўныя, то калі нейкая ХМ трапляе ў перыметр узаемадзеяння гульца, яна ўсмоктваецца і дадаецца да рэзерву. Аднак экзатычная матэрыя сустракаецца даволі рэдка на карце, за выключэннем вобласці паблізу партала, дзе размешчаны цэлыя кластары ХМ. === Рэчы === Інвентар гульца можа уключаць рэзанатары, ХМР бурстэры, моды, ключы парталаў ды медыя файлы. Яны атрымоўваюцца з парталаў праз “узлом” (Portal hacking). Аперацыя ажыццяўляецца з мабільнага кліента, калі гулец знаходзіцца ў межах перыметра ўзаемадзеяння. Гэтая падзея спажывае ХМ і займае некалькі секунд. За ўзлом можна атрымаць нуль альбо некалькі элементаў. Гулец можа ўзламаць парталы, якія належаць якой-небудзь фракцыі. Узлом варожага партала дае АР але невялікую колькасць рэчаў. Узлом парталу сваёй фракцыі не прыносіць АР але дае больш рэчаў. Існуе абмежаванне як часта гулец можа ўзламваць партал (4 разы праз кожныя 5 хвілін, далей партал пераграецца і гэты ж гулец не можа яго больш узломваць на працягу 4 гадзін). Памер інвентару складае 2000 элементаў. === Напад на партал === Каб атакаваць партал, які належыць іншай фракцыі, гулец разгортвае ХМР Снарад (XMP Burster) выкарыстоўваючы мабільны кліент. ХМР Снарады маюць 8 узроўняў, гулец можа разгарнуць бурстэр свайго ці меншага ўзроўню. Поспех атакі залежыць ад адноснага ўзроўню ХМР бурстэра і ўзроўню рэзанатараў, абсталявання партала шчытамі і фізічнай адлегласці гульца адносна рэзанатараў. Паспяховыя атакі памяншаюць узровень зараду рэзанатараў, калі зарад стае роўным нулю рэзанатар знішчаецца. Калі ўсе восем рэзанатараў будуць знішчаны, партал становіцца шэрым, і атакуючы гулец можа захапіць яго для сваёй фракцыі, усталяваўшы свае рэзанатары. Партал, які знаходзіцца пад атакай, у сваю чаргу можа напасць на атакуючаго гульца, што знізіць рэзервы ХМ гульца. Гулец можа абараніць партал, які знаходзіцца пад атакай, праз падзарадку рэзанатараў ці разгортваннем новых на месцы знішчаных. Зарадка парталаў можа быць выканана праз мабільны кліент ігры дыстанцыйна, калі гулец мае яго ключ. === Звязкі === Гулец у перыметры ўзаемадзеянні з парталам можа злучыць яго з іншым парталам, калі мае ключ да партала прызначэння, пры ўмове, што лінія звязкі не будзе перакрыжоўвацца з іншай існуючай лініяй звязкі і пры ўмове, што партал прызначэння знаходзіцца на дазволенай адлегласці злучэння з першым парталам. Дазволеная адлегласць злучэння залежыць ад узроўню партала. Калі тры парталы звязаны ў трохкутнік, гэта стварае поле кантролю (Control Field) у межах трохкутніка. Плошча, якую займае поле, абвяшчаецца ўласнасцю фракцыі гульца і ўзнагароджвае фракцыю колькасцю разумовых адзінак (Mind Units) у залежнасці ад шчыльнасці насельніцтва тэрыторыі і памеру поля. === Падвышэнне ўзроўню === Гульцы пачынаюць гульню з першым ўзроўнем і прагрэсуюць з дапамогай назапашвання балаў дзей (Action Points, AP), найвышэйшы магчымы ўзровень гульца – L8. Удзельнікі атрымоўваюць АР за ўзлом супрацьлеглых парталаў, знішчэнне рэзанатараў, усталяванне рэзанатараў, знішчэнне звязак, стварэнне звязак, знішчэнне і стварэнне палёў кантролю. Табліца з колькасцю атрымальных АР за дзеі: {| class="wikitable" |- ! Атрымаецца AP !! Выкананая падзея |- | 1500 || Знаходжанне парталу і ўсталёўка 8 рэзанатараў на ім |- | 1250 || Стварэнне поля кантролю |- | 750 || Знішчэнне поля кантролю ворага |- | 500 || Ўсталёўка першага рэзанатара на партале |- | 313 || Стварэнне звязкі паміж парталамі |- | 250 || Усталёўка восьмага рэзанатара на партале |- | 187 || Знішчэнне звязкі паміж варожымі парталамі |- | 150/600 || Усталёўка шчыта на партал (можа быць усталявана да 4 шчытоў) |- | 125 || Усталёўка 2-7 рэзанатара |- | 100 || Узлом варожага партала |- | 75|| Знішчэнне варожага рэзанатара |} === Коды доступу === Адзін або некалькі разоў на дзень на вэб сайце Niantic Project http://www.nianticproject.com/ размяшчаюцца медыя аб'екты, які змяшчаюць галаваломкі рознай складанасці і формы. Вырашэнне галаваломкі ўзнагароджваецца паролем – кароткай паслядоўнасцю літар і лічбаў, напрыклад “ezekiel27w“, які можа быць уведзены ў кліентам гульню дзеля атрымання прэміі – ХМ, АР ці іншых аб'ектаў з гульні (рэзанатары, XMP бурстэры, шчыты). == Фракцыі == Фракцыя Асвечаных намагаецца дапамагчы Шэйперам прабрацца на зямлю. Паслядоўнікі лічаць, што Шэйперы прынясуць магутнае прасвятленне людзям і дапамогуць з развіццём чалавецтву. Фракцыя Супраціву абараняе зямлю ад прыходу Шэйпераў. Яны лічаць што змены выклікаюць заняпад цывілізацыі і Супраціў цвёрда перакананы ў тым, што ён абараняе чалавецтва. == Выпуск гульні == Гульня Ingress была афіцыйна запушчана ў бэта тэст 16 лістапада 2012 і падтрымліваецца онлайн маркетынгавай кампаніяй. Гэта была абвешчана на розных мерапрыемствах, такіх як Comic Con у Сан-Дыега 12 ліпеня 2012. Супрацоўнікі [[Google]] тэставалі гульню на працягу 6 месяцаў. З 30 кастрычніка гульня заходзілася у стане адкрытага бэта тэста. Афіцыйны рэліз гульні адбыўся 15 снежня 2013 года. А для [[IOS|iOS]] у ліпені 2014 года. == Спасылкі == * [http://www.ingress.com/ Афіцыйны сайт гульні] * [http://support.google.com/ingress Афіцыйна старонка падтрымкі] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nianticproject.ingress Кліент гульні ў Google Play] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША]] 6idkh5cjoup1xyu7eg0bzdp15mpfdjr 5127474 5127473 2026-04-17T06:38:11Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127474 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні | title = Ingress |image = [[Выява:Ingress Logo vector.svg|Ingress-game-logo|200px]] |developer = ''NianticLabs@Google'' |publisher = |designer = |engine = |version = 2.61.3 |released = 16 лістапада [[2012]] |дата апошняй версіі = 15 снежня [[2020]] |genre = [[MMORPG]] |modes = [[Мультыплэер]] |ratings = +13 |platforms = [[Android]] [[iOS]] |media = |requirements = |input = |preceded by = |followed by = |site = http://ingress.com/ }} '''Ingress''' — [[MMORPG|шматкарыстальніцкая ралёвая онлайн-гульня]] з пашыранай рэчаіснасцю, створана NianticLabs @ google , выпушчана для [[Android]]-прылад. Гульцы належаць да адной з двух фракцый, “Асвечаныя” (пазначаны зялёным колерам) і “Супраціў” (сіні). Гульнявы працэс дазваляе гульцам ствараць вобласць тэрыторыі на паверхні зямлі з дапамогай віртуальных звязак паміж віртуальнымі парталамі, якія бачны праз [[праграмнае забеспячэнне]] – гульню Ingress. Мэта гульні палягае ў заваяванні адной фракцыяй найбольшай колькасці “Разумовых адзінак” (Mind units) — прыблізная колькасць людзей на тэрыторыі, якая кантралюецца фракцыяй. == Легенда == Навуковы сакрэтны эксперымент у CERN на [[Вялікі адронны калайдар|Вялікім Адронным Калайдары]] стварыў ланцуговую рэакцыю і выпусціў асаблівую энергію (XM – Exotic Matter) па ўсім свеце. У выніку сфармаваліся парталы ў такіх месцах як помнікі, музеі ды іншы публічныя месцы. Навукоўцы па ўсім свеце заняліся даследаваннем гэтай энергіі ды парталаў, і неўзабаве было высветлена, што энергія звязана з Шэйперамі (Shapers). Гэта раса з паралельнага свету, якая выкарыстоўвае парталы для пранікнення ў наш свет са свайго вымярэння. У выніку чалавецтва падзялілася на дзве фракцыі — Асвечаныя (Enlightened) і Супраціў (Resistance). Асвечаныя жадаюць дапамагчы Шэйперам прабрацца ў наш свет, каб накіраваць нас у новую эру тэхналогій. Супраціў змагаецца за тое, каб не дапусціць Шэйпераў у наш свет. Яны лічыць што змены прывядуць до заняпаду цывілізацыі і Супраціў цвёрда перакананы ў тым, што абараняе чалавецтва. == Gameplay == Гулец з дапамогай праграмы адлюстраваны на карце ў месцы свайго фізічнага знаходжання, што вызначаецца з дапамогай убудаванага GPS. Карта мае чорны фон, вуліцы і будынкі пазначаны шэрым колерам і ніяк не падпісаны. На карце бачны парталы (Portals), экзатычная матэрыя (Exotic Matter), злучэнні (Links) і палі кантролю (Control Fields). Для ўзаемадзеяння з аб'ектамі гулец павінен фізічна знаходзіцца побач з іх размяшчэннем. Мабільны кліент адлюстроўвае гульца ў выглядзе маленькага трохкутніка аточанага кругам, які з'яўляецца перыметрам, у якім магчыма ўзаемадзеянне. === Парталы === Распрацоўшчыкі гульні засялілі гульню вялікай колькасцю парталаў, якія бачныя для тых хто выкарыстоўвае гульнявое праграмнае забеспячэнне. Яны пафарбаваныя ў зялёны, сіні альбо шэры, у залежнасці ад таго хто іх кантралюе – Асвечаныя, Супраціў альбо ніхто. Парталы шчыльна звязаны з арыенцірамі, такімі як скульптуры, помнікі архітэктуры, гістарычныя будынкі. Шчыльнасць парталаў, як правіла, высокая ў густанаселеных рэгіёнах, асабліва ў цэнтральных частках буйных гарадоў і парках. Кожны партал можа быць абсталяваны рэзанатарамі ў колькасці да васьмі рэчаў і да чатырох мадыфікатараў. Нейтральны партал не мае ніякіх рэзанатараў. Каб узяць партал пад кантроль фракцыі, гулец усталёўвае на ім рэзанатар. Гульцы самі могуць падаваць заяўкі на стварэнне новых парталаў праз фатаграфаванне помнікаў архітэктуры з абавязковай GPS інфармацыяй на фота і адпраўкай яе распрацоўшчыкам. === Рэзанатары === Партал можа быць абсталяваны [[рэзанатар]]мі ў колькасці да васьмі штук адной фракцыі, якая валодае парталам. Рэзанатары маюць аднолькавы выгляд ад L1 да L8. Гулец можа усталяваць рэзанатар толькі роўнага ці ніжэйшага ўзроўню, і як правіла абмежавана колькасць рэзанатараў пэўнага ўзроўню, якую гулец можа ўсталяваць на адным партале (8 рэзанатараў першага ўзроўню, 4 рэзанатары другога, трэцяга і чацвёртага ўзроўняў, па 2 рэзанатары пятага і шостага ўзроўняў, 1 рэзанатар сёмага і восьмага ўзроўняў). Узровень партала таксама вызначае узровень рэчаў, якія могуць атрымаць гульцы праз яго ўзлом, яго супраціў да атак і максімальную далёкасць злучэння для стварэння звязак паміж ім ды іншымі парталамі. Правілы абмяжоўваюць колькасць рэзанатараў высокага ўзроўню, якія можа размясціць адзін гулец, таму варта аб'ядноўвацца ў групы. Так, аб'яднанне гульцоў можа стварыць партал больш высокага ўзроўню ў параўнанні з тым, што можа адзін гулец. Толькі разгорнутыя рэзанатары ёсць цалкам зараджаныя. Узровень зараду разбураецца спантанна з цягам часу, і калі ён дасягне нуля то рэзанатар будзе знішчаны. Гульцы могуць папоўніць энергію рэзанатараў выконваючы адпаведныя дзеянні каля партала. Гэта таксама можна здзейсніць дыстанцыйна, калі гулец мае ў сваім інвентары ключ адпаведнага партала. Эфектыўнасць аддаленага папаўнення залежыць ад адлегласці гульца да партала. === Мадыфікатары === Партал можа быць абсталяваны чатырма мадыфікатарамі (Mods). На канец 2012 адзінымі даступнымі мадыфікатарамі з'яўляюцца Шчыты (Shields), якія павялічваюць супраціўленне партала да атак суперніка. === Экзатычная матэрыя === Большасць узаемадзеянняў з парталамі патрабуюць выкарыстання Экзатычнай Матэрыі (Exotic Matter, XM), гульнявы кліент забяспечвае няспыннае адлюстроўванне рэзерваў ХМ гульца. ХМ раскідана па ўсёй карце свету і ўяўляецца ў мабільным кліенце як маленькія яскравыя светлавыя дрэйфуючыя кроплі. Калі рэзервы ХМ гульца няпоўныя, то калі нейкая ХМ трапляе ў перыметр узаемадзеяння гульца, яна ўсмоктваецца і дадаецца да рэзерву. Аднак экзатычная матэрыя сустракаецца даволі рэдка на карце, за выключэннем вобласці паблізу партала, дзе размешчаны цэлыя кластары ХМ. === Рэчы === Інвентар гульца можа уключаць рэзанатары, ХМР бурстэры, моды, ключы парталаў ды медыя файлы. Яны атрымоўваюцца з парталаў праз “узлом” (Portal hacking). Аперацыя ажыццяўляецца з мабільнага кліента, калі гулец знаходзіцца ў межах перыметра ўзаемадзеяння. Гэтая падзея спажывае ХМ і займае некалькі секунд. За ўзлом можна атрымаць нуль альбо некалькі элементаў. Гулец можа ўзламаць парталы, якія належаць якой-небудзь фракцыі. Узлом варожага партала дае АР але невялікую колькасць рэчаў. Узлом парталу сваёй фракцыі не прыносіць АР але дае больш рэчаў. Існуе абмежаванне як часта гулец можа ўзламваць партал (4 разы праз кожныя 5 хвілін, далей партал пераграецца і гэты ж гулец не можа яго больш узломваць на працягу 4 гадзін). Памер інвентару складае 2000 элементаў. === Напад на партал === Каб атакаваць партал, які належыць іншай фракцыі, гулец разгортвае ХМР Снарад (XMP Burster) выкарыстоўваючы мабільны кліент. ХМР Снарады маюць 8 узроўняў, гулец можа разгарнуць бурстэр свайго ці меншага ўзроўню. Поспех атакі залежыць ад адноснага ўзроўню ХМР бурстэра і ўзроўню рэзанатараў, абсталявання партала шчытамі і фізічнай адлегласці гульца адносна рэзанатараў. Паспяховыя атакі памяншаюць узровень зараду рэзанатараў, калі зарад стае роўным нулю рэзанатар знішчаецца. Калі ўсе восем рэзанатараў будуць знішчаны, партал становіцца шэрым, і атакуючы гулец можа захапіць яго для сваёй фракцыі, усталяваўшы свае рэзанатары. Партал, які знаходзіцца пад атакай, у сваю чаргу можа напасць на атакуючаго гульца, што знізіць рэзервы ХМ гульца. Гулец можа абараніць партал, які знаходзіцца пад атакай, праз падзарадку рэзанатараў ці разгортваннем новых на месцы знішчаных. Зарадка парталаў можа быць выканана праз мабільны кліент ігры дыстанцыйна, калі гулец мае яго ключ. === Звязкі === Гулец у перыметры ўзаемадзеянні з парталам можа злучыць яго з іншым парталам, калі мае ключ да партала прызначэння, пры ўмове, што лінія звязкі не будзе перакрыжоўвацца з іншай існуючай лініяй звязкі і пры ўмове, што партал прызначэння знаходзіцца на дазволенай адлегласці злучэння з першым парталам. Дазволеная адлегласць злучэння залежыць ад узроўню партала. Калі тры парталы звязаны ў трохкутнік, гэта стварае поле кантролю (Control Field) у межах трохкутніка. Плошча, якую займае поле, абвяшчаецца ўласнасцю фракцыі гульца і ўзнагароджвае фракцыю колькасцю разумовых адзінак (Mind Units) у залежнасці ад шчыльнасці насельніцтва тэрыторыі і памеру поля. === Падвышэнне ўзроўню === Гульцы пачынаюць гульню з першым ўзроўнем і прагрэсуюць з дапамогай назапашвання балаў дзей (Action Points, AP), найвышэйшы магчымы ўзровень гульца – L8. Удзельнікі атрымоўваюць АР за ўзлом супрацьлеглых парталаў, знішчэнне рэзанатараў, усталяванне рэзанатараў, знішчэнне звязак, стварэнне звязак, знішчэнне і стварэнне палёў кантролю. Табліца з колькасцю атрымальных АР за дзеі: {| class="wikitable" |- ! Атрымаецца AP !! Выкананая падзея |- | 1500 || Знаходжанне парталу і ўсталёўка 8 рэзанатараў на ім |- | 1250 || Стварэнне поля кантролю |- | 750 || Знішчэнне поля кантролю ворага |- | 500 || Ўсталёўка першага рэзанатара на партале |- | 313 || Стварэнне звязкі паміж парталамі |- | 250 || Усталёўка восьмага рэзанатара на партале |- | 187 || Знішчэнне звязкі паміж варожымі парталамі |- | 150/600 || Усталёўка шчыта на партал (можа быць усталявана да 4 шчытоў) |- | 125 || Усталёўка 2-7 рэзанатара |- | 100 || Узлом варожага партала |- | 75|| Знішчэнне варожага рэзанатара |} === Коды доступу === Адзін або некалькі разоў на дзень на вэб сайце Niantic Project http://www.nianticproject.com/ размяшчаюцца медыя аб'екты, які змяшчаюць галаваломкі рознай складанасці і формы. Вырашэнне галаваломкі ўзнагароджваецца паролем – кароткай паслядоўнасцю літар і лічбаў, напрыклад “ezekiel27w“, які можа быць уведзены ў кліентам гульню дзеля атрымання прэміі – ХМ, АР ці іншых аб'ектаў з гульні (рэзанатары, XMP бурстэры, шчыты). == Фракцыі == Фракцыя Асвечаных намагаецца дапамагчы Шэйперам прабрацца на зямлю. Паслядоўнікі лічаць, што Шэйперы прынясуць магутнае прасвятленне людзям і дапамогуць з развіццём чалавецтву. Фракцыя Супраціву абараняе зямлю ад прыходу Шэйпераў. Яны лічаць што змены выклікаюць заняпад цывілізацыі і Супраціў цвёрда перакананы ў тым, што ён абараняе чалавецтва. == Выпуск гульні == Гульня Ingress была афіцыйна запушчана ў бэта тэст 16 лістапада 2012 і падтрымліваецца онлайн маркетынгавай кампаніяй. Гэта была абвешчана на розных мерапрыемствах, такіх як Comic Con у Сан-Дыега 12 ліпеня 2012. Супрацоўнікі [[Google]] тэставалі гульню на працягу 6 месяцаў. З 30 кастрычніка гульня заходзілася у стане адкрытага бэта тэста. Афіцыйны рэліз гульні адбыўся 15 снежня 2013 года. А для [[IOS|iOS]] у ліпені 2014 года. == Спасылкі == * [http://www.ingress.com/ Афіцыйны сайт гульні] * [http://support.google.com/ingress Афіцыйна старонка падтрымкі] * [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nianticproject.ingress Кліент гульні ў Google Play] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] rcuqiam3ftepjd13ang958rdvlvfc5x Галіна Уладзіміраўна Зінавенка 0 149960 5127390 4394387 2026-04-16T20:34:11Z JerzyKundrat 174 5127390 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Зінавенка}} '''Галіна Уладзіміраўна Зінавенка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі інжынер-геолаг-выведнік, [[доктар геолага-мінералагічных навук]] (1990), лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўнай прэміі БССР]] (1978). Скончыла [[БДУ]] (1956). Напрамак навуковых даследаванняў: тэктоніка і карысныя выкапні старажытных платформаў, структурна-фармацыйны аналіз і стратыграфія адкладаў платформеннага чахла, іх нафтагазаноснасці. == Навуковыя працы == * Подлясско-Брестская впадина: строение, история развития и полезные ископаемые / Г. В. Зиновенко, Р. Г. Гарецкий. ― Минск, 2009. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зінавенка}} [[Катэгорыя:Дактары геолага-мінералагічных навук]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] [[Катэгорыя:Геолагі Беларусі]] 2kr5jfgu8kcyf61p5fruvr2rijdsndm Інаўроцлаў 0 155858 5127426 4925214 2026-04-16T22:16:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя асобы */ 5127426 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус=Горад |беларуская назва=Інауроцлаў |арыгінальная назва=Inowrocław |памер карты краіны = 250 |ваяводства = Куяўска-Паморскае |павет = Інаўрацлаўскі |ранейшыя імёны = Хоэнзальца (1904-1920 і падчас Другой сусветнай вайны) |lat_dir=N|lat_deg=52|lat_min=40|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=18|lon_min=16|lon_sec= |плошча=30,42 |насельніцтва=72 561 |год перапісу=2019 |шчыльнасць=2385 |агламерацыя= |TERC=6040507011 |аўтамабільны код=CIN |тэлефонны код=52 |паштовы індэкс=88-100 |вышыня цэнтра НП=85-100 |герб=POL Inowrocław COA (do 2010).svg |сцяг=Inowrocław flaga.svg |карта=POL Inowrocław map.svg |від главы=Прэзідэнт |глава=Аркадыюш Фаёк |Скарочаная назва=CIN |адрас=ul.&nbsp;Ratuszowa&nbsp;36/38 |катэгорыя ў Commons=Inowrocław |сайт=http://www.inowroclaw.pl }} '''Інаўроцлаў''' ({{lang-pl|Inowrocław}}, {{lang-de|''Inowrazlaw''}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Інаўрацлаўскі павет|Інаўрацлаўскага павета]] [[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскага ваяводства]]. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай [[Інаўроцлаў (гміна)|гміны Інаўроцлаў]]. Займае плошчу 30,42 км². Насельніцтва 72 561 чалавек (на [[2019]] год). == Гісторыя == Упершыню горад згадваецца ў [[1185]] годзе як Новы Улацлавак, магчыма, у гонар [[Уладзіслаў I Герман|Уладзіслава I Германа]]. Акрамя таго, імя можа паходзіць ад Улацлавек. Вядома, што многія жыхары [[Улацлавак]]а, ратуючыся ад паводкі, пасяліліся ў Інаўроцлаве. У [[1238]] годзе Інаўроцлаў атрымаў статус горада. Развіццё горада абапіралася на шырокія паклады солі ў непасрэднай блізкасці. Інаўроцлаў быў захоплены Прусіяй у 1772 годзе падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай. Пасля [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] ў 1815 годзе вобласць стала часткай правінцыі Позен, якая належала Прусіі. Горад і вобласць былі перайменаваны ў Гонесальза 5 снежня 1904 года. Гэты раён быў адноўлены ў Польшчы пасля Версальскага дагавора і яго ранейшая назва была адноўлена. Падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Інаўроцлаў быў захоплены нацыстамі [[11 верасня]] [[1939]] года і стаў часткай нямецкайй ваеннай акругі. Горад быў уключаны ў склад нямецкага рэйха па 26 лістапада 1939 года, першапачаткова частка Рэйхсгаў Познані (1939), а затым Рэйхсгаў Вартэланд (1939—1945). Нямецкія войскі былі разбіты Чырвонай Арміяй у студзені 1945 года, і горад быў вернуты Польшчы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы == * * [[Яанна Героўская-Калаўр]] (нар. 1956) — польскі гісторык, даследчыца гісторыі Усходняй Еўропы і польска-беларускіх адносін. * [[Язэп Найдзюк|Язэп Найдзюк (Юзаф Александровіч)]] (1909—1984) — беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец і друкар. == Фатаграфіі == <gallery> Выява:PL_Ino_Ryn.JPG|Рынак Выява:PL_Ino_KrolowejJadwigi.JPG| Выява:PL_Ino_Sanatorium.JPG| </gallery><gallery> Выява:PL_Ino_SodaMatwy.JPG| Выява:PL_Ino_Rabin.JPG| Выява:PL_Ino_KoscNMP.JPG|Касцёл </gallery> == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons|Inowrocław}} * [http://www.inowroclaw.pl Афіцыйная старонка горада] {{Інаўроцлаўскі павет}} {{Куяўска-Паморскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Курорты Польшчы]] [[Катэгорыя:Інаўроцлаў| ]] h31wrprc0q30c70n43knw7pib76fqjc 5127427 5127426 2026-04-16T22:16:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя асобы */ 5127427 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус=Горад |беларуская назва=Інауроцлаў |арыгінальная назва=Inowrocław |памер карты краіны = 250 |ваяводства = Куяўска-Паморскае |павет = Інаўрацлаўскі |ранейшыя імёны = Хоэнзальца (1904-1920 і падчас Другой сусветнай вайны) |lat_dir=N|lat_deg=52|lat_min=40|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=18|lon_min=16|lon_sec= |плошча=30,42 |насельніцтва=72 561 |год перапісу=2019 |шчыльнасць=2385 |агламерацыя= |TERC=6040507011 |аўтамабільны код=CIN |тэлефонны код=52 |паштовы індэкс=88-100 |вышыня цэнтра НП=85-100 |герб=POL Inowrocław COA (do 2010).svg |сцяг=Inowrocław flaga.svg |карта=POL Inowrocław map.svg |від главы=Прэзідэнт |глава=Аркадыюш Фаёк |Скарочаная назва=CIN |адрас=ul.&nbsp;Ratuszowa&nbsp;36/38 |катэгорыя ў Commons=Inowrocław |сайт=http://www.inowroclaw.pl }} '''Інаўроцлаў''' ({{lang-pl|Inowrocław}}, {{lang-de|''Inowrazlaw''}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], адміністрацыйны цэнтр [[Інаўрацлаўскі павет|Інаўрацлаўскага павета]] [[Куяўска-Паморскае ваяводства|Куяўска-Паморскага ваяводства]]. Утварае гарадскую гміну, таксама з’яўляецца сядзібай вясковай [[Інаўроцлаў (гміна)|гміны Інаўроцлаў]]. Займае плошчу 30,42 км². Насельніцтва 72 561 чалавек (на [[2019]] год). == Гісторыя == Упершыню горад згадваецца ў [[1185]] годзе як Новы Улацлавак, магчыма, у гонар [[Уладзіслаў I Герман|Уладзіслава I Германа]]. Акрамя таго, імя можа паходзіць ад Улацлавек. Вядома, што многія жыхары [[Улацлавак]]а, ратуючыся ад паводкі, пасяліліся ў Інаўроцлаве. У [[1238]] годзе Інаўроцлаў атрымаў статус горада. Развіццё горада абапіралася на шырокія паклады солі ў непасрэднай блізкасці. Інаўроцлаў быў захоплены Прусіяй у 1772 годзе падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай. Пасля [[Венскі кангрэс|Венскага кангрэса]] ў 1815 годзе вобласць стала часткай правінцыі Позен, якая належала Прусіі. Горад і вобласць былі перайменаваны ў Гонесальза 5 снежня 1904 года. Гэты раён быў адноўлены ў Польшчы пасля Версальскага дагавора і яго ранейшая назва была адноўлена. Падчас [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Інаўроцлаў быў захоплены нацыстамі [[11 верасня]] [[1939]] года і стаў часткай нямецкайй ваеннай акругі. Горад быў уключаны ў склад нямецкага рэйха па 26 лістапада 1939 года, першапачаткова частка Рэйхсгаў Познані (1939), а затым Рэйхсгаў Вартэланд (1939—1945). Нямецкія войскі былі разбіты Чырвонай Арміяй у студзені 1945 года, і горад быў вернуты Польшчы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы == * [[Яанна Героўская-Калаўр]] (нар. 1956) — польскі гісторык, даследчыца гісторыі Усходняй Еўропы і польска-беларускіх адносін. * [[Язэп Найдзюк|Язэп Найдзюк (Юзаф Александровіч)]] (1909—1984) — беларускі нацыянальны дзеяч, выдавец і друкар. == Фатаграфіі == <gallery> Выява:PL_Ino_Ryn.JPG|Рынак Выява:PL_Ino_KrolowejJadwigi.JPG| Выява:PL_Ino_Sanatorium.JPG| </gallery><gallery> Выява:PL_Ino_SodaMatwy.JPG| Выява:PL_Ino_Rabin.JPG| Выява:PL_Ino_KoscNMP.JPG|Касцёл </gallery> == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons|Inowrocław}} * [http://www.inowroclaw.pl Афіцыйная старонка горада] {{Інаўроцлаўскі павет}} {{Куяўска-Паморскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Курорты Польшчы]] [[Катэгорыя:Інаўроцлаў| ]] hryp5zw86iwfhvoxs1zghvdghujc5a2 Клод Коэн-Тануджы 0 157966 5127431 4430551 2026-04-17T00:27:59Z Krateven 65271 {{Бібліяінфармацыя}} 5127431 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Коэн}} {{Вучоны | Імя = Клод Коэн-Тануджы | Арыгінал імя = Claude Cohen-Tannoudji | Выява = Claude Cohen-Tannoudji.JPG | Навуковая сфера = [[фізіка]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = {{Нобелеўскі медаль}} [[Нобелеўская прэмія па фізіцы]] ([[1997]]) {{Вялікі афіцэр ордэна Ганаровага легіёна}} }} '''Клод Коэн-Тануджы''' ({{lang-fr|Claude Cohen-Tannoudji}}; нар. {{ДН|1|4|1933}} года, [[Канстанціна|горад Канстанціна]], [[Алжыр]]) — французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1997) сумесна са Стывенам Чу і Уільямам Філіпсам «за стварэнне метадаў астуджэння і ўлоўлівання атамаў лазерным прамянём». == Біяграфія == Коэн-Тануджы паходзіць з яўрэйскай сям'і, якая жыла ў Алжыры з XVI стагоддзя (з 1870 года — падданыя Францыі). З 1953 па 1957 год вывучаў у Вышэйшай нармальнай школе спачатку матэматыку, затым фізіку, пасля таго, як наведаў лекцыі нобелеўскага лаўрэата Альфрэда Кастлера. У 1957 годзе ён атрымаў дыплом, пасля чаго праслужыў у войску 28 месяцаў . З 1960 года працаваў у дзяржаўным навуковым даследчым цэнтры Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS). Пасля 1962 выкладаў на факультэце прыродазнаўчых навук ва ўніверсітэце Парыжа і пасля ва ўніверсітэце П'ера і Марыі Кюры. У 1973 годзе стаў прафесарам Калеж дэ Франс і членам праўлення Каледжа ядзернай і малекулярнай фізікі. == Дасягненні == Двухтомная манаграфія «Méchanique Quantique», якая выйшла ў 1977 годзе і напісаная Коэнам-Тануджы сумесна з Бернарам Дзью і Франкам Лалоэ, па сённяшні дзень з'яўляецца ўзорным падручнікам па квантавай механіцы. Сумесна з амерыканцамі Стывенам Чу і Уільямам Філіпсам Коэн-Тануджы распрацаваў метад астуджэння атамаў пры распаўсюдзе пучка атамаў ўздоўж пераменнага магнітнага поля. Пры гэтым атамны пучок тармозіцца, і атамы ўлоўліваюцца ў пастку. Гэты метад прымяняецца пры канструяванні дакладных атамных гадзіннікаў, таксама яго ўжываюць пры дакладным пазіцыянаванні і ў касмічнай навігацыі. У 1996 годзе быў узнагароджаны прэміяй Харві ў Хайфе ([[Ізраіль]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/ Інфармацыя з сайта Нобелеўскага камітэта]{{ref-en}} {{DEFAULTSORT:Коэн-Тануджы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Нобелеўская прэмія па фізіцы 1976—2000}} [[Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фізікі Францыі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Харві]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю з Алжыра]] ncx10bpb7rogzn9yp5u4ykcfi116thb Лінія Тэйсейра—Торнквіста 0 183492 5127379 4713941 2026-04-16T19:56:15Z JerzyKundrat 174 5127379 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з пащднёвага щсзоду на пащночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў|Г. В. Зінавенка}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] 7cju79wuvbmg8htfas9swsl30m3t5xq 5127380 5127379 2026-04-16T19:58:32Z JerzyKundrat 174 5127380 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з пащднёвага щсзоду на пащночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|Г. В. Зінавенка}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] mqs8mzko2mml80ofkkpbopzdcpm5sep 5127381 5127380 2026-04-16T19:59:21Z JerzyKundrat 174 5127381 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з паўднёвага щсзоду на паўночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|Г. В. Зінавенка}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] n8xwnmngnrs8tzr6yslg5k52mi9121d 5127382 5127381 2026-04-16T19:59:49Z JerzyKundrat 174 5127382 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з паўднёвага ўсзоду на паўночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|Г. В. Зінавенка}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] 59e9uwl0ediaw9osbdzpoz0nsey5qil 5127387 5127382 2026-04-16T20:31:28Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5127387 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з паўднёвага ўсзоду на паўночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|[[Г. У. Зінавенка]]}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] i32wm3ddkovo4plbbx7cw9non3xhkff 5127394 5127387 2026-04-16T20:48:44Z JerzyKundrat 174 5127394 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з паўднёвага ўсходу на паўночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталичнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|[[Г. У. Зінавенка]]}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] o5420iprinuw65ukvhrklq1h1c7oyxu 5127395 5127394 2026-04-16T20:49:15Z JerzyKundrat 174 5127395 wikitext text/x-wiki [[Файл:Trans-European Suture Zone.jpg|thumb|Лінія Тэйсейра—Торнквіста на карце.]] '''Лінія (зона) Тэйсейра—Торнквіста''' — краявое шво [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Адмяжоўвае [[Заходне-Еўрапейская платформа|Заходне-Еўрапейскую маладую платформу]] ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны перыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай [[Усходне-Еўрапейская платформа|Усходне-Еўрапейскай платформы]]. Складаецца з серыі глыбінных ([[мантыя Зямлі|мантыйных]]) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабруджска-Паўночнаморскі лініямент [[зямная кара|зямной кары]]. Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў — буйная монаклінальная структура [[каледонская складкавасць|каледонскага этапу]] тэктагенезу. Працягнулася з паўднёвага ўсходу на паўночны захад ад [[Чорнае мора|Чорнага]] да [[Паўночнае мора|Паўночнага]] мораў. У будове вылучаюцца структурныя насы і залівы, якім адпавядаюць сучасныя структуры паверхні крышталічнага фундамента: [[Малдаўская монакліналь]], [[Паўночна-Малдаўскае падняцце]], [[Валынская ўпадзіна]], [[Мазурскі пахаваны выступ|Мазурскі]] і [[Лукаўска-Ратнаўскі горст|Лукаўска-Ратнаўскі]] выступы, [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна]], [[Балтыйская сінекліза]], частка [[Балтыйскі шчыт|Балтыйскага шчыта]], упадзіна праліваў [[Скагерак]] і [[Катэгат]]. Узнікла пад уздзеяннем прагінання суседняй геасінкліналі. Нарастальнае на захадзе апусканне суправаджалася вертыкальнымі блокавымі рухамі з утварэннем разломаў і лакальных структур. Развівалася ў [[кембрый|кембрыі]], [[ардовік]]у, [[сілур]]ы, раннім [[дэвон]]е. Запоўнена магутнай тоўшчай (да 3500 м) тэрыгенных і карбанатных адкладаў, з якімі звязаны асноўныя запасы нафты і газу на захадзе Усходне-Еўрапейскай платформы. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў|[[Г. У. Зінавенка]]}} * {{Крыніцы/БЭ|16|Тэйсера—Торнквіста лінія}} {{DEFAULTSORT:Тэйсейра—Торнквіста лінія}} [[Катэгорыя:Геалогія Еўропы]] [[Катэгорыя:Усходне-Еўрапейская платформа]] 9o9s8bykjmk6mzv0gc21yscz3pjk3ng Даян Фосі 0 187671 5127403 3778555 2026-04-16T21:13:36Z Plaga med 116903 вычытка 5127403 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Даян Фосі | Арыгінал імя = Dian Fossey | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як =абаронца дзікай прыроды, змагар з браканьерствам, абаронца горных гарыл. | Узнагароды і прэміі = }} '''Да́ян Фо́сі''' ({{lang-en|Dian Fossey}}; {{ДН|16|1|1932}}, [[Сан-Францыска]], [[Каліфорнія]], [[ЗША]] — {{ДС|26|12|1985}}, [[Руанда]]) — вядомая [[этолаг]], папулярызатарка аховы прыроды. == Біяграфія == Атрымала медыцынскую адукацыю. Пазней атрымала ступень доктара заалогіі (1974) у [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]]. У 1963 годзе, падчас турыстычнай паездкі па Афрыцы, пазнаёмілася з вядомым заолагам і палеантолагам [[Луіс Лікі|Луісам Лікі]], які пазней прапанаваў ёй займацца вывучэннем паводзін [[горная гарыла|горных гарыл]] у трапічных лясах горнага масіву [[Горы Вірунга|Вірунга]] на сумежжы [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|ДРК]], Руанды і [[Уганда|Уганды]]. Д. Фосі вывучала гарыл цярпліва і тонка, часта рызыкуючы жыццём, гадамі чакала, пакуль гарылы прымуць яе ў зграю, у выніку яна перамагла — яе прынялі. Такім чынам, у адзіночку даследчыца жыла сярод гэтых вельмі моцных, самых буйных у свеце малп, вывучаючы іх звычкі, навыкі і, у пэўным сэнсе, культуру. Д. Фосі вывучала паводзіны горных гарыл на працягу 18 гадоў і лічыла чалавека галоўнай небяспекай для іх. Да 1980 года на Зямлі заставалася агулам толькі 250 горных гарыл, таму даследчыца вяла безупынную барацьбу з браканьерамі на тэрыторыі нацыянальнага парку [[Нацыянальны парк Вірунга|«Вірунга»]]. Была актыўнейшай прыхільніцай [[ахова прыроды|аховы прыроды]]. У студзені 1970 года фатаграфія Д. Фосі з’явілася на вокладцы ''[[National Geographic, часопіс|National Geographic]]'', даследчыца стала вядомай. У 1980 годзе Д. Фосі названа вядучым спецыялістам свету па фізіялогіі і паводзінах горных гарыл. У 1981—1983 гадах чытала ўласны курс лекцый у Карнельскім універсітэце. Тым жа часам напісала кнігу «Гарылы ў імгле» ({{lang-en|Gorillas in the Mist}}), якая стала бестселерам і дагэтуль з’яўляецца самай прадаваемай кнігай свету пра гарыл. == Забойства == Д. Фосі была засечана ўласным мачэтэ для рубкі трыснягу 26 снежня 1985 года ў сваім бунгала ў лагеры паблізу {{нп5|Даследчы цэнтр «Карысак»|Даследчага цэнтру «Карысак»|en|Karisoke Research Center}} у Руандзе. Забойства не раскрытае. Хутчэй за ўсё, даследчыцу забілі афрыканцы, нанятыя тымі, каму Д. Фосі замінала выкарыстоўваць гарыл у камерцыйных мэтах. Д. Фосі пахавалі побач з забітымі гарыламі на двары за бунгала. На надмагіллі высечана яе руандыйскае імя ''Нуармачабеле'' («Жанчына, якая жыве адна ў гарах») і эпітафія «Ніхто не любіў гарыл мацней. Спачывай з мірам, дарагая сяброўка, навечна абароненая ў гэтай святой зямлі, тваім доме, якому ты належыш».<ref name=fossey>[http://www.laprogressive.com/the-environment/did-margaret-atwoods-saint-dian-fossey-predict-current-atrocities-in-congo/ Did Margaret Atwood's «Saint Dian Fossey» Predict Current Atrocities in Congo?]</ref> == У масавай культуры == * У 1975 годзе Д. Фосі стала гераіняй фільма [[У пошуках гіганцкіх малп (фільм) |«У пошуках гіганцкіх малп»]] знятага ''[[Нацыянальнае геаграфічнае таварыства|National Geographic Society]]''. * У 1983 годзе выйшла навукова-папулярная кніга Д. Фосі «[[Гарылы ў імгле (кніга)|Гарылы ў імгле]]» ({{lang-en|Gorillas in the Mist}}). Пазней, у 1988 годзе, у асноўным па матывах кнігі, быў зняты [[Гарылы ў мгле (фільм)|аднайменны мастацкі фільм]] з [[Сігурні Уівер]] у галоўнай ролі. == Гл. таксама == * [[Джэйн Гудал]] {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фосі Даян}} [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці амерыканскай экалогіі]] [[Катэгорыя:Прыматолагі]] [[Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Руандзе]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-анімалісты]] [[Катэгорыя:Біёлагі XX стагоддзя]] t1np1ymmu2vqtbloqvv1wt9jpv7o9m0 Беларуска-літоўскія адносіны 0 191575 5127229 5100227 2026-04-16T12:34:32Z DBatura 73587 /* Гл. таксама */ 5127229 wikitext text/x-wiki {{Міжнародныя адносіны |Назва = Беларуска-літоўскія адносіны |Выява = Belarus Lithuania Locator.png |Краіна1 = Беларусь |Краіна2 = Літва |Колер1 = green |Колер2 = orange }} [[Файл:Vilnius BY embassy by Augustas Didzgalvis.jpg|Пасольства Беларусі ў Літве|міні]] [[Выява:Lithuanian embassy in Minsk 1.jpg|thumb|right|Пасольства Літвы ў Мінску]] '''Дыпламатычныя адносіны паміж [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікай Беларусь]] і [[Літва|Літоўскай Рэспублікай]]''' усталяваны [[30 снежня]] [[1992]] г. У [[1993]] г. адкрыліся [[пасольства]] [[Беларусь|Беларусі]] ў Вільні і пасольства Літвы ў [[Мінск]]у. [[11 сакавіка]] [[1990]], Вышэйшая Рада Літоўскай ССР абвясціла аддзяленне ад Савецкага Саюза і намер аднавіць незалежную Рэспубліку Літву. [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР]] прыняў [[29 сакавіка]] [[1990]] г. заяву «Аб вяртанні БССР беларускіх зямель пры выхадзе Літоўскай ССР з Саюза ССР», у якой было сказана, што ў выпадку выхаду Літвы са складу [[СССР]] [[Беларуская ССР]] будзе патрабаваць вярнуць ёй беларускія землі — горад Вільню і [[Віленская вобласць|Віленскую вобласць]], [[Свянцянскі раён|Свянцянскі]] і часткі тэрыторыі яшчэ пяці [[раёны Літвы|раёнаў Літвы]]<ref>Заява Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР аб вяртанні БССР беларускіх зямель пры выхадзе Літоўскай ССР з Саюза ССР // Звязда. 1990. 1 крас. С. 1.</ref>, якія ў [[1939]]—[[1940]] гг. Літве аддаў [[І. Сталін]] у якасці дара за яе ўваходжанне ў склад СССР. Гэта заява, зробленая па падказцы з Крамля, не сустрэла пазітыўных водгукаў з боку грамадска-палітычных колаў Беларусі. Тэрытарыяльныя патрабаванні да Літвы не падтрымаў новы склад Вярхоўнага Савета БССР, які пачаў працаваць у маі [[1990]] г. Аднак заяву ад [[29 сакавіка]] [[1990]] г. ускосна ўхваліў [[прэзідэнт СССР]] [[М. Гарбачоў]], які на прэс-канферэнцыі ў [[Вашынгтон]]е [[3 чэрвеня]] [[1990]] г. заявіў, што тэрыторыя Літвы ўключае пяць раёнаў, раней якія належалі Беларусі<ref>Снапковский В. Е. История внешней политики Беларуси. Минск: БГУ, 2013., с. 393</ref><ref>{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/108655/1/snapkovski_Trudy_2014.pdf |title=В. Е. Снапковский. Историческая политика в Беларуси в период перестройки и парламентской республики (1985–1994 гг.) |access-date=30 снежня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728204630/https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/108655/1/snapkovski_Trudy_2014.pdf |archivedate=28 ліпеня 2020 |url-status=dead }}</ref>. У лютым [[1995]] года падчас афіцыйнага візіту ў Літву [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў Дагаворы аб добрасуседстве і супрацоўніцтве і аб [[Беларуска-літоўская граніца|дзяржаўнай граніцы]]. З мэтай пашырэння памежнай супрацы ў верасні [[1997]] г. Беларусь і Літва ўзялі ўдзел у стварэнні еўрарэгіёна «Нёман». У верасні [[1998]] г. да яго дадаўся еўрарэгіён «Азёрны край». У [[1999]] г. ўрад Літвы прыпыніў сувязі з урадам Беларусі на вышэйшым узроўні. З [[2004]] года Беларусь і Літва праводзяць рэгулярныя кансультацыі па пытаннях рэгіянальнай бяспекі. Пасольства Літвы выконвае прызначэнне прадстаўніцтва [[Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора|Арганізацыі Паўночнаатлантычнага дагавора]] ў Беларусі. [[25 мая]] [[2007]] года, упершыню з [[2000]] года, адбылася сустрэча міністраў замежных спраў на памежным КПП «Каменны Лог — Медзінінкай (Меднікі)». У кастрычніку 2007 года ў Літве пабываў старшыня ўрада Беларусі [[Сяргей Сідорскі]] для адкрыцця ў Вільні чарговай выстаўкі «Беларусь-ЭКСПА». У лістападзе 2007 года пасля далучэння да [[Шэнгенскае пагадненне|Шэнгенскага пагаднення]] аб паездках грамадзян урад Літвы павысіў кошт уязной візы для беларусаў з 5 да 60 [[еўра]]. Па стане на канец [[2007]] года пабрацімскія адносіны падтрымлівалі 24 акругі і гарады Беларусі і Літвы. Старшыня камітэта па замежных справах Сойма Літвы Юсцінас Каросас [[5 жніўня]] 2008 года заклікаў унесці прапанову аб спыне палітычнай ізаляцыі Беларусі па прычыне яе безвыніковасці на бліжэйшым паседжанні [[Савет Еўропы|Еўрапейскага Савета]]. Яго падтрымаў старшыня Сойма [[Чэславас Юршэнас]]. Другая сустрэча старшыняў урадаў (з [[Гедзімін Кіркілас|Гедзімінам Кіркіласам]]) адбылася [[2 верасня]] [[2008]] года ў [[Друскенікі|Друскеніках]]. [[11 верасня]] 2008 года ў [[Трокі|Троках]] у нефармальнай абстаноўцы сустрэліся міністры замежных спраў. [[29 снежня]] 2008 года міністр замежных спраў Беларусі [[Сяргей Мікалаевіч Мартынаў|Сяргей Мартынаў]] сустрэўся з літоўскім калегам [[Вігаўдас Ушацкас|Вігаўдасам Ушацкасам]] другі раз<ref name="Ціхаміраў">[[Аляксандр Ціхаміраў]]. [http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=29838&Itemid=1 Мінск — Вільнюс: блізка ехаць і шмат іншых рэзонаў сябраваць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130801081350/http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=29838&Itemid=1 |date=1 жніўня 2013 }}// [[Пагоня (1992)|Пагоня]]. [[29 сакавіка]] [[2009]]</ref>. == Пагаршэнне адносін пасля 2020 года == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] Літва стала адным з галоўных цэнтраў [[Беларуская палітычная эміграцыя пасля 2020 года|беларускай палітычнай эміграцыі]]. Афіцыйны Вільнюс не прызнаў легітымнасць [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], даў прытулак лідару дэмакратычных сіл [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлане Ціханоўскай]] і надаў яе [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офісу]] афіцыйны дыпламатычны статус<ref>{{cite web|url=https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/1445037/litva-predostavila-ofisu-tikhanovskoi-diplomaticheskii-status|title=Літва дала Офісу Ціханоўскай дыпламатычны статус|publisher=[[LRT]]|date=2021-07-05|accessdate=2026-02-17}}</ref>. 4 чэрвеня 2021 года, [[Міністр замежных спраў Літоўскай Рэспублікі|МЗС Літвы]] абвінаваціла Беларусь у спробе ўмяшання ў дыпламатычную пошту і выклікала амбасадара Беларусі, каб уручыць ноту пратэсту па гэтым пытанні. Літоўскага кур’ера, які выехаў на машыне з [[Вільнюс|Вільнюса]] з дакументамі, прызначанымі для пасольства Літвы ў Беларусі, беларускія памежнікі папрасілі адкрыць запячатаны кантэйнер, паведамілі ў Міністэрстве замежных спраў Літвы. Паводле Міністэрства, кур’ер адмовіўся адкрыць кантэйнер і быў павернуты назад ад мяжы, што парушыла правілы міжнароднай дыпламатычнай дзейнасці: [[Венская канвенцыя аб дыпламатычных зносінах|Венскую канвенцыю аб дыпламатычных зносінах]]<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/2021/06/04/us-belarus-politics-lithuania|language=en|publisher=[[Euronews]]|title=Lithuania summons Belarus envoy in dispute over diplomatic mail|date=2021-06-04}}</ref>. У 2021 годзе пачаўся [[Міграцыйны крызіс у Літве (2021)|міграцыйны крызіс]], які літоўскі бок расцаніў як гібрыдную агрэсію з боку беларускіх улад. У адказ Літва пачала будаўніцтва фізічнага бар'ера на мяжы і ўвяла рэжым надзвычайнага становішча ў прыгранічных раёнах. З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] ў лютым 2022 года, у якім Беларусь дала сваю тэрыторыю для расійскіх войскаў, адносіны дасягнулі крытычна нізкага ўзроўню. З 1 лютага 2022 года ўрад Літвы ануляваў дамову аб чыгуначным транзіце прадукцыі «[[Беларуськалій]]», што спыніла яе экспарт праз порт [[Клайпеда|Клайпеды]]<ref>{{cite web|url=https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/1586566/tranzit-udobrenii-belaruskaliia-cherez-litvu-ostanovlen|title=Транзіт угнаенняў «Беларуськалія» праз Літву спынены|publisher=[[LRT]]|date=2022-02-01|accessdate=2026-02-17}}</ref>. === Памежныя абмежаванні і падзеі 2023—2026 гадоў === У 2023—2024 гадах Літва закрыла чатыры з шасці пунктаў пропуску на мяжы з Беларуссю ([[Шумск — Лоша|«Шумск» — «Лоша»]], [[Цверач — Відзы|«Цверач» — «Відзы»]], [[Лаварышкі — Катлоўка|«Лаварышкі» — «Катлоўка»]], [[Райгруд — Прывалка|«Райгруд» — «Прывалка»]]) у мэтах нацыянальнай бяспекі і барацьбы з кантрабандай. У ліпені 2024 года Літва, выконваючы санкцыі ЕС, увяла забарону на ўезд легкавых аўтамабіляў з беларускімі рэгістрацыйнымі нумарамі. У другой палове 2025 года напружанне на мяжы зноў узрасло з-за [[Крызіс з метэазондамі на мяжы Беларусі і краін ЕС|масавага запуску з тэрыторыі Беларусі метэаралагічных шароў]] з кантрабанднымі цыгарэтамі, што неаднаразова прыводзіла да прыпынення працы [[Вільнюскі аэрапорт|Вільнюскага аэрапорта]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383736|title=Гібрыдныя атакі і кантрабанда: Літва ўзмацняе ўвагу да мяжы з Беларуссю|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-17|accessdate=2026-02-17}}</ref>. Літоўскі бок назваў гэта новай формай гібрыднай атакі. У кастрычніку 2025 года Літва амаль цалкам закрыла мяжу з Беларуссю ў адказ на інцыдэнты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/380112|title=ЗША далі зразумець Лукашэнку, што чакаюць спынення запуску метэазондаў у Літву|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-28|accessdate=2026-02-17}}</ref>. У снежні 2025 года, пасля візіту ў Мінск спецпасланніка ЗША [[Джон Коўл|Джона Коўла]], беларускі бок паабяцаў спыніць запускі шароў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383492|title=Коўл: Лукашэнка пагадзіўся спыніць запуск паветраных шароў у бок Літвы|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-17}}</ref>. У верасні і снежні 2025 года Літва прыняла некалькі груп беларускіх палітвязняў (агулам больш за 100 чалавек), якія былі [[Прымусовая дэпартацыя з Беларусі|прымусова дэпартаваны]] беларускімі ўладамі па выніках перамоў з ЗША<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376773|title=Поўны спіс 52 вызваленых палітвязняў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-17}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-13|accessdate=2026-02-17}}</ref>. Прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] назваў гэтую падзею дыпламатычным поспехам<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/376737|title=Вызваленыя з дэпартацыяй 52 палітвязні. Статкевіч адмовіўся пакінуць Беларусь і вярнуўся|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-09-11|accessdate=2026-02-17}}</ref>. Аднак, нягледзячы на рашэнне ЗША зняць санкцыі з беларускага калію ў снежні 2025 года, МЗС Літвы заявіла, што не плануе аднаўляць транзіт угнаенняў праз сваю тэрыторыю, прытрымліваючыся санкцый ЕС<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383597|title=Літва не будзе прапускаць беларускі калій праз Клайпеду, нягледзячы на адмену санкцый ЗША|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-15|accessdate=2026-02-17}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуска-літоўская граніца]] * [[Міграцыйны крызіс у Літве (2021)]] * [[Дыскусія вакол спадчыны Вялікага Княства Літоўскага]] * [[Канфлікт вакол Беларускай АЭС]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://mfa.gov.by/ru/foreign-policy/bilateral/europe/fc7db089e13ac7ac.html Беларуска-літоўскія адносіны на сайце МЗС РБ]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.urm.lt/index.php?800162914 Спіс двухбаковых пагадненняў]{{Недаступная спасылка}} {{Міжнародныя адносіны Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны| ]] [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Беларусі|Літва]] [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Літвы|Беларусь]] gs5x4tj5egy750bl90fmgymh9w4awtw Неверагодны лёс Амэлі Пулен 0 194852 5127273 5125585 2026-04-16T13:51:25Z StachLysy 62453 дапаўненне 5127273 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амелі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. === Месцы здымкаў === Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амелі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} }} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] hskldi0woho3dpokxp4vuiq3jvn4o7r 5127311 5127273 2026-04-16T14:38:08Z StachLysy 62453 дапаўненне 5127311 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} '''«Неверагодны лёс Амэлі Пулен»''' ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}) — [[Францыя|французская]] рамантычная [[камедыя]] [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года [[кінарэжысёр]]а [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]<ref name="IMDb" />. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амелі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амелі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} }} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] qlvpgmpkhloxqqrh7589f422boetpqq 5127321 5127311 2026-04-16T15:42:38Z StachLysy 62453 дапаўненне 5127321 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} «'''Неверагодны лёс Амэлі Пулен'''» ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}), таксама вядомы пад назвамі «'''Амэлі з Манмартра'''» і «'''Амэлі'''» — [[Францыя|французскі]] рамантычна-[[Камедыя|камедыйны]] фільм [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўныя ролі выканалі [[Адры Тату]], {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}}, {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}, {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}}, {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}}, [[Жамель Дэбуз]], {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}}, {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}}, {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}}, {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}}, {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}}, {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}}, {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}}, {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}}. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю [[Францыя|Францыі]] і [[Германія|Германіі]]<ref name="IMDb" />. Маладая дзяўчына Амэлі жыве ў сваім уласным выдуманым свеце. У дзяцінстве ёй даставалася мала ўвагі, а пасля трагічнай смерці маці, бацька зусім замкнуўся ў сабе. Дзяўчынцы давялося вучыцца жыць на самоце, і яна абзавялася ўяўнымі сябрамі, а таксама ўменнем заўважаць нешта чароўнае ў самых звычайных рэчах. Жыццё парыжскай афіцыянткі ідзе сваім парадкам, пакуль аднойчы Амэлі не знаходзіць у сваёй кватэры схованку з дзіцячымі скарбамі. Дзяўчына вырашае адшукаць уладальніка і вярнуць яму маёмасць. Гэтая маленькая прыгода абуджае ў Амэлі нешта новае – яна вырашае пачаць умешвацца ў жыцці іншых людзей. Прэм’еры фільма адбылася 25 красавіка 2001 года ў Францыі. Карціна атрымала шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі акцёрскую ігру Тату, аператарскую працу, візуальныя эфекты, мастацкую пастаноўку, гукавое афармленне, мантаж, музыку, сцэнарый і рэжысуру Жэнэ. Фільм атрымаў 60 кінаўзнагарод, сярод якіх 4 прэміі «[[Сезар]]», 2 прэміі [[BAFTA]] і 4 [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]], у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Фільм таксама намінаваўся на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у пяці катэгорыях. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) карціна сабрала 173,9 млн дол. у сусветным пракаце. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амелі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амелі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} }} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амелі Пулен"|«Неверагодны лёс Амелі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * [http://www.virginrecords.com/amelie/ Сайт саўндтрэка «Амэлі»] {{ref-en}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] mtzqyhmnq7qojqhhpw784svkfc5gzo2 5127392 5127321 2026-04-16T20:41:09Z StachLysy 62453 дапаўненне 5127392 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} «'''Неверагодны лёс Амэлі Пулен'''» ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}), таксама вядомы пад назвамі «'''Амэлі з Манмартра'''» і «'''Амэлі'''» — [[Францыя|французскі]] рамантычна-[[Камедыя|камедыйны]] фільм [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўныя ролі выканалі [[Адры Тату]], {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}}, {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}, {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}}, {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}}, [[Жамель Дэбуз]], {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}}, {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}}, {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}}, {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}}, {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}}, {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}}, {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}}, {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}}. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю [[Францыя|Францыі]] і [[Германія|Германіі]]<ref name="IMDb" />. Маладая дзяўчына Амэлі жыве ў сваім уласным выдуманым свеце. У дзяцінстве ёй даставалася мала ўвагі, а пасля трагічнай смерці маці, бацька зусім замкнуўся ў сабе. Дзяўчынцы давялося вучыцца жыць на самоце, і яна абзавялася ўяўнымі сябрамі, а таксама ўменнем заўважаць нешта чароўнае ў самых звычайных рэчах. Жыццё парыжскай афіцыянткі ідзе сваім парадкам, пакуль аднойчы Амэлі не знаходзіць у сваёй кватэры схованку з дзіцячымі скарбамі. Дзяўчына вырашае адшукаць уладальніка і вярнуць яму маёмасць. Гэтая маленькая прыгода абуджае ў Амэлі нешта новае – яна вырашае пачаць умешвацца ў жыцці іншых людзей. Прэм’еры фільма адбылася 25 красавіка 2001 года ў Францыі. Карціна атрымала шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі акцёрскую ігру Тату, аператарскую працу, візуальныя эфекты, мастацкую пастаноўку, гукавое афармленне, мантаж, музыку, сцэнарый і рэжысуру Жэнэ. Фільм атрымаў 60 кінаўзнагарод, сярод якіх 4 прэміі «[[Сезар]]», 2 прэміі [[BAFTA]] і 4 [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]], у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Фільм таксама намінаваўся на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у пяці катэгорыях. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) карціна сабрала 173,9 млн дол. у сусветным пракаце. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амэлі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амэлі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амэлі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амэлі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амэлі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амэлі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амэлі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амэлі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амэлі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амэлі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амэлі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амэлі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} }} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амэлі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Уплывы == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 360px | Загаловак = Вераніка і Амэлі | Змест = <small>[[Славомір Ідзяк]], як і многія іншыя, задаваўся пытаннем аб магчымасці таго, што «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]» паслужыла крыніцай натхнення для «Амэлі» («Неверагодны лёс Амэлі Пулен»): «Мяркую, Жан-П’ер Жэнэ многае пачарпнуў з “Падвойнага жыцця” для сваёй “Амэлі”, ці гэта моманты дзяцінства, ці яе ўзаемаадносіны з бацькам, ці разважанні аб уласным жыцці, або сцэна з матацыклам ці агульная каляровая гама. Гэтыя охрыстыя тоны. Тая ж аддаленасць, той жа іранічны тон. І дзяўчына ў цэнтры свету». Дык што? Хаця рэжысёр заявіў пасля выхаду фільма, што не задумваў такога, і агульнага з Кеслёўскім у яго зусім няшмат, некаторыя супадзенні ўсё адно бянтэжаць: сустрэча на вакзале, пошукі маладой жанчыны, яе схільнасць да маленькіх задавальненняў, дасылкі лістоў, важнасць некаторых прадметаў… Нарэшце, у Амэлі кволае здароўе (сэрца), і яна спрабуе патлумачыць бацьку, што яна закаханая (але той не слухае).</small> | Подпіс = <small>Alain Martin. «La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski»<ref name="La Double vie de Véronique" /></small> }} Адным з галоўных уплываў на «Амэлі» лічыцца карціна [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] «[[Падвойнае жыццё Веранікі|Падвойнага жыцця Веранікі]]»<ref name="Cinema after Kieslowski" /><ref name="La Double vie de Véronique" />. «Вераніку» і «Амэлі» яднаюць многія кінематаграфічныя аспекты, пачынаючы ад падабенства сюжэтных матываў, асобных сцэн, вобразаў і дробных дэталяў, і сканчваючы падобнымі спосабамі пабудовы сюжэту і сюррэалістычнай эстэтыкай. Абодва фільмы расказваюць гісторыю родных душ, якія жывуць далёка адна ад адной, але мараць аднойчы сустрэць некага блізкага ім. У абодвух фільмах прысутнічае матыў гульні, калі адзін герой кіруе дзеяннямі другога, падаючы розныя знакі. У Амэлі, як і ў Веранікі, няма братоў і сясцёр, абедзвюх гераінь яднае матыў хваробы сэрца<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Аднак «Вераніка» і «Амэлі» маюць і істотнае ідэйнае адрозненне: тым часам, як фільм польскага рэжысёра тычыцца звышнатуральнага свету і можа быць асэнсаваны ў рэлігійным ці метафізічным сэнсе, гісторыя, расказаная Жэнэ, з’яўляецца па сваёй сутнасці чыста свецкай<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Іншым значным уплывам называюць фільм «{{нп5|Чунгкінгскі экспрэс||en|Chungking Express}}» {{нп5|Вонг Карвай|Вонга Карвая|en|Wong Kar-wai}}. Фільмы яднаюць некаторыя сюжэтныя хады, а таксама падобныя візуальныя рашэнні<ref name="Michigan Daily" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cinema after Kieslowski">{{cite web|url=https://culture.pl/pl/artykul/rozmowy-z-mistrzem-czyli-kino-po-kieslowskim|title=Rozmowy z mistrzem – czyli kino po Kieślowskim|author=Bartosz Staszczyszyn|date=2015-06-15|website=[[Culture.pl]]|language=pl|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Double vie de Véronique">{{кніга|аўтар=Alain Martin.|частка=|загаловак=La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0WoT4KZkvTkC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=c/o Irenka|год=2006|том=|pages=196|allpages=208|серыя=|isbn=978-2-9522785-1-5}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Michigan Daily">{{cite web|url=https://www.michigandaily.com/uncategorized/audrey-tautou-and-french-film-amelie-are-pure-movie-magic/|title=Audrey Tautou and French film `Amelie’ are pure movie magic|author=Jeff Dickerson|date=2002-04-10|website=[[The Michigan Daily]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] j7hwlgktcchqezm9gpu938j23ig94it 5127393 5127392 2026-04-16T20:42:10Z StachLysy 62453 5127393 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} «'''Неверагодны лёс Амэлі Пулен'''» ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}), таксама вядомы пад назвамі «'''Амэлі з Манмартра'''» і «'''Амэлі'''» — [[Францыя|французскі]] рамантычна-[[Камедыя|камедыйны]] фільм [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўныя ролі выканалі [[Адры Тату]], {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}}, {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}, {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}}, {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}}, [[Жамель Дэбуз]], {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}}, {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}}, {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}}, {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}}, {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}}, {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}}, {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}}, {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}}. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю [[Францыя|Францыі]] і [[Германія|Германіі]]<ref name="IMDb" />. Маладая дзяўчына Амэлі жыве ў сваім уласным выдуманым свеце. У дзяцінстве ёй даставалася мала ўвагі, а пасля трагічнай смерці маці, бацька зусім замкнуўся ў сабе. Дзяўчынцы давялося вучыцца жыць на самоце, і яна абзавялася ўяўнымі сябрамі, а таксама ўменнем заўважаць нешта чароўнае ў самых звычайных рэчах. Жыццё парыжскай афіцыянткі ідзе сваім парадкам, пакуль аднойчы Амэлі не знаходзіць у сваёй кватэры схованку з дзіцячымі скарбамі. Дзяўчына вырашае адшукаць уладальніка і вярнуць яму маёмасць. Гэтая маленькая прыгода абуджае ў Амэлі нешта новае – яна вырашае пачаць умешвацца ў жыцці іншых людзей. Прэм’еры фільма адбылася 25 красавіка 2001 года ў Францыі. Карціна атрымала шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі акцёрскую ігру Тату, аператарскую працу, візуальныя эфекты, мастацкую пастаноўку, гукавое афармленне, мантаж, музыку, сцэнарый і рэжысуру Жэнэ. Фільм атрымаў 60 кінаўзнагарод, сярод якіх 4 прэміі «[[Сезар]]», 2 прэміі [[BAFTA]] і 4 [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]], у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Фільм таксама намінаваўся на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у пяці катэгорыях. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) карціна сабрала 173,9 млн дол. у сусветным пракаце. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амэлі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амэлі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амэлі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амэлі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амэлі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амэлі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амэлі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амэлі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амэлі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «скарбаў» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амэлі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з'ехаць, і Амэлі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амэлі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амэлі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амэлі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амэлі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амэлі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амэлі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амэлі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амэлі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амэлі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амэлі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амэлі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амэлі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амэлі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амэлі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амэлі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амэлі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амэлі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} }} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амэлі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. == Узнагароды == Паводле рэсурса «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Уплывы == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 360px | Загаловак = Вераніка і Амэлі | Змест = <small>[[Славомір Ідзяк]], як і многія іншыя, задаваўся пытаннем аб магчымасці таго, што «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]» паслужыла крыніцай натхнення для «Амэлі» («Неверагодны лёс Амэлі Пулен»): «Мяркую, Жан-П’ер Жэнэ многае пачарпнуў з “Падвойнага жыцця” для сваёй “Амэлі”, ці гэта моманты дзяцінства, ці яе ўзаемаадносіны з бацькам, ці разважанні аб уласным жыцці, або сцэна з матацыклам ці агульная каляровая гама. Гэтыя охрыстыя тоны. Тая ж аддаленасць, той жа іранічны тон. І дзяўчына ў цэнтры свету». Дык што? Хаця рэжысёр заявіў пасля выхаду фільма, што не задумваў такога, і агульнага з Кеслёўскім у яго зусім няшмат, некаторыя супадзенні ўсё адно бянтэжаць: сустрэча на вакзале, пошукі маладой жанчыны, яе схільнасць да маленькіх задавальненняў, дасылкі лістоў, важнасць некаторых прадметаў… Нарэшце, у Амэлі кволае здароўе (сэрца), і яна спрабуе патлумачыць бацьку, што яна закаханая (але той не слухае).</small> | Подпіс = <small>Alain Martin. «La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski»<ref name="La Double vie de Véronique" /></small> }} Адным з галоўных уплываў на «Амэлі» лічыцца карціна [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]»<ref name="Cinema after Kieslowski" /><ref name="La Double vie de Véronique" />. «Вераніку» і «Амэлі» яднаюць многія кінематаграфічныя аспекты, пачынаючы ад падабенства сюжэтных матываў, асобных сцэн, вобразаў і дробных дэталяў, і сканчваючы падобнымі спосабамі пабудовы сюжэту і сюррэалістычнай эстэтыкай. Абодва фільмы расказваюць гісторыю родных душ, якія жывуць далёка адна ад адной, але мараць аднойчы сустрэць некага блізкага ім. У абодвух фільмах прысутнічае матыў гульні, калі адзін герой кіруе дзеяннямі другога, падаючы розныя знакі. У Амэлі, як і ў Веранікі, няма братоў і сясцёр, абедзвюх гераінь яднае матыў хваробы сэрца<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Аднак «Вераніка» і «Амэлі» маюць і істотнае ідэйнае адрозненне: тым часам, як фільм польскага рэжысёра тычыцца звышнатуральнага свету і можа быць асэнсаваны ў рэлігійным ці метафізічным сэнсе, гісторыя, расказаная Жэнэ, з’яўляецца па сваёй сутнасці чыста свецкай<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Іншым значным уплывам называюць фільм «{{нп5|Чунгкінгскі экспрэс||en|Chungking Express}}» {{нп5|Вонг Карвай|Вонга Карвая|en|Wong Kar-wai}}. Фільмы яднаюць некаторыя сюжэтныя хады, а таксама падобныя візуальныя рашэнні<ref name="Michigan Daily" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cinema after Kieslowski">{{cite web|url=https://culture.pl/pl/artykul/rozmowy-z-mistrzem-czyli-kino-po-kieslowskim|title=Rozmowy z mistrzem – czyli kino po Kieślowskim|author=Bartosz Staszczyszyn|date=2015-06-15|website=[[Culture.pl]]|language=pl|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Double vie de Véronique">{{кніга|аўтар=Alain Martin.|частка=|загаловак=La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0WoT4KZkvTkC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=c/o Irenka|год=2006|том=|pages=196|allpages=208|серыя=|isbn=978-2-9522785-1-5}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Michigan Daily">{{cite web|url=https://www.michigandaily.com/uncategorized/audrey-tautou-and-french-film-amelie-are-pure-movie-magic/|title=Audrey Tautou and French film `Amelie’ are pure movie magic|author=Jeff Dickerson|date=2002-04-10|website=[[The Michigan Daily]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амэлі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] 93onklpwlozc2lpwwl09d6iki1ycl38 Паўэр-метал 0 206788 5127281 4844374 2026-04-16T14:04:05Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127281 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр | Назва = Паўэр-метал | Кірунак = [[метал]] | Вытокі = [[Спід-метал]], [[Хэві-метал]] | Узнікненне = Сяр. [[1980-е|1980-х]], {{GER}} | Расцвет = [[1990-е]], 2000-е | Паджанры = хэві-паўэр-метал, сімфа-паўэр-метал, экстрэмальны паўэр-метал, мелодык-паўэр-метал | Родственные = [[Трэш-метал]] — [[Прагрэсіўны метал]] | Производные = [[Сімфанік-метал]] }} '''Па́ўэр-ме́тал''' ({{lang-en|power metal}}, ад {{lang-en|[[Power chord]]}} — акорд з гукаў у [[квінта|квінту]] і актаву<ref>[http://www.metaltemple.us/page8_3.html Metal Temple. Genres: Power Metal]</ref>) — адзін з кірункаў [[метал]]у. Паўэр-метал характэрызуецца больш высокай хуткасцю выканання, чым «класічны» [[хэві-метал]], і большай меладычнасцю, чым [[спід-метал]] і [[трэш-метал]]. Асноўныя атрыбуты жанру — хуткасць, складанасць і меладычнасць гітарных партый, чысты высокі вакал (часам са ўстаўкамі [[скрымінг]]а) і [[бэк-вакал]]а<ref name="sharp-young">Garry Sharpe-Young. Rockdetector: A — Z of Power Metal. London Cherry Red Books, 2003. ISBN 1-901447-13-8, 9781901447132</ref>. Тэксты песень часта прысвечаны фантастыцы, фэнтэзі і сярэднявеччу. Найбольшае распаўсюджванне гэты жанр атрымаў у [[Еўропа|Еўропе]], асабліва ў [[Германія|Германіі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. == Гісторыя == [[Файл:Virgin Steele 1.jpg|thumb|200px|[[Virgin Steele]] — амерыканскі прота-паўэр-метал.]] Як амерыканскі, так і еўрапейскі паўэр-метал зарадзіўся пад уплывам такіх гуртоў як [[Rainbow]], [[Iron Maiden]] і [[Judas Priest]]<ref name="sharp-young"/>. У некаторых англійскіх рок-гуртоў 70-х і 80-х ужо сустракаліся хуткія, энергічныя кампазіцыі і тэксты пра фэнтэзі і сярэднявечча — тыя элементы, якія пазней будуць пакладзены ў аснову жанру. Некаторыя называюць першай паўэр-металічнай песняй кампазіцыю [[Rainbow]] «Kill the King» з альбома [[Long Live Rock'n'Roll]] (1978)<ref>[http://www.metal-archives.com/reviews/Rainbow/Millennium_Collection%3A_Rainbow/28460/ Millennium Collection: Rainbow review]</ref><ref>[http://www.sputnikmusic.com/review/51653/Rainbow-Live-in-Munich-1977/ Rainbow Live in Munich 1977 review]</ref>, хоць ні тэрмін, ні жанр у той час не з’явіліся, і дакладней будзе сказаць, што падобныя кампазіцыі паўплывалі на з’яўленне паўэр-металу ў будучыні. === Амерыканскі паўэр-метал (прота-паўэр) === Назва стылю «power metal» упершыню прагучала ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] у сярэдзіне [[1980-я|1980-х]] гг. Так называлі музыку такіх груп, як [[Manowar]], [[Virgin Steele]], [[Manilla Road]], [[Iced Earth]], якіх у наш час звычайна адносяць да [[спід-метал]]у ці [[хэві-метал]]у. Гэтыя групы паслужылі прататыпам для сучаснага паўэр-металу, надаўшы яму хуткасць, энергію і ваенна-гістарычную эстэтыку. Аналагічную музыку ў Германіі гралі [[Grave Digger]], [[Rage (група)|Rage]] і некаторыя іншыя групы, але ў Еўропе для яе быў прыняты тэрмін «спід-метал». З часам у Амерыцы гэты стыль быў паглынуты больш папулярным стылем [[трэш-метал]], які з’яўляецца развіццём спід-металу ў бок большай агрэсіі і цяжкасці. Амерыканскія паўэр-метал групы цяперашняга пакалення, такія як [[Kamelot]] и [[HolyHell]], ужо граюць «еўрапейскі», больш меладычны паўэр, не падобны да спіду і трэшу. === Еўрапейскі паўэр-метал === === Сімфанічны паўэр-метал === Асаблівую разнастайнасць паўэр-металу спарадзіла ўвядзенне ў музыку паўэр-груп клавішных інструментаў, [[сінтэзатар]]аў. Сінтэзатары спачатку выконвалі функцыю фонавага інструмента, адлюстроўваючы звычайна сімфанічныя ці народныя інструменты, такія як [[флейта]], [[скрыпка]], [[Рог, музыкальны інструмент|горн]]. Гэта тэндэнцыя асабліва ярка праявілася ў першых альбомах [[Nightwish]] і [[Rhapsody of Fire]]. З часам партыі клавішных станавіліся больш паўнавартаснымі, з’яўляліся сола на клавішных. Тады ж больш багатыя групы пачалі запісвацца з запрошанымі музыкамі і цэлымі аркестрамі, а не толькі імітаваць іх гульню з дапамогай сінтэзатара. У выніку такога змяшэння з [[сімфонік-метал]]ам атрымаўся сімфанічны паўэр-метал. == Тэматыка == [[Файл:Helmet @ FUZZ Guitar Show 2008.jpg|thumb|Шлем Гектара, фэнтэзійнага рыцара, што служыць талісманам гурта [[HammerFall]]]] {{У планах}} == Цікавыя факты == # Power Metal — так называўся [[дэмазапіс]], зроблены групай [[Metallica]] у 1982 г. Магчыма, гэта першы выпадак падобнага словазлучэння ў гісторыі рок-музыкі. # Power Metal — назва EP групы The Beast з Нью-Джэрсі, выпушчанай у 1983 годзе. # [[Power Metal (альбом)|Power Metal]] — назва альбома амерыканскай трэш-каманды [[Pantera]] (1988). # Power Metal - музычная група з Інданэзіі, якая іграе хэві-метал.<ref>[http://www.metal-archives.com/bands/Power_Metal/19499 Power Metal - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Garry Sharpe-Young. Rockdetector: A - Z of Power Metal. London Cherry Red Books, 2003. ISBN 1-901447-13-8, 9781901447132 {{Метал}} [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты]] 2m2qc8rh4c9w3j7c9ysbkauyezqtgv3 5127282 5127281 2026-04-16T14:04:20Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты]]; дададзена [[Катэгорыя:Паўэр-метал]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127282 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр | Назва = Паўэр-метал | Кірунак = [[метал]] | Вытокі = [[Спід-метал]], [[Хэві-метал]] | Узнікненне = Сяр. [[1980-е|1980-х]], {{GER}} | Расцвет = [[1990-е]], 2000-е | Паджанры = хэві-паўэр-метал, сімфа-паўэр-метал, экстрэмальны паўэр-метал, мелодык-паўэр-метал | Родственные = [[Трэш-метал]] — [[Прагрэсіўны метал]] | Производные = [[Сімфанік-метал]] }} '''Па́ўэр-ме́тал''' ({{lang-en|power metal}}, ад {{lang-en|[[Power chord]]}} — акорд з гукаў у [[квінта|квінту]] і актаву<ref>[http://www.metaltemple.us/page8_3.html Metal Temple. Genres: Power Metal]</ref>) — адзін з кірункаў [[метал]]у. Паўэр-метал характэрызуецца больш высокай хуткасцю выканання, чым «класічны» [[хэві-метал]], і большай меладычнасцю, чым [[спід-метал]] і [[трэш-метал]]. Асноўныя атрыбуты жанру — хуткасць, складанасць і меладычнасць гітарных партый, чысты высокі вакал (часам са ўстаўкамі [[скрымінг]]а) і [[бэк-вакал]]а<ref name="sharp-young">Garry Sharpe-Young. Rockdetector: A — Z of Power Metal. London Cherry Red Books, 2003. ISBN 1-901447-13-8, 9781901447132</ref>. Тэксты песень часта прысвечаны фантастыцы, фэнтэзі і сярэднявеччу. Найбольшае распаўсюджванне гэты жанр атрымаў у [[Еўропа|Еўропе]], асабліва ў [[Германія|Германіі]] і [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. == Гісторыя == [[Файл:Virgin Steele 1.jpg|thumb|200px|[[Virgin Steele]] — амерыканскі прота-паўэр-метал.]] Як амерыканскі, так і еўрапейскі паўэр-метал зарадзіўся пад уплывам такіх гуртоў як [[Rainbow]], [[Iron Maiden]] і [[Judas Priest]]<ref name="sharp-young"/>. У некаторых англійскіх рок-гуртоў 70-х і 80-х ужо сустракаліся хуткія, энергічныя кампазіцыі і тэксты пра фэнтэзі і сярэднявечча — тыя элементы, якія пазней будуць пакладзены ў аснову жанру. Некаторыя называюць першай паўэр-металічнай песняй кампазіцыю [[Rainbow]] «Kill the King» з альбома [[Long Live Rock'n'Roll]] (1978)<ref>[http://www.metal-archives.com/reviews/Rainbow/Millennium_Collection%3A_Rainbow/28460/ Millennium Collection: Rainbow review]</ref><ref>[http://www.sputnikmusic.com/review/51653/Rainbow-Live-in-Munich-1977/ Rainbow Live in Munich 1977 review]</ref>, хоць ні тэрмін, ні жанр у той час не з’явіліся, і дакладней будзе сказаць, што падобныя кампазіцыі паўплывалі на з’яўленне паўэр-металу ў будучыні. === Амерыканскі паўэр-метал (прота-паўэр) === Назва стылю «power metal» упершыню прагучала ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] у сярэдзіне [[1980-я|1980-х]] гг. Так называлі музыку такіх груп, як [[Manowar]], [[Virgin Steele]], [[Manilla Road]], [[Iced Earth]], якіх у наш час звычайна адносяць да [[спід-метал]]у ці [[хэві-метал]]у. Гэтыя групы паслужылі прататыпам для сучаснага паўэр-металу, надаўшы яму хуткасць, энергію і ваенна-гістарычную эстэтыку. Аналагічную музыку ў Германіі гралі [[Grave Digger]], [[Rage (група)|Rage]] і некаторыя іншыя групы, але ў Еўропе для яе быў прыняты тэрмін «спід-метал». З часам у Амерыцы гэты стыль быў паглынуты больш папулярным стылем [[трэш-метал]], які з’яўляецца развіццём спід-металу ў бок большай агрэсіі і цяжкасці. Амерыканскія паўэр-метал групы цяперашняга пакалення, такія як [[Kamelot]] и [[HolyHell]], ужо граюць «еўрапейскі», больш меладычны паўэр, не падобны да спіду і трэшу. === Еўрапейскі паўэр-метал === === Сімфанічны паўэр-метал === Асаблівую разнастайнасць паўэр-металу спарадзіла ўвядзенне ў музыку паўэр-груп клавішных інструментаў, [[сінтэзатар]]аў. Сінтэзатары спачатку выконвалі функцыю фонавага інструмента, адлюстроўваючы звычайна сімфанічныя ці народныя інструменты, такія як [[флейта]], [[скрыпка]], [[Рог, музыкальны інструмент|горн]]. Гэта тэндэнцыя асабліва ярка праявілася ў першых альбомах [[Nightwish]] і [[Rhapsody of Fire]]. З часам партыі клавішных станавіліся больш паўнавартаснымі, з’яўляліся сола на клавішных. Тады ж больш багатыя групы пачалі запісвацца з запрошанымі музыкамі і цэлымі аркестрамі, а не толькі імітаваць іх гульню з дапамогай сінтэзатара. У выніку такога змяшэння з [[сімфонік-метал]]ам атрымаўся сімфанічны паўэр-метал. == Тэматыка == [[Файл:Helmet @ FUZZ Guitar Show 2008.jpg|thumb|Шлем Гектара, фэнтэзійнага рыцара, што служыць талісманам гурта [[HammerFall]]]] {{У планах}} == Цікавыя факты == # Power Metal — так называўся [[дэмазапіс]], зроблены групай [[Metallica]] у 1982 г. Магчыма, гэта першы выпадак падобнага словазлучэння ў гісторыі рок-музыкі. # Power Metal — назва EP групы The Beast з Нью-Джэрсі, выпушчанай у 1983 годзе. # [[Power Metal (альбом)|Power Metal]] — назва альбома амерыканскай трэш-каманды [[Pantera]] (1988). # Power Metal - музычная група з Інданэзіі, якая іграе хэві-метал.<ref>[http://www.metal-archives.com/bands/Power_Metal/19499 Power Metal - Encyclopaedia Metallum: The Metal Archives<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Garry Sharpe-Young. Rockdetector: A - Z of Power Metal. London Cherry Red Books, 2003. ISBN 1-901447-13-8, 9781901447132 {{Метал}} [[Катэгорыя:Паўэр-метал]] i3dyo2v6ob760zngu4d1bcdwqm58it5 Нявер’е Фамы 0 214258 5127486 4442013 2026-04-17T06:48:17Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caravaggio - The Incredulity of Saint Thomas.jpg]] → [[File:Caravaggio incredulity.jpg]] → File replacement: Updating from an old and lower-quality version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 5127486 wikitext text/x-wiki [[Выява:Caravaggio incredulity.jpg|thumb|350px|''[[Нявер'е святога Фамы, Кавараджа|Нявер'е святога Фамы]]'', [[Караваджа]]]] '''Нявер'е Фамы''' - эпізод [[Новы Запавет|Новазапаветняга]] апавядання, калі адзін з [[Дванаццаць апосталаў|вучняў Ісуса Хрыста]], [[Фама (апостал)|Фама]] адмовіўся верыць, што [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|ўваскрослы Хрыстос]] аб'явіўся дзесяці іншым апосталам, пакуль ён сам не ўбачыць і дакранецца да ранаў, атрыманых [[Распяцце Ісуса|Ісусам на крыжы]]. Падзея шырока адлюстроўвалася ў мастацтве, эпізод з нявер'ем Фамы пачаў часта паказваецца як мінімум з 5-га стагоддзя, з яго выявай адлюстроўвае спектр багаслоўскіх інтэрпрэтацый. Сэнс падзеі выкарыстоўваецца ў паўсядзённым жыцці, тэрмін '''''Фама няверуючы''''' азначае чалавека, які упарта адмаўляецца верыць у падзеі ці факты, якія шырока прызнаны іншымі людзьмі. ==Біблейскае апавяданне== Эпізод запісаны толькі ў [[Евангелле паводле Яна|Евангеллі ад Яна]], і адсутнічае ў [[сінаптычныя Евангеллі|сінаптычных Евангеллях]]. Згодна Яна 20:24-29: ''24. А Тамаш [Фама], адзін з дванаццаці, званы Дыдымас, не быў разам з імі, калі прыйшоў Ісус. <br/> 25. Казалі яму іншыя вучні: "Мы бачылі Госпада". А ён казаў ім: "Калі не ўбачу ран ад цвікоў на руках Яго, і не ўкладу пальца майго ў раны ад цвікоў, і не ўкладу сваёй рукі ў бок Яго, не ўверу". <br/> 26. І па васьмі днях зноў сабраліся вучні ў доме, і Тамаш з імі. Прыйшоў Ісус, калі дзверы былі замкнёны, і стаў пасярод іх, і сказаў "Супакой вам". <br/> 27. Потым сказаў Тамашу: "Укладзі палей твой сюды і паглядзі на рукі Мае, выцягні руку сваю і ўкладзі ў бок Мой, ды не будзь бязверным, але верным". <br/> 28. Адказаў Тамаш і сказаў Яму: "Госпад мой і Бог Мой!" <br/> 29. Кажа яму Ісус: "Ты паверыў, бо Мяне ўбачыў. Шчасныя тыя, што не бачылі Мяне, а ўверылі".<ref>Згодна [[Пераклад Бібліі Беларускага біблейскага таварыства|перакладу Беларускага біблейскага таварыства]] (2012)</ref> Каментатары адзначаюць, што Ян пазбягае апісання, ці Фама на самай справе "дакрануўся" да рукі Хрыста. Да [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] звычайна лічылася і адлюстроўвалася ў мастацкіх малюнках, што Фама зрабіў так, у той час як пратэстанцкія пісьменнікі часта думалі, што ён не рабіў. Каталіцкая інтэрпрэтацыя была, што, хоць Ісус сцвярджае перавагу тых, хто мае веру без рэчыўных доказаў, Ён тым не менш гатовы паказаць Фаме сваю рану, і даць яму адчуць Яго. Гэта было выкарыстана багасловамі для заахвочвання выкарыстання фізічных адчуванняў, такіх, як паломніцтва, пашана да мошчаў і рытуалаў для ўмацавання хрысціянскіх вераванняў. Пратэстанцкія тэолагі ж падкрэслівалі словы Ісуса пра перавагу веры. == Адлюстраванне ў мастацтве == У мастацтве гэтая тэма нявер’я апостала Фамы шырока адлюстоўвалася па меншай меры ў пачатку 6-га стагоддзя, калі яна з’яўляецца ў мазаіках на [[Сант-Нуово, базіліка|базыліцы Сант-Нуово]] ў [[Равена|Равене]] і на [[ампулы Монца|ампулах Монца]]. У гэтых малюнках, як пазней і ў стылі [[барока]], як правіла, намалявы момант, калі Фама ставіць пальцы ў бакі Ісуса. Выявы выкарыстоўваліся, каб падкрэсліць важнасць фізічных досведаў і доказаў для верніка. Равенская мазаіка апісвае Ісуса, Які падняў руку высока, каб раскрыць рану ў баку, яго поза часта такая, што раны на яго руках таксама можна ўбачыць, і часта таксама і раны на нагах. Тэма атрымала асаблівую папулярнасць у мастацтве [[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]] як зацвярджэнне каталіцкай дактрыны супраць пратэстанцкай адмовы ад каталіцкіх практык. У каталіцкай інтэрпрэтацыі, хоць Ісус сцвярджае перавагу тых, хто мае веру без рэчыўных доказаў, Ён тым не менш гатовы паказаць Фаме Сваю рану, і даць яму адчуць Яго. [[Нявер'е святога Фамы, Кавараджа|Нявер’е святога Фамы]] [[Караваджа]] (каля 1601—1602) у цяперашні час з’яўляецца самым вядомым малюнкам (у якім Фама незвычайна паказаны справа ад Ісуса), але ёсць і многія іншыя, асабліва ў [[Утрэхтскія караваджысты]], чый жывапіс быў у пратэстанцкім асяроддзі. Сцэну намалявалі таксама [[Рэмбрандт]] і [[Рубенс]]. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ісус Хрыстос]] [[Катэгорыя:Уваскрэсенне Ісуса Хрыста]] [[Катэгорыя:Евангелле паводле Яна]] 79k778d9fcu5ntdgk7vqigo3n5uavla Павел Уладзіміравіч Калаур 0 218761 5127499 4954353 2026-04-17T07:16:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Прозвішча */ 5127499 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Калаур}} '''Павел Уладзіміравіч Калау́р'''<ref>[http://nbrb.by/bel/today/Board/biography.asp?id=22 Калаур Павел Уладзіміравіч]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://belta.belta.by/by/all_news/economics/Kalaur-pryjarytetnaj-zadachaj-zjaljaetstsa-zabespjachenne-fnansavaj-stablnasts_i_95514.html Калаур: прыярытэтнай задачай з’яўляецца забеспячэнне фінансавай стабільнасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150104135635/http://belta.belta.by/by/all_news/economics/Kalaur-pryjarytetnaj-zadachaj-zjaljaetstsa-zabespjachenne-fnansavaj-stablnasts_i_95514.html |date=4 студзеня 2015 }}</ref> (часам ''Калавур''<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=43845 Павел Калавур ўзначаліць ААТ «Белзнешэканамбанк»]</ref>; нар. {{ДН|14|8|1962}}, [[Белавуша]], [[Столінскі раён]]) — беларускі банкір, старшыня праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь з [[27 снежня]] [[2014]] года па 10 сакавіка 2025 года. == Біяграфія == Нарадзіўся 14 жніўня 1962 года ў Столінскім раёне Брэсцкай вобласці. Скончыў Пінскі ўлікова-крэдытны тэхнікум (сёння — [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт]]) у 1980 годзе па спецыяльнасці «Улік у ашчадных касах». У 1985 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя Куйбышава (сёння — [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]) па спецыяльнасці «Фінансы і крэдыт». У 2001 годзе абараніў дысертацыю на суісканне навуковай ступені кандыдата эканамічных навук, тэма дысертацыі — «Манетарны саюз Беларусі і Расіі: эканамічныя перадумовы і наступствы». Працаваў у [[Стоўбцы|Стаўбцоўскім]], [[Беразіно|Беразінскім]], [[Валожын]]скім аддзяленнях Дзяржбанка СССР — спачатку эканамістам, пасля намеснікам кіраўніка і кіраўніком адпаведна (1985—1987). З 1988 года кіраваў Валожынскім аддзяленнем Аграпрамбанка СССР, а пасля яго рэструктурызацыі — кіраўніком адпаведнага аддзялення Белаграпрамбанка (да 1993). У 1993—1999 быў намеснікам старшыні праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, у 1999—2010 — першым намеснікам старшыні. У 2010—2014 кіраваў [[Белзнешэканамбанк]]ам. 27 снежня 2014 года прызначаны старшынёй праўлення [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://belta.belta.by/by/all_news/president/Pavel-Kalaur-naznachany-starshynej-Pralennja-Natsyjanalnaga-banka-Belarus_i_95498.html Павел Калаур назначаны старшынёй Праўлення Нацыянальнага банка Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150104124728/http://belta.belta.by/by/all_news/president/Pavel-Kalaur-naznachany-starshynej-Pralennja-Natsyjanalnaga-banka-Belarus_i_95498.html |date=4 студзеня 2015 }}</ref>. Пры ім была выпрацавана праграма грашова-крэдытнай палітыкі пры абмежаваным павышэнні грашовай масы. У 2017 годзе ўпершыню за ўсе гады незалежнасці інфляцыя складае ўсяго 6 %. Рэдактары выдання «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» назвалі чалавекам года Паўла Калаура і яго каманду — за стабілізацыю рубля і вяртанне даверу да нацыянальнай валюты<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=201402 nashaniva.by]</ref>. 10 сакавіка 2025 пазбаўлены пасады<ref>[https://president.gov.by/ru/events/kadrovye-naznacenia Кадровые назначения]</ref>. Кандыдат эканамічных навук, аўтар шэрагу артыкулаў на эканамічную тэматыку. Ганаровы супрацоўнік банкаўскай сістэмы Рэспублікі Беларусь. == Прозвішча == У міжрэччы [[Прыпяць|Прыпяці]] і [[Гарынь|Гарыні]], дзе сустракаецца прозвішча Калаур, ёсць і адыменны тапонім [[Калавуравічы|Калауравічы]], які ад балцка-літоўскага двухасноўнага імя тыпу ''Kal-a-uras'' (з асновамі ''Kal-, Ur-'', вядомымі ў літоўскім іменніку<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. C. 99, 153.</ref>){{няма АК}}. Больш аўтэнтычная форма прозвішча, якая адпавядае балцка-літоўскай іменнай крыніцы, — Калаур{{няма АК}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://nbrb.by/bel/today/Board/biography.asp?id=22 Звесткі на афіцыйным сайце Нацыянальнага банка]{{Недаступная спасылка}} {{Старшыні праўлення Нацыянальнага Банка Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калаур Павел Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнага банка Беларусі]] 6m2ieru1oy11lihm78rspg1mtvpffr3 Прэзідэнт Грузіі 0 227995 5127370 5087531 2026-04-16T19:25:33Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Presidential_Palace_in_Tbilisi.jpg|Presidential_Palace_in_Tbilisi.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:State Palace of Ceremonies| 5127370 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная пасада |пасада = Прэзідэнт Грузіі |арыгінальная назва = |краіна = Грузія |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |цяперашні = [[Міхаіл Гурамавіч Кавелашвілі|Міхаіл Кавелашвiлi]] |прызначаны = [[29 снежня]] [[2024]] |партрэт = |шырыня партрэта = |подпіс партрэта = |рэзідэнцыя = [[Аўлабарская рэзідэнцыя|«Прэзідэнцкі Палац» у Аўлабары]] |прызначаецца = абіраецца |заробак = |з'явілася = |скасавана = |першы = [[Звіяд Гамсахурдзія]] |апошні = |сайт = [http://www.president.gov.ge/index/php?lang_id=Geo&sec_id=&lang_id=RUS Афіцыйны сайт «Прэзідэнцкага Палаца»] }} '''[[Прэзідэнт]] [[Грузія|Грузіі]]''' — кіраўнік дзяржавы і вярхоўны галоўнакамандуючы Узброенымі сіламі Грузіі. Грузія — [[парламенцкая рэспубліка]]. У адпаведнасці са змяненнямі [[Канстытуцыя Грузіі|канстытуцыі]], прынятымі ў 2010 годзе, якія паэтапна ўступілі ў сілу ў 2012—2013 гадах, былі павялічаны паўнамоцтвы [[Парламент Грузіі|парламента]] і [[Прэм’ер-міністр Грузіі|прэм’ер-міністра]] і скарочаны паўнамоцтвы прэзідэнта<ref name="крыніца1">[https://tass.ru/info/22660583 Что известно о президентских выборах в Грузии в 2024 году]{{ref-ru}}</ref>. == Паўнамоцтвы == Прэзідэнт Грузіі: * Са згоды ўрада прадстаўляе краіну на міжнародным узроўні — вядзе перамовы і заключае міжнародныя дагаворы, па прадстаўленні ўрада прызначае і вызваляе ад пасады паслоў Грузіі ў іншых краінах. * Ва ўстаноўлены заканадаўствам тэрмін падпісвае і публікуе прынятыя парламентам законы. Калі кіраўнік дзяржавы накладае вета на закон, парламент можа пераадолець яго і прыняць закон паўторна. У выпадку адмовы прэзідэнта падпісваць і публікаваць гэты дакумент яго падпісвае і публікуе спікер парламента. * Выдае ўказы пра памілаванне, узнагароджанне, прысваенне ганаровых званняў і іншыя. Усе прававыя акты прэзідэнта павінны быць падмацаваны подпісам прэм’ер-міністра, акрамя тых, што звязаны з прызначэннем парламенцкіх выбараў, вяртаннем закона з заўвагамі парламенту, прысваеннем дзяржаўных узнагарод і прэмій, памілаваннем асуджаных і некаторых іншых. * У перыяд выканання паўнамоцтваў кіраўнік дзяржавы не мае права быць у якой-небудзь палітычнай партыі, займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю, а таксама выконваць іншую аплатную работу<ref name="крыніца1" />. == Працэдура выбараў == Прэзідэнтам краіны можа быць абраны грамадзянін Грузіі, які дасягнуў 40 гадоў і пражыў у Грузіі не менш за 15 гадоў. Тэрмін яго паўнамоцтваў складае пяць гадоў. Адна і тая ж асоба можа быць абрана прэзідэнтам толькі двойчы. У 2018 годзе выбары кіраўніка дзяржавы апошні раз прайшлі на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. У адпаведнасці з новай рэдакцыі канстытуцыі з 2024 года прамыя прэзідэнцкія выбары скасаваны. Кіраўніка дзяржавы абірае выбарчая калегія. Яе склад зацвярджае цэнтральная выбарчая камісія Грузіі. Выбарчая калегія складаецца з 300 дэлегатаў. У яе ўваходзяць усе 150 дэпутатаў парламента Грузіі і 150 прадстаўнікоў мясцовых органаў улады (21 дэпутат Вярхоўнага савета [[Аджарыя|Аджарыі]], 20 прадстаўнікоў Вярхоўнага савета [[Аўтаномная Рэспубліка Абхазія|Абхазіі]] і 109 дэпутатаў муніцыпальных органаў улады розных рэгіёнаў краіны)<ref name="крыніца1" />. == Прысяга == [[Інаўгурацыя]] прэзідэнта адбываецца ў трэцюю нядзелю пасля выбараў. У ходзе цырымоніі прэзідэнт прыносіць прысягу перад богам і нацыяй: {{цытата|Я, прэзідэнт Грузіі, урачыста прысягаю перад богам і сваёй нацыяй абараняць Канстытуцыю Грузіі і яе незалежнасць, адзінства і непадзельнасць маёй краіны. Я буду чэсна выконваць абавязкі прэзідэнта. Я стану абараняць дабрабыт і бяспеку свайго народа і клапаціцца аб адраджэнні і магутнасці сваёй нацыі і айчыны!}} == Гісторыя == [[9 красавіка]] [[1991]] года Грузія абвясціла незалежнасць ад [[СССР]]. [[6 мая]] 1991 адбыліся выбары, на якіх прэзідэнтам Грузіі быў абраны [[Звіяд Гамсахурдзія]]. У снежні 1991 — студзені [[1992]] гадоў у краіне адбыўся ваенны пераварот. Запрошаны яго арганізатарамі на пасаду главы Грузіі [[Эдуард Шэварднадзэ]] заняў пасаду старшыні Дзяржаўнага Савета рэспублікі, пасада прэзідэнта заставалася вакантнай. Толькі [[5 лістапада]] [[1995]] года адбыліся выбары, на якіх Шэварднадзэ быў абраны прэзідэнтам. Потым [[9 красавіка]] [[2000]] ён быў пераабраны. У выніку так званай «[[Рэвалюцыя руж|рэвалюцыі руж]]» Эдуард Шэварнадзэ быў вымушаны сысці ў адстаўку. [[4 студзеня]] [[2004]] прэзідэнтам Грузіі быў абраны [[Міхаіл Саакашвілі]]. Пасля разгону масавых акцый пратэсту апазіцыі ў лістападзе [[2007]] года ён быў вымушаны злажыць з сабе паўнамоцтвы, абвясціўшы датэрміновыя выбары. Яны адбыліся [[5 студзеня]] [[2008]] года, іх таксама выйграў Саакашвілі. Яго інаўгурацыя адбылася [[20 студзеня]] 2008 года. Чарговыя выбары прэзідэнта Грузіі адбыліся 14 снежня 2024 года<ref name="крыніца1" />. == Спіс прэзідэнтаў Грузіі == {| class="wikitable" |- !! !! '''Прэзідэнт''' !! '''Фотаздымак''' !! '''Пачатак пашнамоцтваў''' !! '''Канец паўнамоцтваў''' !! '''Заўвагі''' |- || 1 || [[Звіяд Гамсахурдзія]] || [[Файл:Zviad Gamsakhurdia, Tbilisi, 1988.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[14 красавіка]] [[1991]] || [[6 студзеня]] [[1992]] || |- || 2 || [[Эдуард Шэварднадзэ]] || [[Файл:Eduard shevardnadze.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[25 лістапада]] [[1995]] || [[23 лістапада]] [[2003]] || Фактычна кіраваў краінай з [[10 сакавіка]] [[1992]] |- | || [[Ніно Бурджанадзэ]] || [[Файл:Nino Burjanadze (Tbilisi, December 5, 2003).jpg|цэнтр|frameless]]|| [[23 лістапада]] [[2003]] || [[25 студзеня]] [[2004]] || Часова выконвала абавязкі прэзідэнта |- | 3 || [[Міхаіл Саакашвілі]] || [[Файл:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[25 студзеня]] [[2004]] || [[25 лістапада]] [[2007]] || |- | || Ніно Бурджанадзэ || [[Файл:Nino Burjanadze (Tbilisi, December 5, 2003).jpg|цэнтр|frameless]]|| [[25 лістапада]] [[2007]] || [[20 студзеня]] [[2008]] || Часова выконвала абавязкі прэзідэнта |- | || Міхаіл Саакашвілі || [[Файл:President of Georgia Mikheil Saakashvili in Tbilisi, March 22, 2008.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[20 студзеня]] [[2008]] || [[17 лістапада]] [[2013]] || |- | 4 || [[Георгій Маргвелашвілі]] || [[Файл:Giorgi Margvelashvili, President of Georgia.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[17 лістапада]] [[2013]] || [[16 снежня]] [[2018]] || |- | 5 || [[Саламэ Зурабішвілі]] || [[Файл:Salome Zurabishvili in 2018.jpg|цэнтр|frameless]]|| [[16 снежня]] [[2018]] || 29 снежня 2024 || |- | 6 || [[Міхаіл Гурамавіч Кавелашвілі|Міхаіл Кавелашвілі]] || [[Файл:Mikheil Kavelashvili 2014.jpg|цэнтр|frameless]]|| 29 снежня 2024 || || |} == Цікавыя факты == Ніводны з прэзідэнтаў Грузіі не пакінуў сваю пасаду пасля заканчэння тэрміна паўнамоцтваў ці дабраахвотна да заканчэння тэрміна. Гэтая чарада перарвалася [[27 кастрычніка]] [[2013]] года, калі адбыліся чарговыя ўсеагульныя выбары 4-га прэзідэнта Грузіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://president.gov.ge/ Афіцыны сайт прэзідэнта Грузіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110516013434/http://www.president.gov.ge/?l=E&m=0&sm=0 |date=16 мая 2011 }}{{ref-ka}} * [http://president.gov.ge/?l-E&m=0&sm=0 Афіцыны сайт прэзідэнта Грузіі (англійская версія)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124192048/https://president.gov.ge/?l-E&m=0&sm=0 |date=24 студзеня 2022 }}{{ref-en}} {{^}}{{Прэзідэнты Грузіі}} {{Прэзідэнты краін Еўропы}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Грузіі| ]] [[Катэгорыя:Спіс прэзідэнтаў|Грузія]] eriq1c1dbw9p799shj9waazt55cfvay Балотнік (міфалогія) 0 269928 5127467 4651947 2026-04-17T06:28:54Z Observr1 165706 Перасылка на лазавік(міфалогія) замест старонкі неадназначнасці 5127467 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Балотнік}} '''Балотнік''' — у [[Беларуская міфалогія|беларускай міфалогіі]] дух, адзін з чатырох відаў балотных нячысцікаў. == Апісанне == Тоўсты, без вачэй, увесь пакрыты брудам, да якога наліпла багавінне, жукі, [[смаўжы]], [[Мохі|мох]] і іншыя вадзяныя істоты. Самы пачварны з усіх нячысцікаў. Прыгожымі гукамі і вобразамі ён заманьвае чалавека ў сваю дрыгву, а калі той пачынае тануць, балотнік цягне яго ўніз. Раз’яднаная паверхня багны сыходзіцца зноў, не пакідаючы слядоў смерці ахвяры. Калі багна недастаткова глыбокая, каб затапіць чалавека, балотніку застаецца толькі мучыцца бяссільнай злосцю. У адрозненне ад большасці нячысцікаў, не баіцца маланак [[Пярун|Перуна]]. Тыя губляюць сілу, дасягаючы паверхні вады. Балотнік нават з сатанінскай усмешкай падхоплівае нябесныя стрэлы. Самая вялікая пагроза для балотніка — [[Асушэнне балота|асушэнне балотаў]]. Часта няздольны выбрацца з высахлага жытла, ён гіне. Труп балотніка змешваецца з зямлёй і ператвараецца ва ўгнаенне. Робіцца адным нячысцікам меней, бо ўсе яны — самотныя, халасцякі. Больш за ўсё балотнік не любіць, калі людзі трывожаць яго, ходзячы па дрыгве на спецыяльных балотных лыжах. Зімою, калі балота прамярзае да самага дна, балотнік гіне. Таму ён растоплівае ніжні пласт льда сваім цёплым подыхам. Усю зіму яму даводзіцца са злосцю цярпець грукат людскіх ног і вазоў, якія рухаюцца па паверхні яго балота. Сярод кветак і ягад патаемна вырошчвае [[Багун балотны|багун]], каб затуманіць розум чалавека, і прарывае балотныя акенцы, якія атачае кветкамі, да якіх падганяе рыбу. Гэта пасткі, якія знішчылі не адно жыццё. Як і астатнія балотныя нячысцікі, не звязваецца з [[вадзянік]]ом. Згадваецца ў [[Мікалай Якаўлевіч Нікіфароўскі|М. Я. Нікіфароўскага]]. == Гл. таксама == * [[Багнік]] * [[Аржавенік]] * [[Лазавік (міфалогія)|Лазавік]] == Спасылкі == * [http://wawkalaki.ucoz.ru/index/balotnik/0-187 Дзедавіца — Балотнік] * [http://slounik.org/82133.html Энцыклапедыя электронная. Балотнік] * [http://www.bsu.by/Cache/pdf/253843.pdf Нячысцікі. Багнік] {{Беларуская міфалогія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]] 2mbw3s06zvf8m0ldwm2s2q20pl62pmu Труханавічы (Капыльскі раён) 0 279751 5127371 4851846 2026-04-16T19:26:34Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5127371 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Труханавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Труханавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 12|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 24|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Грозаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009376 }} '''Тру́ханавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Truchanavičy}}, {{lang-ru|Трухановичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Пукаўскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Камунар», па стане на 1933 год працавалі ветраны млын, воўначоска, маслазавод і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Труханавічы|615|}}</ref>. У 1924—1962 гадах — цэнтр [[Труханавіцкі сельсавет|Труханавіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. Да 27 снежня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Грэскі сельсавет|Грэскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>, да 16 студзеня 1969 года — у склад Грозаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>, да 28 мая 2013 года — у склад [[Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён)|Камсамольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * 1886 год — 52 двары, 460 жыхароў * 1909 год — 112 двароў, 712 жыхароў * 1997 год — 115 двароў, 195 жыхароў == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Іосіфавіч Скрыган]] (1905—1981) — вучоны-[[хімік]], доктар хімічных навук, прафесар. * [[Ян Скрыган]] ([[1905]]—[[1992]]) — беларускі [[пісьменнік]], [[паэт]], навеліст, нарысіст, [[публіцыст]] і [[крытык]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|615|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Грозаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] npx6slvwgbwm1baxs1gy85o2f6r8iqz Траянава 0 279790 5127364 4367621 2026-04-16T19:17:45Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5127364 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Траянава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 40 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 56|lon_sec = 03 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Пацейкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005330 }} '''Трая́нава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Trajanava}}, {{lang-ru|Трояново}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пацейкаўскі сельсавет|Пацейкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Пацейкаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1912 годзе дзейнічала земскае народнае вучылішча, якое пасля 1917 года атрымала статус пачатковай школы. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Камуніст», па стане на 1933 год працавалі 3 ветраныя млыны і кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Траянава|614—615|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1886 год — 88 двароў, 670 жыхароў * 1909 год — 168 двароў, 976 жыхароў * 1997 год — 110 двароў, 186 жыхароў == Вядомыя асобы == * [[Надзея Іванаўна Букатая]] (1918—1977) — Герой Сацыялістычнай Працы (1958). * [[Мікалай Аляксандравіч Гамза]] (нар. 1939) — беларускі ўрач спартыўнай медыцыны. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|614—615|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пацейкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пацейкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] 3pp7g0yutiat4b6umu31pa28bquhru4 Філіпавічы (Семежаўскі сельсавет) 0 279795 5127372 4247793 2026-04-16T19:34:39Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5127372 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Філіпавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Філіпавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Семежаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Філі́павічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пілі́павічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Filipavičy}}, {{lang-ru|Филиповичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Семежаўскі сельсавет|Семежаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі была ўласнасцю Магільніцкіх. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Кіявіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У чэрвені 1941 года гітлераўцамі загубленыя 2 жыхары<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Філіпавічы|615|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 55 двароў, 349 жыхароў * 1917 год — 72 двары, 463 жыхары * 1941 год — 119 двароў, 326 жыхароў * 1997 год — 61 двор, 93 жыхары == Вядомыя асобы == * [[Антон Сяргеевіч Рудніцкі]] (нар. 1943) — беларускі радыёфізік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|615|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Семежаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Семежаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] engezowkxtxmxwj7dytohxzm7h6z1ea Харытонаўка 0 279820 5127374 4247818 2026-04-16T19:41:43Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5127374 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Харытонаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Charytonaŭka_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 14|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Слабада-Кучынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007676 }} '''Харыто́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Харто́наўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Charytonaŭka}}, {{lang-ru|Харитоновка}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Слабада-Кучынскі сельсавет|Слабада-Кучынскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя [[засценак]] адносіўся да Слабада-Пырашаўскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Чырвоны баец», працавала кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Харытонаўка|615|}}</ref>. == Насельніцтва == * Пачатак XX стагоддзя — 21 двор, каля 180 жыхароў * 1997 год — 84 двары, 185 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|615—616|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Слабада-Кучынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Слабада-Кучынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] g3i79k5lo7mg985x3p7uaagtpn8bitf Blend4Web 0 291742 5127265 4847327 2026-04-16T13:38:40Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Графічныя бібліятэкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127265 wikitext text/x-wiki {{Картка праграмы | name = Blend4Web | logo = | screenshot = | caption = Скрыншоты дэма-дадаткаў | author = Трыумф | developer = Трыумф | genre = Інструментарый для інтэрактыўнай трохмернай графікі | programming_language = [[JavaScript]], [[Python, мова праграмавання |Python]], [[C, мова праграмавання |C]], [[C++]] | released = | latest_release_version = {{wikidata|P348|showqualifiers=P577|showsource=true}} | latest_release_date = | status = У актыўнай распрацоўцы | license = GPLv3 або камерцыйная | website = {{URL|www.blend4web.com}} }} '''Blend4Web''' — адкрыты [[Вэб-фрэймворк|фрэймворк]], прызначаны для стварэння і адлюстравання інтэрактыўнай трохмернай графікі ў [[Браўзер |браўзэрах]], які прадугледжвае выкарыстанне для стварэння кантэнту адкрыты пакет 3D-мадэлявання [[Blender]]. Выпушчаны ў 2014 годзе, распрацоўшчык — расійская фірма «Трыумф», пастаўляе таксама камерцыйную ліцэнзію прадукту (якая ўключае прыклады з зыходнымі кодамі і паслугі па тэхнічнай падтрымцы). == Агляд == Падрыхтоўка аўдые-візуальнага кантэнту для Blend4Web ажыццяўляецца ў пакеце 3D-мадэлявання і анімацыі Blender. Кантэнт прайграваецца з дапамогай WebGL, Web Audio і іншых стандартных браузерных тэхналогій, без выкарыстання якіх-небудзь пашырэнняў<ref name="hacks_mozilla">{{cite web|url=https://hacks.mozilla.org/2014/10/blend4web-the-open-source-solution-for-online-3d/ | title=Blend4Web: the Open Source Solution for Online 3D |publisher=Mozilla Hacks |date= |accessdate=2015-08-13}}</ref>. Фреймворк распаўсюджваецца на ўмовах падвойнага ліцэнзавання, пад адкрытай GPLv3 і камерцыйнай ліцэнзіямі. [[Зыходны код]] знаходзіцца ў рэпазіторыі на GitHub<ref name="blend4web_github">{{cite web|url=https://github.com/TriumphLLC/Blend4Web | title=Blend4Web on GitHub |publisher=GitHub.com/TriumphLLC |date= |accessdate=2014-08-11}}</ref>. 3D-сцэна ствараецца ў Blender і экспартуецца ў выглядзе файла ў фармаце JSON і [[Бінарны файл|бінарнага]] файла для наступнай загрузкі вэб-дадаткам. Сцэна можа быць экспартавана ў выглядзе адзінага самадастатковага [[HTML]]-файла, у які пакуюцца экспартаваныя дадзеныя, [[Графічны інтэрфейс карыстальніка |карыстацкі інтэрфейс]] вэб-плэера і выкананы код<ref name="linux-format-2015-07">Прахов, Андрей (Июль, 2015). «Blend4Web». ''Linux Format'', стр. 20.</ref>. Экспарт у HTML фармаце разглядаецца як найбольш просты спосаб работы з Blend4Web<ref name="blendernation_review">{{cite web|url=http://www.blendernation.com/2014/07/11/blend4web-an-interactive-3d-viewer/ | title=Blend4Web, an Interactive 3D Viewer |publisher=BlenderNation.com |date= |accessdate=2014-08-11}}</ref>. Выніковы файл з мінімальным памерам каля 1 [[Мегабайт|МБ]] можа быць размешчаны на вэб-старонцы з дапамогай стандартнага элемента iframe<ref name="blend4web_belursus">{{cite web |url=http://belursus.info/index.php?c=s-blend4web |title=Blend4Web: способ вставить 3D-содержание на веб-страницу с использованием WebGL |publisher=Belursus.info |accessdate=2014-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626210953/http://belursus.info/index.php?c=s-blend4web |archivedate=26 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. Вэб-дадаткі на аснове Blend4Web могуць быць разгорнутыя ў папулярных [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетках]], такіх як [[Facebook]]<ref name="dalaifelinto">{{cite web |url=http://www.dalaifelinto.com/?p=1078 |title=Blender Models in Facebook |publisher=Dalai Felinto |accessdate=2015-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304122445/http://www.dalaifelinto.com/?p=1078 |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> і [[У Кантакце]]. У склад праграмных кампанентаў Blend4Web ўваходзяць бібліятэкі JavaScript, дадатак да Blender і набор інструментаў для налады параметраў 3D-сцэн, адладкі і аптымізацыі. Распрацоўка Blend4Web была пачатая маскоўскай кампаніяй «Трыумф» у 2010 годзе. Першы публічны рэліз адбыўся 28 сакавіка 2014 года<ref name="blend4web_com_about">{{cite web|url=https://www.blend4web.com/ru/about/ | title=Официальный сайт Blend4Web - О проекте |publisher=Blend4Web.com |date= |accessdate=2015-08-13}}</ref>. == Асаблівасці == Фрэймворк змяшчае шэраг кампанентаў, звычайна прысутных у ігравых рухавіках, уключаючы сістэму пазіцыянавання крыніц гуку, фізічны рухавік (форк фізічнага рухавіка Bullet, размешчаны на [[JavaScript]]), сістэму анімацыі і пласт абстракцыі для праграмавання ігравой логікі<ref name="opennet0">{{cite web|url=http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=39506 | title=Представлен Blend4Web, движок для создания браузерных 3D-приложений |publisher=OpenNet.ru |date= |accessdate=2015-06-18}}</ref>. На кожны аб’ект можа быць прызначана да 8 анімацый рознага тыпу, у тым ліку шкілетную і вяршынную анімацыю. Хуткасць і кірунак анімацыі, а таксама параметры сістэм часціц (памер, пачатковая хуткасць і колькасць) могуць быць зададзены з дапамогай API<ref name="opennet14.08">{{cite web|url=http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=40457 | title=Релиз движка для создания браузерных 3D-приложений Blend4Web 14.08 |publisher=OpenNet.ru |date= |accessdate=2015-08-13}}</ref>. Падтрымліваюцца дынамічная загрузка і выгрузка дадзеных, карты асвятлення, маецца магчымасць сімуляцыі падпаверхневага рассейвання<ref name="blendernation_release_14_07">{{cite web|url=http://www.blendernation.com/2014/07/25/blend4web-update-adds-improved-lighting-and-more/ | title=Blend4Web update adds improved lighting and more |publisher=BlenderNation.com |date= |accessdate=2014-08-13}}</ref>. Маюцца рашэнні для рэндэрынгу вонкавых сцэн, уключаючы сімуляцыю ўздзеяння ветру, сімуляцыю вады, атмасферныя эфекты. Работа названага функцыяналу прадэманстравана ў дэма-роліку «Ферма», у якім таксама прысутнічаюць шматлікія аніміраваныя неігравыя персанажы, рэалізавана магчымасць перамяшчэння па лакацыі з выглядам ад першай асобы, рэалізавана узаемадзеянне з аб’ектамі і кіраванне транспартным сродкам<ref name="chromeexperiments_farm">{{cite web|url=https://www.chromeexperiments.com/experiment/the-farm | title=The Farm |publisher=Chrome Experiments |date= |accessdate=2015-09-11}}</ref>. З прычыны выкарыстання кросбраўзэрнай тэхналогіі WebGL, Blend4Web працуе ва ўсіх асноўных<ref name="caniuse_webgl">{{cite web|url=http://caniuse.com/webgl | title=Can I use WebGL? |publisher=caniuse.com |date= |accessdate=2014-08-15}}</ref> [[Браўзер| браўзэрах]], у тым ліку на мабільных прыладах. Тым не менш, у браўзэрах з эксперыментальнай рэалізацыяй стандарту WebGL, такіх як [[Internet Explorer]], магчымасці Blend4Web падтрымліваюцца не цалкам<ref name="kaldata">{{cite web|url=https://www.kaldata.com/IT-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B8/Blend4Web-%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%BD-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D1%8A%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0-%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%B7%D1%8A%D1%80%D0%BD%D0%B8-3D-%D1%81%D1%86%D0%B5-88641.html | title=Blend4Web: енджин за създаване на браузърни 3D сцени и приложения |publisher=Kaldata: Software, Hardware and Game Reviews |date= |accessdate=2014-09-04}}</ref>. Сярод нетрывіяльных для браўзэрных фрэймворкаў асаблівасцяў называюцца наступныя: аптымізацыя метадам камбінавання выклікаў адмалеўкі, аптымізацыя метадам адсячэння схаваных аб’ектаў, вынясенне фізічных разлікаў у асобны паток выканання, імітацыі паводзінаў марскіх хваляў<ref name="WebGL_Insights">Cozzi, Patrick. ''WebGL Insights''. CRC Press, 2015 ISBN 978-1-4987-1607-9.</ref>. У версіі 14.09 у Blend4Web была рэалізавана магчымасць рэалізацыі інтэрактыўнасці ў 3D-сцэнах з дапамогай інструмента для візуальнага праграмавання. Інструмент нагадвае рэдактар логікі убудаванага ігравога рухавіка Blender, у прыватнасці, у ім, як і ў BGE, выкарыстоўваюцца візуальныя лагічныя блокі, якія выстройваюцца ў інтэрфейсе Blender. Анімацыйныя паслядоўнасці, створаныя мастаком, прайграваюцца ў адказ на ўзаемадзеянне карыстальніка з тымі ці іншымі трохмернымі аб’ектамі<ref name="blendernation_release_14_09">{{cite web|url=http://www.blendernation.com/2014/09/29/blend4web-update-non-linear-animation-and-more/ | title=Blend4Web Update: Non Linear Animation and more |publisher=BlenderNation.com |date= |accessdate=2014-09-29}}</ref><ref name="digilinux_release_14_09">{{cite web |url=http://digilinux.ru/2014/09/26/blend4web-14-09/ |title=Выпущен фреймворк Blend4Web 14.09 |publisher=digilinux.ru |accessdate=2014-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140928073106/http://digilinux.ru/2014/09/26/blend4web-14-09/ |archivedate=28 верасня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Пачынаючы з версіі 15.03 Blend4Web падтрымлівае далучэнне двухмерных HTML-элементаў (напрыклад, інфармацыйных вокнаў) да 3D-аб’ектаў (так званыя анатацыі), а таксама капіраванне аб’ектаў падчас працы дадатка («інстанцыраванне», {{lang-en|instancing}})<ref name="benicourt">{{cite web |url=http://www.benicourt.com/blender/2015/04/blend4web-annotations-interactives/ |title=Blend4web: annotations interactives et autres nouveautés |publisher=Greg G.d.Bénicourt |accessdate=2015-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514011354/http://www.benicourt.com/blender/2015/04/blend4web-annotations-interactives/ |archivedate=14 мая 2016 |url-status=dead }}</ref>. Сярод эфектаў на аснове постапрацоўкі падтрымліваюцца свячэнне паверхні ({{lang-en|glow}}), засвечванне яркім святлом ([[bloom]]), глыбіня рэзкасці камеры, [[змрочныя прамяні]], размыцце пры руху і ўзаемнае зацяненне (SSAO)<ref name="opennet15.05">{{cite web|url=http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=42303 | title=Релиз движка для создания браузерных 3D-приложений Blend4Web 15.05 |publisher=OpenNet.ru |date= |accessdate=2015-06-18}}</ref>. == Інтэграцыя з Blender == Дадатак для Blender напісаны на [[Python, мова праграмавання |Python]] і [[C, мова праграмавання |C]], і можа быць скампілявана для [[Камп’ютарная платформа | платформаў]] [[Linux]] x86/x64, [[Mac OS X]] x64 і [[Windows |MS Windows]] x86/x64. Профіль налад Blend4Web актывуецца ў наладах адона. Пры пераключэнні ў профіль адбываецца перабудоўванне інтэрфейсу Blender з адначасовым выдаленнем ўсіх налад, якія не падтрымліваюцца<ref name="3ddey">{{cite web |url=http://3ddey.com/blend4web-musthave-for-blenderfans/ |title=Blend4Web – Must-Have for Blender Fans! |publisher=3ddey.com |accessdate=2015-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150601044525/http://3ddey.com/blend4web-musthave-for-blenderfans/ |archivedate=1 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. Blend4Web падтрымлівае шэраг спецыфічных для Blender функцый, такіх як вузлавой рэдактар матэрыялаў (інструмент для візуальнага праграмавання шэйдараў) і сістэма часціц<ref name="entwickler">{{cite web |url=https://entwickler.de/online/frameworks/3d-web-applikationen-mit-blend4web-erstellen-139994.html |title=3D-Web-Applikationen mit Blend4Web erstellen |publisher=entwickler.de |accessdate=2015-05-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303184132/https://entwickler.de/online/frameworks/3d-web-applikationen-mit-blend4web-erstellen-139994.html |archivedate=3 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>. Таксама маецца пачатковая падтрымка рэдактара нелінейнай анімацыі (NLA) у складзе пакета Blender, прызначанага для стварэння простых сцэнарыяў. Для атрымання падобнага візуальнага выніку ў рэдактары і ў браўзэры (WYSIWYG), карыстальнікам рэкамендуецца перамыкацца ў рэжым рэндэрынгу GLSL, які ёсць ў Blender<ref name="blenderlounge">{{cite web|url=http://blenderlounge.fr/blend4web-exporter-facilement-vos-scenes-en-html/ | title=Blend4Web: Exporter Facilement en HTML |publisher=BlenderLounge |date= |accessdate=2015-07-17}}</ref>. == Параўнанне з аналагамі == === Blender Game Engine === Як і ўбудаваны ігравы рухавік Blender (Blender Game Engine, BGE), Blend4Web загружае падрыхтаваныя ў Blender дадзеныя сцэн без выкарыстання якога-небудзь прамежкавага рэдактара<ref name="blendernation_review" />. Дадаткі на аснове Blend4Web прызначаны для працы ў браўзэрах, у той час як выкананыя файлы BGE запускаюцца па-за браўзэраў<ref name="patrimoniovirtual">{{cite web|url=http://www.patrimoniovirtual.com/blender-en-tu-web-blend4web/ | title=Blender en tu Web: Blend4Web |publisher=PatrimonioVirtual.com |date= |accessdate=2014-08-13}}</ref><ref name="allanbrito">{{cite web|url=https://www.allanbrito.com/2015/04/22/blend4web-ferramenta-publica-projetos-do-blender-para-web/ | title=Blend4Web: Ferramenta publica projetos do Blender para Web |publisher=Allan Brito |date= |accessdate=2015-05-29}}</ref>. API Blend4Web рэалізаваны на [[JavaScript]], у адрозненне ад заснаваных на [[Python, мова праграмавання |Python]] API убудаванага рухавіка Blender. Замест візуальнага рэдактара логікі BGE, які не падтрымліваецца ў Blend4Web, у апошнім мяркуецца выкарыстанне стандартных падыходаў, прынятых у вэб-распрацоўцы. === Unity === У Unity магчымасць экспарту ў WebGL маецца з версіі 5<ref name="blog_mozilla_unity5">{{cite web|url=https://blog.mozilla.org/blog/2015/03/03/unity-5-ships-and-brings-one-click-webgl-export-to-legions-of-game-developers/ | title=Unity 5 Ships and Brings One Click WebGL Export to Legions of Game Developers |publisher=The Mozilla Blog |date= |accessdate=2015-06-16}}</ref>. Рэалізацыя падтрымкі WebGL, тым не менш, носіць эксперыментальны характар, у прыватнасці, у WebGL-версіі ў бліжэйшай перспектыве не плануецца падтрымка мабільных прылад, сістэмы пазіцыянавання крыніц гуку, відэа-тэкстур<ref name="gamedev-nasa">{{cite web |url=http://www.gamedev.net/page/resources/_/technical/apis-and-tools/why-nasa-switched-from-unity-to-blend4web-r4150 |title=Why NASA Switched from Unity to Blend4Web |publisher=GameDev.Net |date= |accessdate=2015-09-11 |archive-date=12 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912033912/http://www.gamedev.net/page/resources/_/technical/apis-and-tools/why-nasa-switched-from-unity-to-blend4web-r4150 |url-status=dead }}</ref>. === Three.js === WebGL-бібліятэка Three.js патрабуе напісання праграмнага кода для выканання трывіяльных задач, што павышае парог уваходжання і падаўжае навучанне; у Blend4Web большая частка работ па падрыхтоўцы анлайн-прэзентацый не патрабуе праграмавання<ref name="benchung">{{cite web |url=http://benchung.com/good-bad-webgl-y/ |title=The Good, The Bad and the WebGL-y |publisher=benchung.com |accessdate=2015-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622104846/http://benchung.com/good-bad-webgl-y/ |archivedate=22 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя выпадкі выкарыстання == [[НАСА]] распрацавала інтэрактыўны вэб-дадатак да трэцяй гадавіны з дня пасадкі [[Марсіянская навуковая лабараторыя |марсахода К’юрыёсіці]]<ref name="nasa-press-release">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/press-release/new-online-exploring-tools-bring-nasas-journey-to-mars-to-new-generation | title=New Online Exploring Tools Bring NASA's Journey to Mars to New Generation |publisher=NASA |date= |accessdate=2015-08-07}}</ref>. У дадатку<ref name="curiosity-app">{{cite web|url=http://eyes.nasa.gov/curiosity/ | title=Experience Curiosity |publisher=NASA's Eyes |date= |accessdate=2015-08-07}}</ref>, створаным на аснове Blend4Web, рэалізаваны рух ровера, кіраванне камерамі і маніпулятарам, а таксама ўзноулены некаторыя вядомыя падзеі місіі<ref name="benicourt-nasa">{{cite web |url=http://www.benicourt.com/blender/2015/09/prenez-le-controle-de-curiosity-avec-blend4web/ |title=Prenez le controle de Curiosity avec Blend4Web |publisher=Greg G.d.Bénicourt |accessdate=2015-09-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919134539/http://www.benicourt.com/blender/2015/09/prenez-le-controle-de-curiosity-avec-blend4web/ |archivedate=19 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref><ref name="technology-org-nasa-webapp">{{cite web|url=http://www.technology.org/2015/08/11/internet-3d-take-the-curiosity-rover-for-a-spin-right-on-the-nasa-website/ | title=Internet 3D: Take the Curiosity Rover for a Spin Right on the NASA Website |publisher=Technology.Org |date= |accessdate=2015-08-12}}</ref>. Дадатак быў прадстаўлены ў пачатку секцыі WebGL на канферэнцыі SIGGRAPH 2015<ref name="khronos-events-2015-SIGGRAPH">{{cite web|url=https://www.khronos.org/news/events/2015-siggraph |title=Khronos Events - 2015 SIGGRAPH |publisher=Khronos |date= |accessdate=2015-08-13}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{official|blend4web.com/ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Вэб-распрацоўка]] [[Катэгорыя:Графічныя бібліятэкі]] 4ila8usdx598z0ujgc0dzjv051n75su Алег Анатольевіч Віннік 0 323168 5127280 4719552 2026-04-16T14:02:53Z Culamar 102133 5127280 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Віннік}} {{Музыкант}} '''Алег Анатольевіч Віннік''' ({{Lang-uk|Олег Анатолійович Винник}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі [[спявак]], [[кампазітар]] і аўтар песень. Атрымаў вядомасць у [[Германія|Германіі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]] як выканаўца галоўных роляў папулярных мюзіклаў пад сцэнічным імем OLEGG == Біяграфія == Алег Віннік нарадзіўся 31 ліпеня 1973 у вёсцы Вэрбіўка Каменскага раёна Чаркаскай вобласці. Сярэднюю школу скончыў у вёсцы Чырвоны Кут ([[Жашкіўскі раён]], Чаркаская вобласць). Прымаў актыўны ўдзел у мастацкай самадзейнасці, умеў і да спеву, і да гульні на каханай электрагітары. Пасля заканчэння школы паступіў на хормайстарскі аддзел Канеўскага вучылішча культуры. Першае месца працы пасля заканчэння вучылішча стала Чаркаская абласная філармонія. Але на жаль, Алег не стаў салістам у Чаркаскім народным хоры, дзе працаваў разам з заслужанай артысткай Украіны Вольгай Паўлоўскай. У рамках праграмы культурнага абмену Алег праходзіў стажыроўку ў Германіі. Падчас стажыроўкі атрымаў прапанову Люнебургскага тэатра з [[Ніжняя Саксонія|Ніжняй Саксоніі]], дзе працягнуў кар’еру, выконваючы партыі ў оперы «Toska» і аперэце «Paganini». Далей — два гады навучання ў Гамбургу пад чулым кіраўніцтвам выкладчыка вакалу Джона Лемана, а таксама першыя спробы ў жанры [[мюзікл]]а. Спачатку былі ролі Лючэнцыа («Kiss me Kate» (1999—2001), Фебус і блашчыц («Der Glöckner von Notre Dame» (2001—2002). Але не самай важнай стала роля ў мюзікле «Адрынутыя» («Les miserables») па аднайменным рамане Віктара Гюго. 30-гадовы Алег Віннік сыграў ролю Жана Вальжана (Jean Valjean) — героя, якому ў пачатку мюзікла 46, а ў фінале — 80 гадоў. Наступнай важнай роляй стала роля Чорнага прынца — Смерці (Der Tod) у мюзікле «Элізабэт» («Elisabeth»). Пачынаючы з 2011 года Алег Віннік сканцэнтраваўся на сольнай кар’еры і пераехаў ва Украіну, у Германіі праводзячы толькі невялікі час для запісу новых хітоў. З’яўляецца аўтарам усіх песень, якія ўваходзяць у яго альбомаў. Пасля праведзеных некалькіх гадоў ва Украіне Алег Віннік здабыў яшчэ большую вядомасць пасля выхаду такіх песень як Шчасце, Каменная ноч, Здравствуй нявеста, Ніно і іншых, пры гэтым збіраючы велізарныя залы на канцэртах . У 2016 годзе песня Ніно стала лідарам хіт-параду на радыё «Рускае Радыё Украіна» У сакавіку 2016 года Алег Віннік на канцэрце ў [[Кіеў|Кіеве]] прэзентаваў новыя песні : «Шчэ мить», «Яшчэ ўчора», «Маці каже праўду», «Як ці там». {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннік Алег Анатольевіч}} tnmnynba7au0d1z2ggsrr0weh9rnw6g Цэнтральнабеларускі масіў 0 350667 5127361 4277738 2026-04-16T18:39:32Z JerzyKundrat 174 5127361 wikitext text/x-wiki [[File:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Цэнтральнабеларускі масіў''' — найбольш прыўзнятая частка [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]] ў яе скляпенні на ўсходзе [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] і захадзе [[Мінская вобласць|Мінскай]] абласцей, дзе крышталічны фундамент месцамі выходзіць на падантрапагенную паверхню. Абмежаваны на паўночным усходзе [[Налібоцкі разлом|Налібоцкім]], на поўдні — [[Свіслацкі разлом|Свіслацкім]] і [[Ляхавіцкі разлом|Ляхавіцкім]] разломамі і серыяй паўночных прыбартавых разломаў [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкага прагіну]], на захадзе — ізагіпсай паверхні фундамента -200 м. Мае форму кліна, выцягнутага з захаду на ўсход па лініі [[Гродна]]—[[Капыль]], даўжыня 230 км, шырыня асновы 160 км. Паверхня крышталічнага фундамента ў цэнтральнай і ўсходняй частках прыўзнята на [[Бабаўнянскі выступ|Бабаўнянскім выступе]], на паўночных і заходніх схілах апушчана да -200 м. Цэнтральнабеларускі масіў уяўляе сабой сістэму блокавых падняццяў. У яго межах выдзяляецца шэраг больш дробных структур ([[Зэльвенска-Іўеўскі вал]], [[Слонімскі купал]], Мастоўскае падняцце і інш.). [[Платформавы чахол]] складзены з фрагментаў валынскай і валдайскай серый [[венд]]у, якія залягаюць пераважна на паўночных і паўднёвых схілах і ў паніжэннях паміж адносна прыўзнятымі блокамі ў цэнтральнай частцы, а таксама з [[мелавы перыяд|мелавых]], [[палеаген]]авых, [[неаген]]авых і [[антрапаген]]авых адкладаў. На ўсходзе ў ніжняй частцы чахла захаваліся фрагменты палескай серыі сярэдне-верхняга [[рыфей|рыфею]]. Мелавыя і антрапагенавыя адклады залягаюць суцэльным покрывам. У цэнтральнай і заходняй частцы (Мастоўска-Дзятлаўскі блок) фундамент перакрываецца мелавымі адкладамі, у найбольш прыўзнятай усходняй частцы ([[Бабаўнянскі выступ]]) і месцамі ў цэнтральнай — антрапагенавымі. Паводле часу фарміравання Цэнтральнабеларускі масіў як частка Беларускай антэклізы, — структура найбольш старажытнага [[венд]]скага залажэння. Як самастойны выступ у складзе Балтыйскага шчыта яна існавала ў валынскі час. На каледонскім этапе ў сувязі з прагінаннем [[Балтыйская сінекліза|Балтыйскай сінеклізы]], [[Падляска-Брэсцкая ўпадзіна|Падляска-Брэсцкай упадзіны]] і Мазавецка-Люблінскага прагіну Цэнтральнабеларускі масіў канчаткова адасобіўся і ўтварыў ядро [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. == Літаратура == * ''Шкуратаў Д.'' Цэнтральнабеларускі масіў // {{Крыніцы/БЭ|5}} * ''Коженов В.'' Белорусская антеклиза // Геология Беларуси / Редкол. А.С. Махнач, Р.Г. Гарецкий, А.В. Матвеев и др. — Мн.: Институт геологических наук НАН Беларуси, 2001. — 815 с. ISBN 985-6117-56-9 [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Геалогія Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі]] j69wnhout7zw2g1yoggh42dbrz6w1jt Вайна з эму 0 358394 5127331 5052076 2026-04-16T16:35:00Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:1932 год у Аўстраліі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127331 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}}[[Файл:Emu-wild.jpg|міні|300x300пкс|'''[[Эму]]''']] '''«Вайна з эму»''' ({{Lang-en|Emu war}}) — аперацыя па знішчэнню [[эму]], ажыццёўленая ў лістападзе-снежні 1932 года ўзброенымі сіламі [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Прычынай аперацыі сталі масавыя скаргі фермераў на каласальную (некалькі дзясяткаў тысяч) колькасць [[эму]], якія атакавалі пасевы пшаніцы ў акрузе Кэмпіён, [[Заходняя Аўстралія]]. Для знішчэння птушак выкарыстоўвалася некалькі салдат, узброеных [[кулямёт]]амі, што і дало прэсе магчымасць назваць гэты інцыдэнт «Вайной з эму». == Перадгісторыя == Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] вялікая колькасць былых вайскоўцаў [[Аўстралія|Аўстраліі]] — разам з шэрагам брытанскіх ветэранаў, якія перасяліліся на кантынент, — пачалі весці гаспадарку ў [[Заходняя Аўстралія|Заходняй Аўстраліі]], часта ў аддаленых раёнах, заснаваўшы там сельскагаспадарчыя фермы і пачаўшы гадаваць [[Пшаніца|пшаніцу]]. З пачаткам [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]] ў 1929 годзе аўстралійскім урадам гэтым фермерам было прапанавана павялічыць плошчы пасеваў [[Пшаніца|пшаніцы]], а таксама было дадзена абяцанне ад урада — у выніку так і не выкананае — аб дапамозе ім субсідыямі. Нягледзячы на рэкамендацыі і абяцанне субсідый, цэны на пшаніцу працягвалі падаць, і да кастрычніка 1932 пытанне паўстала асабліва востра; фермеры пачалі рыхтавацца да ўборкі ўраджаю, адначасова пагражаючы адмовіць у пастаўках пшаніцы. Цяжкасці, якія стаяць перад фермерамі, выраслі яшчэ больш з прычыны міграцыі ў рэгіён каля 20 000 эму. Эму рэгулярна мігруюць пасля сезону размнажэння, накіроўваючыся да ўзбярэжжа з унутраных рэгіёнаў Аўстраліі. Прычыны з’яўлення там расчышчанай зямлі і дадатковага водазабеспячэння, створанага для забеспячэння жывёлы фермерамі Заходняй Аўстраліі, эму расцанілі апрацоўваныя зямлі як добрыя месцы для пражывання і пачалі набегі на тэрыторыі ферм — у прыватнасці, на сельскагаспадарчыя ўгоддзі ў аддаленых землях каля Кэмпіёна і Валгулана. Эму елі і псавалі пасевы, таксама пакідаючы вялікія дзіркі ў ломаемых імі платах, праз якія туды маглі пранікаць трусы, пагаршаўшыя страты ўраджаю. Фермеры расказалі свае асцярогі з нагоды небяспекі набегаў птушак, якія псуюць іх палі, і дэпутацыя былых салдат была пасланая, каб сустрэцца з міністрам абароны, сэрам Джорджам Пірсам. Якія адслужылі падчас Першай сусветнай вайны салдаты-пасяленцы былі добра дасведчаныя аб эфектыўнасці кулямётаў і прасілі выкарыстоўваць гэтую зброю ў барацьбе з эму. Міністр з гатоўнасцю пагадзіўся, хоць і з шэрагам умоў. Так, зброю, якая будзе выкарыстоўвацца ваеннымі, і ўвесь іх транспарт павінны былі фінансавацца урадам Заходняй Аўстраліі, роўна як фермеры павінны былі самі забяспечваць сваё харчаванне, пражыванне, аплату боепрыпасаў. Пірс таксама падтрымаў ужыванне армейскіх падраздзяленняў па той прычыне, што адстрэл птушак быў бы добрай практыкай стральбы, хоць ён таксама сцвярджаў, што сёй-той ва ўрадзе, магчыма, разглядаў гэта як спосаб прыцягнуць увагу да фермераў Заходняй Аўстраліі з мэтай дапамогі ім, і для дасягнення гэтай мэты быў нават запрошаны кінааператар студыі Fox Movietone, які павінен быў здымаць гэтую падзею. == Вайна == [[Файл:Sir_George_Pearce.jpg|справа|міні|Сэр Джордж Пірс, які загадаў салдатам знішчаць эму. Пазней у парламенце ён быў названы «міністрам абароны ад эму».]] «Баявыя дзеянні» павінны былі пачацца ў кастрычніку 1932 года. «Вайна» вялася пад камандаваннем маёра Мэрэдзіта з сёмай цяжкай батарэі Каралеўскіх Аўстралійскіх сіл артылерыі: Мэрэдзіт камандаваў двума салдатамі, узброенымі двума кулямётамі Люіса і 10 000 патронаў. Аперацыя, аднак, была адкладзеная з-за перыяду ападкаў, што прымусіла эму рассеяцца па больш шырокай плошчы. Дождж скончыўся 2 лістапада 1932 года, і ў гэты момант войскі былі размешчаны з загадам, каб дапамагчы фермерам і, на думку аўтара аднаго з газетных рэпартажаў, сабраць 100 шкур эму, так як іх пёры могуць быць выкарыстаны для вырабу капелюшоў для салдат аўстралійскай лёгкай кавалерыі. === Першая атака === 2 лістапада салдаты прыбылі ў Кэмпіён, дзе былі заўважаныя каля 50 эму. Паколькі птушкі былі па-за дасяжнасці кулямётаў, мясцовыя пасяленцы паспрабавалі прыцягнуць зграю эму ў засаду, але птушкі падзяліліся на дробныя групы і беглі так, што ў іх было цяжка прыцэліцца. Тым не менш, у той час як першая стральба з кулямётаў была неэфектыўнай з-за далёкага дыяпазону мэтаў, другая чарга стрэлаў дазволіла забіць «некаторую колькасць» птушак. Пазней — у той жа дзень — была выяўленая невялікая зграя эму і, магчыма, дзясяткі птушак былі забітыя. Наступнай важнай падзеяй было 4 лістапада. Мэрэдзіт зладзіў засаду каля мясцовай дамбы, і больш за 1000 эму былі заўважаныя ў кірунку яго пазіцыі. На гэты раз артылерысты чакалі, пакуль птушкі падыдуць блізка, перш чым адчыняць агонь. Кулямёт, тым не менш, зламаўся пасля забойства за ўсяго толькі дванаццаці птушак, і астатнія разбегліся да таго, як маглі б быць забітыя. У гэты дзень іншых птушак заўважана не было. У наступныя дні Мэрэдзіт вырашыў рухацца далей на поўдзень, дзе птушкі «здаецца, былі даволі ручнымі», але меў толькі абмежаваны поспех, нягледзячы на яго намаганні. На адным з этапаў Мэрэдзіт нават зайшоў так далёка, што ўсталяваў адзін з кулямётаў на грузавік, — ход, які апынуўся неэфектыўным, так як грузавік быў не ў стане угнацца за птушкамі, а язда была настолькі грубай, што стралок не мог зрабіць ні аднаго стрэлу. Да 8 лістапада, праз шэсць дзён пасля першага «бою», было патрачана 2500 патронаў. Лік забітых птушак невядома: адзін справаздачу паведамляе толькі пра 50 птушак, але іншыя справаздачы кажуць аб колькасці ў дыяпазоне ад 200 да 500 — апошняя лічба называлася пасяленцамі. Афіцыйная справаздача Мерезіта паведамляла, апроч іншага, што яго людзі не панеслі страт. 8 лістапада дэпутаты ў аўстралійскай Палаце прадстаўнікоў абмяркоўвалі аперацыю. Пасля негатыўнага асвятлення падзей у мясцовых сродках масавай інфармацыі, якія гаварылі таксама аб тым, што «толькі некалькі» эму было забіта, Пірс адклікаў вайскоўцаў і кулямёты з 8 лістапада. Пасля адводу салдат маёр Мэрэдзіт параўнаў эму з [[Зулусы|зулусамі]] і пракаментаваў дзіўную манеўранасць эму, нават калі яны цяжка параненыя. === Другая атака === Пасля сыходу ваенных нападу эму на пшанічныя палі працягваліся. Фермеры зноў папрасілі дапамогі, спаслаўшыся на спякоту і засуху, якая прывяла да ўварвання тысяч эму на тэрыторыю іх гаспадарак. Джэймс Мітчэл, прэм'ер-міністр Заходняй Аўстраліі, арганізаваў магутную падтрымку аднаўлення ваеннай дапамогі. Акрамя таго, даклад камандзіра аперацыі паказваў, што каля 300 эму было забіта ў пачатку аперацыі. Дзейнічаючы ў адпаведнасці з просьбамі фермераў і дакладам камандзіра аперацыі, 12 лістапада міністр абароны вылучыў узброены атрад для аднаўлення намаганняў па знішчэнні эму. Ён абараняў гэтае рашэнне ў сенаце, тлумачачы, чаму салдаты былі неабходныя для барацьбы з сур'ёзнай сельскагаспадарчай пагрозай, якую ўяўляла сабой вялікая колькасць эму. Хоць ваенныя пагадзіліся даць зброю ўраду Заходняй Аўстраліі у надзеі на тое, што яны знойдуць патрэбных людзей для яго выкарыстання, Мэрэдзіт быў зноў адпраўлены на «поле бою» з-за відавочнай адсутнасці вопытных кулямётчыкаў у дзяржаве. Прыняўшы «бітву» 13 лістапада 1932 года, ваенныя дамагліся пэўнага поспеху ў працягу першых двух дзён, забіўшы прыкладна 40 эму. Трэці дзень, 15 лістапада, апынуўся значна менш паспяховым, але да 2 снежня прылады знішчалі каля 100 эму ў тыдзень. Мэрэдзіт быў адкліканы 10 снежня, і ў сваім дакладзе ён сцвярджаў, што здзейснена 986 забойстваў з 9860 чэргамі стрэлаў, гэта значыць для забойства кожнага эму патрабавалася больш за 10 куль (адна чаргу гэта больш аднаго стрэлу). Акрамя таго, Мэрэдзіт сцвярджаў, што 2500 параненых птушак загінула ў выніку раненняў, якія яны атрымалі. == Вынікі == Масавае знішчэнне эму не вырашыла праблем з імі. Фермеры рэгіёну зноў прасілі ваеннай дапамогі ў 1934, 1943 і 1948 гадах, але іх просьбы былі адхіленыя ўрадам. Замест гэтага актывізавалася сістэма «заахвочванняў» за самастойнае знішчэнне эму, якая з’явілася яшчэ ў 1923 годзе і атрымала развіццё ў саракавыя, і яна апынулася эфектыўнай: 57 034 «заахвочванняў» было атрымана на працягу шасці месяцаў у 1934 годзе. == Гл. таксама == * [[Сабачы плот]] * [[Аўстралійскі плот для абароны ад трусоў]] == Спасылкі == * [http://www.emugigs.com/emuwar/ How we lost the «Emu War»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201108092537/http://www.emugigs.com/emuwar/ |date=8 лістапада 2020 }} * [http://www.naturebase.net/pdf/plants_animals/living_with_wildlife/0805_emu.pdf Plants & Animals: Emu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929092700/http://www.naturebase.net/pdf/plants_animals/living_with_wildlife/0805_emu.pdf |date=29 верасня 2007 }} * {{Cite news|title=Attack on Emus|url=http://nla.gov.au/nla.news-article4508317|work=The Argus|date=12 November 1932}} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Гісторыя Аўстраліі]] [[Катэгорыя:1932 год у Аўстраліі]] 0cnkn4te5wtg8470k2v2awg2r8yurqu NGC 2032 0 440709 5127314 4772593 2026-04-16T14:44:04Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:NGC_2032.png|NGC_2032.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:NGC 2032.png|]]. 5127314 wikitext text/x-wiki {{Дыфузная туманнасць | Назва = NGC 2032 | Абазначэнні = '''NGC 2032''', '''ESO 56-EN160''' | Тып = Эмісійная туманнасць | Выява =| Прамое_ўзыходжанне = 05h 35m 20,0s | Схіленне = -67° 34' 36" | Фатаграфічная_зорная_велічыня = | Бачная_зорная_велічыня = | Сузор’е = Залатая Рыба | Эпоха = [[J2000.0]] | Адкрывальнік = [[Джон Гершэль]] | Дата_адкрыцця = [[2 лістапада]] [[1834]] }} '''NGC 2032''' (іншае абазначэнне — '''ESO 56-EN160''') — [[эмісійная туманнасць]] у сузор’і [[Залатая Рыба (сузор’е)|Залатая Рыба]]. Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «[[Новы агульны каталог|Новага агульнага каталога]]». == Гл. таксама == * [[Спіс аб’ектаў Месье]] * [[Новы агульны каталог]] {{Вонкавыя спасылкі NGC|2032}} {{Навігатар NGC|NGC 2028|NGC 2029|NGC 2030|NGC 2031|NGC 2032|NGC 2033|NGC 2034|NGC 2035|NGC 2036}} {{Заліўка аб’ектаў NGC}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1834 годзе]] [[Катэгорыя:Аб’екты NGC|2032]] [[Катэгорыя:Залатая Рыба (сузор’е)]] [[Катэгорыя:Эмісійныя туманнасці]] cc22m9qowfke9e2tkt3qaub68ier1s5 MediaWiki:Sitenotice 8 467069 5127518 5125628 2026-04-17T09:28:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127518 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; width:100%; box-sizing:border-box; margin:0 0 8px 75px; padding:6px 12px; border:1px solid var(--border-color-subtle,#a2a9b1); border-left:8px solid #d73333; background:transparent; color:var(--color-base,#202122); text-align:left; line-height:1.35; gap:12px;"> <div style="margin:0 0 .25em 0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;">'''Схаванне правак у палітычных артыкулах часова недаступнае'''</div> <ul style="margin:.2em 0 0 1.25em; padding:0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;"> <li style="margin:0 0 .25em 0;">Наша Вікіпедыя страціла [[:m:Oversight_policy/be|рэвізораў]], таму новыя схаванні гісторыі правак з [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рызыкоўных артыкулаў]] пакуль не дзейнічаюць, але ранейшыя схаванні працуюць. У перыяд вырашэння пытання з рэвізорамі ўдзельнікам у Беларусі не варта рэдагаваць палітычных і іншых рызыкоўных артыкулаў са сваіх уліковых запісаў, нават пад псеўданімам. Раім выкарыстоўваць [[:en:Wikipedia:Temporary accounts|часовыя ўл. запісы]] (укладкі інкогніта).</li> <li style="margin:0;">Цяпер ідзе [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga_med_Bot|галасаванне за часовае рашэнне]] са схаваннем правак '''без''' поўнага выдалення звестак, як раней. Таксама вы можаце паўдзельнічаць у звязаных абмеркаваннях на [[ВП:Форум#Неабходнасць_абрання_другога_рэвізора_(Oversighter)|Форуме]] адносна прапаноў ад [[:m:Stewards/be|сцюардаў]].</li> </ul> </div> hsx3wmuq2fzic1qpsdm3d7y9m89093b Мусцьерская культура 0 539905 5127242 3969464 2026-04-16T13:10:55Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне, вікіфікацыя 5127242 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха = | Назва = | Культура-папярэдніца = | Культура-пераемніца = | Геаграфічны рэгіён = | Ілюстраванне = | У складзе = | Датаванне культуры = | Тэрыторыя распаўсюджвання = | Этнічная прыналежнасць = | Тып гаспадаркі = | Асноўныя даследчыкі = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мусцьерская культура''', '''мусцьерская эпоха''' — культурна-тэхналагічны комплекс, асацыяваны з познімі [[неандэрталец|неандэртальцамі]], і адпаведная яму дагістарычная эпоха. Адпавядае [[Сярэдні палеаліт|сярэдняму палеаліту]] альбо ж (пры падзеле палеаліту толькі на верхні і ніжні) лічыцца завяршэннем [[Палеаліт|старажытнага (ніжняга) палеаліту]]. Геалагічна прыпадае на верхні [[плейстацэн]], канец {{нп5|Рыс-вюрмскі міжледавіковы перыяд|рыс-вюрмскага міжледавіковага перыяду|en|Last Interglacial}} і першую палову {{нп5|Апошняя ледавіковая эпоха|апошняга (вюрмскага) абляднення|en|Last Glacial Period}} Еўропы. [[Файл:Racloir_silex.jpg|злева|міні|250пкс|Каменны скрабок]] Мусцьерская культура ўпершыню вызначана [[Габрыель дэ Мартылье|Г. Мартылье]] ў канцы 60-х гг. [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] і названа па пячоры {{нп5|Пячора Ле-Мусцье|Ле-Мусцье|fr|Le Moustier}} на паўднёвым захадзе [[Францыя|Францыі]] (дэпартамент [[Дардонь]]). Узнікненне мусцьерскай культуры датуецца прыкладна 300 тысячамі гадоў таму, закат культуры звязваюць з пахаладаннем і знікненнем неандэртальцаў каля 30 тысяч гадоў таму. Рушыць за {{нп5|Ашэльская культура|ашэльскай культурай (эпохай)|en|Acheulean}} і змяняецца культурамі [[Позні палеаліт|позняга (верхняга) палеаліту]]: гібрыднай неандертала-краманьёнскай {{нп5|Шатэльперонская культура|шатэльперонскай|en|Châtelperronian}} і чыста краманьёнскай {{нп5|Арыньякская культура|арыньякскай|en|Aurignacian}}. Таксама некаторыя рысы афрыканскай {{нп5|Стылбейская індустрыя|стылбейскай індустрыі|en|Stillbay}} падобныя з мусцьерскай культурай. Арэал культуры адпавядае арэалу неандэртальцаў у пару іх росквіту каля 100 тыс. гадоў таму: [[Еўропа]] (на поўнач да 54° шыраты), [[Паўночная Афрыка]], [[Блізкі Усход]] і [[Сярэдняя Азія]]. У месцах кантактаў з продкамі краманьёнцаў ([[Блізкі Усход]] і [[паўночная Афрыка]]) прыкладна 100 тыс. гадоў таму з’яўляюцца і стаянкі краманьёнцаў, якія выраблялі прылады мусцьерскага тыпу, такім чынам, верагодна, у гэтых раёнах мела месца [[акультурацыя]] краманьёнцаў неандэртальцамі. Маецца шмат разнавіднасцяў мусцьерскай культуры, якія нярэдка распаўсюджаныя на адных і тых жа тэрыторыях. Для мусцьерскай тэхнікі апрацоўкі каменя характэрныя дыскападобныя і аднапляцовачныя {{нп5|Нуклеус (археалогія)|нуклеусы|ru|Нуклеус (археология)}} (ядрышчы), ад якіх адколваліся даволі шырокія адшчэпы, якія пераўтваралі з дапамогай аббівання па баках у розныя прылады ([[Скрэбла|скрэблы]], востраканечнікі, свердзелы, [[Нож|нажы]] і г. д.). Апрацоўка косці развіта слаба. Неандэртальцы жылі ў [[пячора]]х і пад адкрытым небам, часам у жыллі, збудаваным з буйных костак [[Маманты|маманта]] і шкур, займаліся паляваннем на [[Маманты|мамантаў]], пячорных мядзведзяў і іншых жывёл, а таксама [[збіральніцтва]]м. Пахаванні неандэртальцаў сведчаць аб зародках рэлігійных уяўленняў. Да мусцьерскай эпохі адносяць з’яўленне зародкаў мастацтва: на асобных прадметах знаходзяць рытмічныя ямкі i крыжыкі — намёк на арнамент. На некаторых помніках прысутнічаюць рэшткі охры, часам у выглядзе плям, часам — сточаным пры ўжыванні кавалкам (як аловак). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''{{нп5|Данііл Антонавіч Аўдусін|Д. А. Авдусин|ru|Авдусин, Даниил Антонович}}''. Основы археологии. М.: Высш. шк., 1989. — Глава 1. Палеолит {{ref-ru}} == Спасылкі == * {{З ВСЭ|https://bse.sci-lib.com/article079207.html|Мустьерская культура}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Еўропы]] [[Катэгорыя:Неандэртальцы]] [[Катэгорыя:Палеаліт]] 3c5rsvysjjf6xxpnb2judfhr3mnqzxi Жан-П’ер Жэнэ 0 552476 5127315 3823467 2026-04-16T14:48:38Z StachLysy 62453 вікіфікацыя, шаблон 5127315 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Жан-П’ер Жэнэ |арыгінал імя = Jean-Pierre Jeunet |выява = JP Jeunet.jpg |імя пры нараджэнні = Jean-Pierre Jeunet |прафесія = {{кінарэжысёр|Францыі}}<br />{{сцэнарыст|Францыі}}<br />{{прадзюсар|Францыі}} |грамадзянства = {{FRA}} |гады актыўнасці = з [[1978]] |узнагароды = {{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}}{{Камандор ордэна мастацтваў і літаратуры}}«''[[Еўрапейская кінапрэмія]]''» ([[2001]]), «''[[Сезар]]''» ([[1981]], [[1991]], [[1992]], [[2002]]), [[BAFTA]] ([[2002]]) |сайт = http://www.jpjeunet.com/ }} '''Жан-П’е́р Жэнэ́''' ({{lang-fr|Jean-Pierre Jeunet}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|IPA]]: {{IPA|[ʒɑ̃ pjɛʁ ʒœnɛ]}}; нар. {{ДН|3|9|1953}}, [[Раан]], [[Францыя]]) — [[Францыя|французскі]] [[кінарэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. == Фільмаграфія == {{У фільме верх}} {{У мультфільме|1978|«''[[Уцёкі (мультфільм, 1978)|Уцёкі]]''» <small>(кароткаметражны)</small>|{{lang-fr|L'évasion}}|рэжысёр, сцэнарыст}} {{У мультфільме|1979|«''[[Карусель (мультфільм, 1979)|Карусель]]''» <small>(кароткаметражны)</small>|{{lang-fr|Le manège}}|рэжысёр, сцэнарыст, аніматар}} {{У кароткаметражным фільме|1981|«''[[Бункер апошняга выбуху]]''»|{{lang-fr|Le bunker de la dernière rafale}}|рэжысёр, сцэнарыст, акцёр, аператар, мантажор і інш.}} {{У кароткаметражным фільме|1984|«''[[Няма спакою Білі Брака]]''»|{{lang-fr|Pas de repos pour Billy Brakko}}|рэжысёр, сцэнарыст, акцёр, мантажор}} {{У кароткаметражным фільме|1989|«''[[Лухта (фільм, 1989)|Лухта]]''»|{{lang-fr|Foutaises}}|рэжысёр, сцэнарыст, мантажор}} {{У фільме|1991|«''[[Дэлікатэсы (фільм, 1991)|Дэлікатэсы]]''»|{{lang-fr|Delicatessen}}|рэжысёр, сцэнарыст}} {{У фільме|1995|«''[[Горад згубленых дзяцей]]''»|{{lang-fr|La cité des enfants perdus}}|рэжысёр, сцэнарыст}} {{У фільме|1997|«''[[Чужы: Уваскрашэнне]]''»|{{lang-en|Alien: Resurrection}}|рэжысёр}} {{У фільме|2001|«''[[Амелі|Неверагодны лёс Амелі Пулен]]''»|{{lang-fr|Le fabuleux destin d'Amélie Poulain}}|рэжысёр, сцэнарыст}} {{У фільме|2004|«''[[Доўгія заручыны]]''»|{{lang-fr|Un long dimanche de fiançailles}}|рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар}} {{У фільме|2009|«''[[Махінацыі, якім няма канца]]''»|{{lang-fr|Mic Macs à Tire-Larigot}}|рэжысёр, сцэнарыст, прадзюсар}} {{У фільме|2013|«''[[Малады і дзіўны Т.В. Співет]]''»|{{lang-en|The Young and Prodigious T.S. Spivet}}|рэжысёр, сцэнарыст, выканаўчы прадзюсар}} {{У тэлефільме|2015|«''[[Казанова (фільм, 2015)|Казанова]]''»|{{lang-en|Casanova}}|рэжысёр, выканаўчы прадзюсар}} {{У мультфільме|2017|«''[[Два смоўжыкі сыходзяць]]''» <small>(кароткаметражны)</small>|{{lang-fr|Deux escargots s'en vont}}|рэжысёр}} {{У фільме ніз}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.jpjeunet.com/ Афіцыйны сайт Жан-П’ера Жэнэ] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія лепшаму еўрапейскаму рэжысёру}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру}} {{DEFAULTSORT:Жэнэ Жан-П’ер}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] p1k9t6qg35z2l0ksqv658rwblktxb68 Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1946 годзе 14 560438 5127309 3144074 2026-04-16T14:33:17Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127309 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1946]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе]] 8tjba6c4ocwf15auvdiknl4x6mtutxf Мадс Мікельсен 0 565779 5127546 4709172 2026-04-17T11:55:32Z Feeleman 163471 афармленне 5127546 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ма́дс Ды́тман Мі́кельсен''' ({{lang-da|Mads Dittmann Mikkelsen}}; [[22 лістапада]] [[1965]], [[Капенгаген]], [[Данія]]) — [[Данія|дацкі]] [[акцёр]]. У [[2012]] годзе быў адзначаны ўзнагародай за найлепшую мужчынскую ролю на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]]. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва |- | rowspan="3" | 1996 | {{Не перакладзена 5|Blomsterfangen}} |- | [[Пушар (фільм, 1996)|Пушар]] |- | {{Не перакладзена 5|Café Hector}} |- | 1997 | The Caretaker |- | rowspan="2" | 1998 | {{Не перакладзена 5|Vildspor}} |- | Angel of the Night |- | rowspan="2" | 1999 | Bleeder |- | Tom Merritt |- | 2000 | Flickering Lights |- | rowspan="2" | 2001 | [[Monas verden|Mona’s World]] |- | [[Shake It All About (film)|Shake It All About]] |- | rowspan="3" | 2002 | [[I Am Dina]] |- | [[Open Hearts]] |- | [[Wilbur Wants to Kill Himself]] |- | rowspan="4" | 2003 | Now |- | Boy Below |- | [[The Green Butchers]] |- | [[Torremolinos 73]] |- | rowspan="2" | 2004 | [[King Arthur (2004 film)|King Arthur]] |- | [[Pusher II]] |- | 2005 | [[Adam's Apples]] |- | rowspan="4" | 2006 | [[After the Wedding (2006 film)|After the Wedding]] |- | [[Prague (2006 film)|Prague]] |- | [[Exit (2006 film)|Exit]] |- | [[Casino Royale (2006 film)|Casino Royale]] |- | 2008 | [[Flame & Citron]] |- | rowspan="3" | 2009 | [[Coco Chanel & Igor Stravinsky]] |- | [[Valhalla Rising (film)|Valhalla Rising]] |- | [[The Door (2009 film)|The Door]] |- | rowspan="2" | 2010 | [[Clash of the Titans (2010 film)|Clash of the Titans]] |- | [[Moomins and the Comet Chase]] |- | 2011 | [[The Three Musketeers (2011 film)|The Three Musketeers]] |- | rowspan="3" | 2012 | [[A Royal Affair]] |- | [[The Hunt (2012 film)|The Hunt]] |- | Move On |- | rowspan="2" | 2013 | [[Charlie Countryman]] |- | [[Age of Uprising: The Legend of Michael Kohlhaas]] |- | 2014 | [[The Salvation (film)|The Salvation]] |- | 2015 | [[Men & Chicken]] |- | rowspan="3" | 2016 | [[Doctor Strange (2016 film)|Doctor Strange]] |- | The Phantom |- | [[Rogue One]] |- | rowspan="2" | 2018 | [[Arctic (film)|Arctic]] |- | [[At Eternity's Gate (film)|At Eternity’s Gate]] |- | 2019 | [[Polar (film)|Polar]] |- | rowspan="2" | 2020 | [[Another Round (film)|Another Round]] |- | [[Riders of Justice]] |- | rowspan="2" | 2021 | [[Chaos Walking (film)|Chaos Walking]] |- | Return of the Goat II: New World Order |- | 2022 | [[Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore]] |- | rowspan="2" | 2023 | [[Indiana Jones and the Dial of Destiny]] |- |[[The Promised Land (2023 film)|The Promised Land]] |- | 2024 | [[Mufasa: The Lion King]] |- | rowspan="3" | 2025 | [[The Snow Queen|North]] |- | [[The Last Viking (2025 film)|The Last Viking]] |- | [[Dust Bunny]] |} === Television === {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title |- | 2000-2004 | ''[[Rejseholdet]]'' |- | 2005 | ''{{ill|Julie (Danish TV series){{!}}Julie|da|Julie (tv-serie)}}'' |- | 2005 | ''[[Klovn]]'' |- | 2013-2015 | ''[[Hannibal (TV series)|Hannibal]]'' |} === Video games === {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title |- | 2008 | ''[[007: Quantum of Solace]]'' |- | 2019 | ''[[Death Stranding]]'' |- | 2025 | ''[[Hitman 3|Hitman: World of Assassination]]'' |} === Music videos === {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Artist ! Title |- | 2009 | Jokeren | «Sig Ja» |- | 2011 | [[Sólstafir]] | «Djákninn» |- | 2015 | [[Rihanna]] | «Bitch Better Have My Money» |} == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Mads Mikkelsen|Мадс Мікельсен}} * {{imdb name|id=0586568|name=Мадс Мікельсен}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}} {{Еўрапейская кінапрэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшаму тэлеакцёру}} {{DEFAULTSORT:Мікельсен Мадс}} [[Катэгорыя:Акцёры Даніі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] 0u78x32gisvz0f4di8delr3nnuzrdha 5127547 5127546 2026-04-17T11:57:26Z Feeleman 163471 афармленне, вікіфікацыя 5127547 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ма́дс Ды́тман Мі́кельсен''' ({{lang-da|Mads Dittmann Mikkelsen}}; [[22 лістапада]] [[1965]], [[Капенгаген]], [[Данія]]) — [[Данія|дацкі]] [[акцёр]]. У [[2012]] годзе быў адзначаны ўзнагародай за найлепшую мужчынскую ролю на [[Канскі кінафестываль|Канскім кінафестывалі]]. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва |- | rowspan="3" | 1996 | {{Не перакладзена 5|Blomsterfangen}} |- | [[Пушар (фільм, 1996)|Пушар]] |- | {{Не перакладзена 5|Café Hector}} |- | 1997 | The Caretaker |- | rowspan="2" | 1998 | {{Не перакладзена 5|Vildspor}} |- | Angel of the Night |- | rowspan="2" | 1999 | Bleeder |- | Tom Merritt |- | 2000 | Flickering Lights |- | rowspan="2" | 2001 | [[Monas verden|Mona’s World]] |- | [[Shake It All About (film)|Shake It All About]] |- | rowspan="3" | 2002 | [[I Am Dina]] |- | [[Open Hearts]] |- | [[Wilbur Wants to Kill Himself]] |- | rowspan="4" | 2003 | Now |- | Boy Below |- | [[The Green Butchers]] |- | [[Torremolinos 73]] |- | rowspan="2" | 2004 | [[King Arthur (2004 film)|King Arthur]] |- | [[Pusher II]] |- | 2005 | [[Adam's Apples]] |- | rowspan="4" | 2006 | [[After the Wedding (2006 film)|After the Wedding]] |- | [[Prague (2006 film)|Prague]] |- | [[Exit (2006 film)|Exit]] |- | [[Casino Royale (2006 film)|Casino Royale]] |- | 2008 | [[Flame & Citron]] |- | rowspan="3" | 2009 | [[Coco Chanel & Igor Stravinsky]] |- | [[Valhalla Rising (film)|Valhalla Rising]] |- | [[The Door (2009 film)|The Door]] |- | rowspan="2" | 2010 | [[Clash of the Titans (2010 film)|Clash of the Titans]] |- | [[Moomins and the Comet Chase]] |- | 2011 | [[The Three Musketeers (2011 film)|The Three Musketeers]] |- | rowspan="3" | 2012 | [[A Royal Affair]] |- | [[The Hunt (2012 film)|The Hunt]] |- | Move On |- | rowspan="2" | 2013 | [[Charlie Countryman]] |- | [[Age of Uprising: The Legend of Michael Kohlhaas]] |- | 2014 | [[The Salvation (film)|The Salvation]] |- | 2015 | [[Men & Chicken]] |- | rowspan="3" | 2016 | [[Doctor Strange (2016 film)|Doctor Strange]] |- | The Phantom |- | [[Rogue One]] |- | rowspan="2" | 2018 | [[Arctic (film)|Arctic]] |- | [[At Eternity's Gate (film)|At Eternity’s Gate]] |- | 2019 | [[Polar (film)|Polar]] |- | rowspan="2" | 2020 | [[Another Round (film)|Another Round]] |- | [[Riders of Justice]] |- | rowspan="2" | 2021 | [[Chaos Walking (film)|Chaos Walking]] |- | Return of the Goat II: New World Order |- | 2022 | [[Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore]] |- | rowspan="2" | 2023 | [[Indiana Jones and the Dial of Destiny]] |- |[[The Promised Land (2023 film)|The Promised Land]] |- | 2024 | [[Mufasa: The Lion King]] |- | rowspan="3" | 2025 | [[The Snow Queen|North]] |- | [[The Last Viking (2025 film)|The Last Viking]] |- | [[Dust Bunny]] |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва |- | 2000-2004 | [[Rejseholdet]] |- | 2005 | {{ill|Julie (Danish TV series){{!}}Julie|da|Julie (tv-serie)}} |- | 2005 | [[Klovn]] |- | 2013-2015 | [[Hannibal (TV series)|Hannibal]] |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Назва |- | 2008 | [[007: Quantum of Solace]] |- | 2019 | [[Death Stranding]] |- | 2025 | [[Hitman 3|Hitman: World of Assassination]] |} === Музыкальныя кліпы === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Выканаўца ! Назва |- | 2009 | Jokeren | «Sig Ja» |- | 2011 | [[Sólstafir]] | «Djákninn» |- | 2015 | [[Rihanna]] | «Bitch Better Have My Money» |} == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Mads Mikkelsen|Мадс Мікельсен}} * {{imdb name|id=0586568|name=Мадс Мікельсен}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму акцёру}} {{Еўрапейская кінапрэмія за еўрапейскія дасягненні ў сусветным кінематографе}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшаму тэлеакцёру}} {{DEFAULTSORT:Мікельсен Мадс}} [[Катэгорыя:Акцёры Даніі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] 62j2k1zc6d14c6h5y4yqrcybbpztzpw Reddit 0 566242 5127251 4721707 2026-04-16T13:20:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127251 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя= Reddit |лагатып= |url= [https://www.reddit.com/ reddit.com] |тып= [[сацыяльная сетка]] |рэгістрацыя= бясплатная |уладальнік= Advance Publications (30%) Tencent (5%) |аўтар= Стыў Хафман, Алексіс Аганян }} '''Reddit''' (чытаецца як {{IPA|[ˈrɛdɪt]}} ці ''Рэдыт'') — [[сацыяльная сетка]] і [[сайт]] [[Навіны|навін]], быў заснаваны ў 2005 годзе амерыканцамі Стывам Хафманам і Алексісам Аганянам. З'яўляецца пятым па папулярнасці сайтам у [[ЗША]] і [[Канада|Канадзе]], дзесятым у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>[https://www.alexa.com/siteinfo/reddit.com Reddit.com Traffic, Demographics and Competitors] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171120173712/https://www.alexa.com/siteinfo/reddit.com |date=20 лістапада 2017 }} — Alexa {{ref-en}}</ref>. Сайт падзелены на сабрэдыты — [[вэб-форум|форумы]], якія ствараюцца і мадэруюцца карыстальнікамі. Існуюць сабрэдыты, прысвечаныя [[Музыка|музыцы]], [[Кінамастацтва|кіно]], [[Камп’ютарная гульня|камп'ютарным гульням]], [[Палітыка|палітыцы]], [[Навука|навуцы]], вывучэнню моў, культурнаму абмену паміж краінамі. Большая частка зносін на сайце праходзіць [[англійская мова|па-англійску]], але ёсць і форумы на іншых мовах. У галоўнай беларускай суполцы r/belarus сустракаюцца пасты і каментарыі як на англійскай, так і на [[беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай]] мовах<ref>[https://www.reddit.com/r/belarus/ Беларусь | Belarus] — Reddit {{ref-en}}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] 9py6lj1qz0rlsu6iazyrzes06rjfioq Przegląd Wschodni 0 568579 5127497 5107972 2026-04-17T07:14:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127497 wikitext text/x-wiki {{Часопіс}} '''«Przegląd Wschodni»''' («Усходні агляд», вымаўляецца як ''Пшэглёнд всходні'') — польскі гістарычны часопіс. Выходзіць у [[Варшава|Варшаве]] з 1991 года, 4 разы на год (нерэгулярна). Галоўны рэдактар — [[Ян Маліцкі (гісторык)|Ян Маліцкі]]. Ставіць на мэце асвятленне гісторыі і сённяшняга становішча польскай меншасці на «Усходзе» — землях на ўсход ад цяперашняй дзяржаўнай мяжы Польшчы і ўзаемаадносін палякаў з іншымі народамі рэгіёна, пачынаючы з XIV ст. Змяшчае артыкулы па гісторыі і культуры Беларусі. Часопіс змяшчае рэцэнзіі, хроніку навуковага жыцця. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Пшэглёнд всходні // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 13. — ISBN 985-11-0214-8. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/przeglad-wschodni/wydania-przegladu-wschodniego/|title=Archiwalne wydania “Przeglądu Wschodniego” - Studium Europy Wschodniej UW|date=2018-12-19|access-date=2026-03-06}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Часопісы Польшчы]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] bsqh97otwbq6hy2s61xqq0e8fw6cl2a Бабруйскі дэканат 0 568605 5127460 3668718 2026-04-17T05:54:55Z BasiliusNorr 164739 Дадаў дэканаў 5127460 wikitext text/x-wiki '''Бабруйскі дэканат''' — [[Дэканат (каталіцтва)|дэканат]] [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай]] [[архідыяцэзія|архідыяцэзіі]] [[Рымска-Каталіцкі Касцёл на Беларусі|Рымска-каталіцкага касцёлу Беларусі]]. == Парафіі == * [[Асіповічы]] — [[Касцёл Божай Міласэрнасці (Асіповічы)|парафія Божай Міласэрнасці]]<ref>https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3229-asipovichy-parafiya-bozhaj-milasernastsi</ref> * [[Бабруйск]] — [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Бабруйск)|парафія Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі]] :* Да парафіі адносіцца [[капліца-пахавальня Забелаў]] у вёсцы [[Ізюмава]] * [[Глуск]] — парафія Св. Ганны * [[Ялізава]] — парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі * [[Казімірова (Асіповіцкі раён)|Казімірова]] — [[Касцёл Святога Юзафа (Казімірова)|парафія Св. Юзафа]] * [[Клічаў]] — парафія Найсвяцейшай Дзевы Марыі Фацімскай == Дэканы == * У 1901 – вакансія<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/8404/|загаловак=Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1901|год=1900|выдавецтва=Typis Joseph Zawadzki}}</ref> * У 1902/1906—1912 ксёндз-канонік [[Ян Красоўскі]] * У 1917 Вацлаў Пацэвіч<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/8407/|загаловак=Directorium Divini officii et Missarum pro Archidioecesi Mohiloviensi nec non pro Dioecesi Minscensi in annum domini 1917|год=1916|мова=pl}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev.html Мінска-Магілёўская архідыяцэзія] — http://catholic.by/ {{Дэканаты Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі}} [[Катэгорыя:Дэканаты Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйскім раёне]] jbhj4xunaxwt0zv3w9sb1t0kgeqxzg2 Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў (Вільня) 0 585922 5127298 5014489 2026-04-16T14:28:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127298 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў |Арыгінальная назва = {{lang-lt|Šventosios Dvasios bažnyčia ir dominikonų vienuolynas}} |Выява = Vilnius - Kostel sv. Ducha.jpg |Подпіс выявы = Галоўны фасад касцёла |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Помнік архітэктуры |Краіна = Літва |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Вільнюс]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 04 |region = LT |CoordScale = |На карце = Літва Вільнюс |Канфесія = [[Каталіцтва|Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Вільнюская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Вільнюскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|дамініканцы]] (гістарычна) |Тып будынка = парафіяльны касцёл |Архітэктурны стыль = [[позняе барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Вітаўт]] (першапачатковы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = [[1408]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1844 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1408 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770 (сучасны выгляд пасля перабудоў) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius }} {{іншыя значэнні|Касцёл Святога Духа}} '''Касцё́л Свято́га Ду́ха і кля́штар дамініка́нцаў''' — [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкі]] культавы комплекс у [[Вільнюс]]е. Размяшчаецца ў [[Стары горад (Вільнюс)|Старым горадзе]] па адрасе [[Вуліца Дамінікону|вуліца Дамінікону (Дамініканская)]], 8 ({{lang-lt|Dominikonų g. 8}}), працягнуўшыся ўздоўж гэтай вуліцы бакавым фасадам, а заднім фасадам выходзячы на [[Вуліца Швянта Ігнота|вуліцу Святога Ігната]] ({{lang-lt|Šv. Ignoto g.}}). Помнік архітэктуры высокага і позняга [[барока]], а таксама [[ракако]]. Інтэр'еры касцёла і кляштара вызначаюцца надзвычай багатым мастацкім аздабленнем, уключаючы ўнікальныя фрэскавыя роспісы і ілюзорны манументальны жывапіс. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна праводзяцца на [[Польская мова|польскай мове]]. == Гісторыя == У [[1408]] годзе будаўніцтва першага, яшчэ невялікага касцёла Святога Духа фундаваў [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Вітаўт]]. Асноўны аб’ём гэтага храма меў план прамавугольнай формы, які заканчваўся [[прэсбітэрый|прэсбітэрыем]] з гранёнай [[апсіда]]й. З паўночнага боку да яго прымыкала [[сакрыстыя]]. У другой чвэрці [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] касцёл быў павялічаны ў даўжыню. У [[1501]] годзе паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр (вялікі князь літоўскі)|Аляксандра Ягелончыка]] касцёл разам з забудовай вакол яго быў перададзены запрошаным з [[Польшча|Польшчы]] манахам-[[дамініканцы|дамініканцам]]. Яны пашырылі і часткова перабудавалі касцёл, а таксама ўзвялі каля паўднёва-заходняга вугла квадратную ў плане [[званіца|вежу-званіцу]], якая была прыстасаваная для абароны. Побач з храмам быў пабудаваны мураваны [[кляштар]] (ён прымыкае да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У [[1655]] годзе касцёл і кляштар былі моцна пашкоджаны падчас акупацыі Вільні маскоўскім войскам. Комплекс быў адноўлены на сродкі мецэната М. Вайніловіча і нанова асвечаны ў [[1688]] годзе. У [[XVII стагоддзе|XVII]] і асабліва ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзях]] касцёлу і кляштару былі нададзены выразныя барочныя рысы. Будынкі моцна пацярпелі падчас разбуральных віленскіх [[пажар]]аў [[1748]] і [[1749]] гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. За параўнальна кароткі тэрмін дзякуючы намаганням манахаў і ахвяраванням магнатаў (у тым ліку [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]], Брыгіты [[Салагубы|Салагуб]] з роду [[Радзівілы|Радзівілаў]]) да [[1770]] года храм і кляштар былі цалкам адбудаваны і набылі свой сучасны вытанчаны познебарочны выгляд. У гэты ж час быў створаны ўнікальны фрэскавы ансамбль у калідорах кляштара{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. У [[1812]] годзе храм пацярпеў ад [[Францыя|французскіх]] салдат, пасля чаго рамантаваўся ў [[1813]]—[[1815]] гадах. У [[1818]] годзе бурай сарвала дах, які прыйшлося перакрываць нанова. [[Файл:Вільня._Дамініканскі_кляштар_і_касцёл_Святога_Духа._Дошка_Каліноўскаму.jpg|міні|злева|Мемарыяльная дошка Кастусю Каліноўскаму на сцяне былога кляштара Святога Духа]] Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады ў [[1844]] годзе скасавалі кляштар дамініканцаў. Касцёл стаў звычайным парафіяльным, але працягваў дзейнічаць на ўсім працягу [[XIX стагоддзе|XIX]] і [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]. У [[1849]] годзе жылы корпус кляштара быў ператвораны ў турму. Па распараджэнні віленскага генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]] ў гэтых памяшканнях трымалі ў няволі ўдзельнікаў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Сярод вязняў былі [[Якуб Гейштар]], [[Кастусь Каліноўскі]], яго найбліжэйшы паплечнік [[Цітус Далеўскі]], брат Цітуса — адзін з заснавальнікаў [[Братні саюз літоўскай моладзі|Братняга саюза літоўскай моладзі]] [[Францішак Далеўскі]] і іншыя паўстанцы. У [[1993]] годзе на будынку кляштара з боку вуліцы Святога Ігната была адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар Кастуся Каліноўскага<ref>Лявон Луцкевіч. Вандроўкі па Вільні. Вільня: Рунь, 1998. ISBN 9986-9228-2-8. С. 59.{{ref-be}}</ref> працы беларускага скульптара [[Аляксандр Мірончык|Аляксандра Мірончыка]]<ref>{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў (1938—1998)|артыкул=Мірончык Аляксандр Іванавіч}}</ref>. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна адбываюцца на [[польская мова|польскай мове]]. [[5 верасня]] [[1993]] года тут адбылася сустрэча [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] з вернікамі польскага паходжання (пры ўдзеле віленскага архібіскупа [[Аўдрыс Юозас Бачкіс|Аўдрыса Юозаса Бачкіса]], [[прымас|прымаса]] Польшчы кардынала [[Юзаф Глемп|Юзафа Глемпа]], архібіскупаў [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] і [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтака]])<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/wilno_pl_05091993.html Jan Paweł II. Polacy i Litwini są powołani do współpracy]{{ref-pl}}]</ref><ref>[http://www.lcn.lt/b_dokumentai/popiezius_Lietuvoje/JP2_9.html Šventojo Tėvo kalba Lietuvos lenkams Šventosios Dvasios bažnyčioje]{{ref-lt}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:VILNIUS, AB. 018.JPG|міні|Партал паўднёвага фасада]] Шматлікія рамонты і перабудовы значна змянілі першапачатковую гатычную архітэктуру храма. Цяпер касцёл Святога Духа ўяўляе сабой тыповую познабарочную трохнефавую [[базіліка|базіліку]] з [[купал]]ам над [[сяродкрыжжа]]м. Незвычайнай рысай з'яўляецца тое, што галоўны фасад касцёла не мае вежаў, а адзіная гістарычная вежа-званіца прыбудавана асобна з паўднёва-заходняга боку. Сцены раскрапаваныя [[пілястра]]мі на асобныя [[прасла|праслы]]. Галоўны ўваход зроблены з боку паўднёвага фасада і аформлены манументальным [[партал]]ам з дарычнымі калонамі, пілястрамі і рэльефным [[Картуш (архітэктура)|картушам]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла шчыльна прымыкаюць карпусы кляштара, якія ўтвараюць замкнёны ўнутраны дворык ([[клуатр]]). == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Dominican Church of the Holy Spirit, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|міні|злева|Інтэр'ер касцёла Святога Духа]] [[Файл:Sklepienie_kościoła_Ducha_Świętego_w_WIlnie.JPG|міні|Роспісы купала]] Інтэр’ер касцёла адрозніваецца надзвычайнай пышнасцю і з'яўляецца адным з найпрыгажэйшых узораў стылю [[ракако]] і позняга барока ў Літве. Галоўныя дэкаратыўныя акцэнты храма — 16 вялікіх алтароў складанай і арыгінальнай кампазіцыі, багата аздобленых скульптурай і ляпнінай, а таксама манументальны [[амбон]]. Купал і [[скляпенне|скляпенні]] касцёла распісаны фрэскамі на тэмы з жыцій святых і алегарычнымі сюжэтамі{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. === Фрэскі кляштарных калідораў === Выключную каштоўнасць уяўляе манументальны насценны жывапіс, створаны каля 1756—1770 гадоў у калідорах першага паверха кляштара, якія абгінаюць унутраны дворык ([[клуатр]]). Гэты фрэскавы ансамбль з'яўляецца ўнікальным для ўсяго рэгіёна былога ВКЛ. Значная частка кампазіцый, на жаль, дайшла да нашага часу ў моцна пашкоджаным або зафарбаваным выглядзе, аднак іх іканаграфічная праграма была рэканструявана даследчыкамі дзякуючы захаваным фрагментам і архіўным фотаздымкам [[Ян Булгак|Яна Булгака]] пачатку XX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. Іканаграфічная праграма гэтых фрэсак цалкам падпарадкавана дамініканскай тэматыцы і адлюстроўвае гісторыю ордэна, яго выбітных святых, а таксама малітоўную практыку [[Ружанец|Ружанца]], папулярызатарамі якой з'яўляліся менавіта дамініканцы. Сюжэты размяркоўваюцца па розных галерэях кляштара: * У заходняй галерэі (каля ўваходу) размешчаны сцэны, звязаныя з тэмай смерці і замагільнага жыцця: «Смерць», «Чысцец», «Пакуты пекла» і «Райскі сад»{{sfn|Klajumienė|2006|с=130}}. Далей ідуць гістарычныя сцэны з жыцця ордэна: «Святы Дамінік і Святы Францыск падтрымліваюць Латэранскую базіліку», «Зацвярджэнне ордэна дамініканцаў», дзе папа рымскі ўручае статут [[Святы Дамінік|Святому Дамініку]], і выявы іншых святых і мучанікаў ордэна, напрыклад, [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]], [[Пётр Веронскі|Пятра Мучаніка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=137—141}}. * Асноўная частка калідораў прысвечана ілюстрацыі [[Ружанец|Ружанцовай малітвы]]. У крыжовых скляпеннях паслядоўна намаляваны 15 Таямніц Ружанца, падзеленых на тры часткі: ** ''Радасныя таямніцы'': [[Звеставанне]], [[Сустрэча Марыі з Лізаветай|Адведзіны Лізаветы]], [[Нараджэнне Хрыста]], [[Ахвяраванне ў храме]], [[Адшуканне Хрыста ў храме]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=146}}. ** ''Балесныя таямніцы'': [[Малітва ў Гефсіманскім садзе]], [[Бічаванне Хрыста|Хвастанне]], [[Укаранаванне цярновым вянком|Укаранаванне цернем]], [[Крыжовы шлях]], [[Распяцце Ісуса|Укрыжаванне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=153—155}}. ** ''Слаўныя таямніцы'': [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрасенне]], [[Ушэсце]], [[Сашэсце Святога Духа]], [[Унебаўзяцце Марыі]], [[Каранаванне Марыі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=170—171}}. * Усходняя галерэя кляштара ўтрымлівае 21 невялікую эмблему, прысвечаную Ларэтанскай літаніі (Litanija Loretańska). Кожная фрэска ілюструе асобны зварот да Дзевы Марыі з літаніі (напрыклад, «Люстэрка справядлівасці», «Вежа Давідава», «Залаты дом» і інш.), якія суправаджаюцца лацінскімі надпісамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=157—159}}. Многія з гэтых фрэсак выкананы з выкарыстаннем прыёмаў ілюзорнага жывапісу і [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Мастацтвазнаўцы, у прыватнасці, Д. Клаюмене, дапускаюць, што гэты манументальны ансамбль мог стварыць вядомы віленскі мастак-манументаліст [[Мацвей Слушчанскі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=430—431|артыкул=Віленскі кляштар дамініканцаў|аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. Габрусь]]}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Літвы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1408 годзе]] [[Катэгорыя:1408 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] prh7elac01by2dugqpk0qeekjcqhq3d 5127299 5127298 2026-04-16T14:28:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Збудаванні Вільні ў стылі барока]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127299 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў |Арыгінальная назва = {{lang-lt|Šventosios Dvasios bažnyčia ir dominikonų vienuolynas}} |Выява = Vilnius - Kostel sv. Ducha.jpg |Подпіс выявы = Галоўны фасад касцёла |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Помнік архітэктуры |Краіна = Літва |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Вільнюс]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 04 |region = LT |CoordScale = |На карце = Літва Вільнюс |Канфесія = [[Каталіцтва|Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Вільнюская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Вільнюскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|дамініканцы]] (гістарычна) |Тып будынка = парафіяльны касцёл |Архітэктурны стыль = [[позняе барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Вітаўт]] (першапачатковы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = [[1408]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1844 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1408 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770 (сучасны выгляд пасля перабудоў) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius }} {{іншыя значэнні|Касцёл Святога Духа}} '''Касцё́л Свято́га Ду́ха і кля́штар дамініка́нцаў''' — [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкі]] культавы комплекс у [[Вільнюс]]е. Размяшчаецца ў [[Стары горад (Вільнюс)|Старым горадзе]] па адрасе [[Вуліца Дамінікону|вуліца Дамінікону (Дамініканская)]], 8 ({{lang-lt|Dominikonų g. 8}}), працягнуўшыся ўздоўж гэтай вуліцы бакавым фасадам, а заднім фасадам выходзячы на [[Вуліца Швянта Ігнота|вуліцу Святога Ігната]] ({{lang-lt|Šv. Ignoto g.}}). Помнік архітэктуры высокага і позняга [[барока]], а таксама [[ракако]]. Інтэр'еры касцёла і кляштара вызначаюцца надзвычай багатым мастацкім аздабленнем, уключаючы ўнікальныя фрэскавыя роспісы і ілюзорны манументальны жывапіс. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна праводзяцца на [[Польская мова|польскай мове]]. == Гісторыя == У [[1408]] годзе будаўніцтва першага, яшчэ невялікага касцёла Святога Духа фундаваў [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Вітаўт]]. Асноўны аб’ём гэтага храма меў план прамавугольнай формы, які заканчваўся [[прэсбітэрый|прэсбітэрыем]] з гранёнай [[апсіда]]й. З паўночнага боку да яго прымыкала [[сакрыстыя]]. У другой чвэрці [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] касцёл быў павялічаны ў даўжыню. У [[1501]] годзе паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр (вялікі князь літоўскі)|Аляксандра Ягелончыка]] касцёл разам з забудовай вакол яго быў перададзены запрошаным з [[Польшча|Польшчы]] манахам-[[дамініканцы|дамініканцам]]. Яны пашырылі і часткова перабудавалі касцёл, а таксама ўзвялі каля паўднёва-заходняга вугла квадратную ў плане [[званіца|вежу-званіцу]], якая была прыстасаваная для абароны. Побач з храмам быў пабудаваны мураваны [[кляштар]] (ён прымыкае да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У [[1655]] годзе касцёл і кляштар былі моцна пашкоджаны падчас акупацыі Вільні маскоўскім войскам. Комплекс быў адноўлены на сродкі мецэната М. Вайніловіча і нанова асвечаны ў [[1688]] годзе. У [[XVII стагоддзе|XVII]] і асабліва ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзях]] касцёлу і кляштару былі нададзены выразныя барочныя рысы. Будынкі моцна пацярпелі падчас разбуральных віленскіх [[пажар]]аў [[1748]] і [[1749]] гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. За параўнальна кароткі тэрмін дзякуючы намаганням манахаў і ахвяраванням магнатаў (у тым ліку [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]], Брыгіты [[Салагубы|Салагуб]] з роду [[Радзівілы|Радзівілаў]]) да [[1770]] года храм і кляштар былі цалкам адбудаваны і набылі свой сучасны вытанчаны познебарочны выгляд. У гэты ж час быў створаны ўнікальны фрэскавы ансамбль у калідорах кляштара{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. У [[1812]] годзе храм пацярпеў ад [[Францыя|французскіх]] салдат, пасля чаго рамантаваўся ў [[1813]]—[[1815]] гадах. У [[1818]] годзе бурай сарвала дах, які прыйшлося перакрываць нанова. [[Файл:Вільня._Дамініканскі_кляштар_і_касцёл_Святога_Духа._Дошка_Каліноўскаму.jpg|міні|злева|Мемарыяльная дошка Кастусю Каліноўскаму на сцяне былога кляштара Святога Духа]] Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады ў [[1844]] годзе скасавалі кляштар дамініканцаў. Касцёл стаў звычайным парафіяльным, але працягваў дзейнічаць на ўсім працягу [[XIX стагоддзе|XIX]] і [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]. У [[1849]] годзе жылы корпус кляштара быў ператвораны ў турму. Па распараджэнні віленскага генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]] ў гэтых памяшканнях трымалі ў няволі ўдзельнікаў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Сярод вязняў былі [[Якуб Гейштар]], [[Кастусь Каліноўскі]], яго найбліжэйшы паплечнік [[Цітус Далеўскі]], брат Цітуса — адзін з заснавальнікаў [[Братні саюз літоўскай моладзі|Братняга саюза літоўскай моладзі]] [[Францішак Далеўскі]] і іншыя паўстанцы. У [[1993]] годзе на будынку кляштара з боку вуліцы Святога Ігната была адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар Кастуся Каліноўскага<ref>Лявон Луцкевіч. Вандроўкі па Вільні. Вільня: Рунь, 1998. ISBN 9986-9228-2-8. С. 59.{{ref-be}}</ref> працы беларускага скульптара [[Аляксандр Мірончык|Аляксандра Мірончыка]]<ref>{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў (1938—1998)|артыкул=Мірончык Аляксандр Іванавіч}}</ref>. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна адбываюцца на [[польская мова|польскай мове]]. [[5 верасня]] [[1993]] года тут адбылася сустрэча [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] з вернікамі польскага паходжання (пры ўдзеле віленскага архібіскупа [[Аўдрыс Юозас Бачкіс|Аўдрыса Юозаса Бачкіса]], [[прымас|прымаса]] Польшчы кардынала [[Юзаф Глемп|Юзафа Глемпа]], архібіскупаў [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] і [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтака]])<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/wilno_pl_05091993.html Jan Paweł II. Polacy i Litwini są powołani do współpracy]{{ref-pl}}]</ref><ref>[http://www.lcn.lt/b_dokumentai/popiezius_Lietuvoje/JP2_9.html Šventojo Tėvo kalba Lietuvos lenkams Šventosios Dvasios bažnyčioje]{{ref-lt}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:VILNIUS, AB. 018.JPG|міні|Партал паўднёвага фасада]] Шматлікія рамонты і перабудовы значна змянілі першапачатковую гатычную архітэктуру храма. Цяпер касцёл Святога Духа ўяўляе сабой тыповую познабарочную трохнефавую [[базіліка|базіліку]] з [[купал]]ам над [[сяродкрыжжа]]м. Незвычайнай рысай з'яўляецца тое, што галоўны фасад касцёла не мае вежаў, а адзіная гістарычная вежа-званіца прыбудавана асобна з паўднёва-заходняга боку. Сцены раскрапаваныя [[пілястра]]мі на асобныя [[прасла|праслы]]. Галоўны ўваход зроблены з боку паўднёвага фасада і аформлены манументальным [[партал]]ам з дарычнымі калонамі, пілястрамі і рэльефным [[Картуш (архітэктура)|картушам]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла шчыльна прымыкаюць карпусы кляштара, якія ўтвараюць замкнёны ўнутраны дворык ([[клуатр]]). == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Dominican Church of the Holy Spirit, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|міні|злева|Інтэр'ер касцёла Святога Духа]] [[Файл:Sklepienie_kościoła_Ducha_Świętego_w_WIlnie.JPG|міні|Роспісы купала]] Інтэр’ер касцёла адрозніваецца надзвычайнай пышнасцю і з'яўляецца адным з найпрыгажэйшых узораў стылю [[ракако]] і позняга барока ў Літве. Галоўныя дэкаратыўныя акцэнты храма — 16 вялікіх алтароў складанай і арыгінальнай кампазіцыі, багата аздобленых скульптурай і ляпнінай, а таксама манументальны [[амбон]]. Купал і [[скляпенне|скляпенні]] касцёла распісаны фрэскамі на тэмы з жыцій святых і алегарычнымі сюжэтамі{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. === Фрэскі кляштарных калідораў === Выключную каштоўнасць уяўляе манументальны насценны жывапіс, створаны каля 1756—1770 гадоў у калідорах першага паверха кляштара, якія абгінаюць унутраны дворык ([[клуатр]]). Гэты фрэскавы ансамбль з'яўляецца ўнікальным для ўсяго рэгіёна былога ВКЛ. Значная частка кампазіцый, на жаль, дайшла да нашага часу ў моцна пашкоджаным або зафарбаваным выглядзе, аднак іх іканаграфічная праграма была рэканструявана даследчыкамі дзякуючы захаваным фрагментам і архіўным фотаздымкам [[Ян Булгак|Яна Булгака]] пачатку XX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. Іканаграфічная праграма гэтых фрэсак цалкам падпарадкавана дамініканскай тэматыцы і адлюстроўвае гісторыю ордэна, яго выбітных святых, а таксама малітоўную практыку [[Ружанец|Ружанца]], папулярызатарамі якой з'яўляліся менавіта дамініканцы. Сюжэты размяркоўваюцца па розных галерэях кляштара: * У заходняй галерэі (каля ўваходу) размешчаны сцэны, звязаныя з тэмай смерці і замагільнага жыцця: «Смерць», «Чысцец», «Пакуты пекла» і «Райскі сад»{{sfn|Klajumienė|2006|с=130}}. Далей ідуць гістарычныя сцэны з жыцця ордэна: «Святы Дамінік і Святы Францыск падтрымліваюць Латэранскую базіліку», «Зацвярджэнне ордэна дамініканцаў», дзе папа рымскі ўручае статут [[Святы Дамінік|Святому Дамініку]], і выявы іншых святых і мучанікаў ордэна, напрыклад, [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]], [[Пётр Веронскі|Пятра Мучаніка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=137—141}}. * Асноўная частка калідораў прысвечана ілюстрацыі [[Ружанец|Ружанцовай малітвы]]. У крыжовых скляпеннях паслядоўна намаляваны 15 Таямніц Ружанца, падзеленых на тры часткі: ** ''Радасныя таямніцы'': [[Звеставанне]], [[Сустрэча Марыі з Лізаветай|Адведзіны Лізаветы]], [[Нараджэнне Хрыста]], [[Ахвяраванне ў храме]], [[Адшуканне Хрыста ў храме]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=146}}. ** ''Балесныя таямніцы'': [[Малітва ў Гефсіманскім садзе]], [[Бічаванне Хрыста|Хвастанне]], [[Укаранаванне цярновым вянком|Укаранаванне цернем]], [[Крыжовы шлях]], [[Распяцце Ісуса|Укрыжаванне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=153—155}}. ** ''Слаўныя таямніцы'': [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрасенне]], [[Ушэсце]], [[Сашэсце Святога Духа]], [[Унебаўзяцце Марыі]], [[Каранаванне Марыі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=170—171}}. * Усходняя галерэя кляштара ўтрымлівае 21 невялікую эмблему, прысвечаную Ларэтанскай літаніі (Litanija Loretańska). Кожная фрэска ілюструе асобны зварот да Дзевы Марыі з літаніі (напрыклад, «Люстэрка справядлівасці», «Вежа Давідава», «Залаты дом» і інш.), якія суправаджаюцца лацінскімі надпісамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=157—159}}. Многія з гэтых фрэсак выкананы з выкарыстаннем прыёмаў ілюзорнага жывапісу і [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Мастацтвазнаўцы, у прыватнасці, Д. Клаюмене, дапускаюць, што гэты манументальны ансамбль мог стварыць вядомы віленскі мастак-манументаліст [[Мацвей Слушчанскі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=430—431|артыкул=Віленскі кляштар дамініканцаў|аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. Габрусь]]}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Літвы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1408 годзе]] [[Катэгорыя:1408 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Вільні ў стылі барока]] kh5b14sodyuagm282rw2tbuogondl52 5127300 5127299 2026-04-16T14:29:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127300 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў |Арыгінальная назва = {{lang-lt|Šventosios Dvasios bažnyčia ir dominikonų vienuolynas}} |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Помнік архітэктуры |Краіна = Літва |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Вільнюс]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 04 |region = LT |CoordScale = |На карце = Літва Вільнюс |Канфесія = [[Каталіцтва|Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Вільнюская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Вільнюскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|дамініканцы]] (гістарычна) |Тып будынка = парафіяльны касцёл |Архітэктурны стыль = [[позняе барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Вітаўт]] (першапачатковы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = [[1408]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1844 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1408 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770 (сучасны выгляд пасля перабудоў) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius }} {{іншыя значэнні|Касцёл Святога Духа}} '''Касцё́л Свято́га Ду́ха і кля́штар дамініка́нцаў''' — [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкі]] культавы комплекс у [[Вільнюс]]е. Размяшчаецца ў [[Стары горад (Вільнюс)|Старым горадзе]] па адрасе [[Вуліца Дамінікону|вуліца Дамінікону (Дамініканская)]], 8 ({{lang-lt|Dominikonų g. 8}}), працягнуўшыся ўздоўж гэтай вуліцы бакавым фасадам, а заднім фасадам выходзячы на [[Вуліца Швянта Ігнота|вуліцу Святога Ігната]] ({{lang-lt|Šv. Ignoto g.}}). Помнік архітэктуры высокага і позняга [[барока]], а таксама [[ракако]]. Інтэр'еры касцёла і кляштара вызначаюцца надзвычай багатым мастацкім аздабленнем, уключаючы ўнікальныя фрэскавыя роспісы і ілюзорны манументальны жывапіс. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна праводзяцца на [[Польская мова|польскай мове]]. == Гісторыя == У [[1408]] годзе будаўніцтва першага, яшчэ невялікага касцёла Святога Духа фундаваў [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Вітаўт]]. Асноўны аб’ём гэтага храма меў план прамавугольнай формы, які заканчваўся [[прэсбітэрый|прэсбітэрыем]] з гранёнай [[апсіда]]й. З паўночнага боку да яго прымыкала [[сакрыстыя]]. У другой чвэрці [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] касцёл быў павялічаны ў даўжыню. У [[1501]] годзе паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр (вялікі князь літоўскі)|Аляксандра Ягелончыка]] касцёл разам з забудовай вакол яго быў перададзены запрошаным з [[Польшча|Польшчы]] манахам-[[дамініканцы|дамініканцам]]. Яны пашырылі і часткова перабудавалі касцёл, а таксама ўзвялі каля паўднёва-заходняга вугла квадратную ў плане [[званіца|вежу-званіцу]], якая была прыстасаваная для абароны. Побач з храмам быў пабудаваны мураваны [[кляштар]] (ён прымыкае да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У [[1655]] годзе касцёл і кляштар былі моцна пашкоджаны падчас акупацыі Вільні маскоўскім войскам. Комплекс быў адноўлены на сродкі мецэната М. Вайніловіча і нанова асвечаны ў [[1688]] годзе. У [[XVII стагоддзе|XVII]] і асабліва ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзях]] касцёлу і кляштару былі нададзены выразныя барочныя рысы. Будынкі моцна пацярпелі падчас разбуральных віленскіх [[пажар]]аў [[1748]] і [[1749]] гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. За параўнальна кароткі тэрмін дзякуючы намаганням манахаў і ахвяраванням магнатаў (у тым ліку [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]], Брыгіты [[Салагубы|Салагуб]] з роду [[Радзівілы|Радзівілаў]]) да [[1770]] года храм і кляштар былі цалкам адбудаваны і набылі свой сучасны вытанчаны познебарочны выгляд. У гэты ж час быў створаны ўнікальны фрэскавы ансамбль у калідорах кляштара{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. У [[1812]] годзе храм пацярпеў ад [[Францыя|французскіх]] салдат, пасля чаго рамантаваўся ў [[1813]]—[[1815]] гадах. У [[1818]] годзе бурай сарвала дах, які прыйшлося перакрываць нанова. [[Файл:Вільня._Дамініканскі_кляштар_і_касцёл_Святога_Духа._Дошка_Каліноўскаму.jpg|міні|злева|Мемарыяльная дошка Кастусю Каліноўскаму на сцяне былога кляштара Святога Духа]] Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады ў [[1844]] годзе скасавалі кляштар дамініканцаў. Касцёл стаў звычайным парафіяльным, але працягваў дзейнічаць на ўсім працягу [[XIX стагоддзе|XIX]] і [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]. У [[1849]] годзе жылы корпус кляштара быў ператвораны ў турму. Па распараджэнні віленскага генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]] ў гэтых памяшканнях трымалі ў няволі ўдзельнікаў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Сярод вязняў былі [[Якуб Гейштар]], [[Кастусь Каліноўскі]], яго найбліжэйшы паплечнік [[Цітус Далеўскі]], брат Цітуса — адзін з заснавальнікаў [[Братні саюз літоўскай моладзі|Братняга саюза літоўскай моладзі]] [[Францішак Далеўскі]] і іншыя паўстанцы. У [[1993]] годзе на будынку кляштара з боку вуліцы Святога Ігната была адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар Кастуся Каліноўскага<ref>Лявон Луцкевіч. Вандроўкі па Вільні. Вільня: Рунь, 1998. ISBN 9986-9228-2-8. С. 59.{{ref-be}}</ref> працы беларускага скульптара [[Аляксандр Мірончык|Аляксандра Мірончыка]]<ref>{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў (1938—1998)|артыкул=Мірончык Аляксандр Іванавіч}}</ref>. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна адбываюцца на [[польская мова|польскай мове]]. [[5 верасня]] [[1993]] года тут адбылася сустрэча [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] з вернікамі польскага паходжання (пры ўдзеле віленскага архібіскупа [[Аўдрыс Юозас Бачкіс|Аўдрыса Юозаса Бачкіса]], [[прымас|прымаса]] Польшчы кардынала [[Юзаф Глемп|Юзафа Глемпа]], архібіскупаў [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] і [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтака]])<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/wilno_pl_05091993.html Jan Paweł II. Polacy i Litwini są powołani do współpracy]{{ref-pl}}]</ref><ref>[http://www.lcn.lt/b_dokumentai/popiezius_Lietuvoje/JP2_9.html Šventojo Tėvo kalba Lietuvos lenkams Šventosios Dvasios bažnyčioje]{{ref-lt}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:VILNIUS, AB. 018.JPG|міні|Партал паўднёвага фасада]] Шматлікія рамонты і перабудовы значна змянілі першапачатковую гатычную архітэктуру храма. Цяпер касцёл Святога Духа ўяўляе сабой тыповую познабарочную трохнефавую [[базіліка|базіліку]] з [[купал]]ам над [[сяродкрыжжа]]м. Незвычайнай рысай з'яўляецца тое, што галоўны фасад касцёла не мае вежаў, а адзіная гістарычная вежа-званіца прыбудавана асобна з паўднёва-заходняга боку. Сцены раскрапаваныя [[пілястра]]мі на асобныя [[прасла|праслы]]. Галоўны ўваход зроблены з боку паўднёвага фасада і аформлены манументальным [[партал]]ам з дарычнымі калонамі, пілястрамі і рэльефным [[Картуш (архітэктура)|картушам]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла шчыльна прымыкаюць карпусы кляштара, якія ўтвараюць замкнёны ўнутраны дворык ([[клуатр]]). == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Dominican Church of the Holy Spirit, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|міні|злева|Інтэр'ер касцёла Святога Духа]] [[Файл:Sklepienie_kościoła_Ducha_Świętego_w_WIlnie.JPG|міні|Роспісы купала]] Інтэр’ер касцёла адрозніваецца надзвычайнай пышнасцю і з'яўляецца адным з найпрыгажэйшых узораў стылю [[ракако]] і позняга барока ў Літве. Галоўныя дэкаратыўныя акцэнты храма — 16 вялікіх алтароў складанай і арыгінальнай кампазіцыі, багата аздобленых скульптурай і ляпнінай, а таксама манументальны [[амбон]]. Купал і [[скляпенне|скляпенні]] касцёла распісаны фрэскамі на тэмы з жыцій святых і алегарычнымі сюжэтамі{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. === Фрэскі кляштарных калідораў === Выключную каштоўнасць уяўляе манументальны насценны жывапіс, створаны каля 1756—1770 гадоў у калідорах першага паверха кляштара, якія абгінаюць унутраны дворык ([[клуатр]]). Гэты фрэскавы ансамбль з'яўляецца ўнікальным для ўсяго рэгіёна былога ВКЛ. Значная частка кампазіцый, на жаль, дайшла да нашага часу ў моцна пашкоджаным або зафарбаваным выглядзе, аднак іх іканаграфічная праграма была рэканструявана даследчыкамі дзякуючы захаваным фрагментам і архіўным фотаздымкам [[Ян Булгак|Яна Булгака]] пачатку XX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. Іканаграфічная праграма гэтых фрэсак цалкам падпарадкавана дамініканскай тэматыцы і адлюстроўвае гісторыю ордэна, яго выбітных святых, а таксама малітоўную практыку [[Ружанец|Ружанца]], папулярызатарамі якой з'яўляліся менавіта дамініканцы. Сюжэты размяркоўваюцца па розных галерэях кляштара: * У заходняй галерэі (каля ўваходу) размешчаны сцэны, звязаныя з тэмай смерці і замагільнага жыцця: «Смерць», «Чысцец», «Пакуты пекла» і «Райскі сад»{{sfn|Klajumienė|2006|с=130}}. Далей ідуць гістарычныя сцэны з жыцця ордэна: «Святы Дамінік і Святы Францыск падтрымліваюць Латэранскую базіліку», «Зацвярджэнне ордэна дамініканцаў», дзе папа рымскі ўручае статут [[Святы Дамінік|Святому Дамініку]], і выявы іншых святых і мучанікаў ордэна, напрыклад, [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]], [[Пётр Веронскі|Пятра Мучаніка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=137—141}}. * Асноўная частка калідораў прысвечана ілюстрацыі [[Ружанец|Ружанцовай малітвы]]. У крыжовых скляпеннях паслядоўна намаляваны 15 Таямніц Ружанца, падзеленых на тры часткі: ** ''Радасныя таямніцы'': [[Звеставанне]], [[Сустрэча Марыі з Лізаветай|Адведзіны Лізаветы]], [[Нараджэнне Хрыста]], [[Ахвяраванне ў храме]], [[Адшуканне Хрыста ў храме]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=146}}. ** ''Балесныя таямніцы'': [[Малітва ў Гефсіманскім садзе]], [[Бічаванне Хрыста|Хвастанне]], [[Укаранаванне цярновым вянком|Укаранаванне цернем]], [[Крыжовы шлях]], [[Распяцце Ісуса|Укрыжаванне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=153—155}}. ** ''Слаўныя таямніцы'': [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрасенне]], [[Ушэсце]], [[Сашэсце Святога Духа]], [[Унебаўзяцце Марыі]], [[Каранаванне Марыі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=170—171}}. * Усходняя галерэя кляштара ўтрымлівае 21 невялікую эмблему, прысвечаную Ларэтанскай літаніі (Litanija Loretańska). Кожная фрэска ілюструе асобны зварот да Дзевы Марыі з літаніі (напрыклад, «Люстэрка справядлівасці», «Вежа Давідава», «Залаты дом» і інш.), якія суправаджаюцца лацінскімі надпісамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=157—159}}. Многія з гэтых фрэсак выкананы з выкарыстаннем прыёмаў ілюзорнага жывапісу і [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Мастацтвазнаўцы, у прыватнасці, Д. Клаюмене, дапускаюць, што гэты манументальны ансамбль мог стварыць вядомы віленскі мастак-манументаліст [[Мацвей Слушчанскі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=430—431|артыкул=Віленскі кляштар дамініканцаў|аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. Габрусь]]}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Літвы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1408 годзе]] [[Катэгорыя:1408 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Вільні ў стылі барока]] 043snx2kas8kvh4plmmqzy8x3u0bniu 5127301 5127300 2026-04-16T14:29:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127301 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Духа і кляштар дамініканцаў |Арыгінальная назва = {{lang-lt|Šventosios Dvasios bažnyčia ir dominikonų vienuolynas}} |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = Помнік архітэктуры |Краіна = Літва |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Вільня]] |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 40 |lat_sec = 53 |lon_dir = E |lon_deg = 25 |lon_min = 17 |lon_sec = 04 |region = LT |CoordScale = |На карце = |Канфесія = [[Каталіцтва|Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = [[Віленская архідыяцэзія]] |Добрапрыстойнасць = [[Віленскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = [[Дамініканцы|дамініканцы]] (гістарычна) |Тып будынка = парафіяльны касцёл |Архітэктурны стыль = [[позняе барока]], [[ракако]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = [[Вітаўт]] (першапачатковы храм) |Першае згадванне = |Заснаванне = [[1408]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = 1844 (кляштар) |Пачатак будаўніцтва = 1408 |Заканчэнне будаўніцтва = 1770 (сучасны выгляд пасля перабудоў) |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius }} {{іншыя значэнні|Касцёл Святога Духа}} '''Касцё́л Свято́га Ду́ха і кля́штар дамініка́нцаў''' — [[Рымска-каталіцкая царква|рымска-каталіцкі]] культавы комплекс у [[Вільня|Вільні]]. Размяшчаецца ў [[Стары горад (Вільня)|Старым горадзе]] па адрасе [[Вуліца Дамінікону|вуліца Дамінікону (Дамініканская)]], 8 ({{lang-lt|Dominikonų g. 8}}), працягнуўшыся ўздоўж гэтай вуліцы бакавым фасадам, а заднім фасадам выходзячы на [[Вуліца Швянта Ігнота|вуліцу Святога Ігната]] ({{lang-lt|Šv. Ignoto g.}}). Помнік архітэктуры высокага і позняга [[барока]], а таксама [[ракако]]. Інтэр'еры касцёла і кляштара вызначаюцца надзвычай багатым мастацкім аздабленнем, уключаючы ўнікальныя фрэскавыя роспісы і ілюзорны манументальны жывапіс. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна праводзяцца на [[Польская мова|польскай мове]]. == Гісторыя == У [[1408]] годзе будаўніцтва першага, яшчэ невялікага касцёла Святога Духа фундаваў [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Вітаўт]]. Асноўны аб’ём гэтага храма меў план прамавугольнай формы, які заканчваўся [[прэсбітэрый|прэсбітэрыем]] з гранёнай [[апсіда]]й. З паўночнага боку да яго прымыкала [[сакрыстыя]]. У другой чвэрці [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] касцёл быў павялічаны ў даўжыню. У [[1501]] годзе паводле загаду вялікага князя [[Аляксандр (вялікі князь літоўскі)|Аляксандра Ягелончыка]] касцёл разам з забудовай вакол яго быў перададзены запрошаным з [[Польшча|Польшчы]] манахам-[[дамініканцы|дамініканцам]]. Яны пашырылі і часткова перабудавалі касцёл, а таксама ўзвялі каля паўднёва-заходняга вугла квадратную ў плане [[званіца|вежу-званіцу]], якая была прыстасаваная для абароны. Побач з храмам быў пабудаваны мураваны [[кляштар]] (ён прымыкае да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла){{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У [[1655]] годзе касцёл і кляштар былі моцна пашкоджаны падчас акупацыі Вільні маскоўскім войскам. Комплекс быў адноўлены на сродкі мецэната М. Вайніловіча і нанова асвечаны ў [[1688]] годзе. У [[XVII стагоддзе|XVII]] і асабліва ў [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзях]] касцёлу і кляштару былі нададзены выразныя барочныя рысы. Будынкі моцна пацярпелі падчас разбуральных віленскіх [[пажар]]аў [[1748]] і [[1749]] гадоў{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. За параўнальна кароткі тэрмін дзякуючы намаганням манахаў і ахвяраванням магнатаў (у тым ліку [[Людвік Міхал Пац|Людвіка Паца]], Брыгіты [[Салагубы|Салагуб]] з роду [[Радзівілы|Радзівілаў]]) да [[1770]] года храм і кляштар былі цалкам адбудаваны і набылі свой сучасны вытанчаны познебарочны выгляд. У гэты ж час быў створаны ўнікальны фрэскавы ансамбль у калідорах кляштара{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. У [[1812]] годзе храм пацярпеў ад [[Францыя|французскіх]] салдат, пасля чаго рамантаваўся ў [[1813]]—[[1815]] гадах. У [[1818]] годзе бурай сарвала дах, які прыйшлося перакрываць нанова. [[Файл:Вільня._Дамініканскі_кляштар_і_касцёл_Святога_Духа._Дошка_Каліноўскаму.jpg|міні|злева|Мемарыяльная дошка Кастусю Каліноўскаму на сцяне былога кляштара Святога Духа]] Пасля паражэння [[паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] расійскія ўлады ў [[1844]] годзе скасавалі кляштар дамініканцаў. Касцёл стаў звычайным парафіяльным, але працягваў дзейнічаць на ўсім працягу [[XIX стагоддзе|XIX]] і [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]]. У [[1849]] годзе жылы корпус кляштара быў ператвораны ў турму. Па распараджэнні віленскага генерал-губернатара [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. М. Мураўёва]] ў гэтых памяшканнях трымалі ў няволі ўдзельнікаў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]]. Сярод вязняў былі [[Якуб Гейштар]], [[Кастусь Каліноўскі]], яго найбліжэйшы паплечнік [[Цітус Далеўскі]], брат Цітуса — адзін з заснавальнікаў [[Братні саюз літоўскай моладзі|Братняга саюза літоўскай моладзі]] [[Францішак Далеўскі]] і іншыя паўстанцы. У [[1993]] годзе на будынку кляштара з боку вуліцы Святога Ігната была адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар Кастуся Каліноўскага<ref>Лявон Луцкевіч. Вандроўкі па Вільні. Вільня: Рунь, 1998. ISBN 9986-9228-2-8. С. 59.{{ref-be}}</ref> працы беларускага скульптара [[Аляксандр Мірончык|Аляксандра Мірончыка]]<ref>{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў (1938—1998)|артыкул=Мірончык Аляксандр Іванавіч}}</ref>. Набажэнствы ў касцёле традыцыйна адбываюцца на [[польская мова|польскай мове]]. [[5 верасня]] [[1993]] года тут адбылася сустрэча [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] [[Ян Павел II|Яна Паўла II]] з вернікамі польскага паходжання (пры ўдзеле віленскага архібіскупа [[Аўдрыс Юозас Бачкіс|Аўдрыса Юозаса Бачкіса]], [[прымас|прымаса]] Польшчы кардынала [[Юзаф Глемп|Юзафа Глемпа]], архібіскупаў [[Тадэвуш Кандрусевіч|Тадэвуша Кандрусевіча]] і [[Казімір Свёнтак|Казіміра Свёнтака]])<ref>[http://www.opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/jan_pawel_ii/przemowienia/wilno_pl_05091993.html Jan Paweł II. Polacy i Litwini są powołani do współpracy]{{ref-pl}}]</ref><ref>[http://www.lcn.lt/b_dokumentai/popiezius_Lietuvoje/JP2_9.html Šventojo Tėvo kalba Lietuvos lenkams Šventosios Dvasios bažnyčioje]{{ref-lt}}</ref>. == Архітэктура == [[Файл:VILNIUS, AB. 018.JPG|міні|Партал паўднёвага фасада]] Шматлікія рамонты і перабудовы значна змянілі першапачатковую гатычную архітэктуру храма. Цяпер касцёл Святога Духа ўяўляе сабой тыповую познабарочную трохнефавую [[базіліка|базіліку]] з [[купал]]ам над [[сяродкрыжжа]]м. Незвычайнай рысай з'яўляецца тое, што галоўны фасад касцёла не мае вежаў, а адзіная гістарычная вежа-званіца прыбудавана асобна з паўднёва-заходняга боку. Сцены раскрапаваныя [[пілястра]]мі на асобныя [[прасла|праслы]]. Галоўны ўваход зроблены з боку паўднёвага фасада і аформлены манументальным [[партал]]ам з дарычнымі калонамі, пілястрамі і рэльефным [[Картуш (архітэктура)|картушам]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Да галоўнага і паўночнага фасадаў касцёла шчыльна прымыкаюць карпусы кляштара, якія ўтвараюць замкнёны ўнутраны дворык ([[клуатр]]). == Інтэр’ер і манументальны жывапіс == [[Файл:Dominican Church of the Holy Spirit, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|міні|злева|Інтэр'ер касцёла Святога Духа]] [[Файл:Sklepienie_kościoła_Ducha_Świętego_w_WIlnie.JPG|міні|Роспісы купала]] Інтэр’ер касцёла адрозніваецца надзвычайнай пышнасцю і з'яўляецца адным з найпрыгажэйшых узораў стылю [[ракако]] і позняга барока ў Літве. Галоўныя дэкаратыўныя акцэнты храма — 16 вялікіх алтароў складанай і арыгінальнай кампазіцыі, багата аздобленых скульптурай і ляпнінай, а таксама манументальны [[амбон]]. Купал і [[скляпенне|скляпенні]] касцёла распісаны фрэскамі на тэмы з жыцій святых і алегарычнымі сюжэтамі{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. === Фрэскі кляштарных калідораў === Выключную каштоўнасць уяўляе манументальны насценны жывапіс, створаны каля 1756—1770 гадоў у калідорах першага паверха кляштара, якія абгінаюць унутраны дворык ([[клуатр]]). Гэты фрэскавы ансамбль з'яўляецца ўнікальным для ўсяго рэгіёна былога ВКЛ. Значная частка кампазіцый, на жаль, дайшла да нашага часу ў моцна пашкоджаным або зафарбаваным выглядзе, аднак іх іканаграфічная праграма была рэканструявана даследчыкамі дзякуючы захаваным фрагментам і архіўным фотаздымкам [[Ян Булгак|Яна Булгака]] пачатку XX стагоддзя{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. Іканаграфічная праграма гэтых фрэсак цалкам падпарадкавана дамініканскай тэматыцы і адлюстроўвае гісторыю ордэна, яго выбітных святых, а таксама малітоўную практыку [[Ружанец|Ружанца]], папулярызатарамі якой з'яўляліся менавіта дамініканцы. Сюжэты размяркоўваюцца па розных галерэях кляштара: * У заходняй галерэі (каля ўваходу) размешчаны сцэны, звязаныя з тэмай смерці і замагільнага жыцця: «Смерць», «Чысцец», «Пакуты пекла» і «Райскі сад»{{sfn|Klajumienė|2006|с=130}}. Далей ідуць гістарычныя сцэны з жыцця ордэна: «Святы Дамінік і Святы Францыск падтрымліваюць Латэранскую базіліку», «Зацвярджэнне ордэна дамініканцаў», дзе папа рымскі ўручае статут [[Святы Дамінік|Святому Дамініку]], і выявы іншых святых і мучанікаў ордэна, напрыклад, [[Тамаш Аквінскі|Тамаша Аквінскага]], [[Пётр Веронскі|Пятра Мучаніка]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=137—141}}. * Асноўная частка калідораў прысвечана ілюстрацыі [[Ружанец|Ружанцовай малітвы]]. У крыжовых скляпеннях паслядоўна намаляваны 15 Таямніц Ружанца, падзеленых на тры часткі: ** ''Радасныя таямніцы'': [[Звеставанне]], [[Сустрэча Марыі з Лізаветай|Адведзіны Лізаветы]], [[Нараджэнне Хрыста]], [[Ахвяраванне ў храме]], [[Адшуканне Хрыста ў храме]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=146}}. ** ''Балесныя таямніцы'': [[Малітва ў Гефсіманскім садзе]], [[Бічаванне Хрыста|Хвастанне]], [[Укаранаванне цярновым вянком|Укаранаванне цернем]], [[Крыжовы шлях]], [[Распяцце Ісуса|Укрыжаванне]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=153—155}}. ** ''Слаўныя таямніцы'': [[Уваскрэсенне Ісуса Хрыста|Уваскрасенне]], [[Ушэсце]], [[Сашэсце Святога Духа]], [[Унебаўзяцце Марыі]], [[Каранаванне Марыі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=170—171}}. * Усходняя галерэя кляштара ўтрымлівае 21 невялікую эмблему, прысвечаную Ларэтанскай літаніі (Litanija Loretańska). Кожная фрэска ілюструе асобны зварот да Дзевы Марыі з літаніі (напрыклад, «Люстэрка справядлівасці», «Вежа Давідава», «Залаты дом» і інш.), якія суправаджаюцца лацінскімі надпісамі{{sfn|Klajumienė|2006|с=157—159}}. Многія з гэтых фрэсак выкананы з выкарыстаннем прыёмаў ілюзорнага жывапісу і [[Квадратура (мастацтва)|квадратуры]]. Мастацтвазнаўцы, у прыватнасці, Д. Клаюмене, дапускаюць, што гэты манументальны ансамбль мог стварыць вядомы віленскі мастак-манументаліст [[Мацвей Слушчанскі]]{{sfn|Klajumienė|2006|с=129}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=430—431|артыкул=Віленскі кляштар дамініканцаў|аўтар=[[Тамара Віктараўна Габрусь|Т. Габрусь]]}} * {{кніга|спасылка=https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:B.03~2006~1367151604343/datastreams/DS.001.0.01.BOOK/content|аўтар=[[Даля Клаюмене|Klajumienė D.]]|загаловак=Tapyti altoriai (XVIII a. – XIX a. I p.): nykstantys Lietuvos bažnyčių dailės paminklai|месца=Vilnius|выдавецтва=Vilniaus dailės akademijos leidykla|год=2006|старонак=272|isbn=9955-624-56-6|ref=Klajumienė}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Church of the Holy Spirit in Vilnius}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дамініканскія кляштары Літвы]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюса]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1408 годзе]] [[Катэгорыя:1408 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Вільнюскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Вільні ў стылі барока]] 9mh1eea8lvtgtfv7ki9qy5jelzsqu8e Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі 0 609255 5127385 5124813 2026-04-16T20:16:48Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак 5127385 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыю |частка = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]], [[Ваенная аперацыя супраць Ісламскай дзяржавы]] |выява = [[Выява:Tomahawk Missile fired from US Destroyers.jpg|300px]] |загаловак = Запуск ракет «Тамагаўк» па цэлях у Сірыі. |дата = з [[22 верасня]] [[2014]] года — па цяперашні час |месца = {{Сцяг|Сірыя|1980}}/{{Сцягафікацыя|Сірыя}} |прычына = |вынік = канфлікт працягваецца |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<br>{{Сцягафікацыя|Ізраіль}}<br>{{Сцягафікацыя|Аўстралія}}<br>{{Сцягафікацыя|Канада}}<br>{{Сцягафікацыя|Францыя}}<br>{{Сцягафікацыя|ФРГ}}<br>{{Сцягафікацыя|Данія}} <br>{{Сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<br>{{Сцягафікацыя|Марока}}<br>{{Сцягафікацыя|ААЭ}}<br>{{Сцягафікацыя|Катар}}<br>{{Сцягафікацыя|Іарданія}}<br>{{Сцягафікацыя|Бахрэйн}}<br>{{Сцягафікацыя|Турцыя}} |праціўнік2 = [[Выява:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|border|22px]] [[Ісламская дзяржава Ірака і Леванта|ІДІЛ]]<br>{{Сцяг|Джыхад}} [[Фронт аль-Нусра]] |праціўнік3 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Баасісцкая Сірыя]]<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/apr/14/theresa-may-britain-air-strikes-syria-chemical-weapons-raf|title='No alternative': Theresa May sends British jets to join airstrikes on Syria|author=Jessica Elgot|date=2018-04-14|publisher=the Guardian|lang=en|accessdate=2018-04-16}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Іран}}<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хезбала]] |камандзір1 = {{Сцяг|ЗША}} [[Барак Абама]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[:en:Stephen J. Townsend|Сцівен Таўнсенд]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[:en:Sean MacFarland|Шон МакФарленд]]<br>{{Сцяг|ЗША}} [[:en:Gary J. Volesky|Гэры Волескі]] |камандзір2 = [[Выява:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|border|22px]] [[Абу Бакр аль-Багдадзі]] †<br>[[Выява:Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg|border|22px]] [[Абу Ібрагім аль-Хашымі аль-Курашы]] †<br>{{Сцяг|Джыхад}} [[Абу Махамад аль-Галані]] |камандзір3 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Башар Асад]] |сілы1 = 6350 <small>(на базах у Кувейце)</small> і некалькі сотняў <small>(знаходзіліся ў краіне на пачатак 2019 года)</small> салдат арміі ЗША, 6 400 турэцкіх ваеннаслужачых <small>([[Аперацыя «Аліўкавая галіна»]])</small> |сілы2 = ІД: 31 000<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29169914|title=Islamic State fighter estimate triples - CIA|publisher=BBC|date=12 September 2014}}</ref>–50 000<ref>{{cite web|url=https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/560782-ngo-jihadist-islamic-state-has-50000-members-in-syria|title=NGO: Islamic State has 50,000 members in Syria|publisher=NOW News|date=19 August 2014|accessdate=22 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006160452/https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/560782-ngo-jihadist-islamic-state-has-50000-members-in-syria|archivedate=6 кастрычніка 2014|url-status=dead}}</ref> <small>(на ўсходзе)</small><br>Фронт ан-Нусра: 5000–6000<ref>{{cite news|title=Why Is Jabhat al-Nusra No Longer Useful to Turkey?|url=https://www.usnews.com/news/articles/2014/06/11/why-is-jabhat-al-nusra-no-longer-useful-to-turkey|publisher=U.S News|date=11 June 2014}}</ref> <small>(на захадзе)</small> |страты1 = {{Сцяг|ЗША}} 1 БПЛА збіты, 1 верталёт разбіўся<ref>{{cite web|url=https://news.usni.org/2017/09/29/v-22-osprey-suffers-hard-landing-syria-two-service-member-injured|title=V-22 Osprey Suffers ‘Hard Landing’ in Syria, Two Service Members Injured|author=Sam LaGrone|work=USNI News|date= 2017-09-29|accessdate=2018-04-15|lang=en}}</ref>, 29—31 ваеннаслужачых загінулі (1 з-за небаявых прычын)<ref>''Anna news''. Теракт в Манбидже: что известно на данный момент. 16 января 2019; [https://vpk.name/news/215172_siriya__mesto_gibeli_soten_soldat_ssha_20_amerikanskih_voennyih_ubityi_pri_napadenii_ig_v_hasake.html]</ref><br>{{Сцяг|Іарданія}} 1 знішчальнік ВПС Іарданіі разбіўся, пілот узяты ў палон (пакараны смерцю)<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=2326626 Исламисты сожгли заживо иорданского пилота]</ref><br>{{Сцяг|Турцыя}} 124—154 забітых<ref>[https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2018/04/21/37-terrorists-killed-during-anti-terror-operations-last-week-military-says 37 terrorists killed during anti-terror operations last week, military says - Daily Sabah]</ref><ref>[http://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN13L0B6 Warplanes hit Islamic State targets in northern Syria - Turkish army] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190709165438/https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN13L0B6 |date=9 ліпеня 2019 }}</ref><ref>[http://abcnews.go.com/International/wireStory/latest-french-fm-calls-summit-aleppo-fighting-43839128 The Latest: Turkey Says 2 Soldiers Missing in Syria]</ref> |страты2 = 5700 баевікоў ІД<ref name="6900persons">{{cite web|url=http://www.syriahr.com/en/?p=59675|title=28 months of bombing by the international coalition kills more than 6900 persons in Syria, including 820 Syrian civilians|work=SOHR|date=23 January 2017|accessdate=24 January 2017}}</ref> і 286 баевікоў Фронту ан-Нусра |агульныя страты = 1144—2286 цывільных асоб сталі ахвярамі авіяналётаў<ref name="мирные"/> }} '''Інтэрвенцыя ў Сірыі''' — ваеннае ўмяшанне [[ЗША]] і шэрагу іншых заходніх і блізкаўсходніх дзяржаў у [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскую вайну ў Сірыі]] з афіцыйна заяўленай мэтай барацьбы супраць тэрарыстычнай арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]», а таксама звязанай з «[[Аль-Каіда]]й» групоўкай «[[Фронт аль-Нусра]]». Пачалася [[22 верасня]] [[2014]] года з нанясення авіяўдараў па аб’ектах на сірыйскай тэрыторыі ў рамках [[Ваенная аперацыя супраць Ісламскай дзяржавы|ваеннай аперацыі супраць «Ісламскай дзяржавы»]]. Каардынацыю авіяўдараў ажыццяўляла Цэнтральнае камандаванне [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных сіл ЗША]]. Акрамя нанясення авіяўдараў па тэрарыстах, амерыканцы дапамаглі [[Курды|курдам]] на поўначы Сірыі стварыць баяздольныя войскі, якія правялі наступленне на тэрыторыі, падкантрольныя ІДІЛ, і атрымалі над ісламістамі перамогу. Амерыканскае камандаванне таксама не хавала, што адна з мэтаў прысутнасці амерыканскіх войскаў у Сірыі — процівага [[іран]]скаму ўплыву, «[[Хезбала|Хезбале]]», праіранскім шыіцкім групоўкам, якія падтрымліваюць урад [[Башар Асад|Асада]]<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3835730?from=doc_vrez «Скорее всего это решение останется на уровне декларации». Максим Юсин — о заявлении Дональда Трампа о выводе войск из Сирии // «Коммерсантъ FM» от 19.12.2018]</ref>. Група з 60 краін, якая дзейнічае пад кіраўніцтвам ЗША, аформілася як міжнародная кааліцыя ({{lang-en|Global Coalition to Counter the Islamic State of Iraq and the Levant (ISIL)}}) на сустрэчы ў [[Брусель|Брусэлі]] [[3 снежня]] 2014 года<ref name=USstate,3Dec>[https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/12/234627.htm ‘Joint Statement Issued by Partners at the Counter-ISIL Coalition Ministerial Meeting’]. ''Государственный департамент США'', 3 декабря 2014.</ref>. Аперацыі, якія ажыццяўляюцца гэтай групай у Сірыі, праводзяцца без згоды законнага міжнародна прызнанага [[Урад Сірыі|ўрада Сірыі]], які неаднаразова патрабаваў «неадкладна распусціць незаконную міжнародную кааліцыю», створаную без дазволу ўрада [[Сірыя|САР]] і па-за рамкамі [[ААН]]<ref>[http://www.sana.sy/ru/?p=116317 МИД САР: Сирия вновь требует немедленно распустить незаконную «международную коалицию»] sana.sy, 6 августа 2017.</ref>. Урад Сірыі неаднаразова звяртаўся ў [[Савет Бяспекі ААН]] з заклікам прыцягнуць да адказнасці ЗША, якія ўзначальваюць кааліцыю, «якая здзяйсняе наўмысныя злачынствы супраць мірнага насельніцтва, разбурае бальніцы, школы, масты і плаціны, што стала дадаткам да злачынстваў тэрарыстычных арганізацый»<ref>[http://www.sana.sy/ru/?p=115976 МИД САР призвал Совет Безопасности привлечь к ответственности США за преступления «коалиции»] sana.sy, 3 августа 2017.</ref><ref>[https://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201708171756-5jng.htm Дамаск потребовал от ООН остановить преступления международной коалиции в Сирии] tvzvezda.ru, 17.08.2017.</ref><ref>[http://www.sana.sy/ru/?p=117280 «Международная коалиция» продолжает обстрелы жилых кварталов города Ракка] sana.sy, 17 августа 2017.</ref><ref>[http://sana.sy/ru/?p=121237 Сирия призывает распустить «международную коалицию» и пресечь её преступления против мирных граждан] sana.sy, 28 сентября 2017.</ref>. За першыя 13 месяцаў аперацыі ў выніку авіяўдараў, па даных ЗША, былі забітыя каля 3700 тэрарыстаў, у тым ліку 3276 баевікоў ІД і 374 члены «Аль-Каіды». З кастрычніка [[2015]] года, пасля [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ўступлення Расіі ў вайну з ІД у Сірыі]], масавыя авіярэйды міжнароднай кааліцыі змяніліся адзінкавымі палётамі. Акрамя ваенных цэляў, удары таксама наносіліся па аб’ектах нафтавай прамысловасці, электрастанцыях і ваенных базах, якія надалей маглі выкарыстоўваць наступаючыя [[Узброеныя сілы Сірыі|сірыйскія ўрадавыя войскі]]<ref name="итог">[https://www.kommersant.ru/doc/3835683?from=doc_vrez Итоги военной операции США в Сирии // «Коммерсантъ» от 19.12.2018]</ref>. У выніку ўдараў міжнароднай кааліцыі, паводле заявы аб’яднанай аператыўнай групы, у Сірыі і [[Ірак]]у за перыяд са жніўня 2014 года загінулі 1144 мірныя жыхары. Са жніўня 2014 па лістапад [[2017]] кааліцыя правяла ў Сірыі і Іраку 28 562 авіяналётаў. Паводле сірыйскай праваабарончай арганізацыі SNHR, з пачатку аперацыі кааліцыі на чале з ЗША ў Сірыі былі забітыя 2286 мірных жыхароў, сярод якіх 674 дзіцяці і 504 жанчыны<ref name="мирные">[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5bace9529a79470ce80d89ea Международная коалиция признала гибель 1114 гражданских в Сирии и Ираке // РБК, 27.09.2018]</ref>. [[17 верасня]] [[2016]] года авіяцыя міжнароднай кааліцыі нанесла ўдар па пазіцыях сірыйскіх урадавых сілаў у раёне горада Дэйр-эз-Зор, забіўшы 62 вайскоўцаў і параніўшы больш за сто чалавек, пасля чаго ІД адразу ж атакавала пазіцыі ўрадавых войскаў. Сірыйскія ўлады расцанілі авіяналёт як «небяспечную і непрыкрытую агрэсію»<ref name="итог" />. [[7 красавіка]] [[2017]] года амерыканскія ВМС нанеслі [[Бамбардзіроўка авіябазы Эш-Шайрат|ўдар крылатымі ракетамі «Тамагаўк» па базе сірыйскіх ВПС Эш-Шайрат]] у правінцыі Хомс у адплату за [[Хімічная атака на Хан-Шэйхун|хімічную атаку у горадзе Хан-Шэйхун]]<ref name="итог" />. Кульмінацыяй удзелу авіяцыі кааліцыі ў сірыйскай кампаніі сталі [[Бітва за Эр-Раку (2017)|баі за Раку]] (сталіцу «Ісламскай дзяржавы» ў Сірыі) у 2017 годзе. Толькі ў лютым 2017 года ў горадзе і яго наваколлях было нанесена больш за 300 авіяўдараў. Па даных [[ААН]], у выніку Рака была на 80 % разбурана<ref name="итог" />. [[14 красавіка]] [[2018]] года ЗША, [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] нанеслі [[Ракетны ўдар па Сірыі ў красавіку 2018 года|серыю ўдараў па аб’ектах у Сірыі]], звязаных з хімічнай зброяй, пасля таго, як сірыйскія войскі былі абвінавачаныя ў выкарыстанні хімічнай зброі ў горадзе Дума. Сірыя і [[Расія]] прадставілі «доказы» таго, што інцыдэнт з хімічнай зброяй быў інсцэніраваны, каб справакаваць кааліцыю на ўдар па Сірыі<ref name="итог" />. [[19 снежня]] [[2018]] года ў ЗША было абвешчана пра пачатак вываду амерыканскіх войскаў з Сірыі — па словах прэзідэнта [[Дональд Трамп|Трампа]], у сувязі з выкананнем асноўнай задачы — знішчэння тэрарыстычнай групоўкі «Ісламская дзяржава». У той жа час, па словах прэс-сакратара адміністрацыі ЗША Сары Сандэрс, ЗША і іх саюзнікі працягнуць сумесную працу з мэтай «пазбавіць радыкальных ісламскіх тэрарыстаў тэрыторыі, фінансавання, падтрымкі і любых спосабаў пранікнення праз межы»<ref name="автоссылка1">[https://www.kommersant.ru/doc/3835831 Кому это выходно. Дональд Трамп выводит американские войска из Сирии // Газета «Коммерсантъ» № 235 от 20.12.2018]</ref>. На момант гэтай заявы на тэрыторыі Сірыі знаходзілася, па розных звестках, ад 2 да 2,2 тыс. вайскоўцаў арміі ЗША. Па даных СМІ, у Сірыі за 2015—2018 гг. былі створаны 12 амерыканскіх ваенных баз і два аванпасты: чатыры ваенныя аб’екты ў правінцыі Хасеке, шэсць — у правінцыі Алепа, адзін — у Дэйр-эз-Зоры, два — у Рацы, а таксама база Гэт-Танф на поўдні правінцыі Хомс<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3836535 Вывод, с которым многие не согласятся. Решение президента США вывести войска из Сирии вызвало критику союзников и одобрение Владимира Путина // Газета «Коммерсантъ» № 236 от 21.12.2018]</ref>. [[22 лютага]] 2019 года афіцыйны прадстаўнік Белага дома Сара Сандэрс паведаміла, што пасля вываду амерыканскіх войскаў з Сірыі там застанецца невялікі «міратворчы кантынгент» колькасцю каля 200 чалавек<ref>[https://www.rbc.ru/politics/22/02/2019/5c6f57aa9a79477304ef67c5 США сообщили о решении оставить в Сирии «миротворческий контингент» // РБК, 22.02.2019]</ref>. Аднак скарачэння кантынгенту не было. Пачатак турэцкай [[Аперацыя «Крыніца міру»|аперацыі «Крыніца міру»]] прывёў да паспяховага вываду амерыкана-французскага кантынгенту з Сірыі. Тым не менш, прэс-служба [[Пентагон]]а заявіла аб тым, што [[Міністэрства абароны ЗША]] накіроўвае дадатковыя сілы і сродкі на паўночны ўсход Сірыі для абароны нафтавых радовішчаў ад баевікоў тэрарыстычнай групоўкі «Ісламская дзяржава» або «іншых суб’ектаў-дэстабілізатараў» сумесна з «[[Дэмакратычныя сілы Сірыі|Сірыйскімі дэмакратычнымі сіламі]]», таксама: «Адным з самых значных дасягненняў ЗША і нашых партнёраў у барацьбе з ІДІЛ стала атрыманне кантролю над нафтавымі радовішчамі ва Усходняй Сірыі — найважнайшай крыніцай даходаў ІД». Раней Дональд Трамп заявіў, што ўлады ЗША не дазволяць баевікам аднавіць кантроль над нафтавымі радовішчамі на паўночным усходзе Сірыі і маюць намер пакінуць іх пад сваім кантролем, потым вырашыць, што з імі рабіць<ref name="tass25.10.19">[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7043532 США направляют дополнительные ВС на северо-восток Сирии для защиты нефтяных месторождений // ТАСС, 25.10.2019]</ref>. Па звестках газеты The Wall Street Journal, гаворка ідзе аб захаванні на паўночным усходзе Сірыі ваеннага кантынгенту ЗША колькасцю 500 чалавек, а таксама аб адпраўцы туды некалькіх дзясяткаў танкаў і іншай тэхнікі<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7043624 WSJ: США намерены оставить в Сирии 500 военных и направить туда танки для их поддержки // ТАСС, 25.10.2019]</ref>. У красавіку 2026 года Сілы міжнароднай кааліцыі, якую ўзначальвалі ЗША, завяршылі вывад войскаў з Сірыі<ref>[https://vz.ru/news/2026/4/16/1411456.html Американские военные покинули территорию Сирии]{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Вайна ў Сірыі}} [[Катэгорыя:Замежны ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Войны ЗША]] [[Катэгорыя:Войны Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Войны Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Войны Германіі]] [[Катэгорыя:Войны Даніі]] [[Катэгорыя:Войны Іарданіі]] [[Катэгорыя:Войны Ізраіля]] [[Катэгорыя:Войны Канады]] [[Катэгорыя:Войны Саудаўскай Аравіі]] [[Катэгорыя:Войны Турцыі]] [[Катэгорыя:Войны Францыі]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] 46q3of54iea1mgtf9guj36xymkhmufb Асавец (стаянка) 0 650698 5127259 4611484 2026-04-16T13:35:57Z IP781584110 134977 афармленне 5127259 wikitext text/x-wiki '''Асавец ''' — археалагічныя помнікі каля в. [[Асавец (Бешанковіцкі раён)|Асавец]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. == Стаянка-1 == Знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад вёскі. Выявіў і даследаваў у 1934 годзе [[К. М. Палікарповіч]]. Культурны пласт укрыты праслойкай торфу ў 1,5 м. Знойдзены прылады працы і кераміка, характэрныя для [[Паўночнабеларуская культура|паўночна-беларускай культуры]] (1-я палова II тыс. да н. э.). == Стаянка-2 == Знаходзіцца за 1,5 км на поўдзень ад вёскі. Даследаваў у 1966—1983 гадах [[Міхаіл Міхайлавіч Чарняўскі|М. М. Чарняўскі]]. Культурны пласт да 1,3 м, пакрыты торфам. У ніжняй частцы яго знойдзены фрагменты неалітычных гладкасценных пасудзін з дамешкамі тоўчаных ракавін у сценках, упрыгожаных арнаментамі з насечак, наколаў, грабеньчатых адбіткаў, ямак. У верхняй частцы культурнага пласта выяўлены матэрыялы позняга неаліту і ранняга бронзавага веку паўночнабеларускай культуры (абломкі гліняных штрыхаваных пасудзін з дамешкамі тоўчаных ракавін і жарствы ў сценках, арнаментаваных шчыльнымі ўзорамі з пераважна гарызантальных паясоў, насечак, грабеньчатых адбіткаў, розных ямак і наколаў). Керамічныя вырабы ўяўлялі сабой вастрадонныя, акругладонныя і пласкадонныя гаршкі, міскі і кубкі. Шмат вырабаў з рогу і косці — наканечнікі стрэл, праколкі, рыбалоўныя кручкі, гарпуны, кінжалы, сякеры, цёслы і інш. Сярод упрыгожанняў найбольш свідраваных падвесак з зубоў жывёл і падвесак з бурштыну. Знойдзены рэчы старажытнага мастацтва — драўляныя і касцяныя фігуркі чалавека, звяроў і птушак, у тым ліку лася<ref name="ЗАЛ">[[Эдвард Міхайлавіч Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Алень, лось // Міфалогія беларусаў. Энцыклапедычны слоўнік. — Мінск: Беларусь, 2011. — С. 22—23.</ref>, гравіраваныя выявы людзей на кераміцы. Выяўлены частка жытла слупавой канструкцыі, рэшткі драўляных місак, дошак, агароджы з жэрдак. == Стаянка-3 == Знаходзіцца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі. Даследаваў у 1968 годзе М. М. Чарняўскі. На паверхні ўзгорка трапляліся крамянёвыя прылады працы і кераміка, а ў торфе каля паўночна-ўсходняга падножжа — рэшткі драўляных збудаванняў. Адносіцца да бронзавага веку. == Стаянка-4 == {{ГККРБ|213В000144}} Знаходзіцца за 1,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі. Даследаваў у 1971 годзе, 1976—1977 гадах М. М. Чарняўскі. Выяўлены матэрыялы ранняга неаліту (IV тыс. да н. э.). Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў [[Інстытут гісторыі АН БССР|Інстытуце гісторыі АН БССР]] і [[Дзяржаўны музей БССР|Дзяржаўным музеі БССР]]. == Стаянка-5 == Стаянка неаліту і ранняга бронзавага веку за 1,1 км ад вёскі. Выявіў у 1972 годзе і даследаваў 32 м² у 1987, 1991 гадах М. М. Чарняўскі. Матэрыялы адносяцца да ўсвяцкай і паўночна-беларускай культур. Датуецца III — сярэдзінай II тыс. да н. э. == Стаянка-7 == Стаянка поздняга неаліту і ранняга бронзавага веку за 1,5 км ад вёскі. Выявіў у 2000 годзе М. М. Чарняўскі, даследаваў 96 м² у 2000—2007 гадах М. Чарняўскі. Пашкоджана пажарам, ацалелая пляцоўка на паўднёвай ускраіне мае памеры 20×50 м. Культурны пласт падсцілаецца торфам. Знойдзена больш за 13 тыс. фрагментаў керамікі, 421 крамянёвая і 251 касцяная прылады, вырабы і іх фрагменты з бурштыну, каменю, дрэва і бяросты, меднае шыла, амаль 17 тыс. фрагментаў костак млекакормячых, рыб і птушак, каля 1 тыс. фрагментаў лясных і вадзяных арэхаў і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Збор помнікаў|2|356а|Стаянка-1 (в. Асавец)|аўтар=|старонкі=123}} * {{Крыніцы/Збор помнікаў|2|356б|Стаянка-2 (в. Асавец)|аўтар=|старонкі=123}} * {{Крыніцы/Збор помнікаў|2|356в|Стаянка-3 (в. Асавец)|аўтар=|старонкі=124}} * {{Крыніцы/Збор помнікаў|2|356г|Стаянка-4 (в. Асавец)|аўтар=|старонкі=124}} * {{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|1|Стаянка-5 (в. Асавец)|267}} * {{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|1|Стаянка-7 (в. Асавец)|267}} [[Катэгорыя:Стаянкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты Бешанковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Асавец (Бешанковіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Паўночнабеларуская культура]] err2hsfwvyqup4f212rskdlyn6094tk Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5127325 5126877 2026-04-16T15:51:23Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5127325 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пушар (фільм, 1996)|2026-04-16T11:31:14Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Жак Дуаён|2026-04-16T08:59:13Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Шарль Берлен|2026-04-16T05:39:04Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Самурай Джэк|2026-04-15T11:33:52Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Бернар Жырадо|2026-04-15T09:08:10Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Насмешка (фільм)|2026-04-15T07:21:59Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Раманы Чэліні (фільм)|2026-04-15T07:15:02Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Франка Нера|2026-04-14T09:33:48Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Серджа Карбучы|2026-04-14T09:23:29Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ружовая пантэра (фільм, 1963)|2026-04-14T06:52:18Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Чорная архідэя (фільм, 1958)|2026-04-14T06:31:41Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Вакзал Тэрміні (фільм)|2026-04-14T05:41:20Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 7nditnll1u1s6w2iahm6iyua5ufu0vz Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы 0 680365 5127232 4770269 2026-04-16T12:42:41Z DBatura 73587 5127232 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы |частка = |выява = FPRC vehicle in Ndele.jpg |памер = |загаловак =Баевікі FPRC у Ндэле, 2020 год. |дата = 10 снежня 2012 — наш час |месца = [[Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка]] |прычына = |статус = працягваецца |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Урад Базізэ (да сакавіка 2013)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Джатадыя (2013—2014)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Нгуендэ (2014)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Самба-Панза (2014—2016)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Урад Туадэра (з 2016)<br>{{Сцяг|ААН}} Міратворцы ААН (з 2014) '''пры падтрымцы:''' краіны [[Афрыканскі саюз|Афрыканскага саюза]], [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]] і [[Расія]] |праціўнік2 = Кааліцыя [[Селека]] (з 2020 у саюзе з Антыбалака): * [[UFDR]] * [[CPJP]] * [[CPSK]] * [[FDPC]] * [[FPR (ЦАР)|FPR]] '''пры падтрымцы:''' [[Чад]] і [[Сілы аператыўнай падтрымкі|RSF]] ---- [[Антыбалака]] (з 2020 у саюзе з Селека): * [[MRPRC]] ---- [[MLCJ]] ---- [[Гасподняя армія супраціўлення]] (з 2014) |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = больш за 5186 забітых (верасень 2014)<ref>{{cite web|last1=Larson|first1=Krista|title=AP: More than 5,000 dead in C. African Republic|url=http://bigstory.ap.org/article/ap-more-5000-dead-c-african-republic|website=AP Bigstory|access-date=12 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225172559/http://bigstory.ap.org/article/ap-more-5000-dead-c-african-republic|archive-date=25 снежня 2014|url-status=dead}}</ref> |заўвага = |Commons = }} '''Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы''' — шматбаковы ўзброены канфлікт у Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы (ЦАР), які пачаўся ў 2012 годзе. Асноўнымі ўдзельнікамі баявых дзеянняў з’яўляюцца ўрадавыя войскі, хрысціянскія і мусульманскія апалчэння. == Храналогія == * Студзень—сакавік 2011: Пасля моцнай затрымкі былі праведзены парламенцкія і прэзідэнцкія выбары ў ЦАР. Нацыянальная Канвергенцыя Ква На Ква ўзяла большасць у Нацыянальным Сходзе. Дзеючы кіраўнік дзяржавы Базізэ атрымаў 66% галасоў і быў пераабраны прэзідэнтам. Апазіцыя не прызнала вынікаў выбараў. * 2 снежня 2012: У горадзе Ндэле на поўначы краіны паўстала кааліцыя Селека. У яе шэрагі ўліліся баевікі з Чада і Дарфура. Баевікі хутка ўзялі паўночны ўсход Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі. Вялікі ўплыў у Селека атрымалі мусульмане. * 11 студзеня 2013: Мірнае пагадненне ў Лібрэвілі паміж Базізэ і лідарамі Селекі. * 21—24 сакавіка 2013: Сілы Селекі перасеклі лінію падзелу, атакавалі салдат з ПАР і 24 сакавіка ўзялі Бангі. Базізэ збег у Дэмакратычную рэспубліку Конга, а затым у Камерун. * 18 жніўня 2013: Мішэль Джатадыя стаў часовым прэзідэнтам на пераходны перыяд у 18 месяцаў. * 13 верасня 2013: Прэзідэнт Джатадыя распусціў кааліцыю Селека, але сутыкненні паміж прыхільнікамі і праціўнікамі Базізэ працягваліся. * 5 снежня 2013: Рэзалюцыя 2127 Савета Бяспекі ААН санкцыянавала міратворчую місію ў ЦАР. * 25 снежня 2013: Баі паміж Селекай і Антыбалака — арганізацыі хрысціян і анімістаў, сялян і былых салдат, прыхільнікаў Базізэ. * 5 студзеня 2014: Новыя баі паміж Селекай і Антыбалака. * 10 студзеня 2014: У час візіту ў Нджамену на нараду Эканамічнай супольнасці Цэнтральнаафрыканская дзяржаў прэзідэнт Джатадыя склаў з сябе паўнамоцтвы пад ціскам афрыканскіх лідараў у сувязі з няздольнасцю выконваць свае абавязкі. Пераходны нацыянальны савет абраў новым часовым прэзідэнтам Кэтрын Самба-Панса, былога мэра Бангі. * 10 красавіка 2014: Савет Бяспекі ААН санкцыянаваў разгортванне місію ААН па падтрыманні міру ў ЦАР (MINUSCA) і заклікаў да правядзення выбараў не пазней за люты 2015 года. * Верасень 2014: Разгортванне сіл ААН у ЦАР. * Кастрычнік 2014: На фоне сутыкненняў вакол сталіцы пры пасярэдніцтве прэзідэнта Конга Дэніса Сасо было заключана пагадненне аб рэферэндуме па новай канстытуцыі ў маі 2015 года і аб прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах у ліпені і жніўні 2015 года. * 19 студзеня 2015: Створана місія ваенных назіральнікаў Еўрасаюза ў ЦАР. * 26 студзеня 2015: Сакрэтны змова паміж фракцыямі Антыбалака і Селека супраць пераходных уладаў. Ускрыццё гэтага пакта не дало магчымасць яго рэалізаваць. * 9—10 сакавіка 2015: Місія Савета Бяспекі наведала Бангі. * 26 сакавіка 2015: Місія ААН у ЦАР дадаткова да 10 тысячам чалавек павялічана на 750 ваеннаслужачых, 280 паліцэйскіх і 20 чыноўнікаў. * 10 мая 2015: Дзесяць паўстанцкіх груповак падпісалі пагадненне аб раззбраенні. * 20 лютага 2016 года: Перамогу на прэзідэнцкіх выбарах атрымаў Фастэн-Аршанж Туадэра. * 19 чэрвеня 2017: Урад ЦАР і 13 з 14 узброеных груповак падпісалі ў Рыме пагадненне аб перамір’і. Урад ЦАР абавязаўся забяспечыць удзел груповак на ўсіх узроўнях палітычнай арэны, а яны абавязаліся гарантаваць свабоднае перамяшчэнне людзей і тавараў. Аднак баі працягваліся. * Сакавік 2018: У ЦАР былі накіраваны пяць расійскіх вайскоўцаў і 170 расійскіх грамадзянскіх інструктараў для падрыхтоўкі мясцовых вайскоўцаў. У далейшым кантынгент павялічаны. * 26 снежня 2019: Адбыліся сутыкненні ў горадзе Бангі. * 28 студзеня 2020: Адбыліся сутыкненні за кантроль над горадам Брыа. * 30 красавіка 2020: У Ндэле адбыліся ўзброеныя сутыкненні паміж групоўкамі Патрыятычнага аб’яднання за адраджэнне ЦАР (RPRC, праўладная партыя) і Народнага фронту адраджэння ЦАР (FPRC). * 19 снежня 2020: Групоўцы паўстанцаў «Кааліцыя патрыётаў за перамены» ўдалося ўзяць пад кантроль горад Мбаікі. * 21 снежня 2020: Прадстаўнік ўрада ЦАР заявіў, што Расія перакінула ў краіну некалькі сотняў вайскоўцаў з цяжкім узбраеннем. Паводле яго слоў, таксама некалькі сотняў вайскоўцаў у краіну накіравала Руанда. Інструктара былі накіраваныя ў адказ на просьбу кіраўніцтва ЦАР. Адпаведнае апавяшчэнне было перададзена расійскім бокам у камітэт Савета Бяспекі ААН 2127 па санкцыях у дачыненні да ЦАР. == У культуры == * [[Турыст (фільм, 2021)]], рэжысёр Андрэй Батаў (Расія/ЦАР). == Гл. таксама == * [[Першая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]] (2004—2007) * [[Шматпрофільная комплексная місія ААН па стабілізацыі ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі]] * [[Чорныя рускія]] * [[ {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.warconflict.ru/rus/voengeo/?action=shwprd&id=1519 КРАТКАЯ ХРОНОЛОГИЯ ЦЕНТРАЛЬНОАФРИКАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ] * [http://www.centrafrique.com/ Centrafrique.com] * [http://peacemaker.un.org/node/1958 Full text of the Ceasefire Agreement signed 11 January 2013, UN Peacemaker]{{Недаступная спасылка}} * [http://peacemaker.un.org/node/1959 Full text of the Declaration of Principles signed 11 January 2013 UN Peacemaker] * [http://peacemaker.un.org/node/1959 Full text of the Political Agreement on the resolution of the political and security crisis in CAR signed 11 January 2013, UN Peacemaker] * [http://peacemaker.un.org/document-search?keys=&field_padate_value%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=&field_pacountry_tid=Central+African+Republic All peace agreements for Central African Republic, UN Peacemaker] * [http://www.fao.org/emergencies/crisis/car/en/ Response to the crisis in Central African Republic] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210306080140/http://www.fao.org/emergencies/crisis/car/en/ |date=6 сакавіка 2021 }} via FAO in emergencies {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2014 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2020 года]] 1cfr54x0xv3vbv02602jwnlqbgiatvt 5127233 5127232 2026-04-16T12:43:02Z DBatura 73587 /* Гл. таксама */ 5127233 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы |частка = |выява = FPRC vehicle in Ndele.jpg |памер = |загаловак =Баевікі FPRC у Ндэле, 2020 год. |дата = 10 снежня 2012 — наш час |месца = [[Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка]] |прычына = |статус = працягваецца |вынік = |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Урад Базізэ (да сакавіка 2013)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Джатадыя (2013—2014)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Нгуендэ (2014)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Часовы ўрад Самба-Панза (2014—2016)<br>{{Сцяг|Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка}} Урад Туадэра (з 2016)<br>{{Сцяг|ААН}} Міратворцы ААН (з 2014) '''пры падтрымцы:''' краіны [[Афрыканскі саюз|Афрыканскага саюза]], [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]] і [[Расія]] |праціўнік2 = Кааліцыя [[Селека]] (з 2020 у саюзе з Антыбалака): * [[UFDR]] * [[CPJP]] * [[CPSK]] * [[FDPC]] * [[FPR (ЦАР)|FPR]] '''пры падтрымцы:''' [[Чад]] і [[Сілы аператыўнай падтрымкі|RSF]] ---- [[Антыбалака]] (з 2020 у саюзе з Селека): * [[MRPRC]] ---- [[MLCJ]] ---- [[Гасподняя армія супраціўлення]] (з 2014) |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = |камандзір2 = |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = больш за 5186 забітых (верасень 2014)<ref>{{cite web|last1=Larson|first1=Krista|title=AP: More than 5,000 dead in C. African Republic|url=http://bigstory.ap.org/article/ap-more-5000-dead-c-african-republic|website=AP Bigstory|access-date=12 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225172559/http://bigstory.ap.org/article/ap-more-5000-dead-c-african-republic|archive-date=25 снежня 2014|url-status=dead}}</ref> |заўвага = |Commons = }} '''Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы''' — шматбаковы ўзброены канфлікт у Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы (ЦАР), які пачаўся ў 2012 годзе. Асноўнымі ўдзельнікамі баявых дзеянняў з’яўляюцца ўрадавыя войскі, хрысціянскія і мусульманскія апалчэння. == Храналогія == * Студзень—сакавік 2011: Пасля моцнай затрымкі былі праведзены парламенцкія і прэзідэнцкія выбары ў ЦАР. Нацыянальная Канвергенцыя Ква На Ква ўзяла большасць у Нацыянальным Сходзе. Дзеючы кіраўнік дзяржавы Базізэ атрымаў 66% галасоў і быў пераабраны прэзідэнтам. Апазіцыя не прызнала вынікаў выбараў. * 2 снежня 2012: У горадзе Ндэле на поўначы краіны паўстала кааліцыя Селека. У яе шэрагі ўліліся баевікі з Чада і Дарфура. Баевікі хутка ўзялі паўночны ўсход Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі. Вялікі ўплыў у Селека атрымалі мусульмане. * 11 студзеня 2013: Мірнае пагадненне ў Лібрэвілі паміж Базізэ і лідарамі Селекі. * 21—24 сакавіка 2013: Сілы Селекі перасеклі лінію падзелу, атакавалі салдат з ПАР і 24 сакавіка ўзялі Бангі. Базізэ збег у Дэмакратычную рэспубліку Конга, а затым у Камерун. * 18 жніўня 2013: Мішэль Джатадыя стаў часовым прэзідэнтам на пераходны перыяд у 18 месяцаў. * 13 верасня 2013: Прэзідэнт Джатадыя распусціў кааліцыю Селека, але сутыкненні паміж прыхільнікамі і праціўнікамі Базізэ працягваліся. * 5 снежня 2013: Рэзалюцыя 2127 Савета Бяспекі ААН санкцыянавала міратворчую місію ў ЦАР. * 25 снежня 2013: Баі паміж Селекай і Антыбалака — арганізацыі хрысціян і анімістаў, сялян і былых салдат, прыхільнікаў Базізэ. * 5 студзеня 2014: Новыя баі паміж Селекай і Антыбалака. * 10 студзеня 2014: У час візіту ў Нджамену на нараду Эканамічнай супольнасці Цэнтральнаафрыканская дзяржаў прэзідэнт Джатадыя склаў з сябе паўнамоцтвы пад ціскам афрыканскіх лідараў у сувязі з няздольнасцю выконваць свае абавязкі. Пераходны нацыянальны савет абраў новым часовым прэзідэнтам Кэтрын Самба-Панса, былога мэра Бангі. * 10 красавіка 2014: Савет Бяспекі ААН санкцыянаваў разгортванне місію ААН па падтрыманні міру ў ЦАР (MINUSCA) і заклікаў да правядзення выбараў не пазней за люты 2015 года. * Верасень 2014: Разгортванне сіл ААН у ЦАР. * Кастрычнік 2014: На фоне сутыкненняў вакол сталіцы пры пасярэдніцтве прэзідэнта Конга Дэніса Сасо было заключана пагадненне аб рэферэндуме па новай канстытуцыі ў маі 2015 года і аб прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах у ліпені і жніўні 2015 года. * 19 студзеня 2015: Створана місія ваенных назіральнікаў Еўрасаюза ў ЦАР. * 26 студзеня 2015: Сакрэтны змова паміж фракцыямі Антыбалака і Селека супраць пераходных уладаў. Ускрыццё гэтага пакта не дало магчымасць яго рэалізаваць. * 9—10 сакавіка 2015: Місія Савета Бяспекі наведала Бангі. * 26 сакавіка 2015: Місія ААН у ЦАР дадаткова да 10 тысячам чалавек павялічана на 750 ваеннаслужачых, 280 паліцэйскіх і 20 чыноўнікаў. * 10 мая 2015: Дзесяць паўстанцкіх груповак падпісалі пагадненне аб раззбраенні. * 20 лютага 2016 года: Перамогу на прэзідэнцкіх выбарах атрымаў Фастэн-Аршанж Туадэра. * 19 чэрвеня 2017: Урад ЦАР і 13 з 14 узброеных груповак падпісалі ў Рыме пагадненне аб перамір’і. Урад ЦАР абавязаўся забяспечыць удзел груповак на ўсіх узроўнях палітычнай арэны, а яны абавязаліся гарантаваць свабоднае перамяшчэнне людзей і тавараў. Аднак баі працягваліся. * Сакавік 2018: У ЦАР былі накіраваны пяць расійскіх вайскоўцаў і 170 расійскіх грамадзянскіх інструктараў для падрыхтоўкі мясцовых вайскоўцаў. У далейшым кантынгент павялічаны. * 26 снежня 2019: Адбыліся сутыкненні ў горадзе Бангі. * 28 студзеня 2020: Адбыліся сутыкненні за кантроль над горадам Брыа. * 30 красавіка 2020: У Ндэле адбыліся ўзброеныя сутыкненні паміж групоўкамі Патрыятычнага аб’яднання за адраджэнне ЦАР (RPRC, праўладная партыя) і Народнага фронту адраджэння ЦАР (FPRC). * 19 снежня 2020: Групоўцы паўстанцаў «Кааліцыя патрыётаў за перамены» ўдалося ўзяць пад кантроль горад Мбаікі. * 21 снежня 2020: Прадстаўнік ўрада ЦАР заявіў, што Расія перакінула ў краіну некалькі сотняў вайскоўцаў з цяжкім узбраеннем. Паводле яго слоў, таксама некалькі сотняў вайскоўцаў у краіну накіравала Руанда. Інструктара былі накіраваныя ў адказ на просьбу кіраўніцтва ЦАР. Адпаведнае апавяшчэнне было перададзена расійскім бокам у камітэт Савета Бяспекі ААН 2127 па санкцыях у дачыненні да ЦАР. == У культуры == * [[Турыст (фільм, 2021)]], рэжысёр Андрэй Батаў (Расія/ЦАР). == Гл. таксама == * [[Першая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]] (2004—2007) * [[Шматпрофільная комплексная місія ААН па стабілізацыі ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі]] * [[Чорныя рускія]] * [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.warconflict.ru/rus/voengeo/?action=shwprd&id=1519 КРАТКАЯ ХРОНОЛОГИЯ ЦЕНТРАЛЬНОАФРИКАНСКОЙ РЕСПУБЛИКИ] * [http://www.centrafrique.com/ Centrafrique.com] * [http://peacemaker.un.org/node/1958 Full text of the Ceasefire Agreement signed 11 January 2013, UN Peacemaker]{{Недаступная спасылка}} * [http://peacemaker.un.org/node/1959 Full text of the Declaration of Principles signed 11 January 2013 UN Peacemaker] * [http://peacemaker.un.org/node/1959 Full text of the Political Agreement on the resolution of the political and security crisis in CAR signed 11 January 2013, UN Peacemaker] * [http://peacemaker.un.org/document-search?keys=&field_padate_value%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=&field_pacountry_tid=Central+African+Republic All peace agreements for Central African Republic, UN Peacemaker] * [http://www.fao.org/emergencies/crisis/car/en/ Response to the crisis in Central African Republic] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210306080140/http://www.fao.org/emergencies/crisis/car/en/ |date=6 сакавіка 2021 }} via FAO in emergencies {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2014 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2020 года]] 49kfnzlp2hviwj0uvr4s6cmk8k4qfyc Доўгія заручыны 0 697290 5127368 3993756 2026-04-16T19:25:17Z StachLysy 62453 катэгорыі, афармленне 5127368 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Доўгія заручыны'''» ({{lang-fr|Un long dimanche de fiançailles}}) — мастацкі фільм [[2004 год у гісторыі кіно|2004]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўную ролю выканала [[Адры Тату]]<ref name="IMDb" />. == Сюжэт == [[Першая сусветная вайна]]. Падчас [[Бітва на Соме|бітвы на Соме]] пяцёра французскіх салдат трапляюць пад трыбунал па абвінавачванні ў наўмысным нанясенні сабе калецтваў з-за страху перад ранішняй атакай. Суд прыгаварвае ўсіх пецярых да смерці, і іх выкідваюць на нейтральную паласу паміж двюма лініямі фронту — каля аванпоста «Бінга ў прыцемках». Неўзабаве пачынаецца атака, і лёс усіх пецярых застаецца невядомым. Манэк, адзін з пяцёх асуджаных на смерць салдат, яшчэ ў дзяцінстве звярнуў увагу на кульгавую дзяўчынку Мацільду. Неўзабаве дзевяцігадовая Мацільда і дзесяцігадовы Манэк сталі найлепшымі сябрамі. З гадамі сяброўства перарасло ў рамантычныя адносіны, і закаханыя ўжо не ўяўлялі жыцця адзін без аднаго. Манэк і Мацільда марылі ажаніцца, але вайна ўнесла свае карэктывы ў іх планы. Манэк быў вымушаны адправіцца ваяваць, але з вайны так і не вярнуўся. Мацільда даведваецца пра трагічны лёс свайго абранніка, але не дае веры, што яе каханы памёр. Яе сэрца кажа ёй пра адваротнае. Пасля заканчэння вайны Мацільда пачынае сваё ўласнае расследаванне і крок за крокам выясняе, што ж на самай справе адбылося ў той злашчасны дзень у «Бінга ў прыцемках». == Акцёрскі склад == * [[Адры Тату]] — ''Мацільда'' * [[Гаспар Ульель]] — ''Манэк'' * [[Дамінік Пінон]] — ''Сільвен, дзядзька Мацільды'' * [[Шанталь Найвірт]] — ''Бенедыкт, цётка Мацільды'' * [[Клавіс Карньяк]] — ''Бенуа Нотр-Дам'' * [[Альбер Дзюпантэль]] — ''Селестэн «Муха»'' * [[Дэні Лаван]] — ''Франсіс «Шэсць Су» Гіньяр'' * [[Жан-П’ер Бекер]] — ''Эсперанца'' * [[Дамінік Бетэнфельд]] — ''Анжэла Басіньяна'' * [[Марыён Каціяр]] — ''Ціна Ламбардзі'' * [[Джодзі Фостэр]] — ''Эладзі Горд'' * [[Жан-П’ер Дарусен]] — ''капрал Бенджамін Горд'' * [[Жэром Кірхер]] — ''Бастош'' * [[Жулі Дэпардзьё]] — ''Веранік Пасаван'' * [[Андрэ Дзюсалье]] — ''П’ер-Мары Руўер'' * [[Цікі Альгада]] — ''Жэрмен Ліс'' == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 17 кінаўзнагародамі і яшчэ 35 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Сярод найбольш значных узнагарод 5 прэмій «[[Сезар]]». == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0344510/|title=Un long dimanche de fiançailles (2004) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-12-28}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0344510/awards|title=Un long dimanche de fiançailles — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2021-12-28}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|0344510|Доўгія заручыны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2004 года]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2004 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2004 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 2004 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ЗША]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя драмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Францыю]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Экранізацыі раманаў]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Анджэла Бадаламенці]] dib3klwi5n2c4ehygdpqrvi0qj95uob EToro 0 697414 5127471 4952526 2026-04-17T06:32:51Z DzBar 156353 шаблон 5127471 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:eToro}}{{Кампанія}} '''eToro''' — брокерская кампанія, якая спецыялізуецца на сацыяльным трэйдзінге і брокерскіх паслугах.<ref>{{cite web|title=Israeli social trading firm eToro raises $100 million in private funding|url=https://www.reuters.com/article/us-tech-etoro-fundraising-idUSKBN1GZ15S|accessdate=2021-12-30|work=reuters.com}}</ref> Кампанія прапануе гандаль на шматлікіх рынках, уключаючы валюты, фондавыя індэксы, [[Акцыя (фінансы)|акцыі]] і [[Крыптавалюта|крыптавалюты]] праз сваю гандлёвую платформу і мабільную праграму.<ref>{{cite web|title=U.S. Crypto Trading Platforms Are About to Get More Competition|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-05-15/u-s-crypto-trading-platforms-are-about-to-get-more-competition|accessdate=2021-12-30|work=bloomberg.com}}</ref><ref>{{cite web|title=A trading company with 10 million customers is setting up a crypto desk for hedge funds and banks|url=https://www.businessinsider.com/etoro-crypto-trading-desk-otc-hedge-funds-banks-2018-6|accessdate=2021-12-30|work=businessinsider.com}}</ref> Офісы кампаніі знаходзяцца ў Ізраілі, Вялікабрытаніі, на Кіпры, у ЗША і Аўстраліі. eToro была заснавана як RetailFX у 2007 годзе ў Тэль-Авіве братамі Йоні Асіа і Роненам Асіа разам з Дэвідам Рынгам.<ref>{{cite web|title=Social Trading Company eToro Expands Offices|url=https://www.calcalistech.com/ctech/articles/0,7340,L-3772561,00.html|accessdate=2021-12-30|work=calcalistech.com}}</ref><ref>{{cite web|title=eToro. Seriously? Is It That Easy?|url=http://www.littlegatepublishing.com/2013/11/etoro/|accessdate=2021-12-30|work=littlegatepublishing.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140323080929/http://www.littlegatepublishing.com/2013/11/etoro/|archivedate=23 сакавіка 2014|url-status=}}</ref> У 2020 годзе кошт кампаніі склаў 2,5 мільярда долараў.<ref>{{cite web|title=New Israeli Unicorn: EToro’s Value Soared To $2.5 Billion|url=https://jewishbusinessnews.com/2020/12/08/new-israeli-unicorn-etoros-value-soared-to-2-5-billion/|accessdate=2021-12-30|work=jewishbusinessnews.com}}</ref> У тым жа годзе на гандлёвай платформе было 13 мільёнаў зарэгістраваных акаўнтаў.<ref>{{cite web|title=eToro hits 13 million global users thanks to its commission-free investing for stocks|url=https://www.businessinsider.com/etoro-hit-13-million-registered-users-globally-2020-5|accessdate=2021-12-30|work=businessinsider.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201018055535/https://www.businessinsider.com/etoro-hit-13-million-registered-users-globally-2020-5|archivedate=18 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=eToro Triples Its Secondary Market Valuation to $2.5 Billion|url=https://www.financemagnates.com/forex/brokers/etoro-triples-its-secondary-market-valuation-to-2-5-billion/|accessdate=2021-12-30|work=financemagnates.com}}</ref> == Аперацыі == eToro прапануе CFD на каштоўныя металы, сыравінныя тавары і энерганосьбіты, у тым ліку сырую нафту маркі WTI, Brent і прыродны газ. На фондавых індэксах, якія ахоплівае eToro CFD, уключае ў сябе [[S&P 500]], [[Nasdaq-100|NSDQ 100]], аўстралійскі S&P 200.<ref>{{cite web|title=eToro helps retail investors access global oil markets with new portfolio|url=https://moneycompass.com.my/2020/04/29/etoro-helps-retail-investors-access-global-oil-markets-with-new-portfolio/|accessdate=2021-12-30|work=moneycompass.com.my|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901093528/https://moneycompass.com.my/2020/04/29/etoro-helps-retail-investors-access-global-oil-markets-with-new-portfolio/|archivedate=1 верасня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=eToro Guide - Read our In Depth 2021 eToro Review|url=https://comparebrokers.co/etoro-review/|accessdate=2021-12-30|work=comparebrokers.co}}</ref><ref>{{cite web|title=Best Cryptocurrency App for Beginners|url=https://www.creditdonkey.com/best-cryptocurrency-app-beginners.html|accessdate=2021-12-30|work=creditdonkey.com}}</ref> eToro пачала прапаноўваць крыптавалюты, такія як Біткойн, у 2013 годзе, а іншыя, уключаючы Ethereum і Ripple, з 2017 года.<ref>{{cite web|title=eToro Launches Bitcoin Trading For 3 Million Users|url=https://www.coindesk.com/etoro-launches-bitcoin-trading-3-million-users|accessdate=2021-12-30|work=coindesk.com|archive-date=25 жніўня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825075327/https://www.coindesk.com/etoro-launches-bitcoin-trading-3-million-users/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Social Trading Network eToro Launches Ethereum ETH Market|url=https://www.financemagnates.com/cryptocurrency/trading/social-trading-network-etoro-launches-ethereum-eth-market/|accessdate=2021-12-30|work=financemagnates.com}}</ref> Дзейнасць eToro рэгулюецца органам CySEC у ЕС, FCA у Вялікабрытаніі, FinCEN у ЗША і ASIC у Аўстраліі.<ref>{{cite web|title=Etoro (Europe) Ltd|url=https://www.cysec.gov.cy/en-GB/entities/investment-firms/cypriot/37683/|accessdate=2021-12-30|work=cysec.gov.cy}}</ref><ref>{{cite web|title=ETORO USA LLC|url=https://www.nfa.futures.org/basicnet/basic-profile.aspx?nfaid=45NH%2b2Upfr0%3d&rnd=9e7e457a-08c7-4e95-b1e7-85353674fa99|accessdate=2021-12-30|work=nfa.futures.org}}</ref><ref>{{cite web|title=Looking to boost your income? eToro is looking for Irish freelance fund managers|url=https://www.irishtimes.com/business/personal-finance/looking-to-boost-your-income-etoro-is-looking-for-irish-freelance-fund-managers-1.3534865|accessdate=2021-12-30|work=irishtimes.com}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} [[Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі]] h5ns800zu2j9deibt9zvzcq9apc9que Мадленская культура 0 698186 5127252 4617972 2026-04-16T13:20:33Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5127252 wikitext text/x-wiki '''Мадленская культура''', ''культура Мадлен'' — найбольш позняя [[палеаліт]]ычная культура (15—8 тыс. г. да н.э.), якая змяніла [[Салютрэйская культура|салютрэйскую]] і папярэднічала [[азільская культура|азільскай культуры]] ранняга [[мезаліт]]у. Выяўлена археолагам [[Габрыель дэ Мартылье|Г. дэ Мартылье]] ў [[1860]] годзе. Назва ад пячоры Мадлен на беразе ракі [[Везер]] (дэпартамент Дардонь, Францыя). Пашырана на тэрыторыі [[Францыя|Францыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Германія|Германіі]] і мае шэраг мясцовых разнавіднасцей. У Мадлене пераважалі крамянёвыя разцы, праколкі, скрэблы, касцяныя гарпуны, наканечнікі коп’яў, дроцікі, кап’якідальнікі, жэзлы, іголкі, шылы і інш. Характэрнымі з’яўляюцца разныя выявы на рогу і косці, скульптура з рогу, косці, іклаў маманта, гравіраваныя, мона- і паліхромныя выявы на скляпеннях і сценах пячор. Насельніцтва займалася паляваннем, жыло ў пячорах і жытлах з касцей і шкур. Мадлен адносіцца да эпохі мацярынскага роду. Тэрміны «Мадлен» і «мадленская эпоха» ўжываюцца і ў шырокім сэнсе для пазначэння заключнага этапу развіцця познапалеалітычнай культуры еўрапейскай прыледавіковай вобласці ад Францыі да Урала. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|||490}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Германіі]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Францыі]] [[Катэгорыя:Археалогія ў Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Палеаліт]] 7jelblss8e7mqqge5erufs7x4523ke5 Кватэра-студыя 0 699832 5127333 4826771 2026-04-16T16:47:49Z DzBar 156353 афармленне 5127333 wikitext text/x-wiki '''Кватэра-студыя''' — як правіла невялікая [[кватэра]] без унутраных перагародак, у якой кухня, гасцiная і [[спальня]] размяшчаюцца ў адным пакоі. У пачатку 20 стагоддзя студыі ўяўлялі сабой маленькае жылое [[памяшканне]] з мінімумам мэблі і падчас з агульным санвузлом на паверсе. Сёння кватэры-студыі прадстаўлены ў розных сегментах нерухомасці. У эканомкласе гэта кватэры невялікага метражу. Таксама існуюць кватэры-студыі вялікай плошчы ў элітных дамах. == У розных краінах == === Аргенціна === У Аргенцiне аднапакаёвая кватэра завецца monoambiente (па-іспанску mono — гэта адзін, а ambiente — пакой).<ref>{{cite web|title=Monoambiente|url=https://monoambiente.com.ar/en/m16|accessdate=2022-01-31|work=monoambiente.com.ar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220104113717/https://monoambiente.com.ar/en/m16|archivedate=4 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref> === ЗША === У ЗША сярэдні памер студыі складае 46-56 м².<ref>{{cite web|title=The Truth About Apartment Square Footage|url=https://www.hotspotrentals.com/the-truth-about-apartment-square-footage/|accessdate=2022-01-31|work=hotspotrentals.com}}</ref> === Германія === У Германіі аднапакаёвую кватэру традыцыйна называюць Garçonnière (ад французскага garçon, што азначае хлопчык, малады чалавек ці халасцяк), ці Einzimmerwohnung ("Ein" азначае адзін, "Zimmer" — пакой, а "Wohnung" — кватэра).<ref>{{cite web|title=Недвижимость в Германии: стоит ли покупать, цены, лучшие регионы!|url=https://egrp.ru/article/stoit-li-pokupat-nedvizhimost-v-germanii/|accessdate=2022-01-31|work=egrp.ru}}</ref> === Ганконг === У Ганконгу студыя — гэта міні-кватэра плошчай каля 10 квадратных метраў плюс ванная і кухня. Мінімальна дапушчальны памер жылой плошчы памерам з аўтастаянку.<ref>{{cite web|title=Жизнь в Гонконге: Дорогая недвижимость, отсутствие личного пространства и тайфуны|url=https://journal.tinkoff.ru/hong-kong/|accessdate=2022-01-31|work=journal.tinkoff.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=迷你71呎開放式單位= 1個標準車位 點放傢俬好？|url=http://topick.hket.com/article/1485817/|accessdate=2022-01-31|work=topick.hket.com}}</ref> === Канада === У Канадзе студыю называюць bachelor (халасцяцкая кватэра). === Партугалія === У Партугаліі кватэры-студыі маюць абазначэнне T0 (T-Zero), лічба 0 азначае, што ў кватэры няма незалежных спальняў.<ref>{{cite web|title=Buying property in Portugal as a foreigner|url=https://wise.com/gb/blog/buy-property-in-portugal|accessdate=2022-01-31|work=wise.com}}</ref> === Швецыя === У Швецыі кватэры-студыі называюць etta, "адзінка". Іх плошча звычайна ад 20 да 40 м².<ref>{{cite web|title=Ett = One (1) & A; Etta = One-room flat|url=http://gothenburg-400.com/ett-one-1-etta-one-room-flat/|accessdate=2022-01-31|work=gothenburg-400.com}}</ref> === Японія === У Японіі кватэры-студыі плошчай каля 10 м² называюцца wan rūmu manshon (аднапакаёвы асабняк).<ref>{{cite web|title=Жильё в Японии (современные и традиционные дома)|url=https://miuki.info/2015/04/zhilyo-v-yaponii-sovremennye-i-tradicionnye-doma/|accessdate=2022-01-31|work=miuki.info}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-01-31}} [[Катэгорыя:Нерухомая маёмасць]] 2tli2jfjnkmn0g5vbc1hbkz5wltw16u 1xbet 0 701979 5127446 5120570 2026-04-17T02:40:12Z OutsideNormality 166815 Undid 2 revisions from [[Special:Diff/5116412|5116412]] until [[Special:Diff/5120570|5120570]]: cross-wiki spam 5127446 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | company_logo = 1xbetlogo.png | назва = 1xbet | company_type = Прыватная | заснавана = 2007 | размяшчэнне = Лімасол, Кіпр | уладальнікі = Сяргей Каршкоў, Раман Сямёхін, Дзмітрый Казорын | сайт = [https://1xbet.com 1xbet.com] | industry = Азартныя гульні }} '''1xBet''' - кампанія, якая займаецца азартнымі гульнямі ў інтэрнэце, ліцэнзаваная ліцэнзіяй Curaçao eGaming License. Была заснавана ў 2007 годзе і зарэгістравана на Кіпры. У 2019 годзе яны адчулі значны рост, ненадоўга спансіруючы ФК «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і ФК «Ліверпуль», перш чым былі адхіленыя ад пасады за ўдзел у незаконнай дзейнасці. Першапачаткова гэта было расійскім казіно, але ў 2014 годзе пашырыла сваю прысутнасць у Інтэрнэце, уступіўшы ў партнёрства з «Букмекерскім публком». Ён падтрымлівае аперацыі на [[Мальта|Мальце]], [[Кіпр|Кіпры]] і [[Абуджа|Абуджы]] ([[Нігерыя]]). У Кеніі 1xBet працуе па ліцэнзіі [[:en:Betting_Control_and_Licensing_Board|BCLB]].<ref>{{Cite web |title=1xbet Kenya |url=https://kenyan-digest.com/casino/1xbet/ |access-date=2022-11-28 |website=kenyan-digest.com |language=en}}</ref> Па стане на [[студзень]] 2022 года 1xBet больш не знаходзіцца на [[Кюрасаа]] пасля падачы заявы аб банкруцтве. Пазоў супраць кампаніі і яе ліцэнзіяра застаецца адкрытым. Сайт працягвае працаваць у Інтэрнэце.<ref>https://stavkawin.com/by/%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4/1xbet-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%8c/</ref> 1xBet прадстаўляе гульні ад пастаўшчыкоў [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]], такіх як GameArt, NetEnt, Betsoft, Pragmatic Play, Play N GO, Microgaming.<ref>{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Partners 1xBet |url=https://revenuelab.biz/blog/best-gambling-affiliate-programs/partners-1xbet/ |access-date=2022-06-22 |website=revenuelab.biz |language=en}}</ref> == Крымінальнае расследаванне == У пачатку 2020 года стала вядома аб афэры, якая працягваецца, звязанай з крадзяжамі і незаконнымі дзеяннямі, што прыцягнула ўвагу па дыпламатычных каналах.<ref>https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210502091616/https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ |date=2 мая 2021 }}</ref> == Банкруцтва == У лістападзе 2021 года даччыная кампанія 1xBet, 1хCorр MV, падала заяву аб банкруцтве<ref>https://xn--knipslkrant-curacao-prp.com/casinonieuws-1xbet-failliet-verklaard-door-curacaose-rechter/{{Недаступная спасылка}}</ref> у суд Кюрасаа пасля таго, як адмовілася пакрыць грошы групе гульцоў. == Меркаваныя ўладальнікі == Каршкоў, экс-маёр міліцыі, начальнік аддзела "К" УУС па [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]], атрымаў кіпрскае грамадзянства ў 2020 годзе, атрымаўшы "Залаты пашпарт" за кошт значных інвестыцый у краіну. Разам з расійскімі мільярдэрамі Сяміёхіным і Казарыным усе трое беглі на Кіпр, каб пазбегнуць судовага пераследу з боку Расіі.<ref>https://www.topnews.ru/news_id_277080.html</ref> == Зноскі == <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2022-02-28}} [[Катэгорыя:Букмекеры]] [[Катэгорыя:Азартныя гульні]] ltpimho4zsjlryrrv2oqba8txpexea7 Томас Бо Ларсен 0 702233 5127513 4479947 2026-04-17T08:25:31Z Feeleman 163471 /* Фільмаграфія */ 5127513 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ларсен}} {{Асоба}} '''Томас Бо Ларсен''' (нар. {{ДН|27|11|1963}}, [[Гладсаксэ (камуна)|Гладсаксэ]], Ховедстадэн, [[Данія]]) — дацкі [[акцёр]] тэатра і кіно. Здымаецца ў кіно з 1984 года, на яго рахунку больш за 50 акцёрскіх работ, у тым ліку ў фільмах [[Томас Вінтэрберг|Томаса Вінтэрберга]]. Адзін раз намінаваўся на прэмію [[Бодыль (прэмія)|Бодыль]] (1995), двойчы станавіўся лаўрэатам прэміі Роберт (у 1996 годзе за фільм «Найвялікшыя героі», у 1998 — за фільм «Урачыстасць»). Ларсен жанаты з актрысай Патрысіяй Шуман, жыве ў [[Капенгаген]]е. == Фільмаграфія == * «[[Пушар (фільм, 1996)|Пушар]]» (1996) * «[[Паляванне (фільм, 2012)|Паляванне]]» (2012) * «[[Запой (фільм)|Запой]]» (2020) {{зноскі}} b2ri9eong4i6vk9mdyprhyjn8nb38rt Diablo Swing Orchestra 0 710675 5127257 5041377 2026-04-16T13:35:00Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127257 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Жанр = [[авангардны метал]]<br>[[сімфонік-метал]]<br>[[Джаз-рок|джаз-метал]] | Гады = 2003—цяпер }} '''Diablo Swing Orchestra''' — [[Швецыя|шведскі]] гурт, які грае ў стылі «авангардны метал». Музыка Diablo Swing Orchestra паходзіць з класічнай [[Аркестр|аркестравай]] музыкі і мае сумесь [[Джаз|джаза]], [[Метал (музыка)|метала]], [[Віяланчэль|віяланчэльнай музыкі]] і опернага жаночага вакалу з тэкстамі на [[Англійская мова|англійскай]] і [[Італьянская мова|італьянскай]] мовах. [[Файл:Diablo_Swing_Orchestra_at_Global_East_Rock_Festival_2010_(2).jpg|справа|міні|200x200пкс|Diablo Swing Orchestra на Global East Festival у 2010 годзе.]] Інтэрнэт-часопіс Metal Storm у 2006 годзе прысудзіў гурту перамогу ў намінацыі «сюрпрыз года» за альбом ''The Butcher’s Ballroom'', а таксама другія месцы ў намінацыях «Лепшы дэбютны альбом» і «Лепшы альбом у жанры „авангардны метал“». У 2014 годзе гурт пакінула вакалістка Анлуісе Легдлунд. Яе змяніла Крысцін Эвегорд<ref name="ms1">{{Cite web|url=http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|title=Diablo Swing Orchestra — Part Ways With Vocalist, Replacement Announced|author=Gothmog_Motsham|date=2014-08-17|publisher=[[Metal Storm (сайт)|Metal Storm]]|lang=en|accessdate=2014-08-18|archiveurl=https://archive.today/20140818141159/http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|archivedate=2014-08-18|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Diablo_Swing_Orchestra_at_Global_East_Rock_Festival_2010_(3).jpg|справа|міні|200x200пкс|Diablo Swing Orchestra на Global East Festival у 2010 годзе.]] == Склад == === Бягучы склад === * Крысцін Эвегорд ({{Lang-sv|Kristin Evegård}}) — [[Спеў|вакал]]<ref name="ms1">{{Cite web|url=http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|title=Diablo Swing Orchestra — Part Ways With Vocalist, Replacement Announced|author=Gothmog_Motsham|date=2014-08-17|publisher=[[Metal Storm (сайт)|Metal Storm]]|lang=en|accessdate=2014-08-18|archiveurl=https://archive.today/20140818141159/http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|archivedate=2014-08-18|url-status=dead}}</ref>. * Даніэль Хокансан ({{Lang-sv|Daniel Håkansson}}) — [[гітара]] і вакал. * Понтус Мантэфорс ({{Lang-sv|Pontus Mantefors}}) — гітара і [[сінтэзатар]], эфекты, вакал. * Андэрс Юхансан ({{Lang-sv|Andy Johansson}}) — [[Бас-гітара|бас]]. * Ёханэс Бергіён ({{Lang-sv|Johannes Bergion}}) — [[віяланчэль]], бэк-вакал. * Даніэль Хэдзін ({{Lang-sv|Daniel Hedin}}) — [[трамбон]], бэк-вакал (2010—…). * Марцін Ісаксан ({{Lang-sv|Martin Isaksson}}) — [[труба]], бэк-вакал (2010—…). * Юхан Норбек ({{Lang-sv|Johan Norbäck}}) — ударныя (2012—…). === Былыя ўдзельнікі === * Анлуісе Легдлунд ({{Lang-sv|Annlouice Lögdlund}}) — вакал<ref name="ms1">{{Cite web|url=http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|title=Diablo Swing Orchestra — Part Ways With Vocalist, Replacement Announced|author=Gothmog_Motsham|date=2014-08-17|publisher=[[Metal Storm (сайт)|Metal Storm]]|lang=en|accessdate=2014-08-18|archiveurl=https://archive.today/20140818141159/http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24207|archivedate=2014-08-18|url-status=dead}}</ref> (2005—2014) * Андрэас Хальвардсан ({{Lang-sv|Andreas Halvardsson}}) — ударныя (2003—2010) * Петэр Карлсан ({{Lang-sv|Petter Karlsson}}) — ударныя (2010—2012) * Ліза Хансан ({{Lang-sv|Lisa Hansson}}) — вакал<ref>{{Cite web|url=http://everdie.blogspot.com/2009/11/diablo-swing-orchestra.html|title=DIABLO SWING ORCHESTRA|accessdate=2014-10-25|archivedate=2019-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190624002306/http://everdie.blogspot.com/2009/11/diablo-swing-orchestra.html|url-status=live}}</ref> == Дыскаграфія == ; <nowiki>Студыйныя альбомы:</nowiki> * ''The Butcher’s Ballroom'' ({{Год у музыцы|2006}}) * ''Sing Along Songs for the Damned & Delirious'' ({{Год у музыцы|2009}}) * ''Pandora’s Piñata'' ({{Год у музыцы|2012}}) * ''Pacifisticuffs'' ({{Год у музыцы|2017}}) * ''Swagger & Stroll Down the Rabbit Hole'' ({{Год у музыцы|2021}}) ; Міні-альбомы * ''Borderline Hymns'' ({{Год у музыцы|2003}}) ; Сінглы * «Voodoo Mon Amour» ({{Год у музыцы|2012}})<ref name="ms2">{{Cite web|url=http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=16476|title=Diablo Swing Orchestra — New Single Streaming Online|date=2012-04-10|publisher=[[Metal Storm (сайт)|Metal Storm]]|lang=en|accessdate=2014-10-19|archiveurl=https://archive.today/20141019135959/http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=16476|archivedate=2014-10-19}}</ref> * «Jigsaw Hustle» ({{Год у музыцы|2014}})<ref name="ms3">{{Cite web|url=http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24767|title=Diablo Swing Orchestra — New Single And Lyric Video Online|date=2014-10-19|publisher=[[Metal Storm (сайт)|Metal Storm]]|lang=en|accessdate=2014-10-19|archiveurl=https://archive.today/20141019135051/http://www.metalstorm.net/events/news_comments.php?news_id=24767|archivedate=2014-10-19}}</ref> * «Knucklehugs (Arm Yourself With Love)» (2017) * «War Painted Valentine» (2021) * «Celebremos Lo Inevitable» (2021) * «Speed Dating an Arsonist» (2021) {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.diabloswing.com/}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-06-15}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2000-х]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі]] pisxtix5i8y3cmqplt9zsssrh9hnm5q Радашковіцкае ўзвышша 0 715610 5127359 4509338 2026-04-16T18:27:23Z JerzyKundrat 174 5127359 wikitext text/x-wiki [[Файл:Краявід_Радашковічаў.jpg|thumb|Краявід [[Радашковічы|Радашковічаў]].]] '''Радашковіцкае ўзвышша''' знаходзіцца на паўночным захадзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], пераважна ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]], у складзе [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. З’яўляецца водападзелам (у цэнтральнай частцы) паміж рэкамі Балтыйскага і Чорнага мораў. Паводле [[В. А. Дзяменцьеў|В. А. Дзяменцьева]] паўночна-заходняя частка ўтварае [[Аляхновіцкае ўзвышша]]. Радашковіцкае ўзвышша абмежавана верхнім участкам даліны р. [[Заходняя Бярэзіна]] (прыток р. Нёман), ускраінай [[Нарачана-Вілейская нізіна|Нарачана-Вілейскай нізіны]] на поўначы, плаўна пераходзіць да [[Валожынскае ўзвышша|Валожынскага ўзвышша]] на захадзе і зліваецца з [[Лагойскае ўзвышша|Лагойскім узвышшам]] на паўночным усходзе. Найбольшая вышыня 335 м ([[Маяк (гара, Валожынскі раён)|гара Маяк, Валожынскі раён]]). У тэктанічных адносінах тэрыторыя прымеркавана да паўночна-ўсходняй часткі [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]], дзе выяўлена [[Радашковіцкае падняцце]]. [[Асадкавы чахол]] складзены з сярэднедэвонскіх глін, [[Мергель|мергеляў]], [[даламіт]]аў, [[пясчанік]]аў. [[Антрапаген]]авыя ўтварэнні ўключаюць адклады ўсіх ледавіковых (акрамя паазерскай) і міжледавіковых эпох. Пераважаюць дняпроўскія, сожскія марэнныя адклады, магутнасць якіх перавышае 250 м. На вяршынях узгоркаў і град [[марэна]] буравата-карычневая, лёгкасугліністая і супясчаная з вялікай колькасцю [[валун]]оў. [[Файл:Mayak Mt.jpg|thumb|Гара Маяк з боку в. [[Мацавічы (Валожынскі раён)]].]] У рэльефе узвышша сістэма градава-ўзгорыста-ўвалістых утварэнняў спалучаецца з групамі і асобнымі купалападобнымі марэннымі і [[кам]]авымі ўзгоркамі. Адносныя вышыні дасягаюць 35—50 м. На камавых участках, дзе захаваліся хвойныя лясы, а стромкасць схілаў 20—25°, рэльеф набывае гарысты характар. Паўночны схіл мае выгляд уступу вышынёй каля 50 м над Нарачана-Вілейскай нізінай. Вуглы нахілу 25—30°. Эразійная сетка ўключае даліны рэк, шматлікія лагчыны сцёку, кароткія яры. На спадзістых схілах сфарміраваліся дэлювіяльныя шлейфы. У межах узвышша знаходзяцца вярхоўі рэк [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], Уша, [[Заходняя Бярэзіна]]. Даліны і вярхоўі рэк адрозніваюцца значнай глыбінёй і распрацаваны ў выніку рэгрэсіўнай эрозіі. Асноўная частка ўзвышша значна разарана, лясная і лугавая расліннасць трапляецца мясцінамі. З поўначы на поўдзень тэрыторыю перасякае [[Вілейска-Мінская водная сістэма]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Радашковіцкае ўзвышша|[[В. П. Якушка]]}} {{Рэльеф Беларусі}} [[Катэгорыя:Геаграфія Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Рэльеф Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Узвышшы Беларусі]] 22eu8aos42o3eojx9nrk7d1qgo333zt Удзельнік:Siarhei V 2 730234 5127402 5125921 2026-04-16T21:13:32Z Siarhei V 122587 5127402 wikitext text/x-wiki '''Выбраны уклад''' '''☢️''' [[Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы]] | [[Грамадзянская абарона]] | [[Катоднае выпраменьванне]] | [[Апраменьванне харчовых прадуктаў]] | [[Дазіметр]] | [[Аб’ект 802]] | [[Радыеізатопная батарэя]] | [[Кобальтавая гармата]] | [[Радыелагічная зброя]] | [[Кобальтавая бомба]] | [[Гама-дэфектаскапія]] | [[Кобальт-60]] | [[Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі]] | [[Аперацыя «Апалёны меч»]] | [[Cigéo]] | [[Onkalo]] ⚗️ [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Біяартаганальная хімія]] | [[Клік-хімія]] | [[Аматарская хімія]] | [[Фемтахімія]] | [[Спінавая хімія]] | [[Мікрахвалевая хімія]] | [[Структурная хімія]] | [[Нанахімія]] | [[Плазмахімія]] | [[Соналюмінесцэнцыя]] | [[Крыяхімія]] | [[Лазерная хімія]] | [[Механахімія]] | [[Хімія высокіх энергій]] | [[Радыяцыйная хімія]] | [[Фітахімія]] | [[Рафіды]] | [[Алатрансплантацыя]] | [[Дэцэлюлярызацыя]] | [[Хімічная крыніца святла]] | [[Лічынкатэрапія]] | [[Streptococcus salivarius M18]] | [[ShipGoo001]]| [[EsmGFP]] | [[Спорапаленін]] | [[Тэкцін]] | [[Матэ дэ кока]] | [[Цэрэўлід]] 🔬[[Палыгорскіт]] | [[Мантмарыланіт]] | [[Дзіактаэдрычны смекціт]] | [[Гапкаліт]] | [[Гемасорбцыя]] | [[Энтэрасарбенты]] | [[Актывіраваны вугаль]] | [[Малекулярныя сіты]] | [[Цэаліты]] | [[Гідрагель|Гідрагель |]] [[Анаэробныя клеі]] | [[Ферацэрый]] | [[Мішметал]] | [[Геаінжынерыя]] 📡 [[Незалежны навуковец]] | [[Грамадзянская навука]] | [[Навуковая камунікацыя]] | [[Папулярызацыя навукі|Папулярызацыя навукі |]] [[Аматарская радыёсувязь]] | [[Радыёаматарства]] | [[Мноства Кантара]] | [[Дыван Сярпінскага|Дыван Серпінскага]] | [[Губка Менгера]] | [[Серджыа Канавера]] | [[Эд Рэджыс]] | [[Джордж Чэрч]] | [[Джо Зайнер]] | [[Оскар Піхт]] | [[Чарлз Дэлзіел|Чарльз Делзіел]] | [[Візіянер]] | [[Тэадор Гротгус]] | [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] | [[Радыёспорт]] | [[Пазыўны сігнал радыёаматара]] | [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач]] | [[Lenovo ThinkPad X220]] | [[Зорка Польшчы]] | [[NeuroSky]] | [[Emotiv]] | [[Сусветны квантавы дзень]] 📜 [[23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту]] | [[Тэхналагічная журналістыка]] | [[Хабр]] | [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|Выведка на аснове адкрытых крыніц]] | [[Навуковая журналістыка]] | [[Хакатон]] | [[Дэмасцэна|Дэмасцэна |]] [[Вынаходнік (часопіс)]] | [[Навука (газета)]]| [[Нік Бострэм]] | [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Тэхнадром імя І. П. Кулібіна]] | [[Гэта вы можаце]] | [[Science slam]] | [[Навуковы рынг]] | [[Беларускі навуковы хакатон]] | [[Chaos Constructions]] | [[Больцманаўскі мозг]] | [[Касмічная этыка]] | [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз]] | [[Яніс Варуфакіс]] | [[Андрэй Валянцінавіч Паднябенны]] | [[Катцаўскі парк скульптур]] | [[Юлія Кейлова]] | [[Юрый Аляксеевіч Праўдзюк]] | [[Раніца з Белсатам]] | [[Флагшток (СМІ)]] ⚖️ [[Этыка тэхналогій]] | [[Навуковая этыка|Этыка даследчыкаў]] | [[Журналісцкая этыка|Медыяэтыка]] | [[Інжынерная этыка|Iнжынерная этыка]] | [[Узровень тэхналагічнай гатоўнасці]] | [[Трансфер тэхналогій]] | [[Зялёная прэмія]] | [[Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя]] | [[Сэт Баўм]] | [[Польскае трансгуманістычнае таварыства]] | [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|Вялікі Воз]] | [[Дэніэл Фрэнсіс Галуйе]] | [[Свет на дроце]] | [[Зломбаль]] | [[Гнамоніка]] | [[Тадэвуш Пшыпкоўскі]] | [[Ігнац Земельвейс]] | [[PirateBox|Pirate Box]] | [[Internet-in-a-Box]] | [[Праект Afripedia]] | [[Kiwix]] | [[XOWA]] | [[One Laptop per Child]] | [[Free Art License]] | [[SimpleX]] | [[Enhanced Games]] | [[Міхаліна Віслоцкая]] | [[Уільям Генры Добел]] | [[Пауль Шац]] {| | |{{Userbox/Лічыльнік артыкулаў|175}} |{{Userbox/Лічыльнік катэгорый|20}} |- | |{{Userbox | border-c = #191970 | border-s = 1 | id-c = #000000 | id-s = 14 | id-fc = black | info-c = #000000 | info-s = 8 | info-fc = #FFFFFF | id = [[Image:8bit-dynamiclist.gif‎]] | info = {{Mono|{{Color|#39FF14|Гэты удзельнік вельмі любіць старыя камп'ютары.}}}} | float = left }} |{{userbox | border-c = #000000 | id = [[Image:Palm IIIxe PDA.jpg|45px]] | id-c = #FFFFFF | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = {{{5|{{{id-s|14}}}}}} | info = This user has a '''[[:en:Personal digital assistant|PDA]]'''. | info-c = #FFFFFF | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} }} |- | |{{Вікістаж удзельніка|22|05|2020}} |{{Userbox/занадта мала}} |- | |{{userbox/Працэнт артыкулаў|175}} |{{userbox | border-c = #C8A2C8 | id = [[File:Exteriorderivnatural.png|75px]] | id-c = #FFFFFF | info = '''Гэты удзельнік лічыць, што [[:be:Матэматыка|матэматыка]] больш абстрактная, чым [[:be:Філасофія|філасофія]].''' | info-c = white | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | info-op = text-align:center; | usercategory = <includeonly>Wikipedians interested in philosophy</includeonly> | nocat = {{{nocat|}}} }} |- | |{{Userbox wikidays|22|05|2020}} |{{Userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Von Koch curve.gif|60px]] | id-c = #ffffff | info = Гэтаму удзельніку падабаюцца дызайны [[:be:Фрактал|Фрактал]]. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-a = center }} |- | |{{userbox | border-c = #0000CD | id1 = [[File:Sciences exactes.svg|40px]] | id1-c = #03F | id2 = [[File:Nuvola apps edu science.svg|36px]] | id2-c = #03F | info = Гэты удзельнік цікавіцца <br>'''[[Навука|<span style="color:lightgreen;">навукай</span>]]'''. | info-a = center | info-c = #03F | info-fc = white }} |{{Userbox/Узнаўляльная энергія}} |- | | | |} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі з Польшчы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-веласіпедысты]] [[Катэгорыя:User be]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-прыхільнікі аб’яднання Беларускіх Вікіпедый]] fimou6mo2ogw2188u4w8cmhonbto1iy Sud-Aviation SA.330 Puma 0 738177 5127512 4610981 2026-04-17T08:21:08Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Верталёты Францыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127512 wikitext text/x-wiki {{Картка ЛА}} '''Sud-Aviation SA.330 Puma''' — французскі сярэдні транспартны верталёт. Здзейсніў першы палёт [[15 красавіка]] [[1965]] года, усяго пабудавана каля 700 машын. Шырока пастаўляўся на экспарт. Нягледзячы на тое, што верталёт створаны ў [[Францыя|Францыі]], гэтак жа было ліцэнзавана выкарыстанне для такіх краін як: [[Інданезія]], [[Вялікабрытанія]], [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]. == Тэхнічныя характарыстыкі == * Экіпаж: 1-3 чалавекі * Пасажыраўмяшчальнасць: да 20 салдат * Даўжыня: 18,15 м * Даўжыня фюзеляжа: 14,06 м * Дыяметр апорнага вінта: 15,0 м * Дыяметр рулявога вінта: 3,04 м * Вышыня: 5,14 м * База шасі: 4,045 м * Каляіна шасі: 2,38 м * Маса пустога: 3536 кг * Максімальная ўзлётная маса: 7000 кг * Аб’ём паліўных бакаў: 1544 л (без дадатковых бакаў) * Сілавая ўстаноўка: 2 × турбавальных Turbomeca Turmo IVC * Магутнасць рухавікоў: 2 × 1575 л. с. (2 × 1175 кВт (узлётная)) == Мадыфікацыі == * SA.330A — прататып верталёта. * SA.330B — першая серыйная мадыфікацыя для [[Узброеныя сілы Францыі|французскіх узброеных сіл]]. * SA.330C — экспартная версія з рухавіком Turmo IVC. * SA.330E — мадыфікацыя брытанскай фірмы Westland. * Puma HC.Mk.1 — абазначэнне SA.330E пасля прыняцця ў [[1971]] годзе на ўзбраенне брытанскіх [[ВПС]]. * SA.330F — грамадзянская версія. * SA.330G — мадыфікацыя транспартнага верталёта SA.330F з Turmo IVC. * SA.330Н — мадыфікацыя SA.330B з Turmo IVC. * SA.330J — грамадзянская версія на базе SA.330F з Turmo IVC. * SA.330L — экспартная шматмэтавая версія. * IAR-330H — румынскі транспартны варыянт фірмы [[IAR]] на базе SA.330H. * IAR-330L — румынскі ўдарна-транспартны варыянт з 2 20-мм гарматамі. * Oryx — гібрыдная версія, распрацаваная фірмай Atlas (ПАР) на базе SA.330L, але з рухальнай сістэмай верталёта SA.332. {{зноскі}} == Літаратура == * Jane's All The World's Aircraft 1975-76 / Taylor, John W. R. ed.. — London: Macdonald and Jane's, 1975. — P. 47-49. — 830 p. — ISBN 0-354-00521-9. {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ваенна-транспартныя верталёты]] [[Катэгорыя:Верталёты Францыі]] 4tmsm1rcupe7c6tqfvrt54uquddzmjp Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5127326 5126878 2026-04-16T15:51:33Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5127326 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|100 мужчын супраць гарылы|2026-04-16T11:35:22Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Стараславянізм|2026-04-14T20:58:39Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Арабізм|2026-04-14T19:10:51Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Англіцызм|2026-04-14T17:14:57Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Крысцін Лях-Шырма|2026-04-14T16:37:58Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Экзатызм|2026-04-14T14:12:51Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Цюркізм|2026-04-14T13:51:12Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Германізм|2026-04-14T13:16:12Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Інакенцій Пятровіч Герасімаў|2026-04-13T10:56:20Z|Economico-geographer}} {{Новы артыкул|Ізраіль Аўсеевіч Урман|2026-04-13T06:09:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Васіль Кузьміч Падлоў|2026-04-12T18:56:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Эндру Дэлмар Хопкінс|2026-04-12T17:44:51Z|Milana Borisova}} {{Новы артыкул|Іван Рыгоравіч Турцэвіч|2026-04-12T06:49:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Канстанцін Маеўскі|2026-04-11T17:42:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Hello, World (фотаздымак)|2026-04-11T17:04:28Z|DzBar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0854cq1fdu7yr58mryxmjjgjjxb3clu Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5127324 5126876 2026-04-16T15:51:13Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5127324 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вэрбіўка (Чаркаскі раён)|2026-04-16T14:07:02Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Троўбрыдж|2026-04-16T07:43:23Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Сярэ|2026-04-16T05:50:44Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Рымі|2026-04-16T05:49:03Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Крааві|2026-04-16T05:32:01Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Коліна|2026-04-16T05:29:40Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кірыкукюла (Антсла)|2026-04-16T05:27:16Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кікаоя|2026-04-16T05:20:07Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Касі (Антсла)|2026-04-16T05:18:34Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кайка|2026-04-16T05:16:46Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Йыэпера (Антсла)|2026-04-16T05:12:12Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Вісела|2026-04-16T05:10:40Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9z39vckfnt38g10ltdtqni2osfmbdk9 Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5127322 5126874 2026-04-16T15:50:43Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5127322 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Праўда Радыё|2026-04-16T15:05:45Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Пячаткі Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча|2026-04-16T13:14:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Канфлікт вакол Беларускай АЭС|2026-04-16T12:20:24Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага|2026-04-16T11:51:30Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Юзаф Ежы Гільзэн|2026-04-16T10:29:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Барысфен-моладзевая»|2026-04-16T10:06:33Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК БАК «Вікторыя»|2026-04-16T09:55:25Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Гомельскія рысі»|2026-04-16T09:49:50Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая|2026-04-16T09:43:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2026-04-16T09:35:42Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Грыгорый (епіскап полацкі)|2026-04-16T08:41:22Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцёл Маці Божай Ласкавай (Крэва)|2026-04-15T20:08:27Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ян Аўгуст Гільцэн|2026-04-15T13:48:15Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Ардынацыя Біспінгаў у Масалянах|2026-04-15T10:25:39Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў|2026-04-15T08:29:03Z|National democrat (BSDH)}} {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2am0ijpz07utvj8ucm7xd53voxs9aet Партал:Спорт/Новыя артыкулы 100 763680 5127327 5126879 2026-04-16T15:51:44Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5127327 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Барысфен-моладзевая»|2026-04-16T10:06:33Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК БАК «Вікторыя»|2026-04-16T09:55:25Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Гомельскія рысі»|2026-04-16T09:49:50Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая|2026-04-16T09:43:22Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ЖБК «Мінск-моладзевая»|2026-04-16T09:35:42Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Ігар Рапавец|2026-04-15T07:02:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Шыпенка|2026-04-15T05:14:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Віктаравіч Крайноў|2026-04-14T11:28:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-14T10:11:47Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 1995/1996 РТІ-РШВСМ|2026-04-14T08:50:11Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|2026-04-14T07:51:10Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК БДУФК-СКА Мінск|2026-04-14T05:33:52Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 4569j8oab4agoypj2xc16lst6y9unnu Экстрэмісцкае фарміраванне 0 764975 5127399 5121871 2026-04-16T21:08:33Z Siarhei V 122587 5127399 wikitext text/x-wiki '''Экстрэмісцкае фарміраванне''' ({{lang-ru|экстремистское формирование}}) — юрыдычны статус, які прысвойваецца ў [[Беларусь|Беларусі]] групам грамадзян з ліку апанентаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] для іх [[Палітычны пераслед у Беларусі пасля 2020 года|палітычнага пераследу]]. Паняцце было замацавана ў законе «Аб процідзеянні экстрэмізму», змены да якога [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў 14 мая 2021 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/padpisany-zakon-ab-supracdzeyanni-ekstremizmu|title=Падпісаны закон "Аб супрацьдзеянні экстрэмізму" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2021-05-14|access-date=2024-05-15}}</ref>. У ім экстрэмісцкае фарміраванне вызначаецца як група грамадзян, якая ажыццяўляе [[Экстрэмізм|экстрэмісцкую дзейнасць]] або аказвае садзейнічанне такой дзейнасці ці яе фінансаванне<ref>{{Cite web |url=https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |title=Эксперт: унутраны экстрэмізм небяспечны ўдвая, патрэбны новыя формы проціяддзя ад гэтай небяспекі |access-date=15 мая 2024 |archive-date=15 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515182201/https://www.eng.belta.by/society/view/ekspert-unutrany-ekstremizm-nebjaspechny-udvaja-patrebny-novyja-formy-protsijaddzja-ad-getaj-nebjaspeki-99873-2021/ |url-status=dead }}</ref>. Захады па «супрацьдзеянні экстрэмізму» накіраваны на падаўленне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстнага руху ў Беларусі]]<ref name=":0" />, які ўзнік на адказ на фальсіфікацыю рэжымам Лукашэнкі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Станам на студзень 2024 года ў Беларусі было 174 «экстрэмісцкія фармаванні», з якіх 62 з іх атрымалі такі статус у 2023 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/23-01-2024-u-belarusi-adrazu-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі адразу некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref>. У большасці выпадкаў гэта незалежныя СМІ, тэлеграм-каналы (і акаўнты ў іншых сацсетках) пратэсных ініцыятыў, некамерцыйных арганізацый і да таго падобнае<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/slounik-belaruskih-ekstremistau|title=Слоўнік беларускіх «экстрэмістаў»|website=Новы Час|date=2023-03-18|access-date=2024-05-15}}</ref>. Станам на кастрычнік 2024 года ў «Пераліку арганізацый, фарміраванняў, індывідуальных прадпрымальнікаў, датычных да экстрэмісцкай дзейнасці» значыліся 243 «экстрэмісцкія фармаванні»<ref>[https://www.mvd.gov.by/ru/news/8642 О мерах противодействия экстремизму и реабилитации нацизма]</ref>. == Выданні, прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/09-11-2023-u-spise-ekstremistskih-farmavannyau-yaki-vyaduts-belaruskiya-ulady-20-smi|title=У спісе экстрэмісцкіх фармаванняў, які вядуць улады Беларусі, – 20 выданняў|website=belsat.eu|access-date=2024-05-15}}</ref> == * [[NEXTA]] (2021) * [[БелаПАН]] (рашэнне прынятае 1 лістапада 2021 года) * тэлеканал «[[Белсат]]» (3 лістапада 2021 года) * [[Радыё Свабода (Беларусь)|радыё «Свабода»]] (23 снежня 2021 года) * «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (14 студзеня 2022 года) * «[[Бобруйск Online]]» (22 лютага 2022 года) * [[Беларусь галаўнога мозгу]] (18 красавіка 2022) * «[[Флагшток (СМІ)|Флагшток]]» (29 красавіка 2022 года) * [[kyky.org]] (6 траўня 2022 года) * «[[Честная газета]]» (20 траўня 2022 года) * «[[Еўрарадыё]]» (20 ліпеня 2022 года) * «[[Хартыя’97]]» (30 жніўня 2022 года) * [[Hrodna.life]] (11 лістапада 2022 года) * самавольнае выданне «[[Вестники]]» (9 снежня 2022 года) * «[[Маланка Медиа]]» (15 лютага 2023 года) * «[[Брестская газета]]» (28 лютага 2023 года) * «[[MOST Media]]» (17 траўня 2023 года) * homeldays.org («[[Штодзень Гомель]]») (23 траўня 2023 года) * тэлеграм-канал «Инсайдер» (29 траўня 2023 года) * «[[Зеркало (сайт)|Зеркало]]» (9 чэрвеня 2023 года) * [[Zerkalo.io]] (чэрвень 2023) * тэлекампанія «[[Ранак (тэлекампанія)|Ранак]]» у Светлагорску (5 верасня 2023 года) * «[[Беларусь за МКАДам]]» (13 кастрычніка 2023 года) * [[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]] (снежань 2023) * [[Беларускае Радыё Рацыя]] (2024) * [[Это Минск, детка]] (2024) * [[Беларуская рэдакцыя Deutsche Welle|Беларуская рэдакцыя]] [[Deutsche Welle]] (29 красавіка 2024) * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» (2026) {{зноскі}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] khebwe0hiow9rd4n7ovldd6njjqy2ha Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ 10 766585 5127433 5126690 2026-04-17T00:30:09Z KrBot 24355 обновление / update 5127433 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-16 | AED = 5.045310 | AUD = 1.910990 | BND = 1.744190 | BRL = 6.869170 | BWP = 17.934800 | CAD = 1.883490 | CLP = 1217.320000 | CNY = 9.365660 | CZK = 28.396700 | DKK = 8.713760 | DZD = 181.528000 | EUR = 1.166020 | GBP = 1.014290 | ILS = 4.114570 | INR = 128.227000 | JPY = 218.106000 | KRW = 2023.760000 | KWD = 0.420661 | MUR = 63.700800 | MXN = 23.728800 | MYR = 5.426550 | NOK = 12.882200 | NZD = 2.324160 | OMR = 0.528229 | PEN = 4.705310 | PHP = 82.369600 | PLN = 4.943370 | QAR = 5.000680 | SAR = 5.151800 | SDR = 1 | SEK = 12.597700 | SGD = 1.744190 | THB = 43.867200 | USD = 1.373810 | UYU = 54.596500 }} 0lopzm99effq0p9inc1dvv335z06o4d Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ 10 766586 5127432 5126689 2026-04-17T00:30:08Z KrBot 24355 обновление / update 5127432 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-16 | AUD = 1.6425 | BRL = 5.8771 | CAD = 1.6174 | CHF = 0.9230 | CNY = 8.0368 | CZK = 24.349 | DKK = 7.4731 | EUR = 1 | GBP = 0.86993 | HKD = 9.2195 | HUF = 364.55 | IDR = 20193.76 | ILS = 3.5263 | INR = 109.8595 | ISK = 144.20 | JPY = 187.31 | KRW = 1739.62 | MXN = 20.3467 | MYR = 4.6586 | NOK = 11.0480 | NZD = 1.9986 | PHP = 70.666 | PLN = 4.2423 | RON = 5.0935 | SEK = 10.8040 | SGD = 1.4985 | THB = 37.685 | TRY = 52.7417 | USD = 1.1782 | ZAR = 19.3046 }} 7w851zik90nt2stbv8x6bl9awxp2a2q Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ 10 766592 5127434 5126691 2026-04-17T00:30:10Z KrBot 24355 обновление / update 5127434 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=16.04.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=16.04.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-04-16 | AED = 20 | AMD = 0.2 | AUD = 53 | AZN = 44 | BDT = 0.61 | BHD = 200 | BOB = 10 | BRL = 15 | BYN = 26 | CAD = 54 | CHF = 96 | CNY = 11 | CUP = 3.1 | CZK = 3.6 | DKK = 11 | DZD = 0.56 | EGP = 1.4 | ETB = 0.47 | EUR = 88 | GBP = 102 | GEL = 27 | HKD = 9.6 | HUF = 0.24 | IDR = 0.0043 | INR = 0.8 | IRR = 0.000053 | JPY = 0.47 | KGS = 0.86 | KRW = 0.05 | KZT = 0.15 | MDL = 4.4 | MMK = 0.035 | MNT = 0.021 | NGN = 0.055 | NOK = 7.9 | NZD = 44 | OMR = 195 | PLN = 20 | QAR = 20 | RON = 17 | RSD = 0.75 | RUB = 1 | SAR = 20 | SEK = 8.2 | SGD = 59 | THB = 2.3 | TJS = 7.9 | TMT = 21 | TRY = 1.6 | UAH = 1.7 | USD = 75 | UZS = 0.0061 | VND = 0.0029 | XDR = 103 | ZAR = 4.6 }} nwgkksehfruhvg6lrjohm3n3ilw972m Орд (рака) 0 768313 5127501 4801245 2026-04-17T07:19:30Z Rymchonak 22863 5127501 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орд}} {{Рака}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord River}}) — рака на тэрыторыі аўстралійскага штата [[Заходняя Аўстралія]]. Выток ракі Орд знаходзіцца ля падножжа гары Уэлс, якая з’яўляецца часткай хрыбта Альберт-Эдвард, паблізу населенага пункта Бедфард-Даўнс. Пасля рака працякае ва ўсходнім напрамку праз Нацыянальны парк Пурнулулу, пасля чаго бярэ курс на поўнач, працякаючы праз возера [[Аргайл (вадасховішча)|Аргайл]], якое з’яўляецца найбуйнейшым вадасховішчам прэснай вады на мацерыковай частцы Аўстраліі. Пасля горада Кунунара рэчышча ракі паварочваецца на захад, упадаючы ў заліў Кембрыдж [[Тыморскае мора|Тыморскага мора]]. Орд мае мноства невялікіх прытокаў: рэкі Негры, Боу, Нікалсан і іншыя. Рака працякае праз населеныя пункты Лейк-Аргайл, [[Кунунара]]. Для рэгулявання вадазбору і арашэння палёў пабудавана сістэма плацін і вадасховішчаў. Даўжыня ракі Орд — 320 км, а плошча басейна — каля 46 100 км². {{НК}} [[Катэгорыя:Басейн Тыморскага мора]] [[Катэгорыя:Рэкі Аўстраліі]] 056e6m2ijb8ofab4juhh32rokltrxnj Журналісцкая этыка 0 787228 5127397 5010569 2026-04-16T21:07:34Z Siarhei V 122587 5127397 wikitext text/x-wiki '''Журналістычная этыка''' або '''медыяэтыка''' — гэта сукупнасць правілаў і нормаў паводзін, якіх павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. Нормы медыяэтыкі у першую чаргу накіраваны на праўдзівасць інфармацыі, яе дакладнасць і аб’ектыўнасць, а таксама на мінімізацыю магчымай рэпутацыйнай шкоды для аб’ектаў публікацый. У ідэале нормаў медыяэтыкі павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. У некаторых краінах этычныя нормы замацаваны заканадаўча або падтрымліваюцца самарэгулюемымі медыйнымі арганізацыямі і служаць падмуркам для даверу паміж [[журналіст]]амі і [[грамадства]]м, забяспечваючы права на праўдзівую і актуальную інфармацыю. == Асноўныя прынцыпы == # Аб’ектыўнасць і непрадузятасць. Журналіст абавязаны аддзяляць факты ад меркаванняў, пазбягаць прадузятасці і маніпуляцыі інфармацыяй. # Сумленнасць і дакладнасць. Інфармацыя павінна быць праверанай, а крыніцы — надзейнымі. Журналіст абавязаны пазбягаць скажэнняў і наўмыснай [[дэзынфармацыя|дэзынфармацыі]]. # Адказнасць перад грамадствам. Журналіст абавязаны ўлічваць грамадскія інтарэсы, пазбягаючы публікацый, здольных нанесці шкоду, выклікаць паніку ці распаліць варожасць. # Канфідэнцыяльнасць крыніц. Захаванне ананімнасці інфарматараў пры іх жаданні — адзін з ключавых этычных стандартаў. # Павага да прыватнага жыцця. Журналіст павінен паважаць права на прыватнасць, пазбягаючы ўмяшання ў асабістае жыццё без дастатковых падстаў. == Парушэнні і выклікі == Распаўсюджванне [[фэйкавыя навіны|фэйкавых навін]], канфлікт інтарэсаў, выкарыстанне сенсацыйных матэрыялаў для павелічэння аўдыторыі з’яўляюцца асноўнымі праблемамі, звязанымі з парушэннем этычных норм. == Рэгуляванне медыяэтыкі ў Беларусі == У Беларусі рэгуляваннем пытанняў журналісцкай этыкі з 1995 года займаецца [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]. Пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзей 2020—2021 гадоў]] арганізацыя рашэннем Вярхоўнага суд Беларусі 27 жніўня 2021 года была ліквідавана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/787001|title=Суд ликвидировал Белорусскую ассоциацию журналистов|website=interfax.ru|date=27 жніўня 2021}}</ref>, а 28 лютага 2023 года КДБ прызнаў асацыяцыю экстрэмісцкім фарміраваннем<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kgb-belarusi-priznal-ekstremistskim-formirovaniem-belorusskuu-associaciu-zurnalistov/a-64909730|title=БАЖ признали в Беларуси "экстремистским формированием" – DW – 07.03.2023|website=dw.com|access-date=2025-04-28}}</ref> і з гэтага моманту арганізацыя вымушана працуе ў выгнанні. У сакавіку 2025 года 15 [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Пагадненне аб самарэгуляванні сектара незалежных СМІ<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|title=Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў апублікаваны|website=web.archive.org|date=2025-03-24|access-date=2025-04-28|archive-date=24 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, а таксама Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33354733.html|title=15 незалежных беларускіх СМІ і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Кодэкс этыкі журналістаў|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2025-03-21|access-date=2025-04-28}}</ref>. Да пагаднення далучыліся беларускія медыя і медыяарганізацыі, якія вымушана працуюць з Грузіі, Літвы, Польшчы і [[Чэхія|Чэхіі]], у тым ліку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/rjeestr-udzelnika-medyjaasamblei/|title=Рэестр удзельнікаў Медыяасамблеі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-02}}</ref>: * 6TV Biełaruś * Belarus tomorrow * [[Hrodna.life]] * [[Маланка Медыя|Malanka media]] * [[Reform.news]] * [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] * [[Белсат|Белсат TV]] * «[[Брестская газета]]»/BGmedia * «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» * «Позірк» * [[Флагшток (СМІ)|«Флагшток»]] * [[Press Club Belarus|Прэс-клуб Беларусь]] * Free Press for Eastern Europe * Віцебскі Кур’ер NEWS * MOST Media * This Minsk Media Момант падпісання Пагаднення лічыцца момантам стварэння Медыяасамблеі, якая на тры гады абірае Раду па медыяэтыцы з 7 незалежных экспертаў. У сваю чаргу Рада ў далейшым будзе разглядаць скаргі на парушэнні этычных стандартаў (прапісаных у Кодэксе этыкі беларускіх журналістаў) у недзяржаўных беларускіх медыя і выносіць рашэнні. У прэс-рэлізе БАЖ, са слоў намесніка старшыні Алега Агеева, паведамляцца<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|title=Новы Кодэкс этыкі падпісаны|website=web.archive.org|date=2025-03-22|access-date=2025-04-28|archive-date=22 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322195148/https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, што з прыняццем гэтых дакументаў:<blockquote> Пачынае дзейнічаць новая сыстэма этычнага самарэгуляваньня і разгляду скаргаў на матэрыялы СМІ. Аналагічныя органы існуюць у многіх дэмакратычных краінах у розных фарматах — з удзелам дзяржавы або без яго. Наш вопыт унікальны тым, што, нягледзячы на гэтыя цёмныя часы, нам удалося атрымаць згоду 18 суб’ектаў сэктара незалежных СМІ, а па-другое, прынялі этычныя стандарты і абавязаліся іх выконваць </blockquote>7 траўня 2025 года адбыліся<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/u-radu-pa-medyjajetycy-abrali-karbalevicha-novik-gurnevicha-hruckuju-so-s-buryevu-i-belahvoscik/|title=Абраны першы склад новай Рады па медыяэтыцы|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-07}}</ref> выбары першага складу Рады па медыяэтыцы. Па выніках галасавання ў Раду ўвайшлі [[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валер Карбалевіч]], Зміцер Гурневіч, Ірына Новік, Лола Бурыева, Надзея Белахвосцік, [[Ганна Соўсь]] і Зоя Хруцкая. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250428181928/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/kodjeks_prafesijnaj_jetyki_belaruskih_zhurnalista-1-1.pdf Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў] * [https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/pagadnenne_ab_samarjeguljavanni_nezalezhnaga_belaruskaga_medyjasektara.pdf Пагадненне аб самарэгуляванні незалежнага беларускага медыясектара] == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Журналістыка ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Прафесійная этыка]] clo9eys6azw56c5b8eqeag5ptrf62nr Маалот-Таршыха 0 789343 5127430 5008253 2026-04-17T00:11:05Z Krateven 65271 {{Бібліяінфармацыя}} 5127430 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Маалот-Таршыха''' — горад у [[Ізраіль|Ізраілі]]. Заснаваны ў 1963 годзе шляхам зліцця арабскай вёскі Таршыха і яўрэйскага паселішча Маалот. Размешчаны ў Заходняй Галілеі, за 20 км на поўнач ад [[Карміэль|Карміэля]], 20 км на ўсход ад [[Нагарыя|Нагарыі]], 70 км ад [[Хайфа|Хайфы]]. Горад размешчаны за 20 км ад узбярэжжа [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], ва ўзгорыстай мясцовасці, на вышыні 600 метраў над узроўнем мора. Клімат сухі і прахалодны. Каля горада размешчана старажытная крэпасць крыжакоў Манфор. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ізраіля]] 7rb1cd6neib679ft5r1mgjmmz7rivln Зімняя вуліца (Мінск) 0 791406 5127337 5027763 2026-04-16T17:14:51Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5127337 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Зімняя вуліца |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = 3, 34, 60, 67, 79<ref>[https://kogda.by/stops/minsk/%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F згодна сайту Кogda.by]</ref> |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137<ref>Паводле [https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=220137,%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F&city_type=%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4&city=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F&postcode=220137 сайта Белпошты].</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = каля 500 м<ref>[https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн]</ref> |пакрыццё = асфальт |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325487/?ll=27.676541%2C53.877927&z=17 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Зімняя вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Адна з трох вуліц Паўночнага пасёлка, названых у гонар пор года. Пачынаецца ад скрыжавання з [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкай вуліцай]] і ідзе на ўсход да скрыжавання з [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай вуліцай]]. Архітэктура складаецца з сядзібных дамоў<ref>[https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн]</ref>. == Цікавыя факты == * Тры «сезонныя» вуліцы, акрамя [[Вясенняя вуліца (Мінск)|Вясенняй]], знаходзяцца ў Паўночным пасёлку Мінска. * Згодна ўспамінаў фатографа Аляксандра Маламы, у раён гэтай вуліцы і іншы прылягаючы прыватны сектар пэўны час быў славуты гандлярамі золатам, наркотыкамі і крадзяжом аўтамабіляў але з пачатку 2000-х гг. стаў значна бяспечней. Таксама ён узгадваў пра дваровыя бойкі паміж хлопцамі з Зімняй і з Ангарскай вуліц і лоўлю трытонаў у балоце каля Зімняй вуліцы, пакуль балота не асушылі<ref>[https://d3rl1jtxa2stef.cloudfront.net/post/5-anhara/?ysclid=mesmk51pjn407899900 Ангарская: 5 месцаў раёна, якога баяўся кожны мінчук]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/357 Зімняя вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD Зімняя вуліца на Оpenalfa.com] * [https://minsk.streetmaps.ru/street/zimnyaya-ulica-w25225570 Зімняя вуліца на Streetmaps] * [https://d3rl1jtxa2stef.cloudfront.net/post/5-anhara/?ysclid=mesmk51pjn407899900 Ангарская: 5 месцаў раёна, якога баяўся кожны мінчук] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] fymoa0notewl6df1n2unghymtby90t2 5127340 5127337 2026-04-16T17:34:29Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5127340 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Зімняя вуліца |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = 3, 34, 60, 67, 79<ref>[https://kogda.by/stops/minsk/%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F згодна сайту Кogda.by]</ref> |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137<ref>Паводле [https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=220137,%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA,%20%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%20%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F&city_type=%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4&city=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA&street_type=%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0&street=%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F&postcode=220137 сайта Белпошты].</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = каля 500 м<ref>[https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн]</ref> |пакрыццё = асфальт |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325487/?ll=27.676541%2C53.877927&z=17 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Зімняя вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Адна з трох вуліц Паўночнага пасёлка, названых у гонар пор года. Пачынаецца ад скрыжавання з [[Ахоцкая вуліца (Мінск)|Ахоцкай вуліцай]] і ідзе на ўсход да скрыжавання з [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай вуліцай]]. Архітэктура складаецца з сядзібных дамоў<ref>[https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн]</ref>. == Цікавыя факты == * Тры «сезонныя» вуліцы, акрамя [[Вясенняя вуліца (Мінск)|Вясенняй]], знаходзяцца ў Паўночным пасёлку Мінска. * Згодна ўспамінаў фатографа Аляксандра Маламы, раён гэтай вуліцы і іншы прылягаючы прыватны сектар пэўны час быў славуты гандлярамі золатам, наркотыкамі і крадзяжом аўтамабіляў але з пачатку 2000-х гг. стаў значна бяспечней. Таксама ён узгадваў пра дваровыя бойкі паміж хлопцамі з Зімняй і з Ангарскай вуліц і лоўлю трытонаў у балоце каля Зімняй вуліцы, пакуль балота не асушылі<ref>[https://d3rl1jtxa2stef.cloudfront.net/post/5-anhara/?ysclid=mesmk51pjn407899900 Ангарская: 5 месцаў раёна, якога баяўся кожны мінчук]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/357 Зімняя вуліца на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/zimniaja Зімняя вуліца ў базе даных Геадзэн] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D1%8F%D1%8F-%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD Зімняя вуліца на Оpenalfa.com] * [https://minsk.streetmaps.ru/street/zimnyaya-ulica-w25225570 Зімняя вуліца на Streetmaps] * [https://d3rl1jtxa2stef.cloudfront.net/post/5-anhara/?ysclid=mesmk51pjn407899900 Ангарская: 5 месцаў раёна, якога баяўся кожны мінчук] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] mcjrwu4od8bwuo380ugu4r041npx7ac Справа «Беларускага Гаюна» 0 792852 5127398 5038936 2026-04-16T21:08:08Z Siarhei V 122587 5127398 wikitext text/x-wiki '''Справа Беларускага Гаюна''' — палітычна матываваны крымінальны пераслед, распачаты [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] супраць інфарматараў маніторынгавага [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|OSINT]]-праекта «[[Беларускі Гаюн]]», які адсочваў ваенную актыўнасць расійскіх і беларускіх войск пасля пачатку [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]]. == Перадгісторыя == [[Беларускі Гаюн]] з’явіўся ў пачатку студзеня 2022 года як маніторынгавая ініцыятыва па адсочванні перамяшчэння расійскай тэхнікі і войск па тэрыторыі Беларусі. Перад праектам стаяла задача назіраць за колькасцю тэхнікі, якую завозяць у краіну і вывозяць назад, дзе патэнцыяльна можа ўзнікнуць новая расійская вайсковая база<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazona.by/article/2023/02/25/hajun|title=«30 тысяч человек сообщили о перемещении войск». Интервью с создателем «Беларускага Гаюна» Антоном Мотолько|author=Михаил Полозняков, Полина Хрушч|website=Медиазона Беларусь|date=25.02.2023|access-date=2023-09-13|archive-date=8 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608043105/https://mediazona.by/article/2023/02/25/hajun|url-status=dead}}</ref>. == Рэакцыя спецслужб == У сакавіку 2022 года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС РБ]] прызнала тэлеграм-канал праекта [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]. У красавіку 2022 года на канал падпісалася больш за 360 тысяч чалавек. На той момант 90 % аўдыторыі складалі падпісчыкі з Украіны, а астатняя частка — беларусы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kak-sobirajut-informaciju-o-maroderah-i-vojskah-rf-v-belarusi/a-61413203|title=Как собирают информацию о мародерах и войсках РФ в Беларуси|author=Катя Тейзе|website=[[Deutsche Welle]]|date=11.04.2022|access-date=2023-09-13}}</ref>. У снежні 2022 года супрацоўнікі беларускіх сілавых органаў пад выглядам назіральнікаў «Беларускага Гаюна» спрабавалі даведацца пра асабістыя даныя і фарміраваць дасье на падпісчыкаў праекта. Рабілі яны гэта з дапамогай чат-ботаў для знаёмстваў. У паведамленнях, у не надакучлівай форме, яны прасілі пазначыць імя і прозвішча, дату нараджэння, месца пражывання, а таксама іншыя асабістыя даныя<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://focus.ua/world/542124-pod-vidom-nablyudateley-lukashenko-nachal-ohotu-na-gruppu-belaruski-gayun|title=Под видом наблюдателей: Лукашенко начал "охоту" на группу "Беларускі Гаюн"|website=ФОКУС|date=2022-12-22|access-date=2023-09-13}}</ref> На момант 8 верасня 2023 года стваральніку праекта было вядома пра 10 выпадкаў арышту за ўзаемадзеянне з Беларускім Гаюном. [[Антон Матолька]] заявіў, што недзе людзі былі ідэнтыфікаваны праз вулічнае відэаназіранне, а недзе праз знойдзены ў тэлефоне тэлеграм-бот<ref name=":3"/><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/303300-belaruski-gajun-priznan-jekstremistskim-formirovaniem|title="Беларускі Гаюн" признан экстремистским формированием|website=[[Reform.news]]|date=2022-03-16|access-date=2023-09-13}}</ref>. У красавіку 2023 года па беларускім дзяржаўным тэлебачанні паказалі фільм, дзе было расказана пра затрыманне [[Інфармацыйныя тэхналогіі|айцішніка]] Дзмітрыя Маставога. Аўтары фільма абвінавацілі яго ў стварэнні анлайн-трансляцыі на аэрадроме [[50-я змешаная авіябаза|Мачулішчы]]. Яны заявілі, што чат-бот «Гаюна» кантралюецца беларускімі сілавымі органамі. Медыя «[[Zerkalo.io|Zerkalo»]] адзначыла, што ў эфіры дзяржаўнага ТБ няма доказаў гэтым заявам, а замест здымкаў перапіскі аўтары ўжывалі камп’ютарную графіку. Адміністрацыя «Гаюна» заявіла, што затрыманы праграміст не рабіў для іх прамых трансляцый, а паведамленні пра кантроль іх чат-бота сілавікамі — «лухта»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/36283.html|title=«Беларускі Гаюн»: Мостовой не вел для нас трансляцию с аэродрома в Мачулищах|website=[[Zerkalo.io]]|date=2023-04-06|access-date=2023-09-13}}</ref>. 5 лютага 2025 года [[Антон Матолька]] паведаміў, што ў выніку несанкцыянаванага ўваходу беларускія сілавікі раніцай атрымалі доступ да чата з ботам «Гаюна», куды збіралася інфармацыя ад людзей. Сілавікі атрымалі доступ да чата, перайшоўшы па запрашальнай спасылцы, якая была створана яшчэ 2 сакавіка 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/360986|title=Бот Беларускага Гаюна быў узламаны. Хто туды пісаў — пад пагрозай|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-02-05|access-date=2025-02-07}}</ref>. Спасылку на бот «Гаюна» яны знайшлі на тэлефоне затрыманай незадоўга да таго актывісткі, якая працяглы час хавалася ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/361000|title=Спасылку на бот «Гаюна» сілавікі знайшлі на тэлефоне затрыманай актывісткі, якая працяглы час хавалася ў Беларусі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-02-05|access-date=2025-02-07}}</ref>. У момант пранікнення сілавікоў у чат у яго наладах не была ўключаная функцыя схавання старых паведамленняў для новых карыстальнікаў. Маштаб выгружанага аб’ёма дадзеных невядомы<ref name=":4" />. == Крымінальны пераслед і арышт інфарматараў праекта == 6 лютага [[ГУБАЗіК]] паказаў супрацоўніка [[Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод|Мазырскага нафтаперапрацоўчага завода]], якога, як сцвярджаюць сілавікі, затрымалі пасля ўзлому доступу да бота праекта «Беларускі Гаюн»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/361168|title=Стала вядома імя чалавека, якога сілавікі назвалі першым затрыманым па справе «Гаюна»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-02-07|access-date=2025-02-07}}</ref>. Кіраўнік [[BYSOL]] [[Андрэй Стрыжак]] заявіў, што праз доступ сілавікоў да інфармацыі з чат-бота «Беларускага Гаюна» толькі за суткі на іх гарачую лінію прыйшло 50 запытаў па экстраннай эвакуацыі з Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/361066|title=Стрыжак назваў, колькі зваротаў прыйшло ў BYSOL праз узлом «Беларускага Гаюна»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-02-06|access-date=2025-02-07}}</ref>. [[Гомельскі абласны суд]] 20 жніўня вынес першы прысуд па справе «Беларускага Гаюна» — жыхару [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]], евангельскаму пастару Алегу Лойку прысудзілі да трох з паловай гадоў пазбаўлення волі ва ўмовах узмоцненага рэжыму<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://d1j52mw0aso44.cloudfront.net/ru/vybary-2020/sovest-chista-pered-bogom-vynesen-pervyj-v-gomelskoj-oblasti-prigovor-po-belaruskamu-gajunu.html|title=«Совесть чиста перед Богом». Вынесен первый в Гомельской области приговор по «Беларускаму Гаюну»|website=Флагшток|date=2025-08-21|access-date=2025-09-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://t.me/christianvision/4588|title=Вынесен приговор пастору Олегу Лойко: три с половиной годы лишения свободы |website=Telegram-канал «Хрысціянская візія»|date=2025-08-20|access-date=2025-09-26}}</ref>. У канцы жніўня 2025 года, паводле звестак [[Флагшток (СМІ)|«Флагштока»]], больш за 250 жыхароў Гомельскай вобласці затрыманы з пачатку 2025 года па справе «Беларускага Гаюна»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://d1j52mw0aso44.cloudfront.net/ru/vybary-2020/po-delu-belaruskaga-gajuna-v-gomelskoj-oblasti-zaderzhano-predpolozhitelno-bolee-250-chelovek-v-spiske-na-zaderzhanie-v-razy-bolshe.html|title=По делу «Беларускага Гаюна» в Гомельской области задержано, предположительно, более 250 человек. В списке на задержание — в разы больше|website=Флагшток|date=2025-08-27|access-date=2025-09-26}}</ref>. У верасні 2025 года стала вядома пра яшчэ аднаго фігуранта «справы Гаюна», якога арыштавалі ў чэрвені 2025 года, — Кірыла Краўцова, заснавальніка арт-вёскі [[Чырвоны Кастрычнік (Рэчыцкі раён)|Чырвоны Кастрычнік]] ([[Рэчыцкі раён]]) і ўдзельніка акцыі дзярСМІ «З табурэткай да акіяна»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://d1j52mw0aso44.cloudfront.net/ru/vybary-2020/osnovatel-znamenitoj-art-derevni-chyrvony-kastrychnik-arestovan-po-delu-gajuna-i-zhdet-suda.html|title=Основатель знаменитой арт-деревни «Чырвоны Кастрычнік» арестован по «делу Гаюна» и ждет суда|website=Флагшток|date=2025-09-26|access-date=2025-09-26}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Крымінальныя справы ў Беларусі]] qya67htg8no9lv27d4v51cnwcfpjley Флагшток 0 796508 5127409 5114688 2026-04-16T21:29:19Z Siarhei V 122587 5127409 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Флагшток (СМІ)|тып=выданне}}[[Файл:Palais des Nations unies, à Genève (cropped).jpg|thumb|Флагштокі перад будынкам ААН, [[Жэнева]]]] '''Флагшток''' ({{lang-de|Flaggenstock}}, {{lang-nl|vlagstock}}<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}</ref>) — шост для пад’ёму [[флаг]]а. На 2025 год [[Каірскі флагшток|самы высокі флагшток у свеце]] знаходзіцца ў Егіпце, Каір. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Сцягі]] nfs653qnykre7taf02vqpvvqvose63v 5127410 5127409 2026-04-16T21:31:00Z Siarhei V 122587 5127410 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Флагшток (СМІ)}} '''Флагшток''' ({{lang-de|Flaggenstock}}, {{lang-nl|vlagstock}}<ref name=pr>{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|2}}</ref>) — шост для пад’ёму [[флаг]]а. На 2025 год [[Каірскі флагшток|самы высокі флагшток у свеце]] знаходзіцца ў Егіпце, Каір. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Сцягі]] jfm4ma575j1va8931s5qh7mly8v1ewr Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта 0 799402 5127496 5121131 2026-04-17T07:13:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127496 wikitext text/x-wiki {{Картка навуковай арганізацыі |назва = Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта |скарачэнне = SEW UW |эмблема = |выява = |арыгінал = {{lang-pl|Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego}} |міжназва = Centre for East European Studies |ранейшае = Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей СССР і Цэнтральна-Усходняй Еўропы |дэвіз = |заснаваны = 1990 |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = навучальна-даследчае падраздзяленне |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |дырэктар = [[Ян Маліцкі]] |супрацоўнікі = 53 (на 2025 год) |навуковыя супрацоўнікі = 41 (на 2025 год) |нобелеўскія лаўрэаты = |акадэмікі = |члены-карэспандэнты = |дактары навук = |кандыдаты навук = |дактарантура = |аспірантура = ёсць |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Польшча}}: [[Варшава]] |метро = |адрас = вуліца [[Кракаўскае прадмесце (Варшава)|Кракаўскае прадмесце]], 26/28 ([[Палац Тышкевічаў (Варшава)|Палац Тышкевічаў-Патоцкіх]]) |сайт = [https://studium.uw.edu.pl/ studium.uw.edu.pl] |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 14 |lat_sec = 26 |lon_dir = E |lon_deg = 21 |lon_min = 01 |lon_sec = 01 |CoordScale = |edu_region = |Commons = |Commons-text = }} '''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы''' (ЦДУЕ; {{lang-pl|Studium Europy Wschodniej}}, скарочана ''SEW'') — даследча-навучальнае падраздзяленне [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] (Польшча), заснаванае ў 1990 годзе. Першапачаткова дзейнічала як ''Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей Савецкага Саюза і Цэнтральна-Усходняй Еўропы''. З’яўляецца адной з вядучых устаноў Польшчы ў галіне ўсходазнаўства. Цэнтр рыхтуе бакалаўраў і магістраў, мае аспірантуру, вядзе шырокую выдавецкую дзейнасць і адмініструе шэраг стыпендыяльных праграм, у тым ліку для беларусаў<ref name="about">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/|title=Пра ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Гісторыя == Гісторыя ўстановы сягае каранямі ў падпольную дзейнасць часоў [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]]. У 1981 годзе навуковы супрацоўнік Гістарычнага інстытута Варшаўскага ўніверсітэта [[Ежы Таргальскі]] заснаваў падпольны часопіс «[[Обоз (часопіс)|Obóz]]» («Лагер»), прысвечаны праблемам народаў камуністычнага лагера<ref name="history">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/historia/|title=Гісторыя і сучаснасць|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref>. Увосень 1983 года дактарант Гістарычнага інстытута [[Ян Маліцкі]] стварыў падпольны ''Інстытут Усходняй Еўропы''. У маі 1985 года, пасля арышту Яна Маліцкага падчас [[Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)|ваеннага становішча]], дзейнасць інстытута была прыпынена да 1989 года<ref name="history"/>. У 1990 годзе ў Варшаўскім універсітэце быў афіцыйна створаны ''Цэнтр даследаванняў праблем нацыянальнасцей [[Савецкі Саюз|Савецкага Саюза]] і Цэнтральна-Усходняй Еўропы''. Яго першым кіраўніком стаў прафесар-цюркюлог [[Тадэвуш Майда]], а сузаснавальнікамі — [[Анджэй Ананіч]] і Ян Маліцкі. У 1991 годзе была заснавана Усходняя летняя школа. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] у 1991 годзе назву ўстановы змянілі на ''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы і Цэнтральнай Азіі''<ref name="history"/>. Пасля 1998 года ўстанова атрымала сучасную назву — ''Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы'' (SEW). 26 кастрычніка 1998 года прэм’ер-міністр Польшчы [[Ежы Бузэк]] урачыста адкрыў магістратуру па спецыяльнасці «Усходнія даследаванні»<ref name="history"/>. У сакавіку 2004 года ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] была арганізавана першая Усходняя зімовая школа<ref>{{Cite web|url=https://www2.polskieradio.pl/eo/print.aspx?iid=126573|title=Ва Уроцлаве пачалася сёмая „Ўсходняя зімовая школа”|author=Юры Ліхтаровіч|publisher=[[Беларуская служба Польскага радыё]]|date=2010-03-01|accessdate=2025-07-07}}</ref>. У 2006 годзе Цэнтр стаў ініцыятарам стварэння Узнагароды імя Льва Сапегі і [[Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага|Стыпендыяльнай праграмы імя Кастуся Каліноўскага]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/polsca-adnavila-nabor-na-prahramu-kalinouskaha/28537961.html|title=Польшча аднавіла набор на праграму Каліноўскага|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2017-06-09|accessdate=2025-07-07}}</ref>. 14 лістапада 2015 года пры Цэнтры быў адкрыты Цэнтр беларускіх даследаванняў, дзе пачалі працаваць навукоўцы, звольненыя з ВНУ Беларусі па палітычных матывах<ref name="svaboda">{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/27355083.html|title=У Польшчы заснаваны цэнтар, дзе будуць працаваць звольненыя ў Беларусі навукоўцы|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2015-11-10|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Структура і кіраванне == Цэнтр месціцца ў [[Варшава|Варшаве]] на вуліцы [[Кракаўскае прадмесце (Варшава)|Кракаўскае прадмесце]] ў [[Палац Тышкевічаў (Варшава)|палацы Тышкевічаў-Патоцкіх]] (дом № 32), дзе таксама знаходзяцца Цэнтр польскай мовы і культуры для замежнікаў, Інстытут музыкалогіі і Музей Варшаўскага ўніверсітэта<ref>{{Кніга |аўтар=Ганна Каржэква-Юзэфовіч [і інш.] |загаловак=Uniwersytet Warszawski, miejsca, fakty, liczby |месца=Варшава |выдавецтва=[[Варшаўскі ўніверсітэт]] |год=2018 |старонак=87 |isbn=978-83-235-3014-5}}</ref>. Па стане на 2025 год у Цэнтры працаваў 41 выкладчык (сярод іх 12 беларускіх навукоўцаў) і 12 супрацоўнікаў адміністрацыі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/wykladowcy/|title=Выкладчыкі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/pracownicy-administracyjni/|title=Адміністрацыйныя супрацоўнікі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Кіраўнікі Цэнтра: * [[Тадэвуш Майда]] (1990—1998)<ref name="kadra">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kadra/|title=Кадры|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-03}}</ref>; * [[Ян Маліцкі]] (з 1998 года)<ref name="kadra"/>. Намеснікамі дырэктара з’яўляюцца [[Алена Красоўская]] і [[Адам Эберхарт]]<ref name="leadership">{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/kierownictwo/|title=Кіраўніцтва|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Цэнтр мае замежныя прадстаўніцтвы (станцыі): у [[Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт|Тбілісі]] (з 2006 года), [[Кіеў|Кіеве]] (на базе [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]], з 2015 года) і [[Вільнюс]]е (з 2022 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/struktura/stacja-wilenska-sew-uw/|title=Віленская станцыя|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. === Цэнтр беларускіх даследаванняў === Пры ЦДУЕ дзейнічае Цэнтр беларускіх даследаванняў (ЦБД). У яго склад уваходзіць Беларуская аналітычная майстэрня пад кіраўніцтвам сацыёлага [[Андрэй Вардамацкі|Андрэя Вардамацкага]]. У ЦБД працуюць: дактары навук [[Тадэвуш Гавін]], [[Аляксандр Краўцэвіч]], [[Генадзь Сагановіч]], [[Аляксандр Смалянчук]], [[Іна Соркіна]], [[Сяргей Токць]], [[Андрэй Чарнякевіч]], а таксама [[Таццяна Касатая]] і [[Ігар Кузьмініч]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/struktura/centrum-studiow-bialoruskich-przy-sew-uw/|title=Цэнтр беларускіх даследаванняў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Навучальны працэс == Навучанне вядзецца ў галіне гуманітарных (гісторыя, культуралогія, лінгвістыка) і грамадскіх навук (сацыялогія, паліталогія, геаграфія). Падрыхтоўка ажыццяўляецца па шасці рэгіянальных кірунках: [[Усходняя Еўропа]], Расія, [[Цэнтральная Азія]], Каўказ, [[Цэнтральная Еўропа]] і [[Балканы]]<ref name="about"/>. Праграма ўключае: * Бакалаўрыят (3 гады). * Магістратуру (2 гады). Уключае абавязковую паездку па краінах рэгіёна, што вывучаецца<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/magisterskie-studia-wschodnie/|title=Магістратура ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Аспірантуру (паслядыпломнае навучанне). Праграмай кіруе [[Усходазнаўчы факультэт Варшаўскага ўніверсітэта]]. Даследаванні ахопліваюць такія тэмы, як усходняя палітыка Польшчы, саветалогія, нацыянальныя пытанні, геапалітыка, энергетычная бяспека, спецслужбы СССР і Расіі. Кіраўніком аспірантуры з’яўляецца [[Павел Коваль]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-studiach-wschodnich/podyplomowe-studia-wschodnie/|title=Аспірантура ўсходазнаўства|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Пры Цэнтры з 1999 года дзейнічае Школа ўсходніх моў, якая прапануе навучанне 27 мовам (у тым ліку беларускай). Курс разлічаны на 2 гады (240 гадзін) і завяршаецца экзаменам. Школу ўзначальвае Інга Катанская<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/o-szkole/|title=Школа ўсходніх моў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Стыпендыяльныя праграмы == Цэнтр адміністраваў наступныя праграмы: * [[Стыпендыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага]] (з 2006 года) — для рэпрэсаваных беларусаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/program-im-kalinowskiego/|title=Стыпендыяльная праграма Урада Рэспублікі Польшча імя Кастуся Каліноўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Усходняя стыпендыя (з 2001 года) — для даследчыкаў з краін рэгіёна<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/stypendia-wschodnie/|title=Усходняя стыпендыя|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праграма для маладых навукоўцаў (з 2003 года) — 9-месячнае стажаванне для выпускнікоў з краін СНД<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/program-rzadu-rp-dla-mlodych-naukowcow/|title=Праграма Урада Польшчы для маладых навукоўцаў|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праграма імя Лэйна Кіркланда (з 2000 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/program-im-lane-kirklanda/|title=Праграма імя Лэйна Кіркланда|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Стыпендыя дыпламатыі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/studium-dyplomatyczne/|title=Праграма дыпламатыі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Стыпендыя Вольнага беларускага ўніверсітэта (з 2020 года) — анлайн-аспірантура для беларускіх выкладчыкаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/programy-stypendialne/wolny-uniwersytet-bialoruski/|title=Вольны беларускі ўніверсітэт|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Усходнія школы і канферэнцыі == Цэнтр рэгулярна арганізуе: * Усходняя летняя школа (з 1991 года) — трохтыднёвая праграма для маладых даследчыкаў<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/szkoly/wschodnia-szkola-letnia/|title=Усходняя летняя школа|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Усходняя зімовая школа (з 2004 года) — для студэнтаў апошніх курсаў з краін былога СССР<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/szkoly/wschodnia-szkola-zimowa/|title=Усходняя зімовая школа|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Варшаўская ўсходнееўрапейская канферэнцыя (Warsaw East European Conference) — штогадовы міжнародны форум, які праводзіцца з 2004 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/warsaw-east-european-conference/|title=Варшаўская ўсходнееўрапейская нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Каўказазнаўчая канферэнцыя імя Святога Рыгора Перадзэ (з 2002 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/sesja-kaukazologiczna-im-sw-g-peradze/|title=Каўказазнаўчая сесія імя Святога Рыгора Перадзэ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Праметэйская канферэнцыя (з 2011 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-prometejska/|title=Праметэйская нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Канферэнцыя «Каўказ пасля 1991 года» (з 2013 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-kaukaz-po-1991-roku/|title=Нарада «Каўказ пасля 1991 года»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Каўказазнаўчая канферэнцыя імя Тадэвуша Свентахоўскага<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-seminarium-kaukaskiego/|title=Каўказазнаўчая сесія для маладых навукоўцаў імя Тадэвуша Свентахоўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Студэнцкая канферэнцыя (з 2001 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/konferencje/konferencja-studencka/|title=Студэнцкая нарада|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Узнагароды == Цэнтр уручае некалькі прэстыжных узнагарод за ўклад у развіццё навукі і грамадзянскай супольнасці: * Узнагарода імя [[Леў Сапега|Льва Сапегі]] — заснавана ў 2006 годзе. Прысуджаецца грамадзянам Беларусі за заслугі ў развіцці грамадзянскай супольнасці і будаўніцтве незалежнай, дэмакратычнай Беларусі. Лаўрэат атрымлівае магчымасць гадавога стажавання ў пяці польскіх універсітэтах. Сярод лаўрэатаў: [[Валянцін Голубеў]], [[Язэп Янушкевіч]], [[Сяргей Токць]], [[Алесь Жлутка]], [[Уладзімір Ляхоўскі]], [[Алесь Лагвінец]], [[Пётр Рудкоўскі]], [[Іна Соркіна]], [[Аляксандр Смалянчук]], [[Артур Клінаў]], [[Аляксандр Фядута]], [[Ігар Мельнікаў]], [[Кацярына Крывічаніна]], [[Мікола Волкаў]], [[Максім Макараў]], [[Андрэй Скурко]]<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-lwa-sapiehy/|title=Узнагарода імя Льва Сапегі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-lwa-sapiehy/laureaci-nagrody-im-lwa-sapiehy/|title=Лаўрэаты ўзнагароды імя Льва Сапегі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя [[Іван Выгоўскі|Івана Выгоўскага]] (з 2014 года) — для грамадзян Украіны<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-iwana-wyhowskiego/|title=Узнагарода імя Івана Выгоўскага|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя [[Юльюш Бардах|Юльюша Бардаха]] — за даследаванні спадчыны ВКЛ<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-juliusza-bardacha/|title=Узнагарода імя Юльюша Бардаха|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода «Усходняга агляду» (з 1994 года) — за лепшую навуковую кнігу пра Усходнюю Еўропу<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-przegladu-wschodniego/|title=Узнагарода «Усходняга агляду»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Тытуса Філіповіча (з 2018 года) — для даследчыкаў з краін Каўказа<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-tytusa-filipowicza/|title=Узнагарода імя Тытуса Філіповіча|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Святога Рыгора Перадзэ (з 2010 года)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-sw-grzegorza-peradze/|title=Узнагарода імя Святога Рыгора Перадзэ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Узнагарода імя Ядвігі і Збігнева Крушэўскіх — за доктарскія дысертацыі пра межы Польшчы ў ХХ стагоддзі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/nagrodystaze/nagroda-im-jadwigi-i-zbigniewa-kruszewskich/|title=Узнагарода імя Ядвігі і Збігнева Крушэўскіх|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Выдавецкая дзейнасць == Цэнтр выдае шэраг перыядычных выданняў і кніжных серый: * Часопіс «[[Obóz (часопіс)|Obóz]]» (''Лагер'') — заснаваны ў 1981 годзе як падпольнае выданне<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/oboz/|title=«Obóz»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Przegląd Wschodni]]» (''Усходні агляд'') — выдаецца з 1991 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/przeglad-wschodni/|title=«Przegląd Wschodni»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Pro Georgia]]» (''Про Грузія'') — штогоднік, выходзіць з 1991 года<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/pro-georgia/|title=«Pro Georgia»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Часопіс «[[Nowy Prometeusz]]» (''Новы Праметэй'') — прысвечаны праблематыцы краін былога СССР<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/nowy-prometeusz/|title=«Nowy Prometeusz»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «[[Warsaw East European Review]]» (''Варшаўскі ўсходнееўрапейскі агляд'') — штогоднік з матэрыяламі канферэнцый<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/warsaw-east-european-review/|title=«Warsaw East European Review»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «Штогоднік Цэнтра ўкраінскіх даследаванняў»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/rocznik-centrum-studiow-nad-ukraina/|title=«Штогоднік Цэнтра ўкраінскіх даследаванняў»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * «Гадавік Цэнтра беларускіх даследаванняў»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/rocznik-centrum-studiow-bialoruskich/|title=«Гадавік Цэнтра беларускіх даследаванняў»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Аналітыка «Беларусь і Украіна ў рэгіёне»<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/grupa-analityczna-bialorus-ukraina-region/|title=Аналітычная група «Беларусь і Украіна ў рэгіёне»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Кніжная серыя «Бібліятэка Усходняй Еўропы» (да 1998 года — «Бібліятэка „Обоза“»)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/seria-bibliotheca-europae-orientalis/|title=Серыя «Бібліятэка Усходняй Еўропы»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. * Інфармацыйны бюлетэнь «Oboz» («Вывучэнне»)<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wydawnictwa/o-bis/|title=Інфармацыйны бюлетэнь «Вывучэнне»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Міжнароднае супрацоўніцтва == Цэнтр актыўна супрацоўнічае з універсітэтамі Украіны і Грузіі. У 2006 годзе быў створаны кансорцыум з украінскімі ВНУ (уключаючы [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскую акадэмію]], Украінскі каталіцкі ўніверсітэт і інш.), які дазваляе рэалізоўваць сумесныя магістэрскія праграмы і абмен студэнтамі<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wspolpraca/konsorcjum-uniwersytetu-warszawskiego-i-uniwersytetow-ukrainskich/|title=Кансорцыум Варшаўскага ўніверсітэта з украінскімі ўніверсітэтамі|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. У Грузіі з 2007 года дзейнічае Каўказская станцыя Варшаўскага ўніверсітэта пры Тбіліскім дзяржаўным універсітэце, а таксама наладжана супрацоўніцтва з універсітэтам у Горы<ref>{{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/wspolpraca/wspolpraca-z-gruzinskimi-uczelniami/|title=Супрацоўніцтва з грузінскімі ВНУ|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=pl|accessdate=2025-07-07}}</ref>. Таксама Цэнтр удзельнічае ў праграме «Erasmus Mundus» для абмену з краінамі Еўрасаюза<ref>{{Cite web|url=https://english.studium.uw.edu.pl/erasmus/|title=Міжнародны абмен праз «Erasmus»|publisher=Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы|date=2025|lang=en|accessdate=2025-07-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/|title=Афіцыйны сайт Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы|lang=pl}} * {{Cite web|url=https://studium.uw.edu.pl/category/bis/bialorus-i-panstwa-baltyckie/|title=Навіны пра Беларусь і балтыйскія дзяржавы на сайце Цэнтра|lang=pl}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта}} [[Катэгорыя:Варшаўскі ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Навуковыя інстытуты Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] 5pt06bce1wqhre0u6ldeqdz1x43y8kt Катэгорыя:Нафтавікі Беларусі 14 799516 5127520 5086529 2026-04-17T09:33:22Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Нафтавікі паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127520 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Постаці Беларусі]] [[Катэгорыя:Нафтавікі паводле краін]] m189dt8szl23cx0ao1dd8gta3cg6l4t Міміка 0 802503 5127524 5097081 2026-04-17T09:45:56Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Невербальная камунікацыя]]; дададзена [[Катэгорыя:Невербальныя зносіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127524 wikitext text/x-wiki [[Файл:MakingAFace.jpg|міні|справа|200px|Міміка як частка [[Выразнасць|выразных рухаў]] — перадусім спосаб чалавека данесці свае [[Эмоцыя|эмоцыі]] да іншых. Чым лепш развітыя «мімічныя мышцы» твару, тым шырэйшы эмацыйны арсенал чалавека і тым вышэйшая яго эмацыйная выразнасць.]] '''Мі́міка''' (ад {{lang-grc|μιμικός}} — «пераймальны») — выразныя рухі [[мышцы твару|мышцаў твару]]; адна з форм выяўлення [[Пачуццё|пачуццяў]] і [[настрой|настрою]] чалавека{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2000|с=377}}. Адрозніваюць міміку міжвольную і свядомую (міміку [[акцёр]]а). У [[тэатр]]ы міміка — важны элемент [[акцёрскае мастацтва|акцёрскага мастацтва]]; дапамагае акцёру стварыць [[сцэнічны вобраз]], выявіць псіхалагічную характарыстыку, фізічны і душэўны стан персанажа{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2000|с=377}}. На міміцы пабудавана мастацтва [[пантаміма|пантамімы]]{{sfn|Беларуская энцыклапедыя|2000|с=377}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|том=10|артыкул=Міміка|старонкі=377|ref=Беларуская энцыклапедыя}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міміка| ]] [[Катэгорыя:Эмацыйныя працэсы]] [[Катэгорыя:Тэатральная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Акцёрскае майстэрства]] [[Катэгорыя:Невербальныя зносіны]] 7pokmc41elqkia6qjjk62pkzpfsarqq Беларусізацыя ў расійскіх рэгіёнах 0 803535 5127365 5113598 2026-04-16T19:17:46Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5127365 wikitext text/x-wiki [[Файл:Branskaja hubernia, bielarusizacyja. Бранская губерня, беларусізацыя (1927).jpg|міні|Абвестка аб пошуку 2-х настаўнікаў для беларускіх школ Клінцоўскага павета Бранскай губерні. Газета «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]» № 249, 1927 г.]] '''Беларусіза́цыя ў расі́йскіх рэгіё́нах''' — складовая частка агульнасавецкай нацыянальнай палітыкі [[карэнізацыя|карэнізацыі]], якая праводзілася ў 1920-я — пачатку 1930-х гадоў на тэрыторыі [[РСФСР]] у месцах кампактнага пражывання беларускага насельніцтва{{sfn|Кобец|2024|с=163–164}}. Гэтая палітыка ахоплівала як прыгранічныя з [[БССР]] тэрыторыі ([[Смаленская губерня|Смаленская]], [[Пскоўская губерня|Пскоўская]] і [[Бранская губерня|Бранская губерні]]), так і ўсходнія рэгіёны савецкай Расіі ([[Урал]], [[Сібір]], [[Далёкі Усход Расіі|Далёкі Усход]]), дзе знаходзіліся значныя групы беларусаў-перасяленцаў{{sfn|Кобец|2024|с=164}}. Ініцыяваная цэнтральнымі маскоўскімі ўладамі, палітыка прадугледжвала стварэнне беларускіх школ, культурна-асветніцкіх устаноў і нацыянальных сельсаветаў{{sfn|Кобец|2024|с=164–165}}. Аднак практычная рэалізацыя беларусізацыі сутыкнулася з маштабнымі цяжкасцямі: адсутнасцю фінансавання і кадраў, сабатажам мясцовай расійскай адміністрацыі і непрыняццем з боку самога беларускага насельніцтва, якое знаходзілася пад уплывам інтэнсіўных працэсаў [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]{{sfn|Кобец|2024|с=166}}{{sfn|Дроздов|2022|с=213}}. == Перадумовы і геапалітычныя мэты == Палітыка беларусізацыі была афіцыйна абвешчана ў БССР у 1924 годзе пасля адпаведных рашэнняў X і XII з’ездаў [[РКП(б)]]{{sfn|Кобец|2024|с=164}}. Аднак цэнтральныя ўлады ў [[Масква|Маскве]], у першую чаргу [[Народны камісарыят асветы РСФСР]] (Наркампрас), паставілі задачу пашырыць гэты працэс і на расійскія рэгіёны, дзе пражывалі беларусы{{sfn|Кобец|2024|с=164}}. Галоўным матывам такога рашэння стаў знешнепалітычны фактар. Пасля падпісання [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора 1921 года]] больш за 4 мільёны беларусаў апынуліся пад уладай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], якая праводзіла палітыку жорсткай [[паланізацыя|паланізацыі]]{{sfn|Борисенок|2013|с=128–130}}. Савецкае кіраўніцтва імкнулася стварыць прывабны вобраз савецкай нацыянальнай палітыкі для заходніх беларусаў, каб дыскрэдытаваць польскія ўлады і стымуляваць прасавецкія настроі{{sfn|Короткова|2018|с=58–59}}. Дзеля гэтага праводзілася не толькі беларусізацыя, але і тэрытарыяльнае [[Узбуйненне БССР|ўзбуйненне БССР]] у 1924 і 1926 гадах за кошт расійскіх губерняў{{sfn|Борисенок|2013|с=130}}. Менавіта [[Народны камісарыят замежных спраў СССР]] настойваў на тым, што адкрыццё беларускіх школ і падтрымка беларускай культуры як у БССР, так і за яе межамі дапаможа павярнуць арыентацыю беларускай інтэлігенцыі і сялянства ў Польшчы ў бок савецкіх рэспублік{{sfn|Дроздов|2022|с=207–208}}. Агулам планавалася ахапіць беларусізацыяй 68 паветаў РСФСР, дзе беларускае насельніцтва складала значныя групы{{sfn|Борисенок|2013|с=100}}. == Дэмаграфічная сітуацыя і самарусіфікацыя == Паводле даных інструктара аддзела нацыянальнасцей УЦВК [[Залман Астроўскі|Залмана Астроўскага]], у сярэдзіне 1920-х гадоў у РСФСР пражывала каля 724 тысяч беларусаў{{sfn|Кобец|2024|с=165}}. З іх каля 323 тысяч [[Беларусы Сібіры|знаходзіліся ў Сібіры]], 41 тысяча — на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] ([[Амурская акруга|Амурская]], [[Хабараўская акруга|Хабараўская]] і [[Уладзівастоцкая акруга|Уладзівастоцкая]] акругі), а 79 тысяч — у [[Заходняя вобласць|Заходняй вобласці]] (куды ўваходзілі [[Смаленская губерня|Смаленская]], [[Бранская губерня|Бранская]] і частка [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] губерняў){{sfn|Кобец|2024|с=165}}. Аднак статыстыка [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1926 года|Усесаюзнага перапісу насельніцтва 1926 года]] выявіла маштабны працэс [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] [[Беларусы Расіі|беларусаў у Расіі]]{{sfn|Кобец|2024|с=165–166}}. Нягледзячы на тое, што многія прызнавалі сваё беларускае паходжанне, большасць лічыла роднай рускую мову{{sfn|Кобец|2024|с=166}}. У [[Еўрапейская частка Расіі|еўрапейскай частцы РСФСР]] (па-за межамі БССР) [[Беларуская мова|беларускую мову]] назвалі [[Родная мова|роднай]] толькі нязначная меншасць{{sfn|Кобец|2024|с=166}}. З 360 тысяч беларусаў, якія пражывалі за Уралам, роднай беларускую мову лічылі толькі 5 040 чалавек (1,39 %){{sfn|Кобец|2024|с=174}}. На [[Пскоўская губерня|Пскоўшчыне]] з 34 277 этнічных беларусаў мову захавалі 1 258 чалавек (0,07 %), на [[Смаленская губерня|Смаленшчыне]] з 20 408 — 4 366 (0,19 %), на [[Бранская губерня|Браншчыне]] з 21 060 — 4 716 чалавек (0,24 %){{sfn|Кобец|2024|с=171}}. Гэты феномен тлумачыўся тым, што ва ўмовах імклівай [[Індустрыялізацыя|індустрыялізацыі]] і мадэрнізацыі расійскіх рэгіёнаў [[руская мова]] разглядалася беларусамі як неабходны інструмент для сацыяльнага прасоўвання і атрымання адукацыі{{sfn|Кобец|2024|с=175}}. Мясцовыя чыноўнікі таксама лічылі беларусаў цалкам [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляванымі]] і сцвярджалі, што яны не маюць патрэбы ў асобнай нацыянальнай рабоце{{sfn|Кобец|2024|с=166}}. == Рэалізацыя палітыкі ў прыгранічных губернях == === Смаленская губерня === {{Асноўны артыкул|Беларусізацыя ў Смаленскай губерні}} Сярод прыгранічных рэгіёнаў Смаленшчына пачала працэс беларусізацыі раней за іншых — з 1923 года{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=168}}. Аднак ініцыятыва ішла выключна зверху ад цэнтральных органаў{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=168}}. Мясцовыя ўлады разглядалі беларускае насельніцтва як частку рускага і не бачылі сэнсу ў стварэнні асобных школ{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=168}}. Наркампрас РСФСР рэгулярна крытыкаваў Смаленскі аддзел народнай асветы за марудлівасць у гэтым пытанні{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=168}}. У 1925 годзе пры [[Рабочы факультэт|рабфаку]] [[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт|Смаленскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] было адкрыта беларускае аддзяленне{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=94–95}}. Да 1927/1928 навучальнага года ў губерні лічылася 36 беларускіх школ першай ступені{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=91}}. Аднак гэтыя ўстановы былі беларускімі пераважна на паперы: з-за поўнай адсутнасці настаўнікаў, якія валодалі б літаратурнай беларускай мовай, выкладанне вялося па-руску{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=90}}. Праверкі фіксавалі, што ў аднакамплектных школах настаўнікі спрабавалі вучыць старэйшых дзяцей па-руску, а малодшых па-беларуску, што прыводзіла да хаосу ў вучэбным працэсе і масавага другагодніцтва{{sfn|Кодин, Кобец|2021|с=96}}. === Пскоўская губерня === {{Асноўны артыкул|Беларусізацыя ў Пскоўскай губерні}} У 1924 годзе пасля ліквідацыі [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] ў склад Пскоўскай губерні былі перададзены тры паветы з беларускім насельніцтвам: [[Себежскі павет|Себежскі]], [[Невельскі павет|Невельскі]] і [[Веліжскі павет|Веліжскі]]{{sfn|Филимонов|2016|с=46}}. У 1925 годзе Пскоўскі губернскі аддзел народнай асветы атрымаў даручэнне высветліць мэтазгоднасць адкрыцця там беларускіх школ{{sfn|Филимонов|2016|с=47}}. Мясцовыя жыхары сустрэлі ініцыятыву варожа{{sfn|Филимонов|2016|с=47}}. Эканоміка гэтых паветаў мела спажывецкі характар, а асноўныя сувязі ішлі ў напрамку [[Ленінград]]а, куды дзясяткі тысяч сялян штогод выязджалі на заробкі{{sfn|Кобец|2024|с=170}}. Сяляне адмаўляліся ад беларускіх школ, заяўляючы, што ў горадзе ім патрэбна [[руская мова]]{{sfn|Филимонов|2016|с=48}}. Калі інспектары спрабавалі выступаць па-беларуску, мясцовыя жыхары часта не разумелі літаратурнай мовы і патрабавалі весці сходы па-руску{{sfn|Кобец|2024|с=170}}. Да 1928 года ў губерні планавалася стварыць 11 беларускіх школ, але выкладанне ўсіх прадметаў, акрамя самой беларускай мовы, працягвала весціся ў іх на рускай мове{{sfn|Филимонов|2016|с=54}}. === Бранская губерня === {{Асноўны артыкул|Беларусізацыя ў Бранскай губерні}} У Бранскую губерню пасля расфарміравання Гомельскай губерні ў 1926 годзе былі перададзены [[Навазыбкаўскі павет|Навазыбкаўскі]], [[Старадубскі павет (Гомельская губерня)|Старадубскі]] і [[Клінцоўскі павет|Клінцоўскі]] паветы{{sfn|Кобец|2024|с=169}}. У адрозненне ад Смаленшчыны і Пскоўшчыны, Бранская губерня была буйным індустрыяльным рэгіёнам, і яе кіраўніцтва было сканцэнтравана на развіцці прамысловасці, а не на нацыянальнай палітыцы{{sfn|Кобец|2024|с=169}}. Акрамя таго, на Браншчыне пражывала шмат [[украінцы|ўкраінцаў]], асабліва ў Старадубскім павеце, таму мясцовым уладам даводзілася лавіраваць паміж патрабаваннямі беларусізацыі і [[Украінізацыя|ўкраінізацыі]]{{sfn|Кобец|2024|с=169}}. Да беларусаў, якіх засталося каля 2—3 % у асобных паветах, увага была мінімальнай{{sfn|Кобец|2024|с=169}}. Нягледзячы на ціск з Масквы, ніякіх значных поспехаў у адкрыцці беларускіх школ на Браншчыне дасягнута не было{{sfn|Кобец|2024|с=169}}. == Беларусізацыя ва ўсходніх рэгіёнах == У [[Сібір]]ы, на [[Урал]]е і [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] беларускае насельніцтва з’явілася ў выніку масавых перасяленняў часоў [[Сталыпінская аграрная рэформа|сталыпінскай аграрнай рэформы]]{{sfn|Кобец|2024|с=165}}. Толькі [[Беларусы Сібіры|ў Сібіры пражывала]] каля 323 тысяч беларусаў{{sfn|Кобец|2024|с=165}}. У сярэдзіне 1920-х гадоў савецкія ўлады пачалі ствараць тут нацыянальныя сельсаветы і школы{{sfn|Крих|2015|с=126}}. Напрыклад, у Тарскай акрузе (сучасная [[Омская вобласць]]) было створана 12 беларускіх сельсаветаў{{sfn|Крих|2015|с=126}}. У [[Табарынскі раён|Табарынскім раёне]] Уральскай вобласці (сучасная Свярдлоўская вобласць), дзе беларусы складалі да 70 % насельніцтва, у 1932 годзе быў нават [[Таборынскі нацыянальны беларускі раён|створаны беларускі нацыянальны раён]]{{sfn|Федоров, Богордаева|2013|с=131}}. У раённым цэнтры, сяле [[Табары (Свярдлоўская вобласць)|Табары]], адкрылі школу па вывучэнні беларускай мовы для дзяржаўных служачых, пачаўся перавод справаводства на беларускую мову{{sfn|Федоров, Богордаева|2013|с=131}}. Аднак і ў Сібіры працэс не меў поспеху{{sfn|Крих|2015|с=127}}. Згодна са справаздачамі краявых чыноўнікаў, перасяленцы-беларусы ўжо хутка асіміляваліся і самі адмаўляліся ад працы на роднай мове{{sfn|Крих|2015|с=127}}. З-за адсутнасці ізаляцыі ад рускага насельніцтва пераход ад лакальнай ідэнтычнасці да рускай нацыянальнай ідэнтыфікацыі адбыўся вельмі хутка{{sfn|Крих|2015|с=127}}{{sfn|Кобец|2024|с=174}}. == Цяжкасці і згортванне палітыкі == Працэс беларусізацыі ў РСФСР сутыкнуўся са шэрагам непераадольных перашкод. Перш за ўсё, ні ў адным з расійскіх рэгіёнаў не было дастатковай колькасці настаўнікаў, якія валодалі б [[Літаратурная беларуская мова|літаратурнай беларускай мовай]]{{sfn|Дроздов|2022|с=216}}. Курсы перападрыхтоўкі былі кароткатэрміновымі і не давалі неабходнага ўзроўню ведаў, што рабіла паўнавартаснае навучанне немагчымым{{sfn|Дроздов|2022|с=216}}. Значны ўплыў аказаў фінансавы крызіс і пераход да новай эканамічнай палітыкі. Перавод школ на мясцовыя бюджэты прывёў да закрыцця многіх устаноў, бо ў мясцовых улад не было сродкаў нават на рамонт будынкаў і дровы, не кажучы ўжо пра закупку новых беларускіх [[Падручнік|падручнікаў]] з Мінска{{sfn|Кобец|2024|с=175}}. Акрамя таго, чыноўнікі на месцах часта сабатавалі ўказанні зверху, паколькі не прызнавалі беларусаў асобным народам і разглядалі палітыку карэнізацыі як штучную, навязаную Масквой кампанію{{sfn|Дроздов|2022|с=213}}. Важным фактарам стала і адсутнасць падтрымкі з боку самога насельніцтва{{sfn|Кобец|2024|с=175}}. Беларусы ў Расіі, арыентуючыся на інтэграцыю ў савецкае індустрыяльнае грамадства, рабілі прагматычны выбар на карысць рускай мовы і культуры дзеля паляпшэння свайго сацыяльнага становішча{{sfn|Кобец|2024|с=175}}. У пачатку 1930-х гадоў на фоне змены агульнасаюзнага палітычнага курсу, [[Барацьба з нацдэмаўшчынай|барацьбы з «нацыяналізмам»]] у БССР і пачатку ўсеагульнага навучання, палітыка беларусізацыі ва ўсіх расійскіх рэгіёнах, як у прыгранічных, так і ва ўсходніх, была канчаткова і хутка згорнута{{sfn|Кобец|2024|с=173}}. Усе створаныя беларускія ўстановы і школы былі пераведзены на рускую мову або ліквідаваны{{sfn|Кобец|2024|с=173}}. == Гл. таксама == * [[Беларусізацыя]] * [[Беларусы ў Расіі]] * [[Карэнізацыя]] * [[Узбуйненне БССР]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Юрый Аркадзевіч Барысёнак|Борисенок Ю. А.]]|загаловак=На крутых поворотах белорусской истории: Общество и государство между Польшей и Россией в первой половине XX века|месца=Масква|выдавецтва=Родина МЕДИА|год=2013|старонак=351|ref=Борисенок}} * {{артыкул|аўтар=[[Канстанцін Сяргеевіч Драздоў|Дроздов К. С.]]|загаловак=Белорусизация в Советской России в 1920–1930-е гг.: цели, методы и результаты|выданне=История народов России в исследованиях и документах: К юбилею В. В. Трепавлова|тып=зборнік|месца=Масква|выдавецтва=Институт российской истории РАН|год=2022|выпуск=9|старонкі=204–225|ref=Дроздов}} * {{артыкул|аўтар=[[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Белорусизация в российских регионах в 1920-е годы в современной отечественной историографии|выданне=[[Известия Смоленского государственного университета]]|год=2024|нумар=2(66)|старонкі=163–180|doi=10.35785/2072-9464-2024-66-2-163-180|ref=Кобец}} * {{артыкул|аўтар=[[Яўген Уладзіміравіч Кодзін|Кодин Е. В.]], [[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Белорусизация на Смоленщине, 1920-е годы|месца=Смаленск|выдавецтва=Изд-во СмолГУ|год=2021|старонак=165|ref=Кодин, Кобец}} * {{артыкул|аўтар=Короткова Д. А.|загаловак=«Укрупнение БССР» в 1923–1924 годы: фактор советского влияния в Польше|выданне=Славяноведение|год=2018|нумар=5|старонкі=48–59|ref=Короткова}} * {{артыкул|аўтар=Крих А. А.|загаловак=Белорусизация в Тарском Прииртышье: механизмы учета населения и этнографическая «реальность»|выданне=Этнография Алтая и сопредельных территорий: материалы международной научной конференции|тып=зборнік|месца=Барнаул|выдавецтва=Алтайская государственная педагогическая академия|год=2015|выпуск=9|старонкі=124–128|ref=Крих}} * {{артыкул|аўтар=Федоров Р. Ю., Богордаева А. А.|загаловак=Прошлое и настоящее Таборинского белорусского национального района|выданне=Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук|год=2013|нумар=10-1|старонкі=131–137|ref=Федоров, Богордаева}} * {{артыкул|аўтар=Филимонов А. В.|загаловак=Белорусы в Псковском крае (1920-е гг.)|выданне=Ученые записки УО ВГУ имени П. М. Машерова: сборник научных трудов|тып=зборнік|месца=Віцебск|выдавецтва=[[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|ВГУ имени П. М. Машерова]]|год=2016|том=22|старонкі=45–55|ref=Филимонов}} {{Беларусізацыя}} [[Катэгорыя:Беларусізацыя]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] iy6ktrlb44uucfgc243v1vr66qp4gsx Шаблон:Радыёстанцыі Беларусі 10 803557 5127312 5125496 2026-04-16T14:40:03Z Андрэй 2403 Б 152769 5127312 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Радыёстанцыі Беларусі |state = {{{state|autocollapse}}} |клас_цела = hlist |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Радыёстанцыі Беларусі]] |выява = |стыль_загалоўкаў = |загаловак1 = Агульнанацыянальныя |спіс1 = * [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]] * [[Альфа Радыё]] * [[Аўтарадыё]] * [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]] * [[Душэўнае радыё]] * [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]] * [[Легенды FM]] * [[Новае радыё]] * [[Пілот FM]] * [[Радыё Свет]] * [[Радыё Рокс]] * [[Радыё UNISTAR]] * [[Радыус-FM]] * [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]] * [[Energy FM]] |загаловак2 =Мясцовыя |спіс2 = * [[Баранавічы FM]] * [[Мінская хваля]] * [[Радыё Брэст]] * [[Радыё Віцебск]] * [[Радыё Гомель Fm]] * [[Радыё Гродна]] * [[Зефір FM]] * [[Праўда Радыё]] * [[Радыё Магілёў]] * [[Радыё-Мінск]] * [[Сталіца (радыё)|Сталіца]] |загаловак3 = Нішавыя |спіс3 = * [[Гумар FM]] * [[Жаночае радыё]] * [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]] * [[Радыё Перамога]] * [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]] |загаловак4= Зніклыя |спіс4 = * [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]] * [[Польскае Радыё Баранавічы]] * [[Радыё АНТ]] * [[Радыё Бі-Эй]] * [[Радыё 101,2]] |загаловак5= Заблакаваныя ў РБ |спіс5 = * [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]] * [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]] }}<includeonly>[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</includeonly><noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] </noinclude> cck44lvuu1xmulfxsebm1fgwny6q25r Тымаці Оліфант 0 804833 5127244 5124030 2026-04-16T13:12:55Z DzBar 156353 выбраная фільмаграфія 5127244 wikitext text/x-wiki {{хв}} {{Infobox person | name = Тымаці Оліфант | image = | caption = Оліфант на Сан-Дыега Комік-Коне 2025 | birth_name = Цімаці Дэвід Оліфант | birth_date = {{birth date and age|1968|5|20}} | birth_place = Ганалулу, Гаваі, ЗША | alma_mater = Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі (бакалаўр прыгожых мастацтваў) | occupation = Акцёр | years_active = 1995–цяперашні час | spouse = Алексіс Кніф{{marriage|1991}} | children = 3 }} '''Тымаці Оліфант''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Timothy David Olyphant, нар. [[20 мая]] [[1968|1968г]]., [[Ганалулу]]'') — амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання. Найбольш вядомы па ролях у фільмах Хітмэн (галоўная роля [[Агент 47]]) і Цвёрды арэшак 4.0 (роля другога плана). == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |<abbr>ф</abbr> |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004—2006 |<abbr>с</abbr> |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Хітмэн |Агент 47 |- |2009—2010 |<abbr>с</abbr> |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010—2015 |<abbr>с</abbr> |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |<abbr>ф</abbr> |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |<abbr>тф</abbr> |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |<abbr>с</abbr> |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |<abbr>с</abbr> |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |<abbr>с</abbr> |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |<abbr>мс</abbr> |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |<abbr>с</abbr> |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-25}} f0stq04t5u845tecsmnda1q5f684qmb 5127250 5127244 2026-04-16T13:17:54Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]]; +[[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]]; +[[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127250 wikitext text/x-wiki {{хв}} {{Infobox person | name = Тымаці Оліфант | image = | caption = Оліфант на Сан-Дыега Комік-Коне 2025 | birth_name = Цімаці Дэвід Оліфант | birth_date = {{birth date and age|1968|5|20}} | birth_place = Ганалулу, Гаваі, ЗША | alma_mater = Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі (бакалаўр прыгожых мастацтваў) | occupation = Акцёр | years_active = 1995–цяперашні час | spouse = Алексіс Кніф{{marriage|1991}} | children = 3 }} '''Тымаці Оліфант''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Timothy David Olyphant, нар. [[20 мая]] [[1968|1968г]]., [[Ганалулу]]'') — амерыканскі акцёр кіно і тэлебачання. Найбольш вядомы па ролях у фільмах Хітмэн (галоўная роля [[Агент 47]]) і Цвёрды арэшак 4.0 (роля другога плана). == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |<abbr>ф</abbr> |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004—2006 |<abbr>с</abbr> |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |<abbr>ф</abbr> |Хітмэн |Агент 47 |- |2009—2010 |<abbr>с</abbr> |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010—2015 |<abbr>с</abbr> |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |<abbr>ф</abbr> |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |<abbr>тф</abbr> |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |<abbr>с</abbr> |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |<abbr>с</abbr> |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |<abbr>с</abbr> |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |<abbr>мс</abbr> |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |<abbr>с</abbr> |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-25}} [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] ols3r0y48b2c4u8101z8czgo5gf8w7j Шаблон:Воласць Антсла 10 805101 5127448 5127044 2026-04-17T05:12:17Z Rymchonak 22863 5127448 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісела]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла (Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільоові]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Тсоару]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухц’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] fusdoovycdla7iq5h0pohcmpy7bihe4 5127452 5127448 2026-04-17T05:21:18Z Rymchonak 22863 5127452 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісела]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла (Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільоові]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Тсоару]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухт’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] pfu39sx9uyes22xl9exob6bzhp316pw Эндру Дэлмар Хопкінс 0 806029 5127528 5125209 2026-04-17T10:00:21Z Pabojnia 135280 шаблон 5127528 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{Вучоны}} '''Эндру Дэлмар Хопкінс''' {{lang-en|Andrew Delmar Hopkins}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[энтамолаг]] канца XIX і пачатку XX стагоддзяў. Нягледзячы на ​​самавука, яго навуковае разуменне лясной энтамалогіі было выключным. Ён атрымаў ганаровую доктарскую ступень у Заходневірджынскім універсітэце, а ў 1902 годзе пайшоў працаваць у [[Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША]]. Пасля гэтага ён быў прызначаны кіраўніком нядаўна створанага Аддзела даследаванняў лясных насякомых. Ён стаў спецыялістам па сямействе караедаў [[Scolytidae]], асабліва па родзе [[Dendroctonus]], віды якога з’яўляюцца найбольш разбуральнымі насякомымі ў хвойных лясах Паўночнай Амерыкі. Яго таксанамічныя манаграфіі па гэтых жуках з’яўляюцца класікай. Ён прапанаваў [[Закон біякліматыкі]], а таксама распрацаваў [[Сістэму нататак і запісаў Хопкінса]], сістэму, якую ён увёў у федэральны ўрад, калі ўпершыню прыйшоў працаваць у Аддзел энтамалогіі ў канцы 1890-х гадоў. Даследаванні Хопкінса з’яўляюцца адным з краевугольных каменяў энтамалогіі на паўночнаамерыканскім кантыненце, і яго часта называюць «бацькам паўночнаамерыканскай лясной энтамалогіі». == Біяграфія == А. Д. Хопкінс нарадзіўся ў акрузе Джэксан, штат Вірджынія [[Вірджынія]] (пазней [[акруга Джэксан, Заходняя Вірджынія|акруга Джэксан]], [[Заходняя Вірджынія]]). Ён цікавіўся прыродай з дзяцінства, і да дванаццаці гадоў збіраў насякомых. Гэтая цікаўнасць у рэшце рэшт перарасла ў моцнае жаданне вывучаць лясных насякомых і змены, якія яны выклікалі ў лясах. І хоць Хопкінс адыграў ключавую ролю ў развіцці лясной энтамалогіі ў [[Паўночнай Амерыцы]], яго адзіная фармальная адукацыя была ў акруговых школах Заходняй Вірджыніі. Пасля заканчэння школы і ва ўзросце 17 гадоў ён узяў на сябе кіраўніцтва фермай свайго дзеда. Яго праца па арганізацыі аднаго з першых фермерскіх кааператываў у той перыяд прыцягнула да яго ўвагу [[Заходневірджынскай сельскагаспадарчай эксперыментальнай станцыі]]. Штат шукаў энтамолага, і Хопкінс вызваліўся, даўшы зразумець, што заработная плата для яго не мае значэння, і папрасіў толькі дазволіць яму працаваць з дому. Каб развеяць занепакоенасць станцыі тым, што ён не мае прафесійнай падрыхтоўкі, ён даслаў дырэктару рукапіс, які напісаў пра мясцовага сельскагаспадарчага шкодніка, разам са сваімі арыгінальнымі малюнкамі.<ref name="Furniss1">{{cite journal |last1=Furniss |first1=Malcolm M. |title=Пачаткі амерыканскай лясной энтамалогіі: Роля Эндру Дэлмара Хопкінса (1857–1948) |journal=American Entomologist |date=2010 |volume=56 |issue=2 |pages=78–87 |doi=10.1093/ae/56.2.78|doi-access= }}<ref> Яго праца паступова пераключылася з сельскай гаспадаркі на навуковыя даследаванні. Ён пачаў свае даследаванні для станцыі з вызначэння таго, якія насякомыя наносяць найбольшую шкоду ў Заходняй Вірджыніі. Ён падарожнічаў па ўсім штаце, збіраючы неабходныя дадзеныя, апытваючы фермераў. Падчас адной з гэтых паездак ён і яго калега выявілі буйную ўспышку караеда ва ўсходнім нагор’і, на гары Чыт. Жукі, а таксама ўздзеянне гесеўскай мухі на пшаніцу, сталі галоўным аб’ектам яго ранніх прац. Абодва дапамаглі яму заваяваць рэпутацыю, улічваючы навуковыя веды, якія яны прыўнеслі ў энтамалогію. Хопкінс таксама выкладаў эканамічную энтамалогію ва Універсітэце Заходняй Вірджыніі, дзе атрымаў ганаровую доктарскую ступень. На працягу 1890-х гадоў і ў 20 стагоддзі ён набываў усё большы вопыт у абранай ім галіне. Гэты вопыт павысіў яго аўтарытэт у навуковай супольнасці. Яго ўзрослы статус азначаў, што яму была прадастаўлена магчымасць дасягнуць поспеху ў сваёй прафесійнай ролі, пакуль іншыя энтамолагі развівалі яго працу. У рэшце рэшт ён пакінуў пасаду віцэ-дырэктара Заходневірджынскай сельскагаспадарчай эксперыментальнай станцыі, каб аднавіць працу ў Міністэрстве сельскай гаспадаркі ЗША, дзе і застаўся да канца сваёй кар’еры. Першапачаткова ён працаваў у Міністэрстве спецыяльным агентам, прычым большую частку сваёй працы на захадзе Злучаных Штатаў ён прысвяціў вывучэнню ўздзеяння караедаў на заходнія хвойныя дрэвы. Да 1904 года, пасля вяртання, ён стаў кіраўніком нядаўна створанага Аддзела лясных насякомых (Бюро энтамалогіі) у Вашынгтоне. Хопкінс выйшаў на пенсію ў 1923 годзе і вярнуўся дадому на сваю ферму ў акрузе Вуд, штат Заходняя Вірджынія, дзе пачаў сваю кар’еру. Ён працягваў развіваць свае ідэі па біякліматыцы, і Міністэрства сельскай гаспадаркі стварыла палявую станцыю пад назвай «Міжкантынентальная базавая станцыя біякліматычных даследаванняў ферм Канава». Ён таксама зноў заняўся селекцыяй раслін, захапленнем, якое ўпершыню прыцягнула яго ўвагу ў першыя дні працы ў фермерскім кааператыве, які ён дапамог стварыць. Ён памёр па невядомых прычынах у 1948 годзе. == Дасягненні == Пры жыцці ён быў членам многіх навуковых арганізацый. нацыянальных арганізацый і займаў кіруючыя пасады ў многіх з іх. Ён быў членам Амерыканскай акадэміі садзейнічання развіццю навукі ў 1893 годзе і ганаровым членам у 1938 годзе, членам Энтамалагічнага таварыства Амерыкі, членам [[Амерыканскай асацыяцыі эканамічных энтамолагаў]] (віцэ-прэзідэнт у 1900 годзе і прэзідэнт у 1902 годзе), першым прэзідэнтам Акадэміі навук Заходняй Вірджыніі, прэзідэнтам Энтамалагічнага таварыства Вашынгтона, прэзідэнтам [[Біялагічнага таварыства Вашынгтона]] у 1920 годзе, віцэ-прэзідэнтам Вашынгтонскай акадэміі навук, пажыццёвым членам [[Амерыканскага метэаралагічнага таварыства]], ганаровым членам Таварыства эканамічных біёлагаў Англіі і членам [[Космас-клуба]]. Эндру быў абраны ў Вашынгтонскі палявы клуб біёлагаў у 1904 годзе і скончыў сваё членства ў 1912 годзе. == Напрамкі даследавання == === Біякліматыка === Падчас сваёй працы энтамолагам Эндру Дэлмар Хопкінс таксама вывучаў біякліматыку. Хопкінс апісаў біякліматыку як спробу суаднесці феналагічныя з’явы раслін і жывёл з рознымі элементамі, якія складаюць клімат рэгіёну. У 1889 годзе Хопкінс сфармуляваў сувязь паміж вышынёй, шыратой і даўгатой і сезоннымі падзеямі, такімі як надыход вясны. Гэтая сувязь была названа «Законам Хопкінса біякліматыкі». Многія садаводы і іншыя аматары раслін выкарыстоўваюць гэты закон для вызначэння графіка пасадкі. === Закон вясны === Жывучы ў Заходняй Вірджыніі ў 1889 годзе, А. Д. Хопкінс выявіў, што вясна наступае на адзін дзень на кожныя 15 хвілін паўночнай шыраты, на 1,25 дня на кожны градус даўгаты на захад і на адзін дзень на кожныя 100 футаў вышэй па вышыні. Такім чынам, для месца, размешчанага на 15 хвілін паўночнай шыраты, на адзін градус захаду і на 200 метраў вышэй за іншае абранае месца, вясна павінна наступіць на 4,25 дня пазней. Напрыклад, згодна з законам Хопкінса, кветкі павінны квітнець, дрэвы павінны распускацца, а гусі павінны з’яўляцца прыкладна на 11 дзён пазней у Омахе, штат Небраска, чым у Канзас-Сіці, штат Канзас. Разлік прыведзены ў дадатку. == Даследаванні караедаў == Многія раннія даследаванні Хопкінса ўключалі якасныя назіранні за сямействам жукоў. Найбольш вядомым назіраннем Хопкінса за караедам быў прынцып адбору гаспадара Хопкінса (ПВГП), які адносіцца да назірання, што многія дарослыя насякомыя дэманструюць перавагу віду гаспадара, на якім яны самі развіваліся ў якасці лічынак. Аднак практычнасць ПВГП значна абмяркоўвалася з моманту яго першай прапановы ў 1916 годзе. Многія сучасныя навукоўцы нават адкінулі доказы, якія пацвярджаюць ПВГП, як здагадку. Нягледзячы на ​​тое, што ён напісаў дзясяткі вядомых публікацый, найбольш папулярнымі ў Хопкінса па караедах з’яўляюцца «Каталог караедаў Заходняй Вірджыніі (Scolytidae) і іх ворагаў» і «Каталог насякомых лясоў і ценявых дрэў Заходняй Вірджыніі». == Спадчына == Разнастайнасць і аб’ём публікацый, якія выпусціў Хопкінс, не маюць сабе роўных ні ў аднаго іншага энтамолага. Прарыўныя даследаванні Хопкінса па паўночнаамерыканскіх жуках і колькасная ацэнка закона Хопкінса дагэтуль высока цэняцца ў сучаснай навуковай супольнасці. '''Апублікаваныя працы''' * [https://books.google.com/books?id=DvantgAACAAJ Хопкінс, А. Д. Рэдвуд: III. Насякомыя-ворагі секвоі. Бюлетэнь Міністэрства сельскай гаспадаркі, лясны аддзел 38. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША, 1903.] * Чорныя дзіркі ў дрэве, Эндру Хопкінс * [https://books.google.com/books?id=XrEZAAAYAAJ&pg=PA197 Справаздача аб даследаваннях па вызначэнні прычын нездаровага стану елкі і хвоі з 1880—1893 гг., Эндру Хопкінс] * Хопкінс, А. Д., красавік 1891 г. Папярэдняе даследаванне спусташэння насякомымі. Жоўтая акацыя. Сельскагаспадарчая эксперыментальная станцыя, [[Моргантаўн, Заходняя Вірджынія]], ЗША. * Хопкінс, А. Д., люты 1894 г. Чорныя дзіркі ў дрэве. Энтамалагічны аддзел, ЗША. * Хопкінс, А. Д., красавік 1899 г. Справаздача аб даследаваннях па вызначэнні прычын нездаровага стану елкі і хвоі з 1880—1893 гг. Сельскагаспадарчая эксперыментальная станцыя, Моргантаўн, Заходняя Вірджынія, ЗША. * [https://books.google.com/books?id=OLnPAAAMAAJ&pg=PA7 Хопкінс, А. Д. 1899. Папярэдняя справаздача аб насякомых-ворагах лясоў на паўночным захадзе: справаздача аб выніках разведвальнай паездкі, зробленай вясной і ў пачатку лета 1899 года. Аддзел энтамалогіі, ЗША.] * Хопкінс, А. Д. 1901. Насякомыя-ворагі елкі на паўночным усходзе: папулярны справаздача аб выніках спецыяльных даследаванняў з рэкамендацыямі па прадухіленні страт. Аддзел энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., чэрвень 1902 г. Аб вывучэнні лясной энтамалогіі ў Амерыцы. Аддзел энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1902. Насякомыя-ворагі хвоі ў лясным запаведніку Блэк-Хілз: справаздача аб выніках спецыяльных даследаванняў з рэкамендацыямі па прадухіленні страт. Аддзел энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1902. Некаторыя з асноўных насякомых-ворагаў хвойных парод Заснаваныя ў Злучаных Штатах. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1903. Пашкоджанні насякомымі лісцяных лясных дрэў. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1903. Секвоя. Бюро лясной гаспадаркі ЗША. * [https://books.google.com/books?id=8EU723_LoJ0C Хопкінс, А. Д. Лістапад 1903 г. Пашкоджанні вытрыманай драўніны парашкападобным парашком. Аддзел энтамалогіі ЗША.] * [https://web.archive.org/web/20160304093338/http://naldc.nal.usda.gov/catalog/IND43645396 Хопкінс, А. Д. 1904. Пашкоджанні насякомымі лясных прадуктаў. Бюро энтамалогіі, ЗША.] * Хопкінс, А. Д. 1904. Каталог экспанатаў насякомых-ворагаў лясоў і лясной прадукцыі на выставе закупак Луізіяны, Сент-Луіс, штат Місуры, 1904. Аддзел энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., май 1905 г. Чорная кляштака на заходнім тсугі. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1905. Насякомыя-ворагі ўзнаўлення лясоў. Міністэрства сельскай гаспадаркі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1905. Жук Блэк-Хілз. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1906. Некаторыя насякомыя, шкодныя для лясоў. Частка I, Саранча. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., студзень 1907 г. Пашкоджанне кіпарыса апяразістага ў Паўднёвай Атлантыцы і штатах Персідскага заліва. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., люты 1907 г. Саранчавы матылёк і метады барацьбы з ім. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., сакавік 1907 г. Некаторыя насякомыя, шкодныя для лясоў. Частка III, Дадатковыя дадзеныя пра саранчувага матылька. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д., чэрвень 1907 г. Беласасновы шашолак. Бюро энтамалогіі, ЗША. * Хопкінс, А. Д. 1907 г. Значныя разбурэнні ляснымі насякомымі. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША. * [https://archive.org/details/contributionstow01hopkrich Хопкінс, А. Д. 1909-15. Уклад у манаграфію сколітыдных жукоў. Бюро энтамалогіі, ЗША.] * [https://books.google.com/books?id=ObAZAAAYAAJ&pg=PA10 Хопкінс, А. Д. 1911. Адміранне хвоі ў паўднёвых штатах: прычына, маштаб і сродак. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША.] * Хопкінс, А. Д. 1915. Спіс родавых назваў і іх тыпавых відаў у надсямействе калеаптэрных Scolytoidea. Нацыянальны музей ЗША, ЗША. * Хопкінс, А. Д. і Снайдэр, Т. Э. Студзень 1917. Пашкоджанні, нанесеныя жукамі Lyctus сушанай цвёрдай драўніне парашком. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША. * [https://archive.today/20121214144505/http://agricola.nal.usda.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?Search_Arg=CAT87202898&DB=local&CNT=25&Search_Code=GKEY&STARTDB=NALDB Хопкінс, А. Д. Сакавік 1921 г. Паўднёвы хваёвы жук; Пагроза хваёвай драўніны паўднёвых штатаў. Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША.] * [https://books.google.com/books?id=lxNDAAAAYAAJ&pg=PR1 Хопкінс, А. Д. Біякліматыка: навука пра жыццё і кліматычныя сувязі. (Міністэрства сельскай гаспадаркі ЗША: 1938 г.).] Дадатак '''Прыклад разлікаў з выкарыстаннем закона часу Хопкінса''' Калі б вы падарожнічалі з [[Канзас-Сіці, штат Канзас|Канзас-Сіці]] (вышыня 1000 футаў, 39,11 градусаў паўночнай шыраты, −94,63 даўгаты) у [[Омаха, штат Небраска]] (вышыня 1034 футы, 41,26 градусаў паўночнай шыраты, −95,93 даўгаты), затрымка надыходу вясны складзе… [((1034 футы — 1000 футаў)/100 футаў * 1,25 дня) + ((41,26 градусаў — 39,11 градусаў)* 4 дні) + ((-95,93 градусаў — −94,63 градусаў) * 1,25 дня)] = (34 футы / 100 футаў * 1,25 дня) + (2,15 градуса * 4 дні) + (1,3 градуса * 1,25 дня) = 8,5 дня + 2,6875 дня + 1,625 дня = 10,65 дня == Крыніцы == {{крыніцы}} == Знешнія спасылкі == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20071007011440/http://www.sfiwc.org/hopkins.html Эндру Дэлмар Хопкінс — Канферэнцыя па працы з насякомымі ў паўднёвых лясах] * [https://web.archive.org/web/20101216081810/http://entsoc.org/PDF/Pubs/Periodicals/AE/AE-2003/summer/Furniss-Heritage.pdf Энтамалогія лясоў у Паўночных Скалістых гарах: 1909—1917 гг., як адлюстравана ў перапісцы паміж Джозэфам Брунерам і А. Д. Хопкінсам] * [http://pathfinderscience.net/phenology/cbackground.cfm Pathfinder Science: Феналогія — закон біякліматыкі Хопкінса] * [https://www.pwrc.usgs.gov/resshow/perry/bios/hopkinsandrew.htm Даследчы цэнтр дзікай прыроды Потаксент: Эндру Дэлмар Хопкінс] * [http://www.globalbioclimatics.org Сусветная сістэма біякліматычнай класіфікацыі] * [[Цэнтр Заходняй Вірджыніі і рэгіянальнай гісторыі]] ва [[Універсітэце Заходняй Вірджыніі]], [https://archives.lib.wvu.edu/agents/people/780 Артыкулы Эндру Дэлмара Хопкінса] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-13}} {{DEFAULTSORT:Хопкінс Эндру Дэлмар}} [[Катэгорыя:Энтамолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі з акругі Джэксан, Заходняя Вірджынія]] [[Катэгорыя:Навукоўцы з Заходняй Вірджыніі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі з акругі Вуд, Заходняя Вірджынія]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Заходневірджынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Заходневірджынскі ўніверсітэт выкладчыкі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Лясной службы ЗША]] [[Катэгорыя:Амерыканскія навукоўцы]] [[Катэгорыя:Фермеры з Заходняй Вірджыніі]] [[Катэгорыя:Амерыканскія фермеры 19 стагоддзя]] drk2jlooz7998nw6amq06r0xjc3wers Пячатка Альгерда (1366) 0 806210 5127260 5126035 2026-04-16T13:35:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5127260 wikitext text/x-wiki [[Файл:Drawing of Grand Duke Olgierd's seal (1366).jpg|thumb|Прамалёўка пячаткі вялікага князя Альгерда з дагавора 1366 года]] '''Пяча́тка Альге́рда 1366 го́да''' — [[прывясная пячатка]] ([[сфрагіс]]), якой быў засведчаны мірны дагавор вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а і іншых князёў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з польскім каралём [[Казімір III Вялікі|Казімірам III Вялікім]] у [[1366]]&nbsp;годзе. З’яўляецца адным з найбольш важных помнікаў беларускай [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] XIV&nbsp;стагоддзя. Вакол яе атрыбуцыі і апісання доўгі час існавалі гістарыяграфічныя дыскусіі{{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. == Гісторыя захавання і сведчанні == Арыгінал дагавора 1366&nbsp;года паміж князямі ВКЛ і польскім каралём захоўваўся ў каралеўскім архіве [[Польшча|Польшчы]]. Наяўнасць гэтага акта і яго рэгест былі адзначаны яшчэ ў 1551&nbsp;годзе ў інвентары [[Марцін Кромер|Марціна Кромера]]<ref>{{кніга |загаловак=Книга посольская Метрики Великого княжества Литовского, содержащая в себе дипломатические сношения Литвы в государствование короля Сигизмунда-Августа (с 1545 по 1572 год) |выдавецтва=изд. Данилович И., Оболенский М. |месца=Москва |год=1843 |старонкі=455 |lang=ru}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. Пра засведчанне аўтэнтыка дагавора двума сфрагісамі захавалася звестка каралеўскага сакратара [[Ян Замойскі|Яна Замойскага]] (1569—1572&nbsp;гады): ''«Cum ſigill(is) duobus»'' («З дзвюма пячаткамі»)<ref>AGAD. Archiwum Zamoyskich. № 33. S. 357—358.</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. Паміж 1780-мі гадамі і пачаткам XIX&nbsp;стагоддзя арыгінал дагавора бясследна знік{{sfn|Барэйша|2024|с=115}}. Сведчанні пра арыгінал дакумента, яго тэкст і апісанне выяў абодвух прывешаных да яго сфрагісаў пакінуў паміж 1781 і 1785&nbsp;гадамі пісар вялікі літоўскі [[Адам Нарушэвіч]] альбо яго падначаленыя, якія ўпарадкоўвалі дзяржаўны архіў караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]]: ''«Oryginał iest w Archiwum Koronnym z dwiema pieczęciami, iedna popsuta, druga Z wyrazem Męża Zbroynego, w iedney ręce miecz goły, w drugiey tarczę trzymaiącego»'' («Арыгінал у Каронным архіве з дзвюма пячаткамі, адна сапсаваная, другая з выявай узброенага мужа, які ў адной руцэ трымае голы меч, а ў другой — [[Тарча|тарчу]]»)<ref>BCz. Teki Naruszewicza. T. 8. S. 247.</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. У архіўным зборы [[Бібліятэка князёў Чартарыйскіх|Бібліятэкі князёў Чартарыйскіх]] у [[Кракаў|Кракаве]] захоўваецца створаны ў XVIII&nbsp;стагоддзі рукапіс са збораў Порыцкай бібліятэкі [[Тадэвуш Чацкі|Тадэвуша Чацкага]] (знаходзілася ў сучасным сяле [[Паўліўка (Уладзімірскі раён)|Паўліўка]] на Валыні). У ім разам з тэкстам дагавора 1366&nbsp;года знаходзіцца прамалёўка дзвюх прывясных пячатак (''«pensilis»'')<ref>BCz. Rkp. 1180 IV. S. 388 (400).</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. == Апісанне == [[Файл:Drawing of seals from the treaty of 1366.jpg|thumb|Прамалёўка пячатак з дагавора 1366 года паміж вялікім князем Альгердам і каралём Казімірам III]] Паводле захаваных прамалёвак і архіўных апісанняў, пры дакуменце першапачаткова знаходзіліся дзве пячаткі розных памераў. Першая, большая па памеры пячатка (яе поле было ў паўтара раза большае за адбітак другой), мела [[Авал|авальную форму]] матрыцы. На ёй была размешчана выява пешага ваяра ў доўгім убранні і конусападобным [[шалом]]е, які ў правай руцэ трымае ўзняты [[меч]], а ў левай&nbsp;— [[Шчыт|тарчу (шчыт)]]. На шчыце ваяра адлюстраваны [[роўнаканцовы крыж]]. Гэты элемент іканаграфіі можа сведчыць пра блізкае дачыненне ўладальніка да хрысціянства: вядома, што Альгерд быў [[катэхумен]]ам, меў хрысціянскае імя Дзмітрый, а таксама цалаваў крыж пры заключэнні дагавораў з [[Лівонскі магістр|лівонскім магістрам]]<ref>{{кніга |аўтар=Груша А. И. |загаловак=Документальная письменность Великого княжества Литовского (конец XIV – первая треть XVI вв.) |месца=Минск |год=2015 |старонкі=34-35 |lang=ru}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=187}}. Поруч з сюжэтнай выявай і па крузе знаходзіўся кірылічны надпіс. Другая, меншая пячатка, ужо на час стварэння копіі акта ў XVIII&nbsp;стагоддзі страціла выяву альбо цалкам увесь сфрагістычны адбітак у каўчэжцы. Замест іх на прамалёўцы пададзены лацінамоўны тлумачальны надпіс ''«vacuum pro vetustate»'' («пустэча праз старадаўнасць»&nbsp;— адсутнасць выявы з прычыны старасці або зацёртасці){{sfn|Барэйша|2024|с=177}}. == Праблема атрыбуцыі і гістарыяграфія == У сваёй кнізе 1800&nbsp;года ''«O litewskich i polskich prawach…»'' Т.&nbsp;Чацкі паведаміў, што ў трактаце 1366&nbsp;года віселі дзве пячаткі: адна Альгерда з «[[Пагоня]]й» (''«Olgierda pogoni»''), другая [[Кейстут]]а з мячом і тарчай (''«Kieyſztuta z mieczem i tarczą»'')<ref>{{кніга |аўтар=[[Тадэвуш Чацкі|Czacki T.]] |загаловак=O litewskich i polskich prawach, o ich duchu, źródłach, związku i o rzeczach zawartych w pierwszem Statucie dla Litwy 1529 roku |том=1 |месца=Warszawa |год=1800 |старонкі=72-73 |lang=pl}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=178}}. Гэтае сцвярджэнне відавочна супярэчыла прамалёўкам з рукапісу бібліятэкі самога аўтара і альтэрнатыўным апісанням А.&nbsp;Нарушэвіча. Тым не менш, дзякуючы аўтарытэту Т.&nbsp;Чацкага і падтрымцы [[Ігнат Даніловіч|І.&nbsp;Даніловіча]]<ref>{{кніга |аўтар=[[Ігнат Даніловіч|Daniłowicz I.]] |загаловак=Skarbiec diplomatów papiezkich, cesarskich, krolewskich... |том=1 |месца=Wilno |год=1860 |старонкі=210 |lang=pl}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=178}}, гэта памылковая выснова замацавалася ў гістарыяграфіі. Яе доўгі час падтрымлівалі такія даследчыкі як [[Багдан Барвінскі|Б.&nbsp;Барвінскі]]<ref>{{артыкул |аўтар=[[Багдан Барвінскі|Барвінський Б.]] |загаловак=Незнана руська печатка князя Кейстута з 1366 року |выданне=Записки Наукового товариства імені Шевченка |том=231 |месца=Львів |год=1997 |старонкі=244-245 |lang=uk}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=178}}, [[Уладзіслаў Сямковіч|У.&nbsp;Сямковіч]]<ref>{{кніга |аўтар=[[Уладзіслаў Сямковіч|Semkowicz W.]] |загаловак=Sfragistyka Witołda |месца=Kraków |год=1931 |старонкі=13 |lang=pl}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=178}} і [[Мар’ян Гумоўскі|М.&nbsp;Гумоўскі]]<ref>{{артыкул |аўтар=[[Мар’ян Гумоўскі|Gumowski M.]] |загаловак=Pieczęcie Książąt Litewskich |выданне=Ateneum Wileńskie |том=7 |нумар=3-4 |месца=Wilno |год=1930 |старонкі=26 |lang=pl}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=178}}. Б.&nbsp;Барвінскі, кіруючыся вызначэннямі Т.&nbsp;Чацкага, паспрабаваў рэканструяваць легенду на прамалёўцы першай пячаткі як ''«СЕ ПЕЧАТЬ КИИ(СТУТИЯ КНЯЗЯ ТРОЦКОГО)»''. Аднак гэтая рэканструкцыя цалкам ігнаравала выразна адлюстраваныя ў полі пячаткі літары «ДА» (заканчэнне імя). Больш за тое, імя Кейстута ў дакументальных і сфрагістычных помніках XIV&nbsp;стагоддзя ніколі не сустракаецца ў падобнай форме (звычайна ''Kynstutus, Keistutis, Кестутий''), што робіць такі варыянт немагчымым{{sfn|Барэйша|2024|с=182}}. Літоўскі даследчык [[Эдмундас Рымша|Э.&nbsp;Рымша]] пазней выказаў абгрунтаваны недавер паведамленню Т.&nbsp;Чацкага і засумняваўся ў аўтэнтычнасці самой пячаткі з прамалёўкі, адзначыўшы нібыта нетыповую авальную форму, доўгае ўбранне ваяра і падабенства надпісу да інтытуляцыі дакумента<ref>{{артыкул |аўтар=[[Эдмундас Рымша|Rimša E.]] |загаловак=Pieczęcie Olgierda, wielkiego księcia litewskiego – dane historiograficzne a rzeczywistość |выданне=Heraldyka i okolice |месца=Warszawa |год=2002 |старонкі=205-206, 215 |lang=pl}}</ref>{{sfn|Барэйша|2024|с=186}}. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] абверг гэтыя сумненні. Ён даказаў, што авальная форма матрыцы была не ўнікальнай для сфрагістыкі ВКЛ XIV&nbsp;стагоддзя (сустракаецца ў брата Альгерда [[Любарт|Любарта Гедымінавіча]] і ў князя [[Іван Гальшанскі|Івана Гальшанскага]]), а конусападобныя шаломы былі тыповым засцерагальным узбраеннем другой паловы XIV&nbsp;стагоддзя{{sfn|Барэйша|2024|с=186}}. Зыходзячы з таго, што Альгерд быў галоўнай дзейнай асобай дагавора (''«Se Jaz, Kniaz Wieliki Olherd…»''), менавіта за ім павінен быў захоўвацца прыярытэт пры засведчанні дакумента большай пячаткай на першым «ганаровым» месцы. == Рэканструкцыя легенды == Улічваючы ўсе вышэйзгаданыя факты, Ю.&nbsp;Барэйша прапанаваў найбольш праўдападобную рэканструкцыю легенды на захаванай прамалёўцы з захаваннем асаблівасцей старажытнай кірыліцы: ''печать кнѧ(ꙁꙗ великого ол)ге/(р)|да'', або ''се печать кнѧ(ꙁꙗ великого ол)гер|да''. Апошнія дзве літары «ДА» былі выразаныя ў полі матрыцы поруч з сюжэтнай выявай праз недахоп месца. Аналагічная структура заканчэння кругавых легенд з размяшчэннем канчаткаў імёнаў па-за прызначанай часткай поля назіраецца на пячатках яго сына [[Лугвен Альгердавіч|Лугвена]] ад 1385&nbsp;года (''«+пчать кнѧж лъгвен/в|а»''), князя [[Міхаіл Іванавіч Гальшанскі|Міхаіла Гальшанскага]] 1422&nbsp;года (''«Δпечать кнꙁѧ михаилова иванович/а»''), [[Васіль Сямёнавіч Красны|Васіля Краснага]] 1431&nbsp;года (''«+печать кнѧꙁѧ васьльѧ семенв/ича»''), а таксама на манетах старадубскага князя [[Аляксандр Патрыкеевіч|Аляксандра Патрыкеевіча]] (''«печть кнꙁѧ олксндра/ пт|р»''){{sfn|Барэйша|2024|с=183-184}}. Такім чынам, наяўны фактаж і прысутнасць літар «ДА» не пакідаюць іншай альтэрнатывы, акрамя атрыбуцыі вялікай пячаткі з выявай пешага ваяра вялікаму князю Альгерду. Архіўную прамалёўку з Бібліятэкі князёў Чартарыйскіх у Кракаве варта разглядаць як адзіную захаваную выяву сфрагіса Альгерда і як яго праілюстраваны партрэтны вобраз{{sfn|Барэйша|2024|с=190}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1366 годзе]] [[Катэгорыя:Альгерд]] [[Катэгорыя:Пячаткі]] aun1vr74srr8pbam0ow5mt9njmgy9n1 Enter Shikari 0 806336 5127443 5126603 2026-04-17T00:35:16Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127443 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Іншыя назвы = Hybryd (1999–2003)</br>Shikari Sound System</br>Jonny and the Snipers | Гады = 1999–цяпер }} '''Enter Shikari''' — англійскі [[Рок-музыка|рок-]]<nowiki/>гурт, створаны ў [[Сент-Олбанс|Сент-Олбансе]] ў 1999 годзе басістам Крысам Батэнам, вакалістам і клавішнікам Раў Рэйнальдсам і бубначом Робам Рольфам. У 2003 годзе да гурта далучыўся гітарыст Роры Клеўлаў, так усталяваўся цяперашні склад гурта, і гурт прыняў сваю цяперашнюю назву. Гурт Enter Shikari мае ўласны лэйбл пад назвай Ambush Reality. Аднак яны таксама падпісалі дыстрыбутарскія кантракты з некалькімі буйнымі лэйбламі, каб распаўсюджваць сваю музыку па ўсім свеце. Іх эксцэнтрычны музычны стыль спалучае ў сабе ўплыў рок-музыкі і розных [[Электронная музыка|электронных]] жанраў. [[Файл:Rou_Reynolds_2025.jpg|справа|міні|Роў Рэйнальдс выступае з Enter Shikari на фестывалі Lokerse Feesten 2025.]] == Музычны стыль, лірычныя тэмы і ўплывы == Музычны стыль гурта Enter Shikari апісваюць як [[альтэрнатыўны рок]]<ref>{{Cite web|url=https://www.societyaberdeen.co.uk/music-theatre/enter-shikari-intimate-venue-aberdeen/|title=Enter Shikari's spark is burning bright|date=18 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/enter-shikari-announce-ticket-details-14899036|title=Enter Shikari announce ticket details for intimate Manchester gig|author=Hurrell|first=Stephen|website=men|date=12 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vulturehound.co.uk/2015/01/enter-shikari-the-mindsweep-album-review/|title=Enter Shikari – The Mindsweep (Album Review)|author=Bell|first=Mitchell|date=14 January 2015|publisher=Vulture Hound Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124934/http://vulturehound.co.uk/2015/01/enter-shikari-the-mindsweep-album-review/|archive-date=4 March 2016|access-date=31 August 2015|url-status=dead|quote=Having finely tuned their set to become one of the best live British alternative-rock bands today, it began to feel like it was all or nothing for [Enter Shikari's] fourth release, [[The Mindsweep]].}}</ref>, [[электронны рок]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ocweekly.com/music/enter-shikari-look-back-on-a-decade-of-take-to-the-skies-7954295|title=Enter Shikari Look Back on a Decade of Take to the Skies|author=Chesler|first=Josh|date=9 March 2017|access-date=18 January 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://distortedsoundmag.com/2015/06/16/enter-shikari-announce-uk-tour/|title=Enter Shikari announce UK tour|author=Fermor-Worrell|first=Jack|date=16 June 2015|publisher=Distorted Sound Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015190350/http://distortedsoundmag.com/2015/06/16/enter-shikari-announce-uk-tour/|archive-date=15 October 2015|access-date=31 August 2015|url-status=dead|quote=...electronic rock titans Enter Shikari have announced their biggest UK tour to date in support of their fourth album The Mindsweep.}}</ref>, пост-хардкор<ref name="Biography">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/enter-shikari-mn0000979730/biography|title=Enter Shikari – Biography|author=Ankeny|first=Jason|publisher=[[AllMusic]]|access-date=31 August 2015|quote=English post-hardcore band known for its dynamic live show and [[D.I.Y.]] business sense.}}</ref><ref name="KYS">{{Cite web|url=http://www.killyourstereo.com/news/6857/enter-shikari-announce-australian-tour/|title=Enter Shikari Announce Australian Tour|date=17 June 2010|publisher=Kill Your Stereo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622042113/http://www.killyourstereo.com/news/6857/enter-shikari-announce-australian-tour/|archive-date=22 June 2010|access-date=31 August 2015|url-status=dead|quote=...Britain's most explosive post-hardcore act Enter Shikari head to Australia for their first ever headline tour! Boasting a genre-smashing sound that melds [[punk rock|punk]], [[hardcore punk|hardcore]], [[electronica]], [[dubstep]], [[drum'n'bass]] and rock into the one frenzied package, Enter Shikari took their native UK by storm with their gold-selling debut, ''[[Take to the Skies]]''.}}</ref>, электронны рок<ref name="UG Mindsweep">{{Cite web|url=http://www.ultimate-guitar.com/reviews/compact_discs/enter_shikari/the_mindsweep/index.html|title=The Mindsweep Review|date=22 January 2015|publisher=[[Ultimate Guitar Archive]]|access-date=22 October 2015|quote=Though Enter Shikari were employing the same kind of [[hard dance]] [[synth]] presets like any other electronicore act, their ace-in-the-hole back in their earlier years was taking the then-esoteric sound of dubstep and putting it into their music, making them innovators as much as oddballs of the hardcore scene.}}</ref> (піянерамі якога яны лічацца),<ref>{{Cite web|url=http://www.dancemusicnw.com/electronicore-a-genre-rising/|title=Electronicore: A Genre Rising|author=White|first=Valerie|date=6 January 2014|publisher=Dancemusicnw.com|access-date=31 August 2015|quote=One could say [Enter Shikari] somewhat started and transformed the electronicore scene, going strong since 2003. Seemingly ahead of their time, it wasn't until 2008 when the band really started to take off and gain a large fan base here in the US as well.}}</ref> эксперыментальны рок<ref>{{Cite web|url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/politics/the-wit-wisdom-nigel-farage-5510893|title='The Wit and Wisdom of Nigel Farage': UKIP leader's thoughts summed up as three-and-a-half minutes of silence|website=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]|date=13 April 2015|access-date=31 August 2015|quote=Side B [of the 7" vinyl] contains an '[[ambient noise]] mix' featuring tumbleweed, chirping seagulls and dripping taps. [It] has been remixed by Rou Reynolds of experimental rock band Enter Shikari...}}</ref>, [[пост-рок]]<ref name="AllMindsweep">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-mindsweep-mw0002766652|title=''The Mindsweep'' – Enter Shikari|author=Monger|first=James Christopher|publisher=AllMusic|access-date=31 August 2015|quote=[''The Mindsweep'' is the] fourth studio long-player from the hard-hitting, shape-shifting English post-rockers with a penchant for dabbling in dubstep, [[trance music|trance]], and drum and bass...}}</ref>, а на ранніх рэлізах — [[металкор]]<ref name="altpress metalcore">{{Cite web|url=http://www.altpress.com/features/entry/5_albums_that_electrified_metalcore|title=5 Albums That Electrified Metalcore|author=Crane|first=Matt|website=[[Alternative Press (music magazine)|Alternative Press]]|date=8 May 2014|access-date=31 August 2015|quote=[Enter Shikari] were the first to release a metalcore album [(Take to the Skies)] that could also pass as a respectable [[techno]] effort.}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.houstonpress.com/music/the-brief-bizarre-wave-of-good-synth-metal-bands-6512820|title=The Brief, Bizarre Wave of Good Synth-Metal Bands|author=Deiterman|first=Corey|website=Houston Press|date=17 September 2014|access-date=1 May 2021}}</ref> і [[Электронны рок|сінт-метал]]<ref name=":0" />. Гурт вядомы спалучэннем рок-музыкі (асабліва [[Панк-рок|панк-рока]] і [[Хардкор (панк-рок)|хардкор-панка]])<ref name="KYS" /> з элементамі розных жанраў [[Электронная музыка|электроннай музыкі]], у тым ліку драм-н-бэйса<ref name="KYS" /><ref name="AllMindsweep" />, дабстэпа<ref name="KYS" /><ref name="UG Mindsweep" /><ref name="AllMindsweep" />, [[тэхна]]<ref name="altpress metalcore" />, электронікі<ref name="KYS" /> і транса.<ref name="AllMindsweep" /> У стылі гурта прадстаўлены брэйкдаўны, інструменты з уплывам [[Метал (музыка)|метала]] і хардкору, натхнёныя [[Даб|дабам]] «ваганні», гімнічныя прыпевы, тэмпы драм-н-бэйса і чаргаванне спеўнага, [[Скрымінг|крыклівага]] (ці часам [[Гроўлінг|рыкаючага]]) і [[рэп]]-вакалу, прычым усе ўдзельнікі ўносяць свой уклад у вакальныя партыі.<ref name="O">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/a-a-flash-flood-of-colour-r2341155/review|title=A Flash Flood of Colour – Enter Shikari {{pipe}} AllMusic|author=O'Brien|first=Jon|date=17 January 2012|publisher=[[AllMusic]]|access-date=1 February 2012|quote=Produced by former Sikth guitarist Dan Weller, the album hardly sits still for one minute, lurching from demonic metal to industrial dubstep ("Arguing with Thermometers") from trippy electronica to blistering air guitar prog ("Warm Smiles Do Not Make You Welcome Here") and from wobble-heavy drum'n'bass to rabble-rousing punk ("Sssnakepit") in an appropriately blatant disregard for convention.}}</ref><ref name="Beringer">{{Cite web|url=http://absolutepunk.net/showthread.php?t=2597512|title=Home Reviews Enter Shikari – A Flash Flood of Colour|author=Beringer|first=Drew|website=[[AbsolutePunk]]|date=23 January 2012|access-date=1 February 2012}}</ref><ref name="Heisel">{{Cite magazine|last=Heisel|first=Scott|date=17 January 2012|title=Home Reviews Enter Shikari – A Flash Flood of Colour|url=http://www.altpress.com/reviews/entry/enter_shikari_a_flash_flood_of_colour|magazine=[[Alternative Press (music magazine)|Alternative Press]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910193308/http://www.altpress.com/reviews/entry/enter_shikari_a_flash_flood_of_colour|archive-date=10 September 2012|access-date=25 January 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Guardian live 2012">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2012/jan/17/enter-shikari-review?INTCMP=SRCH|title=Enter Shikari – {{pipe}} Guardian|author=Gittins|first=Ian|website=[[The Guardian]]|date=17 January 2012|access-date=15 May 2012}}</ref> Палітычныя праблемы, пра якія гурт пісаў у сваіх тэкстах, уключаюць [[Змена клімату|змяненне клімату]] і няправільнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў, прэзідэнцтва [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў ЗША, выкарыстанне [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]] і ядзерную праграму Вялікабрытаніі «Трайдэнт»,<ref>{{Cite news|date=15 March 2016|title=Louderthanwar Enter Shikari Interview|work=Alan Ewart|publisher=Louderthanwar|url=http://louderthanwar.com/enter-shikari-interview/}}</ref> [[Прыватызацыя|прыватызацыю]] Нацыянальнай службы аховы здароўя Вялікабрытаніі і [[капіталізм]].<ref>{{Cite news|last=Nicholson|first=Barry|date=12 March 2015|title=Enter Shikari Interviewed: On Circle Pits, ''Question Time'' and the General Election|work=[[NME]]|url=https://www.nme.com/features/enter-shikari-interviewed-on-circle-pits-question-time-and-the-general-election-39}}</ref> У інтэрв'ю пасля выхаду альбома ''«A Flash Flood of Colour'' » гітарыст Роры Клеўлаў заявіў, што на гурт паўплывалі шматлікія гурты, сярод якіх Refused, [[The Prodigy]], At the Drive-In, Sick of It All, Rage Against the Machine, [[The Beatles]], [[Ігар Фёдаравіч Стравінскі|Ігар Стравінскі]] і The Dillinger Escape Plan, і што «большая частка іх гучання першапачаткова развівалася дзякуючы наведванню выступаў мясцовых выканаўцаў у іх родным горадзе і ваколіцах». Роў Рэйнальдс адзначаў, што брытанская поп-музыка 20-га стагоддзя аказала значны ўплыў на яго напісанне песень, асабліва на іх альбом The Spark, прычым ключавымі ўплывамі на яго былі [[The Beatles]], The Damned, [[Joy Division]] і New Order.<ref name="RouIndependent">{{Cite news|last=O'Connor|first=Roisin|date=27 September 2017|title=Enter Shikari's Rou Reynolds on new album "The Spark", anxiety, and why there's no room for apathy in 2017|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/enter-shikari-interview-rou-reynolds-the-spark-album-stream-download-labour-corbyn-anxiety-donald-a7968481.html}}</ref> == Удзельнікі == * Роў Рэйнальдс — вакал, праграмаванне, сінтэзатар, клавішныя, акустычная гітара, рытм-гітара, труба, перкусія <small>(1999–цяперашні час)</small> * Крыс Батэн — бас-гітара, вакал, сінтэзатар, клавішныя, перкусія <small>(1999–цяперашні час)</small> * Роб Рольф — ударныя, перкусія, бэк-вакал <small>(1999–цяперашні час)</small> * Роры Клеўлаў — сола-гітара, вакал, перкусія, клавішныя, сінтэзатар <small>(2003–цяперашні час)</small> <gallery class="center" widths="200px" heights="120px"> Файл:Rou_Reynolds.jpg|alt=Rou Reynolds|{{Center|Роў Рэйнальдс}} Файл:Chris_Batten.jpg|alt=Chris Batten|{{Center|Крыс Батэн}} Файл:Rob_Rolfe_PH.jpg|alt=Rob Rolfe|{{Center|Роб Рольф}} Файл:Rory_C_cropped.jpg|alt=Rory Clewlow|{{Center|Роры Клеўлаў}} </gallery> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Take to the Skies'' (2007) * ''Common Dreads'' (2009) * ''A Flash Flood of Colour'' (2012) * ''The Mindsweep'' (2015) * ''The Spark'' (2017) * ''Nothing Is True &amp;amp; Everything Is Possible'' (2020) * ''A Kiss for the Whole World'' (2023) * ''Lose Your Self'' (2026) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.entershikari.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1999 годзе]] [[Катэгорыя:Пост-хардкор-гурты]] [[Катэгорыя:Гурты эксперыментальнага рока]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Hopeless Records]] [[Катэгорыя:Электронныя музычныя калектывы Вялікабрытаніі]] 6d9iiscye6du2cpoadvtkij4ahftsg6 Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў 0 806350 5127442 5126785 2026-04-17T00:35:06Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127442 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар). Народны артыст Беларусі (1990 год). == Біяграфія == У 1973 годзе кончыў [[Уральская кансерваторыя імя М. П. Мусаргскага|Уральскую кансерваторыю]] ў горадзе [[Екацярынбург]]у. З 1972 года артыст [[Свярдлоўскі тэатр драмы|Свярдлоўскага тэатра драмы]] і [[Краснаярскі музычны тэатр|Краснаярскага дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі]]. У 1978—1995 гадах саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]]. == Творчасць == Для творчасці характэрны эмацыянальнасць, рамантычны тэмперамент, арганічнасць сцэнічнай інтэрпрэтацыі, спалучэнне вакальнага і акцёрскага майстэрства. === Партыі === * Раман («Сівая легенда» [[Дзмітрый Браніслававіч Смольскі|Дз. Смольскага]]) * Ціханаў * Кудраўцаў («Сцежкаю жыцця» [[Г. Вагнер]]а) * Джардана Бруна (аднайменная опера [[С. Картэс]]а) * Дубатоўк («Дзікае паляванне караля Стаха» [[У. Солтан]]а) * Войшалк—Васіль («Князь Наваградскі» [[Андрэй Васілевіч Бандарэнка|А. Бандарэнкі]]) * П’ер Бязухаў («Вайна і мір» [[Сяргей Сяргеевіч Пракоф’еў|С. Пракоф’ева]]) * Герман («Пікавая дама» П. Чайкоўскага) * Ленскі («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага) * Вадэмон («Іаланта» П. Чайкоўскага) * Гофман («Казкі Гофмана» Ж. Афенбаха) * Дон Карлас («Дон Карлас» Дж. Вердзі) * Радамес («Аіда» Дж. Вердзі) * Альфрэд («Травіята» Дж. Вердзі) * Манрыка («Трубадур» Дж. Вердзі) * Герцаг («Рыгалета» Дж. Вердзі) * граф Альмавіва («Севільскі цырульнік» Дж. Расіні) * Фауст («Фауст» Ш. Гуно) * Эрнеста («Дон Паскуале» Г. Даніцэці) * Самазванец («Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага) * Сабінін («Іван Сусанін» М. Глінкі) * Сяргей («Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» Дз. Шастаковіча) == Узнагароды == * Лаўрэат 8-га Усесаюзнага конкурсу вакалістаў імя М. Глінкі (1977) * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўная прэмія Беларусі]] (1990) == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Экнадыёсаў Уладзімір Сяргеевіч|Глушакоў І. В.|70|І. В. Глушакоў}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} {{DEFAULTSORT:Экнадыёсаў Уладзімір Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Уральскай кансерваторыі]] a8335u5j9fbmwup7veg1u7ullf8t9h1 Артурыя Мікрафрык 0 806355 5127441 5126698 2026-04-17T00:35:02Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5127441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Synthétiseur|image=MicroFreak.jpg|lfo=Multi-shape LFO}} {| class="infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive" | colspan="2" class="entete audio" style="background-color:#E1E1E1;color:black;" |Аўдыёфайл |} '''MicroFreak''' — гэта [[сінтэзатар]], распрацаваны французскай кампаніяй музычных тэхналогій Arturia і выпушчаны ў 2019 годзе.<ref name=":2">{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/overview|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Прылада пазіцыянуецца як «гібрыдны эксперыментальны сінтэзатар» і выкарыстоўвае 22 лічбавыя гукавыя рухавікі (алгарытмы) для генерацыі зыходных тэмбраў.<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/details|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Сігнал з лічбавага асцылятара паступае на шматрэжымны аналагавы фільтр, што забяспечвае MicroFreak яго характэрнае гібрыднае гучанне. == гукавыя рухавікі == MicroFreak мае 22 асобныя гукавыя рухавікі (пачынаючы з абнаўлення 5.0) <ref name=":5">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/arturias-microfreak-gets-sample-playback-granular-synthesis-and-gorgeous-stellar-edition-150008075.html|title=Arturia's MicroFreak gets sample playback, granular synthesis and gorgeous Stellar edition|author=O'Brien|first=Terrence|website=engadget.com|date=2023-05-10|access-date=2023-05-11}}</ref>, якія з'яўляюцца <ref>{{Cite web|url=https://support.arturia.com/hc/en-us/articles/4414446806290-MicroFreak-Oscillators|title=Microfreak Oscillators|website=Arturia}}</ref> : * Basic Waves — стандартны голас сінтэзатара з выкарыстаннем традыцыйных формаў хвалі * Суперхваля — група расстроеных хваль (як суперпіла ), * Гарманічны — форма адытыўнага сінтэзу, дзе гучнасць [[Частата|частот]] рэгулюецца індывідуальна, * Karplus-Strong — сістэма фізічнага мадэлявання для прайгравання гукаў струнных інструментаў , * Табліца хвалевых формаў — метад сінтэзу, пры якім форма хвалі апрацоўваецца з дапамогай табліцы розных формаў хвалі. * Шум — розныя віды шуму і перашкод. * Віртуальны аналагавы — стандартны голас субтрактыўнага сінтэзатара , * Хвалевая форма — трохвугольная хваля, якая шматразова складваецца, * Частотная мадуляцыя (два аператары) — метад сінтэзу, пры якім адна хваля мадулюе частату іншай хвалі, * Фарміраванне — форма гранулярнага сінтэзу , * [[Акорд|Акорды]] — гэта механізм, які прайгравае групы нот парафанічна, * Маўленне — сінтэзатар маўлення , * Modal — рухавік фізічнага мадэлявання, які ўзнаўляе гук полых прадметаў, * Бас — яшчэ адзін алгарытм фарміравання формы хвалі, спецыяльна распрацаваны для басавых ліній , * Шкода — спалучэнне фармавання хвалі і адытыўнага сінтэзу, * SawX — суперпіла з [[Фазавая мадуляцыя|фазавай мадуляцыяй]] , * Вакодэр — трансфарматар голасу, падобны да размоўнай скрынкі, <ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-drops-surprise-microfreak-vocoder-edition-and-theres-a-pleasant-surprise-for-owners-of-the-original-synth-too|title=Arturia releases MicroFreak Vocoder Edition, and there's a pleasant surprise for owners of the original synth, too|author=Rogerson|first=Ben|website=MusicRadar|date=2020-08-25|access-date=2022-10-25}}</ref> * Карыстальніцкая хвалевая табліца — рухавік, які дазваляе выкарыстоўваць уласныя хвалевыя табліцы, * Узор — рухавік, які счытвае папярэдне загружаныя ўзоры, * Scan Grain — гранулярны сінтэзатар, які аналізуе поўны ўзор. * Cloud Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае шматслаёвыя зерні з узору. * Hit Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае перкусійныя гукі з сэмпла. З іх 12 вырабляюцца кампаніяй Arturia (Basic Waves, Super Wave, Harmonic, Karplus-Strong і Wavetable, Noise, Vocoder, User Wavetable, Sample, Scan Grain, Cloud Grain і Hit Grain), 7 вырабляюцца кампаніяй Mutable Instruments (Virtual Analogue, Waveshaper, Two Operator FM, Formant, Chords, Speech і Modal) з іх модуля eurorack "Plaits" <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://forum.mutable-instruments.net/t/about-the-microfreak/14878/3|title=About the Microfreak|website=Mutable Instruments' community|date=2019-01-25|access-date=2022-10-25}}</ref>, а астатнія 3 вырабляюцца кампаніяй Noise Engineering <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-collaborates-with-noise-engineering-to-bring-exciting-new-features-to-latest-microfreak-firmware-update|title=Arturia collaborates with Noise Engineering to bring exciting new features to latest MicroFreak firmware update|author=Arblaster|first=Simon|website=MusicRadar|date=2021-01-14|access-date=2022-10-25}}</ref> . З моманту запуску кампанія Arturia забяспечвае тэхнічную падтрымку MicroFreak шляхам рэгулярных абнаўленняў ''прашыўкі'' . Гэтыя версіі, якія карыстальнік можа ўсталяваць самастойна, дадаюць новыя функцыі і аптымізуюць прадукцыйнасць прыбора <ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/reviews/arturia-microfreak|title=Arturia MicroFreak review|website=MusicRadar|date=2019-05-15|access-date=2022-10-25}}</ref> , <ref>{{Cite web|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/update|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2023-06-07}}</ref> . * 1.0 – MicroFreak выпусціла гэту прашыўку * 2.0 – Дададзены шумавы рухавік, рэжым налады і квантаванне шкалы * 2.1.3 – Дададзены рухавік вакодэра. Версія вакодэра даступная з гэтай прашыўкай. * 3.0 – Дададзеныя асцылятары для апрацоўкі шуму, унісонны рэжым і больш прадусталяваных месцаў * 4.0 – Дададзены рухавік хвалевых табліц карыстальніка і 64 дадатковыя слоты для прадусталяваных налад <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-microfreak-firmware-update-waveuser-engine-new-presets|title=Arturia's V4.0 MicroFreak firmware update adds WaveUser synth engine and 64 new presets|author=Mullen|first=Matt|website=MusicRadar|date=2021-10-26|access-date=2022-10-25}}</ref> * 5.0 – Дададзеныя рухавікі сэмпліравання і зерністасці, 128 дадатковых слотаў прэсетаў і рэжым сэмпліравання і ўтрымання для мадуляцыі клавіятуры. Версія Stellar была выпушчана з гэтай прашыўкай <ref name=":5">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/arturias-microfreak-gets-sample-playback-granular-synthesis-and-gorgeous-stellar-edition-150008075.html|title=Arturia's MicroFreak gets sample playback, granular synthesis and gorgeous Stellar edition|author=O'Brien|first=Terrence|website=engadget.com|date=2023-05-10|access-date=2023-05-11}}</ref> . У 2020 годзе ён атрымаў абмежаваную серыю белага вакодэра <ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-drops-surprise-microfreak-vocoder-edition-and-theres-a-pleasant-surprise-for-owners-of-the-original-synth-too|title=Arturia releases MicroFreak Vocoder Edition, and there's a pleasant surprise for owners of the original synth, too|author=Rogerson|first=Ben|website=MusicRadar|date=2020-08-25|access-date=2022-10-25}}</ref> . [[Файл:Synthesizers_top_down.jpg|справа|міні|Вакодэр MicroFreak (уверсе злева, белага колеру) размешчаны над MatrixBrute (унізе злева).]] == Прыём == Некаторыя лічаць яго адным з найлепшых сінтэзатараў нашага часу па суадносінах кошту і якасці <ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/reviews/arturia-microfreak|title=Arturia MicroFreak review|website=MusicRadar|date=2019-05-15|access-date=2022-10-25}}</ref> , <ref name=":1">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/reviews/hardware-instruments/arturia-microfreak/|title=Review: Arturia MicroFreak|website=MusicTech|access-date=2022-10-25}}</ref> . Паводле вэб-сайта, прысвечанага музычнай прадукцыі MusicTech, ён прапануе велізарную колькасць магчымасцей і сапраўды ўзнагародзіць даследаванні <ref name=":1" /> MicroFreak быў папулярны дзякуючы сваім шматлікім гукавым рухавікам і варыянтам мадуляцыі <ref>{{Cite web|url=https://www.perfectcircuit.com/signal/best-synths-for-beginners|title=Best Synthesizers for Beginners - Perfect Circuit|website=www.perfectcircuit.com|access-date=2023-03-10}}</ref> , <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/2020-03-12-beginners-guide-to-buying-a-first-synth-synthesizer.html|title=A beginners guide to buying a synth|website=Engadget|date=12 March 2020|access-date=2022-10-25}}</ref> . MicroFreak атрымаў рэйтынг 9/10 ад ''MusicTech'' ( ''MusicTech'' Choice Award). ; <ref name=":1" /> і 9/10 з ''MusicRadar'' <ref name=":0" /> . == Глядзіце таксама == * Arturia MiniBrute — яшчэ адзін сінтэзатар ад той жа кампаніі == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.arturia.com}} * [https://www.youtube.com/watch?v=9BA8Zn2FSGg New MicroFreak Presets Sound Demo] == Спасылкі == {{Traduction/Référence|en|Arturia MicroFreak|1324649308|type=note}}{{Крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-04-17}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} e41uwhyx5kzv6y56nukzq2domdcfqa0 Кускова (станцыя) 0 806356 5127352 5126872 2026-04-16T17:59:50Z Danvintius Bookix 49170 5127352 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе<ref name="справочник">Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref>, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве платформы для пасажыраў і надземны пешаходны мост. {{rq|sources|refless|wikify|translate}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] 6uzh1l84bp942eha83rg6oq9b0tok8e 5127353 5127352 2026-04-16T18:00:35Z Danvintius Bookix 49170 5127353 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе<ref name="справочник">Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref>, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве платформы для пасажыраў і надземны пешаходны мост. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{rq|sources|refless|wikify|translate}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] k8zlq38hqgt6qpcb5ffis5t26t8cxxh 5127355 5127353 2026-04-16T18:15:36Z Danvintius Bookix 49170 5127355 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе<ref name="справочник">Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref>, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха|Балашыху]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве пасажырскія платформы і надземны пешаходны мост. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{rq|sources|refless|wikify|translate}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] 5x2b24nqsn9a0as1iadysd3874vu97a 5127445 5127355 2026-04-17T00:35:42Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127445 wikitext text/x-wiki [[Файл:RZD Kuskovo station 2018 (42366389232).jpg|250px|right|thumb|Станцыя Кускова.]] '''Кускова''' ({{lang-ru|Куско́во}}) — чыгуначная станцыя ў [[Масква|Маскве]]. Адна з найстарэйшых чыгуначных станцый у Маскве, якая адносіцца да Горкаўскага кірунку. Яна была пабудавана ў 1861 годзе<ref name="справочник">Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981</ref>, і сёння гэта адзін з найважнейшых пунктаў на Маскоўскім цэнтральным дыяметры 4 (МЦД-4). Побач са станцыяй знаходзіцца парк Кускова і старажытны палац Кускова. Там праходзіць шмат цягнікоў, якія едуць у горад і ў суседнія гарады: [[Балашыха|Балашыху]] і [[Жалезнадарожны (Балашыха)|Жалезнадарожны]] (мікрараён Балашыхі). Станцыя мае дзве пасажырскія платформы і надземны пешаходны мост. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{rq|sources|refless|wikify|translate}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі і платформы Масквы]] pc4z7ph4tpo1skakqqqwpdwqig19ozb Гільзены (род) 0 806380 5127440 5127199 2026-04-17T00:34:49Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5127440 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} <div style="float:right;padding:0px 15px 15px 0px;"> [[Файл:POL_CoA_Hilzen.svg|link=Plik:POL_CoA_Hilzen.svg|448x448пкс|Herb]] </div>'''Гільзэны, Гільцэны, Хільцэны (пол. Hilzen, ням.''' ''Hülsen, Hylzen, Ilzen'') Разгалінаваны нямецкі вестфальскі шляхецкі род аселы ў Лівоніі, Інфлянтах, Курляндыі, ВКЛ і Пруссіі. Даказаная лінія шляхецкага рода прасочваецца з 15 ст. Карл фон Гульсэн (''Hülsen''), яго ўнук - Георг перасяляецца ва Усходнюю Прусію<ref>{{Кніга|загаловак=Genealogisches Handbuch des Adels, Band A XV, C. A. Starke Verlag, Limburg, 1979, S. 255.}}</ref>. Пруская галіна (''Hülsen'') ў 17-18 ст. якая дала [[Прусія|Прусіі і Брандэнбургу]] цэлы шэраг генералаў, карысталася іншым гербом (тры лаўровых ліста на жоўтым шчыце) чым Інфлянцкая. У 1800 г. пруская галіна атрымала спадчынны ўсходнепрусскі графскі тытул<ref>{{Кніга|загаловак=Maximilian Gritzner: Chronologische Matrikel der Brandenburgisch-Preußischen Standeserhöhungen und Gnadenacte von 1600–1873. Berlin 1874, S. 68.}}</ref>. Герб інфлянцкай галіны рода ('''Hilzen) іншы:''' У сярэбраным полі, на чырвонай паласе па дыяганалі справа, з намаляванымі трыма сярэбранымі ромбамі. У [[Клейнод|клейнодзе]] герба над шаломам паміж правым сярэбраным і левым чорным рагамі буйвала — такая ж паласа. Паводле іх версіі легендарны аб заснаванні рода, рыцар Ян Гільцэн прыбыў у Прусію (Марыенбург) і Інфлянты (Белы Камень) пасля 1260 <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/26973/edition/24394/content?&meta-lang=pl|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 69}}</ref>. Гэтая версія базуюцца на кнізе па гісторыі Інфлянтаў, у якой прадстаўнік лівонскай галіны гэтага роду - [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] прыпісваў да сваіх продкаў камандзіраў і магістра Лівонскага ордэна Робіна фон Эльца (1385-1388 ) (von Eltzin), пляменнікі якога Якуб і Генрык кіравалі шэрагам маенткаў у Інфлянтах<ref>{{Кніга|загаловак=Jan August Hylzen. Inflanty w dawnych swych i wielorakich aż do wieku naszego dziejach i rewolucjach, z wywodem godności i starożytności szlachty tamecznej, tudzież praw i wolności z dawna i teraz jej służących, zebrane i polskiemu światu do wiadomości w ojczystym języku podane przez Jaś. Wielm. Jmci pana Jana Augustyna Hylzena, Kasztelana Inflanckiego, Starostę Brasławskiego … , Viļņa, 1750.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.lv/books?id=_NlDAQAAMAAJ&pg=PA450&lpg=PA450&dq=von+Eckeln+genannt+H%C3%BClsen&source=bl&ots=mhlP8r3LuS&sig=PEgTpXJsyoymZOhN-sHqFRH-l2w&hl=lv&sa=X&ei=0LREVaqFH4ScsAGrg4D4CQ&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q&f=false|загаловак=Von den Rechten der lief- und ehstländischen Landgüter. Der nordischen Miscellaneen XXII-XXIII, August Wilhelm Hupel, Riga 1790, с. 450–451}}</ref>. Падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайны 1600- 1621]] маенткі інфлянцкай галіны былі размененыя і падзеленыя паміж братамі Германам і Дзетлафам. Старэйшы - Дзетлаф абраў бок пратэстантаў, забраў сабе маёнткі ў Прусіі і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германскай імперыі]]. Малодшы - Герман абраў бок Рэчы Паспалітай, стаў ротмістрам пад камандай [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]], абараняў ад масквы Рэжыцу і загінуў у бітве пад Монтвамі 1666 г. Ен перабраўся ў [[Пільтэнская акруга|Пільтэнскую акругу,]] [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянты]]. Яго сын Ян Францішак пачаў кар'еру як ротмістр у гвардыі Польскай кароны, а выйшаўшы у адстаўку, адмовіўся ад курлянскага канцлерства, але дапамог курдлянскаму герцагу Фрыэрыку Казіміру Кетлеру (1682 - 1698) улагодзіць спрэчкі з братам. Ян Францішак меў 2 сыноў. Малодшы з якіх - Ежы Канстанцін стараста Марыенгаўзскі, шамбелан (камергер) [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ]] стаў бацькам [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалая Гільзэна]] і [[Ян Аўгуст Гільцэн|Яна Аўгуста Гільзэна]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kuropatnicki E.A. Wiadomość o Kleynocie Szlacheckim Oraz Herbach Domów Szlacheckich w Koronie Polskiey i Wielkim Xięstwie Litewskim. Warszawa, 1789, s. 70-71}}</ref>[[Ян Аўгуст Гільцэн|.]] '''Найбольш вядомыя прадстаўнікі роду:''' * [[Ежы Мікалай Гільзен|Ежы Мікалай Гільзэн]] (нар. 6 снежня 1692 г. у [[Дагда|Дагдзе]], пам. 24 красавіка 1775 г. у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Біскупы смаленскія|біскуп Смаленскі]] ў 1745–1763 гадах, [[Пісар вялікі літоўскі|вялікі літоўскі святар і пісьменнік]] з 1740 года. * [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст Гільзэн]] (нар. 1702, памёр 14 лютага 1767 у [[Варшава|Варшаве]] ) — [[Ваяводы менскія|ваявода менскі]] з 1754 года, кашталян [[Лівонія|Лівоніі]] з 1744 года, маршалак [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Найвышэйшага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] ў 1749–1750 гадах, судовы [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], пархаўскі і казунскі, летапісец [[Лівонія|Лівоніі]], гісторык і публіцыст. * [[Юзаф Ежы Гільзэн]] (нар. у 1736 г., памёр 31.8.1786 г. у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] з 1770 г., [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] з 1767 г., кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|лівонскі]] з 1760 г., [[камергер]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|масонскі]] дзеяч. === '''Спасылкі:''' === {{няма катэгорый|date=2026-04-17}} pyrnrs40618b3poleedfj0pl3o8e9vw Прэгабалін 0 806388 5127226 5127021 2026-04-16T12:32:42Z Anbork 120774 5127226 wikitext text/x-wiki '''Прэгабалін''' - [[Лекі|лекавы сродак]] з групы супрацьсутаргавых (антыканвульсантаў) і анксіёлітычных прэпаратаў, які выкарыстоўваецца для лячэння неўрапатычнага болю, эпілепсіі і генералізаванага трывожнага расстройства. {{Лекавы сродак|drug_name=|forms=таблеткі ў капсулах|image=Pregabalin ball-and-stick model.png|ATC=N03AX16|IUPAC_name=(3S)-3-(амінаметыл)-5-метылгексанавая кіслата|chemical_formula=C₈H₁₇NO₂|trademarks=Лірыка, прэгабалін, габана}} == Медыцынскае выкарыстанне == Прэгабалін выкарыстоўваецца ў медыцыне для лячэння неўрапатычнага болю, пры пашкоджанні перыферычных або цэнтральных нерваў, пры дыябетычнай неўрапатыі або постгерпетычнай неўралгіі, пры эпілептычных прыпадках і пры генералізаваным трывожным расстройстве.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://medlineplus.gov/druginfo/meds/a605045.html|title=Pregabalin: MedlinePlus Drug Information|website=medlineplus.gov|access-date=2026-04-15}}</ref> Акрамя асноўных паказанняў прэгабалін ужываецца ў якасці сродка лекавай дапамогі каб купіраваць сіндром адмены (абстынентны сіндром) у пацыентаў з опіоіднай залежнасцю, аднак не з'яўляецца прэпаратам першай лініі і не ўваходзіць у стандарты дэтаксікалагічнай тэрапіі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nhs.uk/medicines/pregabalin/|title=Pregabalin: medicine to treat epilepsy and anxiety|website=nhs.uk|date=2026-02-19|access-date=2026-04-15}}</ref> == Немедыцынскае выкарыстанне == Пры рэкрэацыйным ужыванні ў дозах, якія перавышаюць тэрапеўтычныя, прэгабалин выклікае стан расслаблення, эйфарыі, зніжэнне трывожнасці, адчуванне спакою і лёгкай дызасацыяцыі. Пры сумесным ужыванні з алкаголем або іншымі дэпрэсантамі (бензадыазепінамі, апіоідамі, снатворнымі) узмацняе прыгнятальнае дзеянне на мозг і дыхальную сістэму. === Перадазіроўка === Найбольш частымі сімптомамі з'яўляюцца моцная дрымотнасць, галавакружэнне, спутанасць свядомасці, парушэнні каардынацыі руху і затарможанасць мыслення. У больш цяжкіх выпадках могуць узнікаць парушэнні маўлення, ступар, і прыводзіць да комы.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26364177|аўтар=Ebru Aldemir, Ayşe Ender Altıntoprak, Hakan Coşkunol|загаловак=[Pregabalin Dependence: A Case Report]|год=2015|выданне=Turk Psikiyatri Dergisi = Turkish Journal of Psychiatry|том=26|выпуск=3|старонкі=217–220|issn=2651-3463}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/pregabalin.html|title=www.drugs.com}}</ref> == Гісторыя == [[Файл:Lyrica 150mg box in Finland 20110618.jpg|міні|224x224пкс|Упакоўка прэгабаліна (лірыка) ад Pfizer]] Прэгабалін быў распрацаваны ў 1990-х гадах як структурны аналаг габапентыну. Даследаванні былі накіраваныя на стварэнне супрацьсутаргавага прэпарата з лепшай біодаступнасцю і прадказальнай фармакакінетыкай. У 2004 годзе прэгабалін пачалі выкарыстоўваць пры эпілепсіі і неўрапатычным болі.<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=ms2lBQAAQBAJ&pg=PA324&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|аўтар=Alan David Kaye, Nalini Vadivelu, Richard D. Urman|загаловак=Substance Abuse: Inpatient and Outpatient Management for Every Clinician|год=2014-12-01|выдавецтва=Springer|старонак=661|isbn=978-1-4939-1951-2}}</ref> У 2005-2008 гадах прэпарат пачаў шырока распаўсюджвацца ў Еўропе і іншых рэгіёнах. == Прававы статус == Прэгабалін не ўключаны ў спісы наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў і іх прэкурсораў але адносіцца да рэцэптурных лекавых сродкаў і адпускаецца з аптэк толькі па рэцэпце лекара.<ref>{{Cite web|url=https://minzdrav.gov.by/upload/lcfiles/постановление_МЗ_2015_19.pdf|title=minzdrav.gov.by}}</ref> == Крыніцы == pra84to6gnrv4ntz8fco1u16hccet0c Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак 0 806422 5127444 5127131 2026-04-17T00:35:39Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127444 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Ганна Федасееўна Сабачка-Шостак''' ({{Lang-uk|Ганна Федосівна Собачко-Шостак}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінскі майстар дэкаратыўнага жывапісу. == Біяграфія == Ганна Сабачка нарадзілася 15 снежня 1893 года ў вёсцы Скопцы (цяпер вёска [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Весялінаўка]]) пад [[Кіеў|Кіевам]] у сям’і бедных сялян. Хадзіла ў школу толькі два гады, пасля прыйшлося працаваць на палях у заможных сялян. Ганна з самага дзяцінства зраднілася з кветкамі, яна іх вельмі любіла, адчувала, і нават не рвала іх. Дзіцячае захапленне роспіс па тканіне ператварылася ў прафесію. У 1910 годзе адна прыхільніца народнай творчасці А. У. Сяміградава заўважыла талент маладой дзяўчыны, і вылучыла ёй пакой пад майстэрню, а затым пазнаёміла з мастачкай Яўгеніяй Прыбыльскай. Пад яе ўплывам і дапамогай [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] у 1910 годзе перайшла ад традыцыйнага народнага роспісу да дэкаратыўнай графікі, працавала ў тэхніцы [[Акварэль|акварэлі]] і [[гуаш]]ы. Яе дынамічныя кампазіцыі, асіметрычныя па форме, з адвольным, поўным фантазіі малюнкам раслінна-кветкавых матываў птушак, з буяным каларытам. У сваіх кампазіцыях яна здолела перадаць радасць і смутак душы, прыгажосць прыроды, любоў да Радзімы і людзей. У 1930-я гады па яе малюнках вышывалі дываны і дэкаратыўныя пано. Працуючы ў Кіеўскай арцелі, у 1931 годзе стаўшы пераможцам рэспубліканскага конкурсу ўкраінскага народнага дэкаратыўнага жывапісу, афармляе ўкраінскі павільён у Маскве на Усерасійскай сельскагаспадарчай выставе (цяпер УВЦ). За гэта ёй прысуджаюць званне майстра народнай творчасці і прымаюць у [[Саюз мастакоў СССР]]. З 1932 года жыла ў пасёлку Чаркізава [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе працавала на фабрыцы «Экспартнабіўтканіна» . 3 снежня 1965 года Ганна Шостак памерла. Развітацца з ёй, «украінскай Ганнай-мастачкай», як яе тут называлі, прыйшла ўся вёска. Сцяжынку ад хаты да могілак укрылі калінаю. Труну неслі на вышытых мастачкай ручніках. Пахавалі мастачку на Чаркізаўскіх могілках. Творы Ганны Шостак захоўваюцца ў музеях Кіева, Адэскім мастацкім музеі, тыражуюцца на паштоўках і ў альбомах. === Сям’я === Муж — Уладзімір Шастак, дзеці — Антон, Іван (1925—2001) і Афанасій (1927—1980). == Выставы == У 1913 годзе, дываны зробленыя па малюнку Ганны, былі ганараваны срэбнага медаля ў [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]] і залатога медаля ў [[Кіеў|Кіеве]]. Яе працы экспанаваліся таксама на выставах у [[Берлін]]е (1914, 1922), [[Масква|Маскве]] (1915, 1927), [[Дрэздэн]]е (1924), [[Мюнхен]]е (1925), [[Кіеў|Кіеве]] (1936) і іншых. У 1965 годзе яе работы былі выстаўлены на персанальнай выставе ў Кіеве. == Некаторыя працы == [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Shpakivnya_01.jpg|міні|275x275пкс|«Шпакоўня» (1963), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Vaza_z_kvitamy.jpg|міні|275x275пкс|«Ваза з кветкамі» (1964), пошта Украіны, 2002.]] [[Файл:H._Sobachko-Shostak_Ромашки.jpg|міні|275x275пкс|Рамонкі (1964), пошта Украіны, 2002.]] == Узнагароды == Майстар народнага мастацтва УССР, член [[Саюз мастакоў СССР|Саюза мастакоў СССР]]. == Водгукі == «Творы Сабачка-Шостак — залатая старонка ў гісторыі ўкраінскага мастацтва» ([[Міхаіл Апанасавіч Стэльмах|М. Стэльмах]]). «Адчуванне сілы колеру, багацце фантазіі, рытміка, дзіўнае гарманічнае спалучэнне кветак, вялікі мастацкі густ і такт — такія рысы ўласцівыя творчасці Ганны Феадосееўны Сабачка-Шостак» ([[Таццяна Нілаўна Яблонская|Т. Яблонская]]). == Памяць == У гонар Ганны Шастак названы вуліцы ў вёсцы [[Вэсэлыніўка (Барышыўскі раён)|Вэсэлінаўка]] і пасёлку Чаркізава, на якіх яна пражывала; у Чаркізаве на доме № 26 устаноўлена мемарыяльная дошка: На стагоддзе з дня нараджэння мастачкі ў 1983 годзе паэт А. Бароўка прысвяціў ёй наступныя радкі:<poem> «Ганно, Ганно, Як у світі гарно! У твоєму світі - Дивосвіті квітів. Від пелюстки До стебельця, Ніби в люстрі — в спраглім серці. На папері Малювала, Так у перше Милувала: — Зі стежки Левадної - В мережки Доладнії- Колір цвів, Співав нівроку От Скопців Аж до Нью-Йорку…. Де квіти Оселились? — у дітях Веселинівських». </poem> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Б. И. Васнёв''. «Частица Руси», Евротекст, Москва, 2005 г. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=uk|url=http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|title=Ганна Феодосиевна Собачко-Шостак|author=|website=Проект "Моє рідне село" (Веселинівка)|date=2010-05-27|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806155511/http://veselynivka.com.ua/mystec/64--125-.html|archive-date=2016-08-06|access-date=2016-07-25|url-status=dead}}* * [https://web.archive.org/web/20090131070526/http://tarasovka.ru/index.php/rus/page/h8754235/ Их именами названы улицы. Ганна Шостак.] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} {{DEFAULTSORT:Сабачка-Шостак Ганна Федасееўна}} rchxbx3hd58ik5zlc75jaozddoxvol5 Алешня (воласць) 0 806437 5127439 5127181 2026-04-17T00:34:14Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127439 wikitext text/x-wiki '''Але́шня''' — гістарычная воласць канца XIII — XVI&nbsp;стагоддзяў на памежжы сучасных [[Цвярская вобласць|Цвярской]] і [[Смаленская вобласць|Смаленскай]] абласцей [[Расія|Расіі]]. Згадваецца ў старажытнарускіх летапісах і пазнейшых актавых дакументах. У XIII&nbsp;стагоддзі з’яўлялася ўладаннем [[цвярскі епіскап|цвярскога епіскапа]]. == Гісторыя == У пачатку жніўня 1285&nbsp;года воласць Алешня, якая належала першаму цвярскому ўладыку [[Сімяон (епіскап полацкі)|Сімяону]], былому епіскапу полацкаму, была атакавана войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У старажытнарускіх крыніцах епіскап Сімяон выступаў пратаганістам вядомага «Наказання» князю [[Канстанцін Бязрукі|Канстанціну Бязрукаму]], уладару [[Полацкае княства|Полацка]] (паміж 21 кастрычніка 1273 і 5 жніўня 1285&nbsp;гадоў){{sfn|Барэйша|2024|с=147}}. Згодна з раннімі летапіснымі зводамі (у прыватнасці, паводле кодэкса ад 20 сакавіка 1377&nbsp;года), літоўскае войска разрабавала воласць, аднак аб’яднаныя сілы суседніх зямель здолелі даць адпор: ''«Воѥвали Литва Тфѣрьского влⸯкы волость Ѡлешню и совкупившесѧ Тфѣричи Москвичи Волочане Новоторжъци Зубчане Рожевичи и шедше биша Литву на лѣсь»''{{sfn|Барэйша|2024|с=148-150}}. == Лакалізацыя == У гістарыяграфіі існавала некалькі версій лакалізацыі Алешні. Ранейшыя даследчыкі змяшчалі яе каля вёскі Аляшава на рацэ [[Дзержа]], у міжрэччы рэк [[Вазуза]] і [[Шэшма]] (бліжэй да рэчышчаў першай альбо другой), або вакол ракі [[Алешня (рака)|Алешня]], прытоку [[Гжаць|Гжаці]]. Аднак ні адна з гэтых версій не атрымала вычарпальнай дастатковасці і была аспрэчана{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] прапанаваў новую лакалізацыю гістарычнай воласці: за 5 км на поўнач ад летапіснага Фаміна Гарадка (сучасная вёска [[Фаміно-Гарадзішча]] [[Зубцоўскі раён|Зубцоўскага раёна]]), паміж вёскай [[Алешава (Цвярская вобласць)|Алешава]] ([[Ржэўскі раён]]; на мапе 1825&nbsp;года, якая адлюстроўвае стан на 1781&nbsp;год, згадваецца як «Алешино») і колішняй аднайменнай ёй вёскай у вярхоўі ракі Гасціжа (прытоку Вазузы) пад [[Зубцоў|Зубцовам]], леваруч ад былога сяла [[Фаўстава Гара]]{{sfn|Барэйша|2024|с=148}}. Гэтая версія пацвярджаецца летапіснымі згадкамі пра ўдзел жыхароў суседніх Зубцова і Ржэвы ў бітве 1285&nbsp;года. Акрамя таго, пазнейшыя актавыя крыніцы прама звязваюць Алешню з гэтым мікрарэгіёнам. У дакуменце ад 21 верасня 1539&nbsp;года адзначаецца вываз лесу сялянамі з Фаўставай Гары: ''«А коли повезут те хрестьяне... дрова и бревна и всякой лес из Олешни рекою Возузою мимо Хлепень»''. Такім чынам, Алешня лакалізуецца ў вадазборы ракі Вазуза альбо зусім поруч з ім{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Сфрагістычныя знаходкі == Геаграфічная блізкасць Алешні да Фаміна Гарадка ўскосна пацвярджаецца важнай археалагічнай знаходкай. Не пазней за жнівень 2015&nbsp;года на ворным полі каля Фаміно-Гарадзішча была выяўлена ўнікальная вялікая свінцовая пячатка ([[маліўдавул]]) полацкага епіскапа [[Якаў (епіскап полацкі)|Якава]]. Гэты артэфакт з вялікай імавернасцю з'яўляецца матэрыяльным следам пісьмовых стасункаў паміж полацкім епіскапам Якавам і яго цвярскім калегам — Сімяонам ці, больш падобна, [[Андрэй (епіскап цвярскі)|Андрэем]], які сваёй біяграфіяй быў цесна звязаны з Полацкам{{sfn|Барэйша|2024|с=150}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Расіі]] [[Катэгорыя:Епіскапы цвярскія]] [[Катэгорыя:Гісторыя Цвярской вобласці]] [[Катэгорыя:Гісторыя Смаленскай вобласці]] juqi4ywopos9xezpwwbehtns14ry3dl Юзаф Ежы Гільзэн 0 806440 5127336 5127202 2026-04-16T17:09:48Z Voūk12 159072 5127336 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн 1769-1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] (нар. [[1736|25.1.1736]], памёр [[31 жніўня|31.8.1786]] у [[Рым|Рыме]] ), [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1786|1770]] ), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], [[Масонства|заснавальнік масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям'я і юнацтва. === Ён паходзіў з рыцарсай сям'і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію з Вестфаліі]] ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней [[Тэўтонскі ордэн|у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна]], які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям'я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрам іншых лівонскіх сем'яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах ў [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед[[Jerzy Konstanty Hylzen|, Ежы Канстанцін]] (1673–1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і [[Віляка|старастам Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст,]] быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года [[Konstancją z Platerów|з Канстанцыяй Плятэр]], дачкой [[Jan Ludwik Plater|Яна Людвіка,]] Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, верагодней ўсяго, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага паветаў]]. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энэклапедычна эрудаваны, па асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года [[Кароль Вырвіч|— Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум . Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж|Парыж.]] У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і гры флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунцкамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага "Гран тура" Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар'ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>{{Кніга|загаловак=Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.}}</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць ў магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў ў якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 года<ref>{{Кніга|загаловак=Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.}}</ref>, у 1756 годзе на Дынабурскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе [[Браслаў|на Браслаўскім]]. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасолькія соймікі у інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с.}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла,]] ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], тобок "[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]". Пасля абрання сабе новага гаспадара, Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.}}</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]],кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала, ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацый]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]] . На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расеі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].}}</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар'ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар'еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527}}</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расейскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]] ) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар'ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да [[Розенкрэйцары|розэнкрейцараў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego, Kraków 1929}}</ref>. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з'ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[Латыфундыя|латыфундыях]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] - [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю.Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года у пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей ў іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар'еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям'і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == ** Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855–1856. ** Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752–1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. ** [[:pl:Emanuel_Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. ** Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. ** Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754'', [w:] ''Folklor – tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. ** Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. ** Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1786 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1736 годзе]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] 5f3hzhqpdiezua4nbz4yrctzco8vgif Пушар (фільм, 1996) 0 806442 5127318 5127212 2026-04-16T15:18:59Z Feeleman 163471 афармленне 5127318 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] scqeksk9umyeo9z7bp5lq40d0codt0q 5127319 5127318 2026-04-16T15:20:20Z Feeleman 163471 5127319 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Фільмы на дацкай мове]] 2gt51dl3dq5x5pgbq5wf3kbct9fvo6v 5127438 5127319 2026-04-17T00:34:07Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127438 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=Пушар.png |Арыгінальная назва={{lang-da|Pusher}} }} '''«Пушар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Фільмы на дацкай мове]] 1dwiuh641cgfzb4myw9422y5rotzxia 100 мужчын супраць гарылы 0 806443 5127249 5127208 2026-04-16T13:17:02Z MocnyDuham 99818 афармленне 5127249 wikitext text/x-wiki {{некалькі выяў <!-- Значныя параметры --> | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Bokito (cropped).jpg | caption1 = Самец [[Заходняя гарыла|заходняй гарылы]] | image2 = 100 men.png | caption2 = 100 мужчын }} '''100 мужчын супраць гарылы''' — сатырычны [[уяўны эксперымент]], прысвечаны пераможцу ў гіпатэтычнай бітве паміж сотняй мужчын і адной [[гарыла|серабрыстаспіннай гарылай]]<ref name="NBC-2025">{{cite news |last1=Yang |first1=Angela |title=The internet is brawling over whether 100 men could fight a gorilla |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/100-men-fight-gorrilla-viral-question-rcna203764 |access-date=2 мая 2025 |publisher=[[NBC News]] |date=1 мая 2025}}</ref><ref name="michelle">{{Cite news |last1=Stein |first1=Michelle |title=Robert Irwin Sends a Bold Message About Viral 'Man vs. Gorilla' Debate |url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/robert-irwin-sends-bold-message-145439036.html |publisher=[[Yahoo! Entertainment]] |date=6 мая 2025 |agency=''[[Parade (magazine)|Parade]]'' |access-date=8 мая 2025}}</ref>. Звычайна мяркуецца, што людзі не маюць зброі<ref name="NBC-2025" /><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/04/29/would-100-men-or-one-gorilla-win-in-a-fight-heres-what-experts-say-about-viral-question/|title=Would 100 Men Or One Gorilla Win In A Fight? Here's What Experts Say About Viral Question|first=Conor|last=Murray|website=Forbes}}</ref>. Упершыню эксперымент зафіксаваны ў публікацыі на [[Reddit]] у 2020 годзе. Ён стаў асновай для [[інтэрнэт-мем|інтэрнэт-мемаў]] пасля новай хвалі папулярнасці ў 2025 годзе. == Гісторыя == Першае вядомае паяўленне гэтага пытання адбылося ў сабрэдыце r/whowouldwin у публікацыі карыстальніка u/probablycashed у 2020 годзе<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Mather |first1=Katie |title=100 men vs. 1 gorilla: Who would win? A primatology expert addresses the viral debate. |url=https://www.yahoo.com/news/100-men-vs-1-gorilla-who-would-win-a-primatology-expert-addresses-the-viral-debate-201209014.html |access-date=1 мая 2025 |publisher=[[Yahoo! News]] |date=30 красавіка 2025}}</ref><ref name="NPR-2025">{{cite news |last1=López Restrepo |first1=Manuela |last2=Venkat |first2=Mia |last3=Chang |first3=Ailsa |last4=Troop |first4=William |title=Gorillas Have a Big Fight Ahead of Them, and It's Not Against 100 Men, Expert Says |url=https://www.npr.org/2025/05/02/nx-s1-5382391/gorilla-100-men-viral-debate |access-date=3 мая 2025 |work=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]] |date=2 мая 2025}}</ref>. Пытанне стала вірусным у [[TikTok]] у 2022 годзе<ref name="yahoo" /><ref name="es">{{cite news |last=Debbarma |first=Sauramita |title=Everything Goes Wrong as Jake Paul's Attempt to Settle Gorilla Fight Debate Sends Internet into Frenzy |url=https://www.essentiallysports.com/boxing-news-everything-goes-wrong-as-jake-paul-s-attempt-to-settle-gorilla-fight-debate-sends-internet-into-frenzy/ |access-date=27 мая 2025 |work=EssentiallySports |date=26 мая 2025}}</ref>. У красавіку 2025 года тэма зноў стала папулярнай на [[Facebook]] і [[YouTube]]<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/apr/29/100-men-v-one-gorilla-who-would-win-and-why-has-the-question-gone-viral|title=100 men v one gorilla: who would win – and why has the question gone viral?|website=[[The Guardian]] |date=29 красавіка 2025}}</ref>. == Навуковая ацэнка == Тара Стоінскі, прэзідэнт {{iw|Фонд гарыл імя Даян Фосі|Фонду гарыл імя Даян Фосі|en|Dian Fossey Gorilla Fund}}, адзначыла, што людзі часта пераацэньваюць сілу гарыл. Яна патлумачыла, што хоць у гарыл магутныя мышцы і сківіцы, гэтыя рысы выкарыстоўваюцца хутчэй для абароны, чым для палявання<ref name="yahoo" />. Яна выказала меркаванне, што вялікая група людзей магла б скарыстацца здольнасцю да кааперацыі і каардынацыі, атакуючы па чарзе<ref name="yahoo" />, каб «зацягнуць бітву, якая ў выніку магла б знясіліць гарылу»<ref>{{cite news |last1=Encinas |first1=Amaris |title=Who wins in a fight between 100 men and 1 gorilla? Expert weighs in on viral debate |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2025/04/30/experts-discuss-100-men-vs-gorilla/83367073007/ |access-date=2 мая 2025 |work=[[USA Today]] |date=30 красавіка 2025}}</ref>. Прыматолаг Мішэль Радрыгес пагадзілася, што гарылы «звычайна неагрэсіўныя» і «выбіраюць свае бітвы», і ў такой сітуацыі жывёла, хутчэй за ўсё, паспрабавала б уцячы<ref name="Klee-2025">{{cite magazine |last1=Klee |first1=Miles |title=Could 100 Men Beat a Gorilla in a Fight? Here's What Primatologists Say |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/100-men-gorilla-debate-who-would-win-1235327636/ |access-date=3 мая 2025 |magazine=Rolling Stone |date=29 красавіка 2025}}</ref>. Дырэктар па камунікацыях {{iw|Заапарк Маямі Метро |заапарка Маямі|en|Zoo Miami}} {{iw|Рон Магіл|Рон Магіл|en|Tim Sheehy}} лічыць, што людзі маглі б перамагчы «працуючы разам, каб акружыць гарылу і стварыць чалавечую ўціхамірвальную кашулю», але гэта прывяло б да гібелі часткі людзей і сур’ёзных траўмаў: страсення мозгу, кусаных ран і зламаных шый<ref name="Klee-2025" />. Прыматолаг Кэт Хабайтэр сцвярджала, што калі б нападнікам забаранілі накідвацца на гарылу адначасова і прымусілі атакаваць па адным, у іх «не было б ніякіх шанцаў»<ref name="Klee-2025" />. == Рэакцыя == Гіпатэтычнае пытанне прыцягнула ўвагу вядомых арганізацый і знакамітасцяў. Сенатар ад штата [[Мантана]] {{iw|Цім Шыхі|Цім Шыхі|en|Tim Sheehy}} заявіў у [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што, на яго думку, мужчыны «відавочна перамаглі б», хоць і з «высокім узроўнем страт»<ref>{{cite news |last1=Suter |first1=Tara |title=Sen. Sheehy joins viral debate over 100 men vs. a gorilla |url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/5276406-sen-sheehy-100-men-vs-gorilla/ |access-date=2 мая 2025 |work=The Hill |date=30 красавіка 2025}}</ref>. 1 мая 2025 года афіцыйны акаўнт [[Белы дом|Белага дома]] ў Twitter згадаў гэтую дыкусію ў сваім твіце: «Спрэчкі пра 100 мужчын супраць 1 гарылы ўсё яшчэ працягваюцца. Тым часам больш за 142 000 нелегальных злачынцаў-іншаземцаў выступілі супраць аднаго прэзідэнта Трампа — і ўсе яны былі дэпартаваны.🤭» Твіт суправаджаўся выявай, створанай [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], на якой мноства {{iw|Нелегальная іміграцыя ў ЗША|нелегальных імігрантаў|en|Illegal immigration to the United States}} садзяцца ў самалёт, што з’яўляецца адсылкай да {{iw|Іміграцыйная палітыка другой адміністрацыі Дональда Трампа|іміграцыйнай палітыкі Трампа|en|Immigration policy of the second Trump administration}}<ref name="twitter">{{Cite tweet |author=The White House |author-link=Белы дом |user=WhiteHouse |number=1918057198023741752 |date= |title=100 men vs 1 gorilla is still up for debate. Meanwhile, 142,000+ illegal alien criminals went up against 1 President Trump — They all got deported. 🤭 |link=https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250504101616/https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |archive-date=4 мая 2025 |access-date=3 жніўня 2025}}</ref><ref name="ndtv1">{{cite news |title=How The White House Turned Viral Gorilla Debate About Immigration |url=https://www.ndtv.com/world-news/how-the-white-house-turned-viral-gorilla-debate-about-immigration-8312604 |access-date=27 мая 2025 |publisher=NDTV |date=2 мая 2025}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news |last1=Vaidyanathan |first1=Vaishnavi |title=White House joins '100 men vs. gorilla' trend with Trump's immigration record: '142K illegal immigrants vs. Trump' |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/white-house-joins-100-men-vs-gorilla-trend-with-trumps-immigration-record-142k-illegal-immigrants-vs-trump-101746139557817.html |access-date=27 мая 2025 |work=Hindustan Times |date=2 мая 2025}}</ref>. Абаронца прыроды [[Роберт Ірвін]] адказаў, што людзям варта было б лічыць, колькі чалавек патрэбна, каб абараніць від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Brittany |date=9 мая 2025 |title=Robert Irwin weighs in on 100 men vs gorilla debate |url=https://www.independent.co.uk/life-style/robert-irwin-100-men-gorilla-fight-b2748094.html |access-date=10 мая 2025 |website=The Independent}}</ref>. Прадстаўнікі Міжнароднага фонду гарыл імя Даян Фосі выказалі надзею, што мем выкліча цікавасць да намаганняў па захаванні гарыл<ref name="NPR-2025" />. [[Джэйк Пол]] апублікаваў відэа ў [[Instagram]], дзе ён стаіць на фоне гарылы. У відэа Пол заявіў, што «прыстаў час скончыць гэтую спрэчку», намякаючы на сваё жаданне пабіцца з жывёлай. Яго пост выклікаў насмешкі. Многія каментатары пісалі, што Пол не справіцца нават з адной гарылай. Адзін з карыстальнікаў параіў Полу «вяртацца пазней, калі гарыла пойдзе на пенсію», намякаючы на [[Баксёрскі паядынак Джэйк Пол — Майк Тайсан|бой Пола ў 2024 годзе]] супраць [[Майк Тайсан|Майка Тайсана]]<ref name="es" />. [[YouTube]]-блогер [[MrBeast]] апублікаваў жартаўлівы твіт з заклікам да 100 добраахвотнікаў-мужчын прыняць удзел у гіпатэтычным выпрабаванні супраць гарылы. Гэты твіт набраў больш за 17 мільёнаў праглядаў і выклікаў шырокае абмеркаванне<ref name="amber">{{Cite web |last=Raiken |first=Amber |date=2 мая 2025 |title=The internet is obsessed with one question: Could 100 men beat a gorilla in a fight? |url=https://www.the-independent.com/life-style/100-men-v-1-gorilla-viral-debate-b2743594.html |website=The Independent}}</ref>. [[Ілан Маск]] адказаў на гэты твіт: «Вядома, што самае горшае можа здарыцца?»<ref name="Forbes" /> Арганізацыя па абароне правоў жывёл [[PETA]] раскрытыкавала MrBeast за гэты пост, параіўшы яму не выкарыстоўваць жывёл у сваім кантэнце<ref>{{Cite web |title=MrBeast's bizarre '100 men vs a Gorilla' tweet ignites hilarious social media debate. But here's what PETA had to say |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mrbeasts-bizarre-gorilla-vs-100-humans-tweet-ignites-hilarious-social-media-debate-but-heres-what-peta-had-to-say/articleshow/120768418.cms |work=[[The Economic Times]] |date=30 красавіка 2025 |agency=[[ET Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=YouTuber MrBeast's 'Gorilla post' sparks backlash from PETA: Maybe try 100 reasons to leave... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/social/mrbeasts-gorilla-post-sparks-backlash-from-peta-maybe-try-100-reasons-to-leave/articleshow/120730413.cms|work=The Times of India |date=29 красавіка 2025}}</ref>. === У відэагульнях === Кампанія [[Blizzard Entertainment]] анансавала спецыяльную трансляцыю гульні ''[[Overwatch 2]]'' на 6 мая 2025 года, у якой 100 [[Салдат-76|Салдатаў-76]] павінны былі змагацца з персанажам-гарылай [[Уінстан (Overwatch)|Уінстанам]]<ref name="overwatch">{{cite web |last=Fanelli |first=Jason |title=''Overwatch 2'' Will Weigh In on the 'One Gorilla vs. 100 Humans' Meme in Special Livestream |url=https://www.gamespot.com/articles/overwatch-2-will-weigh-in-on-the-one-gorilla-vs-100-humans-meme-in-special-livestream/1100-6531319/ |website=Gamespot |access-date=6 мая 2025}}</ref><ref name="happygamer">{{cite web |last=Hartley |first=Lila |title=1 Gorilla vs 100 Soldiers: Overwatch's Wildest Showdown Yet |url=https://happygamer.com/1-gorilla-vs-100-soldiers-overwatchs-wildest-showdown-yet-118315/ |access-date=24 мая 2025 |work=HappyGamer |date=2 мая 2025}}</ref>. Скот Дзюв, аўтар выдання ''[[Destructoid]]'', спытаў у рэдактараў, ці змаглі б 100 [[Марыа]] перамагчы аднаго [[Донкі Конг (персанаж)|Донкі Конга]]. Некаторыя лічылі, што Донкі Конг лёгка разагнаўся б і перамог многіх Марыа, у той час як іншыя меркавалі, што перамога была б за Марыа<ref name="destructoid">{{Cite news |last=Duwe |first=Scott |date=30 красавіка 2025 |title=Who would win? 100 Marios vs one Donkey Kong |url=https://www.destructoid.com/who-would-win-100-marios-vs-one-donkey-kong/ |work=Destructoid |access-date=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] 97acb2f78yjpj63n2vktaef555nx73m 5127268 5127249 2026-04-16T13:43:48Z Pabojnia 135280 5127268 wikitext text/x-wiki {{некалькі выяў <!-- Значныя параметры --> | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Bokito (cropped).jpg | caption1 = Самец [[Заходняя гарыла|заходняй гарылы]] | image2 = 100 men.png | caption2 = 100 мужчын }} '''100 мужчын супраць гарылы''' — сатырычны [[уяўны эксперымент]], прысвечаны пераможцу ў гіпатэтычнай бітве паміж сотняй мужчын і адной [[гарыла|серабрыстаспіннай гарылай]]<ref name="NBC-2025">{{cite news |last1=Yang |first1=Angela |title=The internet is brawling over whether 100 men could fight a gorilla |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/100-men-fight-gorrilla-viral-question-rcna203764 |access-date=2 мая 2025 |publisher=[[NBC News]] |date=1 мая 2025}}</ref><ref name="michelle">{{Cite news |last1=Stein |first1=Michelle |title=Robert Irwin Sends a Bold Message About Viral 'Man vs. Gorilla' Debate |url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/robert-irwin-sends-bold-message-145439036.html |publisher=[[Yahoo! Entertainment]] |date=6 мая 2025 |agency=''[[Parade (magazine)|Parade]]'' |access-date=8 мая 2025}}</ref>. Звычайна мяркуецца, што людзі не маюць зброі<ref name="NBC-2025" /><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/04/29/would-100-men-or-one-gorilla-win-in-a-fight-heres-what-experts-say-about-viral-question/|title=Would 100 Men Or One Gorilla Win In A Fight? Here's What Experts Say About Viral Question|first=Conor|last=Murray|website=Forbes}}</ref>. Упершыню эксперымент зафіксаваны ў публікацыі на [[Reddit]] у 2020 годзе. Ён стаў асновай для [[інтэрнэт-мем|інтэрнэт-мемаў]] пасля новай хвалі папулярнасці ў 2025 годзе. == Гісторыя == Першая вядомая пастаноўка гэтага пытання адбылася ў сабрэдыце r/whowouldwin у публікацыі карыстальніка u/probablycashed у 2020 годзе<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Mather |first1=Katie |title=100 men vs. 1 gorilla: Who would win? A primatology expert addresses the viral debate. |url=https://www.yahoo.com/news/100-men-vs-1-gorilla-who-would-win-a-primatology-expert-addresses-the-viral-debate-201209014.html |access-date=1 мая 2025 |publisher=[[Yahoo! News]] |date=30 красавіка 2025}}</ref><ref name="NPR-2025">{{cite news |last1=López Restrepo |first1=Manuela |last2=Venkat |first2=Mia |last3=Chang |first3=Ailsa |last4=Troop |first4=William |title=Gorillas Have a Big Fight Ahead of Them, and It's Not Against 100 Men, Expert Says |url=https://www.npr.org/2025/05/02/nx-s1-5382391/gorilla-100-men-viral-debate |access-date=3 мая 2025 |work=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]] |date=2 мая 2025}}</ref>. Пытанне стала вірусным у [[TikTok]] у 2022 годзе<ref name="yahoo" /><ref name="es">{{cite news |last=Debbarma |first=Sauramita |title=Everything Goes Wrong as Jake Paul's Attempt to Settle Gorilla Fight Debate Sends Internet into Frenzy |url=https://www.essentiallysports.com/boxing-news-everything-goes-wrong-as-jake-paul-s-attempt-to-settle-gorilla-fight-debate-sends-internet-into-frenzy/ |access-date=27 мая 2025 |work=EssentiallySports |date=26 мая 2025}}</ref>. У красавіку 2025 года тэма зноў стала папулярнай на [[Facebook]] і [[YouTube]]<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/apr/29/100-men-v-one-gorilla-who-would-win-and-why-has-the-question-gone-viral|title=100 men v one gorilla: who would win – and why has the question gone viral?|website=[[The Guardian]] |date=29 красавіка 2025}}</ref>. == Навуковая ацэнка == Тара Стоінскі, прэзідэнт {{iw|Фонд гарыл імя Даян Фосі|Фонду гарыл імя Даян Фосі|en|Dian Fossey Gorilla Fund}}, адзначыла, што людзі часта пераацэньваюць сілу гарыл. Яна патлумачыла, што хоць у гарыл магутныя мышцы і сківіцы, гэтыя рысы выкарыстоўваюцца хутчэй для абароны, чым для палявання<ref name="yahoo" />. Яна выказала меркаванне, што вялікая група людзей магла б скарыстацца здольнасцю да кааперацыі і каардынацыі, атакуючы па чарзе<ref name="yahoo" />, каб «зацягнуць бітву, якая ў выніку магла б знясіліць гарылу»<ref>{{cite news |last1=Encinas |first1=Amaris |title=Who wins in a fight between 100 men and 1 gorilla? Expert weighs in on viral debate |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2025/04/30/experts-discuss-100-men-vs-gorilla/83367073007/ |access-date=2 мая 2025 |work=[[USA Today]] |date=30 красавіка 2025}}</ref>. Прыматолаг Мішэль Радрыгес пагадзілася, што гарылы «звычайна неагрэсіўныя» і «выбіраюць свае бітвы», і ў такой сітуацыі жывёла, хутчэй за ўсё, паспрабавала б уцячы<ref name="Klee-2025">{{cite magazine |last1=Klee |first1=Miles |title=Could 100 Men Beat a Gorilla in a Fight? Here's What Primatologists Say |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/100-men-gorilla-debate-who-would-win-1235327636/ |access-date=3 мая 2025 |magazine=Rolling Stone |date=29 красавіка 2025}}</ref>. Дырэктар па камунікацыях {{iw|Заапарк Маямі Метро |заапарка Маямі|en|Zoo Miami}} {{iw|Рон Магіл|Рон Магіл|en|Tim Sheehy}} лічыць, што людзі маглі б перамагчы «працуючы разам, каб акружыць гарылу і стварыць чалавечую ўціхамірвальную кашулю», але гэта прывяло б да гібелі часткі людзей і сур’ёзных траўмаў: страсення мозгу, кусаных ран і зламаных шый<ref name="Klee-2025" />. Прыматолаг Кэт Хабайтэр сцвярджала, што калі б нападнікам забаранілі накідвацца на гарылу адначасова і прымусілі атакаваць па адным, у іх «не было б ніякіх шанцаў»<ref name="Klee-2025" />. == Рэакцыя == Гіпатэтычнае пытанне прыцягнула ўвагу вядомых арганізацый і знакамітасцяў. Сенатар ад штата [[Мантана]] {{iw|Цім Шыхі|Цім Шыхі|en|Tim Sheehy}} заявіў у [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што, на яго думку, мужчыны «відавочна перамаглі б», хоць і з «вялікімі стратамі»<ref>{{cite news |last1=Suter |first1=Tara |title=Sen. Sheehy joins viral debate over 100 men vs. a gorilla |url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/5276406-sen-sheehy-100-men-vs-gorilla/ |access-date=2 мая 2025 |work=The Hill |date=30 красавіка 2025}}</ref>. 1 мая 2025 года афіцыйны акаўнт [[Белы дом|Белага дома]] ў Twitter згадаў гэтую дыкусію ў сваім твіце: «Спрэчкі пра 100 мужчын супраць 1 гарылы ўсё яшчэ працягваюцца. Тым часам больш за 142 000 нелегальных злачынцаў-іншаземцаў выступілі супраць аднаго прэзідэнта Трампа — і ўсе яны былі дэпартаваны.🤭» Твіт суправаджаўся выявай, створанай [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], на якой мноства {{iw|Нелегальная іміграцыя ў ЗША|нелегальных імігрантаў|en|Illegal immigration to the United States}} садзяцца ў самалёт, што з’яўляецца адсылкай да {{iw|Іміграцыйная палітыка другой адміністрацыі Дональда Трампа|іміграцыйнай палітыкі Трампа|en|Immigration policy of the second Trump administration}}<ref name="twitter">{{Cite tweet |author=The White House |author-link=Белы дом |user=WhiteHouse |number=1918057198023741752 |date= |title=100 men vs 1 gorilla is still up for debate. Meanwhile, 142,000+ illegal alien criminals went up against 1 President Trump — They all got deported. 🤭 |link=https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250504101616/https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |archive-date=4 мая 2025 |access-date=3 жніўня 2025}}</ref><ref name="ndtv1">{{cite news |title=How The White House Turned Viral Gorilla Debate About Immigration |url=https://www.ndtv.com/world-news/how-the-white-house-turned-viral-gorilla-debate-about-immigration-8312604 |access-date=27 мая 2025 |publisher=NDTV |date=2 мая 2025}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news |last1=Vaidyanathan |first1=Vaishnavi |title=White House joins '100 men vs. gorilla' trend with Trump's immigration record: '142K illegal immigrants vs. Trump' |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/white-house-joins-100-men-vs-gorilla-trend-with-trumps-immigration-record-142k-illegal-immigrants-vs-trump-101746139557817.html |access-date=27 мая 2025 |work=Hindustan Times |date=2 мая 2025}}</ref>. Абаронца прыроды [[Роберт Ірвін]] адказаў, што людзям варта было б лічыць, колькі чалавек патрэбна, каб абараніць від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Brittany |date=9 мая 2025 |title=Robert Irwin weighs in on 100 men vs gorilla debate |url=https://www.independent.co.uk/life-style/robert-irwin-100-men-gorilla-fight-b2748094.html |access-date=10 мая 2025 |website=The Independent}}</ref>. Прадстаўнікі Міжнароднага фонду гарыл імя Даян Фосі выказалі надзею, што мем павялічыць цікавасць да намаганняў па захаванні гарыл<ref name="NPR-2025" />. [[Джэйк Пол]] апублікаваў відэа ў [[Instagram]], дзе ён стаіць на фоне гарылы. У відэа Пол заявіў, што «прыстаў час скончыць гэтую спрэчку», намякаючы на сваё жаданне пабіцца з жывёлай. Яго пост выклікаў насмешкі. Многія каментатары пісалі, што Пол не справіцца нават з адной гарылай. Адзін з карыстальнікаў параіў Полу «вяртацца пазней, калі гарыла пойдзе на пенсію», намякаючы на [[Баксёрскі паядынак Джэйк Пол — Майк Тайсан|бой Пола ў 2024 годзе]] супраць [[Майк Тайсан|Майка Тайсана]]<ref name="es" />. [[YouTube]]-блогер [[MrBeast]] апублікаваў жартаўлівы твіт з заклікам да 100 добраахвотнікаў-мужчын прыняць удзел у гіпатэтычным выпрабаванні супраць гарылы. Гэты твіт набраў больш за 17 мільёнаў праглядаў і выклікаў шырокае абмеркаванне<ref name="amber">{{Cite web |last=Raiken |first=Amber |date=2 мая 2025 |title=The internet is obsessed with one question: Could 100 men beat a gorilla in a fight? |url=https://www.the-independent.com/life-style/100-men-v-1-gorilla-viral-debate-b2743594.html |website=The Independent}}</ref>. [[Ілан Маск]] адказаў на гэты твіт: «Вядома, што самае горшае можа здарыцца?»<ref name="Forbes" /> Арганізацыя па абароне правоў жывёл [[PETA]] раскрытыкавала MrBeast за гэты пост, параіўшы яму не выкарыстоўваць жывёл у сваім кантэнце<ref>{{Cite web |title=MrBeast's bizarre '100 men vs a Gorilla' tweet ignites hilarious social media debate. But here's what PETA had to say |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mrbeasts-bizarre-gorilla-vs-100-humans-tweet-ignites-hilarious-social-media-debate-but-heres-what-peta-had-to-say/articleshow/120768418.cms |work=[[The Economic Times]] |date=30 красавіка 2025 |agency=[[ET Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=YouTuber MrBeast's 'Gorilla post' sparks backlash from PETA: Maybe try 100 reasons to leave... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/social/mrbeasts-gorilla-post-sparks-backlash-from-peta-maybe-try-100-reasons-to-leave/articleshow/120730413.cms|work=The Times of India |date=29 красавіка 2025}}</ref>. === У відэагульнях === Кампанія [[Blizzard Entertainment]] анансавала спецыяльную трансляцыю гульні ''[[Overwatch 2]]'' на 6 мая 2025 года, у якой 100 [[Салдат-76|Салдатаў-76]] павінны былі змагацца з персанажам-гарылай [[Уінстан (Overwatch)|Уінстанам]]<ref name="overwatch">{{cite web |last=Fanelli |first=Jason |title=''Overwatch 2'' Will Weigh In on the 'One Gorilla vs. 100 Humans' Meme in Special Livestream |url=https://www.gamespot.com/articles/overwatch-2-will-weigh-in-on-the-one-gorilla-vs-100-humans-meme-in-special-livestream/1100-6531319/ |website=Gamespot |access-date=6 мая 2025}}</ref><ref name="happygamer">{{cite web |last=Hartley |first=Lila |title=1 Gorilla vs 100 Soldiers: Overwatch's Wildest Showdown Yet |url=https://happygamer.com/1-gorilla-vs-100-soldiers-overwatchs-wildest-showdown-yet-118315/ |access-date=24 мая 2025 |work=HappyGamer |date=2 мая 2025}}</ref>. Скот Дзюв, аўтар выдання ''[[Destructoid]]'', спытаў у рэдактараў, ці змаглі б 100 [[Марыа]] перамагчы аднаго [[Донкі Конг (персанаж)|Донкі Конга]]. Некаторыя лічылі, што Донкі Конг лёгка разагнаўся б і перамог многіх Марыа, у той час як іншыя меркавалі, што Марыа сталі б пераможцамі <ref name="destructoid">{{Cite news |last=Duwe |first=Scott |date=30 красавіка 2025 |title=Who would win? 100 Marios vs one Donkey Kong |url=https://www.destructoid.com/who-would-win-100-marios-vs-one-donkey-kong/ |work=Destructoid |access-date=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] 2jd401yywlu03jp7v09wxqdvim0j51t 5127338 5127268 2026-04-16T17:21:11Z MocnyDuham 99818 афармленне 5127338 wikitext text/x-wiki {{некалькі выяў <!-- Значныя параметры --> | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Bokito (cropped).jpg | caption1 = Самец [[Заходняя гарыла|заходняй гарылы]] | image2 = 100 men.png | caption2 = 100 мужчын }} '''100 мужчын супраць гарылы''' — сатырычны [[уяўны эксперымент]], прысвечаны пераможцу ў гіпатэтычнай бітве паміж сотняй мужчын і адной [[гарыла|серабрыстаспіннай гарылай]]<ref name="NBC-2025">{{cite news |last1=Yang |first1=Angela |title=The internet is brawling over whether 100 men could fight a gorilla |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/100-men-fight-gorrilla-viral-question-rcna203764 |access-date=2 мая 2025 |publisher=[[NBC News]] |date=1 мая 2025}}</ref><ref name="michelle">{{Cite news |last1=Stein |first1=Michelle |title=Robert Irwin Sends a Bold Message About Viral 'Man vs. Gorilla' Debate |url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/robert-irwin-sends-bold-message-145439036.html |publisher=[[Yahoo! Entertainment]] |date=6 мая 2025 |agency=''[[Parade (magazine)|Parade]]'' |access-date=8 мая 2025}}</ref>. Звычайна мяркуецца, што людзі не маюць зброі<ref name="NBC-2025" /><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/04/29/would-100-men-or-one-gorilla-win-in-a-fight-heres-what-experts-say-about-viral-question/|title=Would 100 Men Or One Gorilla Win In A Fight? Here's What Experts Say About Viral Question|first=Conor|last=Murray|website=Forbes}}</ref>. Упершыню эксперымент зафіксаваны ў публікацыі на [[Reddit]] у 2020 годзе. Ён стаў асновай для [[інтэрнэт-мем|інтэрнэт-мемаў]] пасля новай хвалі папулярнасці ў 2025 годзе. == Гісторыя == Першая вядомая пастаноўка гэтага пытання адбылася ў сабрэдыце r/whowouldwin у публікацыі карыстальніка u/probablycashed у 2020 годзе<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Mather |first1=Katie |title=100 men vs. 1 gorilla: Who would win? A primatology expert addresses the viral debate. |url=https://www.yahoo.com/news/100-men-vs-1-gorilla-who-would-win-a-primatology-expert-addresses-the-viral-debate-201209014.html |access-date=1 мая 2025 |publisher=[[Yahoo! News]] |date=30 красавіка 2025}}</ref><ref name="NPR-2025">{{cite news |last1=López Restrepo |first1=Manuela |last2=Venkat |first2=Mia |last3=Chang |first3=Ailsa |last4=Troop |first4=William |title=Gorillas Have a Big Fight Ahead of Them, and It's Not Against 100 Men, Expert Says |url=https://www.npr.org/2025/05/02/nx-s1-5382391/gorilla-100-men-viral-debate |access-date=3 мая 2025 |work=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]] |date=2 мая 2025}}</ref>. Пытанне стала вірусным у [[TikTok]] у 2022 годзе<ref name="yahoo" /><ref name="es">{{cite news |last=Debbarma |first=Sauramita |title=Everything Goes Wrong as Jake Paul's Attempt to Settle Gorilla Fight Debate Sends Internet into Frenzy |url=https://www.essentiallysports.com/boxing-news-everything-goes-wrong-as-jake-paul-s-attempt-to-settle-gorilla-fight-debate-sends-internet-into-frenzy/ |access-date=27 мая 2025 |work=EssentiallySports |date=26 мая 2025}}</ref>. У красавіку 2025 года тэма зноў стала папулярнай на [[Facebook]] і [[YouTube]]<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/apr/29/100-men-v-one-gorilla-who-would-win-and-why-has-the-question-gone-viral|title=100 men v one gorilla: who would win – and why has the question gone viral?|website=[[The Guardian]] |date=29 красавіка 2025}}</ref>. == Навуковая ацэнка == Тара Стоінскі, прэзідэнт {{iw|Фонд гарыл імя Даян Фосі|Фонду гарыл імя Даян Фосі|en|Dian Fossey Gorilla Fund}}, адзначыла, што людзі часта пераацэньваюць сілу гарыл. Яна патлумачыла, што хоць у гарыл магутныя мышцы і сківіцы, гэтыя рысы выкарыстоўваюцца хутчэй для абароны, чым для палявання<ref name="yahoo" />. Яна выказала меркаванне, што вялікая група людзей магла б скарыстацца здольнасцю да кааперацыі і каардынацыі, атакуючы па чарзе<ref name="yahoo" />, каб «зацягнуць бітву, якая ў выніку магла б знясіліць гарылу»<ref>{{cite news |last1=Encinas |first1=Amaris |title=Who wins in a fight between 100 men and 1 gorilla? Expert weighs in on viral debate |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2025/04/30/experts-discuss-100-men-vs-gorilla/83367073007/ |access-date=2 мая 2025 |work=[[USA Today]] |date=30 красавіка 2025}}</ref>. Прыматолаг Мішэль Радрыгес пагадзілася, што гарылы «звычайна неагрэсіўныя» і «выбіраюць свае бітвы», і ў такой сітуацыі жывёла, хутчэй за ўсё, паспрабавала б уцячы<ref name="Klee-2025">{{cite magazine |last1=Klee |first1=Miles |title=Could 100 Men Beat a Gorilla in a Fight? Here's What Primatologists Say |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/100-men-gorilla-debate-who-would-win-1235327636/ |access-date=3 мая 2025 |magazine=Rolling Stone |date=29 красавіка 2025}}</ref>. Дырэктар па камунікацыях {{iw|Заапарк Маямі Метро |заапарка Маямі|en|Zoo Miami}} {{iw|Рон Магіл|Рон Магіл|en|Tim Sheehy}} лічыць, што людзі маглі б перамагчы «працуючы разам, каб акружыць гарылу і стварыць чалавечую ўціхамірвальную кашулю», але гэта прывяло б да гібелі часткі людзей і сур’ёзных траўмаў: страсення мозгу, кусаных ран і зламаных шый<ref name="Klee-2025" />. Прыматолаг Кэт Хабайтэр сцвярджала, што калі б нападнікам забаранілі накідвацца на гарылу адначасова і прымусілі атакаваць па адным, у іх «не было б ніякіх шанцаў»<ref name="Klee-2025" />. == Рэакцыя == Гіпатэтычнае пытанне прыцягнула ўвагу вядомых арганізацый і знакамітасцяў. Сенатар ад штата [[Мантана]] {{iw|Цім Шыхі|Цім Шыхі|en|Tim Sheehy}} заявіў у [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што, на яго думку, мужчыны «відавочна перамаглі б», хоць і з «вялікімі стратамі»<ref>{{cite news |last1=Suter |first1=Tara |title=Sen. Sheehy joins viral debate over 100 men vs. a gorilla |url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/5276406-sen-sheehy-100-men-vs-gorilla/ |access-date=2 мая 2025 |work=The Hill |date=30 красавіка 2025}}</ref>. 1 мая 2025 года афіцыйны акаўнт [[Белы дом|Белага дома]] ў Twitter згадаў гэтую дыкусію ў сваім твіце: «Спрэчкі пра 100 мужчын супраць 1 гарылы ўсё яшчэ працягваюцца. Тым часам больш за 142 000 нелегальных злачынцаў-іншаземцаў выступілі супраць аднаго прэзідэнта Трампа — і ўсе яны былі дэпартаваны.🤭» Твіт суправаджаўся выявай, створанай [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], на якой мноства {{iw|Нелегальная іміграцыя ў ЗША|нелегальных імігрантаў|en|Illegal immigration to the United States}} садзяцца ў самалёт, што з’яўляецца адсылкай да {{iw|Іміграцыйная палітыка другой адміністрацыі Дональда Трампа|іміграцыйнай палітыкі Трампа|en|Immigration policy of the second Trump administration}}<ref name="twitter">{{Cite tweet |author=The White House |author-link=Белы дом |user=WhiteHouse |number=1918057198023741752 |date= |title=100 men vs 1 gorilla is still up for debate. Meanwhile, 142,000+ illegal alien criminals went up against 1 President Trump — They all got deported. 🤭 |link=https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250504101616/https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |archive-date=4 мая 2025 |access-date=3 жніўня 2025}}</ref><ref name="ndtv1">{{cite news |title=How The White House Turned Viral Gorilla Debate About Immigration |url=https://www.ndtv.com/world-news/how-the-white-house-turned-viral-gorilla-debate-about-immigration-8312604 |access-date=27 мая 2025 |publisher=NDTV |date=2 мая 2025}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news |last1=Vaidyanathan |first1=Vaishnavi |title=White House joins '100 men vs. gorilla' trend with Trump's immigration record: '142K illegal immigrants vs. Trump' |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/white-house-joins-100-men-vs-gorilla-trend-with-trumps-immigration-record-142k-illegal-immigrants-vs-trump-101746139557817.html |access-date=27 мая 2025 |work=Hindustan Times |date=2 мая 2025}}</ref>. Абаронца прыроды {{iw|Роберт Ірвін|Роберт Ірвін|en|Robert Irwin (conservationist)}} адказаў, што людзям варта было б лічыць, колькі чалавек патрэбна, каб абараніць від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Brittany |date=9 мая 2025 |title=Robert Irwin weighs in on 100 men vs gorilla debate |url=https://www.independent.co.uk/life-style/robert-irwin-100-men-gorilla-fight-b2748094.html |access-date=10 мая 2025 |website=The Independent}}</ref>. Прадстаўнікі Міжнароднага фонду гарыл імя Даян Фосі выказалі надзею, што мем павялічыць цікавасць да намаганняў па захаванні гарыл<ref name="NPR-2025" />. [[Джэйк Пол]] апублікаваў відэа ў [[Instagram]], дзе ён стаіць на фоне гарылы. У відэа Пол заявіў, што «прыстаў час скончыць гэтую спрэчку», намякаючы на сваё жаданне пабіцца з жывёлай. Яго пост выклікаў насмешкі. Многія каментатары пісалі, што Пол не справіцца нават з адной гарылай. Адзін з карыстальнікаў параіў Полу «вяртацца пазней, калі гарыла пойдзе на пенсію», намякаючы на {{iw|Джэйк Пол — Майк Тайсан|бой Пола ў 2024 годзе|en|Jake Paul vs. Mike Tyson}} супраць [[Майк Тайсан|Майка Тайсана]]<ref name="es" />. [[YouTube]]-блогер [[MrBeast]] апублікаваў жартаўлівы твіт з заклікам да 100 добраахвотнікаў-мужчын прыняць удзел у гіпатэтычным выпрабаванні супраць гарылы. Гэты твіт набраў больш за 17 мільёнаў праглядаў і выклікаў шырокае абмеркаванне<ref name="amber">{{Cite web |last=Raiken |first=Amber |date=2 мая 2025 |title=The internet is obsessed with one question: Could 100 men beat a gorilla in a fight? |url=https://www.the-independent.com/life-style/100-men-v-1-gorilla-viral-debate-b2743594.html |website=The Independent}}</ref>. [[Ілан Маск]] адказаў на гэты твіт: «Вядома, што самае горшае можа здарыцца?»<ref name="Forbes" /> Арганізацыя па абароне правоў жывёл [[PETA]] раскрытыкавала MrBeast за гэты пост, параіўшы яму не выкарыстоўваць жывёл у сваім кантэнце<ref>{{Cite web |title=MrBeast's bizarre '100 men vs a Gorilla' tweet ignites hilarious social media debate. But here's what PETA had to say |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mrbeasts-bizarre-gorilla-vs-100-humans-tweet-ignites-hilarious-social-media-debate-but-heres-what-peta-had-to-say/articleshow/120768418.cms |work=[[The Economic Times]] |date=30 красавіка 2025 |agency=[[ET Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=YouTuber MrBeast's 'Gorilla post' sparks backlash from PETA: Maybe try 100 reasons to leave... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/social/mrbeasts-gorilla-post-sparks-backlash-from-peta-maybe-try-100-reasons-to-leave/articleshow/120730413.cms|work=The Times of India |date=29 красавіка 2025}}</ref>. === У відэагульнях === Кампанія [[Blizzard Entertainment]] анансавала спецыяльную трансляцыю гульні ''[[Overwatch 2]]'' на 6 мая 2025 года, у якой 100 [[Салдат-76|Салдатаў-76]] павінны былі змагацца з персанажам-гарылай [[Уінстан (Overwatch)|Уінстанам]]<ref name="overwatch">{{cite web |last=Fanelli |first=Jason |title=''Overwatch 2'' Will Weigh In on the 'One Gorilla vs. 100 Humans' Meme in Special Livestream |url=https://www.gamespot.com/articles/overwatch-2-will-weigh-in-on-the-one-gorilla-vs-100-humans-meme-in-special-livestream/1100-6531319/ |website=Gamespot |access-date=6 мая 2025}}</ref><ref name="happygamer">{{cite web |last=Hartley |first=Lila |title=1 Gorilla vs 100 Soldiers: Overwatch's Wildest Showdown Yet |url=https://happygamer.com/1-gorilla-vs-100-soldiers-overwatchs-wildest-showdown-yet-118315/ |access-date=24 мая 2025 |work=HappyGamer |date=2 мая 2025}}</ref>. Скот Дзюв, аўтар выдання ''[[Destructoid]]'', спытаў у рэдактараў, ці змаглі б 100 [[Марыа]] перамагчы аднаго [[Донкі Конг (персанаж)|Донкі Конга]]. Некаторыя лічылі, што Донкі Конг лёгка разагнаўся б і перамог многіх Марыа, у той час як іншыя меркавалі, што Марыа сталі б пераможцамі <ref name="destructoid">{{Cite news |last=Duwe |first=Scott |date=30 красавіка 2025 |title=Who would win? 100 Marios vs one Donkey Kong |url=https://www.destructoid.com/who-would-win-100-marios-vs-one-donkey-kong/ |work=Destructoid |access-date=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] cpmdfqq11wlcg1n5y3d3vzfjkaek3vp 5127437 5127338 2026-04-17T00:34:05Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127437 wikitext text/x-wiki {{некалькі выяў <!-- Значныя параметры --> | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = Bokito (cropped).jpg | caption1 = Самец [[Заходняя гарыла|заходняй гарылы]] | image2 = 100 men.png | caption2 = 100 мужчын }} '''100 мужчын супраць гарылы''' — сатырычны [[уяўны эксперымент]], прысвечаны пераможцу ў гіпатэтычнай бітве паміж сотняй мужчын і адной [[гарыла|серабрыстаспіннай гарылай]]<ref name="NBC-2025">{{cite news |last1=Yang |first1=Angela |title=The internet is brawling over whether 100 men could fight a gorilla |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/100-men-fight-gorrilla-viral-question-rcna203764 |access-date=2 мая 2025 |publisher=[[NBC News]] |date=1 мая 2025}}</ref><ref name="michelle">{{Cite news |last1=Stein |first1=Michelle |title=Robert Irwin Sends a Bold Message About Viral 'Man vs. Gorilla' Debate |url=https://www.yahoo.com/entertainment/articles/robert-irwin-sends-bold-message-145439036.html |publisher=[[Yahoo! Entertainment]] |date=6 мая 2025 |agency=''[[Parade (magazine)|Parade]]'' |access-date=8 мая 2025}}</ref>. Звычайна мяркуецца, што людзі не маюць зброі<ref name="NBC-2025" /><ref name="Forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/conormurray/2025/04/29/would-100-men-or-one-gorilla-win-in-a-fight-heres-what-experts-say-about-viral-question/|title=Would 100 Men Or One Gorilla Win In A Fight? Here's What Experts Say About Viral Question|first=Conor|last=Murray|website=Forbes}}</ref>. Упершыню эксперымент зафіксаваны ў публікацыі на [[Reddit]] у 2020 годзе. Ён стаў асновай для [[інтэрнэт-мем|інтэрнэт-мемаў]] пасля новай хвалі папулярнасці ў 2025 годзе. == Гісторыя == Першая вядомая пастаноўка гэтага пытання адбылася ў сабрэдыце r/whowouldwin у публікацыі карыстальніка u/probablycashed у 2020 годзе<ref name="yahoo">{{cite news |last1=Mather |first1=Katie |title=100 men vs. 1 gorilla: Who would win? A primatology expert addresses the viral debate. |url=https://www.yahoo.com/news/100-men-vs-1-gorilla-who-would-win-a-primatology-expert-addresses-the-viral-debate-201209014.html |access-date=1 мая 2025 |publisher=[[Yahoo! News]] |date=30 красавіка 2025}}</ref><ref name="NPR-2025">{{cite news |last1=López Restrepo |first1=Manuela |last2=Venkat |first2=Mia |last3=Chang |first3=Ailsa |last4=Troop |first4=William |title=Gorillas Have a Big Fight Ahead of Them, and It's Not Against 100 Men, Expert Says |url=https://www.npr.org/2025/05/02/nx-s1-5382391/gorilla-100-men-viral-debate |access-date=3 мая 2025 |work=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]] |date=2 мая 2025}}</ref>. Пытанне стала вірусным у [[TikTok]] у 2022 годзе<ref name="yahoo" /><ref name="es">{{cite news |last=Debbarma |first=Sauramita |title=Everything Goes Wrong as Jake Paul's Attempt to Settle Gorilla Fight Debate Sends Internet into Frenzy |url=https://www.essentiallysports.com/boxing-news-everything-goes-wrong-as-jake-paul-s-attempt-to-settle-gorilla-fight-debate-sends-internet-into-frenzy/ |access-date=27 мая 2025 |work=EssentiallySports |date=26 мая 2025}}</ref>. У красавіку 2025 года тэма зноў стала папулярнай на [[Facebook]] і [[YouTube]]<ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/apr/29/100-men-v-one-gorilla-who-would-win-and-why-has-the-question-gone-viral|title=100 men v one gorilla: who would win – and why has the question gone viral?|website=[[The Guardian]] |date=29 красавіка 2025}}</ref>. == Навуковая ацэнка == Тара Стоінскі, прэзідэнт {{iw|Фонд гарыл імя Даян Фосі|Фонду гарыл імя Даян Фосі|en|Dian Fossey Gorilla Fund}}, адзначыла, што людзі часта пераацэньваюць сілу гарыл. Яна патлумачыла, што хоць у гарыл магутныя мышцы і сківіцы, гэтыя рысы выкарыстоўваюцца хутчэй для абароны, чым для палявання<ref name="yahoo" />. Яна выказала меркаванне, што вялікая група людзей магла б скарыстацца здольнасцю да кааперацыі і каардынацыі, атакуючы па чарзе<ref name="yahoo" />, каб «зацягнуць бітву, якая ў выніку магла б знясіліць гарылу»<ref>{{cite news |last1=Encinas |first1=Amaris |title=Who wins in a fight between 100 men and 1 gorilla? Expert weighs in on viral debate |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2025/04/30/experts-discuss-100-men-vs-gorilla/83367073007/ |access-date=2 мая 2025 |work=[[USA Today]] |date=30 красавіка 2025}}</ref>. Прыматолаг Мішэль Радрыгес пагадзілася, што гарылы «звычайна неагрэсіўныя» і «выбіраюць свае бітвы», і ў такой сітуацыі жывёла, хутчэй за ўсё, паспрабавала б уцячы<ref name="Klee-2025">{{cite magazine |last1=Klee |first1=Miles |title=Could 100 Men Beat a Gorilla in a Fight? Here's What Primatologists Say |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-features/100-men-gorilla-debate-who-would-win-1235327636/ |access-date=3 мая 2025 |magazine=Rolling Stone |date=29 красавіка 2025}}</ref>. Дырэктар па камунікацыях {{iw|Заапарк Маямі Метро |заапарка Маямі|en|Zoo Miami}} {{iw|Рон Магіл|Рон Магіл|en|Tim Sheehy}} лічыць, што людзі маглі б перамагчы «працуючы разам, каб акружыць гарылу і стварыць чалавечую ўціхамірвальную кашулю», але гэта прывяло б да гібелі часткі людзей і сур’ёзных траўмаў: страсення мозгу, кусаных ран і зламаных шый<ref name="Klee-2025" />. Прыматолаг Кэт Хабайтэр сцвярджала, што калі б нападнікам забаранілі накідвацца на гарылу адначасова і прымусілі атакаваць па адным, у іх «не было б ніякіх шанцаў»<ref name="Klee-2025" />. == Рэакцыя == Гіпатэтычнае пытанне прыцягнула ўвагу вядомых арганізацый і знакамітасцяў. Сенатар ад штата [[Мантана]] {{iw|Цім Шыхі|Цім Шыхі|en|Tim Sheehy}} заявіў у [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што, на яго думку, мужчыны «відавочна перамаглі б», хоць і з «вялікімі стратамі»<ref>{{cite news |last1=Suter |first1=Tara |title=Sen. Sheehy joins viral debate over 100 men vs. a gorilla |url=https://thehill.com/blogs/in-the-know/5276406-sen-sheehy-100-men-vs-gorilla/ |access-date=2 мая 2025 |work=The Hill |date=30 красавіка 2025}}</ref>. 1 мая 2025 года афіцыйны акаўнт [[Белы дом|Белага дома]] ў Twitter згадаў гэтую дыкусію ў сваім твіце: «Спрэчкі пра 100 мужчын супраць 1 гарылы ўсё яшчэ працягваюцца. Тым часам больш за 142 000 нелегальных злачынцаў-іншаземцаў выступілі супраць аднаго прэзідэнта Трампа — і ўсе яны былі дэпартаваны.🤭» Твіт суправаджаўся выявай, створанай [[Штучны інтэлект|штучным інтэлектам]], на якой мноства {{iw|Нелегальная іміграцыя ў ЗША|нелегальных імігрантаў|en|Illegal immigration to the United States}} садзяцца ў самалёт, што з’яўляецца адсылкай да {{iw|Іміграцыйная палітыка другой адміністрацыі Дональда Трампа|іміграцыйнай палітыкі Трампа|en|Immigration policy of the second Trump administration}}<ref name="twitter">{{Cite tweet |author=The White House |author-link=Белы дом |user=WhiteHouse |number=1918057198023741752 |date= |title=100 men vs 1 gorilla is still up for debate. Meanwhile, 142,000+ illegal alien criminals went up against 1 President Trump — They all got deported. 🤭 |link=https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250504101616/https://x.com/WhiteHouse/status/1918057198023741752 |archive-date=4 мая 2025 |access-date=3 жніўня 2025}}</ref><ref name="ndtv1">{{cite news |title=How The White House Turned Viral Gorilla Debate About Immigration |url=https://www.ndtv.com/world-news/how-the-white-house-turned-viral-gorilla-debate-about-immigration-8312604 |access-date=27 мая 2025 |publisher=NDTV |date=2 мая 2025}}</ref><ref name="hindustantimes">{{cite news |last1=Vaidyanathan |first1=Vaishnavi |title=White House joins '100 men vs. gorilla' trend with Trump's immigration record: '142K illegal immigrants vs. Trump' |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/us-news/white-house-joins-100-men-vs-gorilla-trend-with-trumps-immigration-record-142k-illegal-immigrants-vs-trump-101746139557817.html |access-date=27 мая 2025 |work=Hindustan Times |date=2 мая 2025}}</ref>. Абаронца прыроды {{iw|Роберт Ірвін|Роберт Ірвін|en|Robert Irwin (conservationist)}} адказаў, што людзям варта было б лічыць, колькі чалавек патрэбна, каб абараніць від, які знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Brittany |date=9 мая 2025 |title=Robert Irwin weighs in on 100 men vs gorilla debate |url=https://www.independent.co.uk/life-style/robert-irwin-100-men-gorilla-fight-b2748094.html |access-date=10 мая 2025 |website=The Independent}}</ref>. Прадстаўнікі Міжнароднага фонду гарыл імя Даян Фосі выказалі надзею, што мем павялічыць цікавасць да намаганняў па захаванні гарыл<ref name="NPR-2025" />. [[Джэйк Пол]] апублікаваў відэа ў [[Instagram]], дзе ён стаіць на фоне гарылы. У відэа Пол заявіў, што «прыстаў час скончыць гэтую спрэчку», намякаючы на сваё жаданне пабіцца з жывёлай. Яго пост выклікаў насмешкі. Многія каментатары пісалі, што Пол не справіцца нават з адной гарылай. Адзін з карыстальнікаў параіў Полу «вяртацца пазней, калі гарыла пойдзе на пенсію», намякаючы на {{iw|Джэйк Пол — Майк Тайсан|бой Пола ў 2024 годзе|en|Jake Paul vs. Mike Tyson}} супраць [[Майк Тайсан|Майка Тайсана]]<ref name="es" />. [[YouTube]]-блогер [[MrBeast]] апублікаваў жартаўлівы твіт з заклікам да 100 добраахвотнікаў-мужчын прыняць удзел у гіпатэтычным выпрабаванні супраць гарылы. Гэты твіт набраў больш за 17 мільёнаў праглядаў і выклікаў шырокае абмеркаванне<ref name="amber">{{Cite web |last=Raiken |first=Amber |date=2 мая 2025 |title=The internet is obsessed with one question: Could 100 men beat a gorilla in a fight? |url=https://www.the-independent.com/life-style/100-men-v-1-gorilla-viral-debate-b2743594.html |website=The Independent}}</ref>. [[Ілан Маск]] адказаў на гэты твіт: «Вядома, што самае горшае можа здарыцца?»<ref name="Forbes" /> Арганізацыя па абароне правоў жывёл [[PETA]] раскрытыкавала MrBeast за гэты пост, параіўшы яму не выкарыстоўваць жывёл у сваім кантэнце<ref>{{Cite web |title=MrBeast's bizarre '100 men vs a Gorilla' tweet ignites hilarious social media debate. But here's what PETA had to say |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mrbeasts-bizarre-gorilla-vs-100-humans-tweet-ignites-hilarious-social-media-debate-but-heres-what-peta-had-to-say/articleshow/120768418.cms |work=[[The Economic Times]] |date=30 красавіка 2025 |agency=[[ET Online]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=YouTuber MrBeast's 'Gorilla post' sparks backlash from PETA: Maybe try 100 reasons to leave... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/social/mrbeasts-gorilla-post-sparks-backlash-from-peta-maybe-try-100-reasons-to-leave/articleshow/120730413.cms|work=The Times of India |date=29 красавіка 2025}}</ref>. === У відэагульнях === Кампанія [[Blizzard Entertainment]] анансавала спецыяльную трансляцыю гульні ''[[Overwatch 2]]'' на 6 мая 2025 года, у якой 100 [[Салдат-76|Салдатаў-76]] павінны былі змагацца з персанажам-гарылай [[Уінстан (Overwatch)|Уінстанам]]<ref name="overwatch">{{cite web |last=Fanelli |first=Jason |title=''Overwatch 2'' Will Weigh In on the 'One Gorilla vs. 100 Humans' Meme in Special Livestream |url=https://www.gamespot.com/articles/overwatch-2-will-weigh-in-on-the-one-gorilla-vs-100-humans-meme-in-special-livestream/1100-6531319/ |website=Gamespot |access-date=6 мая 2025}}</ref><ref name="happygamer">{{cite web |last=Hartley |first=Lila |title=1 Gorilla vs 100 Soldiers: Overwatch's Wildest Showdown Yet |url=https://happygamer.com/1-gorilla-vs-100-soldiers-overwatchs-wildest-showdown-yet-118315/ |access-date=24 мая 2025 |work=HappyGamer |date=2 мая 2025}}</ref>. Скот Дзюв, аўтар выдання ''[[Destructoid]]'', спытаў у рэдактараў, ці змаглі б 100 [[Марыа]] перамагчы аднаго [[Донкі Конг (персанаж)|Донкі Конга]]. Некаторыя лічылі, што Донкі Конг лёгка разагнаўся б і перамог многіх Марыа, у той час як іншыя меркавалі, што Марыа сталі б пераможцамі <ref name="destructoid">{{Cite news |last=Duwe |first=Scott |date=30 красавіка 2025 |title=Who would win? 100 Marios vs one Donkey Kong |url=https://www.destructoid.com/who-would-win-100-marios-vs-one-donkey-kong/ |work=Destructoid |access-date=24 мая 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Уяўныя эксперыменты]] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-мемы]] nr4azkpiblaeysqb8zqhi0hhf37spm1 Канфлікт вакол Беларускай АЭС 0 806445 5127216 2026-04-16T12:20:24Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |да...» 5127216 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андруса Кубілюса]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] у свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] bxuthz8siuky5gldn321caqlqnq7odx 5127217 5127216 2026-04-16T12:21:41Z DBatura 73587 5127217 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андруса Кубілюса]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] у свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 8ci0vp7smk5bo2zw2krjfffixjcf4zh 5127218 5127217 2026-04-16T12:22:38Z DBatura 73587 5127218 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] у свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] q6sffy6w45p2eugi98mr35kbj52qplt 5127219 5127218 2026-04-16T12:24:32Z DBatura 73587 /* За */ 5127219 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульная сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 7unsbzicp1fdiovdecbsr2x77rp42a7 5127220 5127219 2026-04-16T12:25:51Z DBatura 73587 /* За */ 5127220 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю ў адносінах да беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] fdcml4qzg1eb1iwdeqlhm4ypnqfiu6s 5127223 5127220 2026-04-16T12:29:50Z DBatura 73587 /* Выступленне Літвы */ 5127223 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе абедзвюх запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) было адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 64g3qzga3vf4rycuehb42vmccj7u8wq 5127224 5127223 2026-04-16T12:30:47Z DBatura 73587 /* Выступленне Літвы */ 5127224 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі ПольшчаПольша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] 6gwpam2zxw4sknfv5hx4et5u0wf4kd3 5127225 5127224 2026-04-16T12:31:56Z DBatura 73587 /* Зрыў блакады станцыі */ 5127225 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яго дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] shr1iwz103ex1yppnwrss24knop4tl0 5127227 5127225 2026-04-16T12:32:58Z DBatura 73587 /* Зрыў блакады станцыі */ 5127227 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014]{{Недоступная ссылка}} // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] cnda5kipv0vle98yccmzxz9026ok4hh 5127228 5127227 2026-04-16T12:33:45Z DBatura 73587 /* Выступленне беларускай грамадскасці */ 5127228 wikitext text/x-wiki {{Main|Беларуска-літоўскія адносіны|Беларуская АЭС}} {{Грамадзянскі канфлікт |загаловак = Канфлікт вакол Беларускай АЭС |частка = [[Дыскусія аб атамнай энергіі]] |выява = [[Выява:Будаўніцтва Астравецкай АЭС 003.jpg|300пкс]] |апісанне = БелАЭС падчас будаўніцтва. |дата = з [[26 красавіка]] [[2008]] | месца = | каардынаты = |прычыны = будаўніцтва БелАЭС | мэты = | метады = дыскусіі, вулічныя акцыі, санкцыі, [[інфармацыйная вайна]]<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html Носович: Литва ведет постоянную информационную войну против БелАЭС] {{Wayback|url=https://lv.sputniknews.ru/20190430/Nosovich-Litva-vedet-postoyannuyu-informatsionnuyu-voynu-protiv-BelAES-11455105.html |date=20210603213543 }} // Sputnik, 30 апреля 2019</ref>, [[Хакерская атака|хакерскія атакі]]<ref>{{Cite web |url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |title=В Минске сообщили о взломе хакерами сайта Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603213006/https://www.rbc.ru/rbcfreenews/60854a3c9a794725531600b4 |url-status=live }}</ref> | статус = ''працягваецца'' | вынік = | бок1 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} ** [[File:Эмблема СМ РБ (cropped).png|22px]] [[Урад Беларусі]] *** [[File:Міністэрства энергетыкі РБ.png|22px]] [[File:Emblem of the Ministry of Energy of the Republic of Belarus (2021).jpg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Мінэнерга]] * {{Сцягафікацыя|Расія}} ** [[Расатам]] ** [[Атамстройэкспарт]] * Міжнародныя арганізацыі: ** [[Файл:International Atomic Energy Agency Logo.svg|22px]] [[МАГАТЭ]]<ref>Алексей Ильяшевич [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ МАГАТЭ и страны Прибалтики отказались поддержать Литву в борьбе с БелАЭС] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/20210319-magate-i-strany-pribaltiki-otkazalis-podderzhat-litvu-v-borbe-s-belaes/ |date=20210603212044 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 19 марта 2021</ref> | бок2 = {{Tree list}} * {{Сцягафікацыя|Літва}}: ** [[File:Lietuvos Respublikos Vyriausybės logotipas.svg|22px]] [[Урад Літвы]] *** [[File:Aplinkos ministerija (logotipas).jpg|22px]] [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы|Міністэрства навакольнага асяроддзя]] *** [[File:ENMIN logo.svg|22px]] [[Міністэрства энергетыкі Літвы|Мінэнерга]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|Беларуская апазіцыя]] ** Акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]» ** [[File:Logo of the Coordination Council of Belarus.svg|22px]] [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]]<ref>{{Cite web |url=https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |title=Светлана Тихановская – о запуске АЭС: Лукашенко рискует народом, который пережил Чернобыль |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.b-g.by/news/svetlana-tihanovskaya-o-zapuske-aes-lukashenko-riskuet-narodom-kotoryiy-perezhil-chernobyil/ |url-status=live }}</ref> ** [[File:Smiling Sun English Language.svg|22px]] [[Беларуская антыядзерная кампанія]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |title=Белорусская антиядерная кампания выступила с заявлением о ЧП на БелАЭС: что случилось? |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212039/https://www.nv-online.info/2020/12/01/belorusskaja-antijadernaja-kampanija-vystupila-s-zajavleniem-o-chp-na-belajes-chto-sluchilos.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |title=В Литве создали общественное движение сопротивления Белорусской АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/eadaily.com/ru/news/2020/01/15/v-litve-sozdali-obshchestvennoe-dvizhenie-soprotivleniya-belorusskoy-aes |url-status=live }}</ref> | ключавыяфігуры1 = [[Аляксандр Лукашэнка]]<br>[[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзімір Патупчык]]<br>[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]]<br>[[Аляксей Яўгенавіч Ліхачоў|Аляксей Ліхачоў]]<br>[[Рафаэль Гросі]] | ключавыяфігуры2 = [[Даля Грыбаўскайтэ]]<br>[[Гітанас Наўседа]]<br> [[Андрус Кубілюс]]<br>[[Ірэна Дзягутэнэ]]<br>[[Арвідас Секмокас]]<br>[[Дайнюс Крэйвіс]] }} '''Канфлікт вакол Беларускай АЭС'''<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |title=Конфликт вокруг БелАЭС — Sputnik Латвия |access-date=2021-06-05 |archive-date=2021-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605185130/https://lv.sputniknews.ru/belajes_15062017/ |url-status=live }}</ref><ref>Наталья Макушина. [https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 Комментарий: Литва и Беларусь разошлись во взглядах на АЭС в Островце] {{Wayback|url=https://www.dw.com/ru/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D0%B8-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B2%D0%BE-%D0%B2%D0%B7%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D1%85-%D0%BD%D0%B0-%D0%B0%D1%8D%D1%81-%D0%B2-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B5/a-16980823 |date=20210605185128 }} // Deutsche Welle, 28.07.2013</ref> — спрэчкі, звязаныя з пабудовай [[Беларуская АЭС|атамнай электрастанцыяй у Беларусі]], размешчанай у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 40 км ад сталіцы [[Літва|Літвы]] [[Вільнюс]]а. == Перадгісторыя == Праект будаўніцтва Беларускай АЭС упершыню разглядаўся ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў<ref name="history.aes">''Монзуль В. Ю.'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf Мирный атом в БССР] {{Wayback|url=http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |date=20180211071545 }} // Беларуская думка № 1 2018 — С. 63—70.</ref>. Дадзенае пытанне ўздымалася і ў пачатку 1990-х. [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміяй навук]] было вызначана больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref>[http://news.tut.by/126996.html Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области] {{Wayback|url=http://news.tut.by/126996.html |date=20090327032648 }} // TUT.BY, 20.01.2009</ref>. У далейшым многія пляцоўкі адсеяліся па розных прычынах. У выніку, калі ў 2006 годзе да пытання аб будаўніцтве АЭС вярнуліся, было вызначана 4 магчымыя варыянты размяшчэння станцыі: Краснапалянская, Кукшынаўская, Верхнядзвінская і Астравецкая пляцоўкі. У снежні 2008 года ў якасці месца будаўніцтва вызначана апошняя<ref>[https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442/ Белорусскую атомную станцию построят в Островце]</ref>. [[Працы па выемцы грунту]] пачаліся ў 2011 годзе, а само будаўніцтва — вясной 2012 года. Значную дапамогу аказала [[Расія]], якая дала краіне крэдыт і сваіх спецыялістаў. Фізічны запуск першага блока АЭС адбыўся ў жніўні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|title=Первый энергоблок БелАЭС полностью введут в эксплуатацию в начале 2021 года|website=Российская газета|access-date=2020-08-21|archive-date=2020-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014546/https://rg.ru/2020/08/19/pervyj-energoblok-belaes-polnostiu-vvedut-v-ekspluataciiu-v-nachale-2021-goda.html|url-status=live}}</ref>. Афіцыйны запуск першага блока Беларускай АЭС адбыўся 7 лістапада з удзелам прэзідэнта краіны [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name="автоссылка1">{{Cite news|title=Первый энергоблок БелАЭС запущен – он работает на мощности 400 МВт|author=|url=https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/|website=Минск-Новости|date=|access-date=2021-06-03|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130195641/https://minsknews.by/pervyj-energoblok-belaes-zapushhen-on-rabotaet-na-moshhnosti-400-mvt/}}</ref>. Ліцэнзія на камерцыйную эксплуатацыю першага энергаблока выдадзена ў чэрвені 2021 года<ref>[https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ Белорусской АЭС выдана лицензия на эксплуатацию первого энергоблока] {{Wayback|url=https://www.belta.by/society/view/belorusskoj-aes-vydana-litsenzija-na-ekspluatatsiju-pervogo-energobloka-belaes-444180-2021/ |date=20210603052350 }} // Информационное агентство БелТА</ref>. == Пазіцыі бакоў == === За === Яшчэ да будаўніцтва ўлады краіны меркавалі, што станцыя зможа акупіцца за кошт не толькі ўнутранага спажывання энергіі, але таксама экспарту за мяжу<ref name="сб"/><ref name="tut.by2020"/>. За каля 19 гадоў аб’ект павінен цалкам акупіцца, пасля чаго ён пачне прыносіць рэальны прыбытак у рэспубліканскі бюджэт<ref name="авдотин"/>. Згодна з [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству энергетыкі Рэспублікі Беларусь]], праца АЭС дасць магчымасць вывесці да 2025 года каля 1 ГВт састарэлых магутнасцяў і, згодна з канцэпцыяй энергетычнай бяспекі Беларусі, да 2035 года на ЦЭЦ будзе вырабляцца 23,2 мільярда кілават-гадзін электраэнергіі (для параўнання, у 2020 годзе — 31,85 мільярда кілават-гадзін). Да будаўніцтва Беларусь вырабляла каля 38 мільярдаў кілават-гадзін, 95% электраэнергіі выпрацоўвалася з прыроднага газу, імпартаванага з Расіі<ref name="авдотин"/>. Адначасова на фоне планаванага змяншэння спажывання газу чакалася скарачэнне выкіду [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] прыкладна на 10 мільёнаў тон<ref name="авдотин">Алексей Авдотин. [https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ Зачем Беларуси атомная станция: выгода от БелАЭС в цифрах] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/ekonomika-i-biznes/20210403-zachem-belarusi-atomnaya-stantsiya-vygoda-ot-belaes-v-tsifrakh/ |date=20210603212041 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 3 апреля 2021</ref>. Былы віцэ-прэм’ер Рэспублікі Беларусь [[Уладзімір Ільіч Сямашка|Уладзімір Сямашка]] ў свой час адзначаў, што залежнасць ад атамнага паліва будзе бяспечней нафтагазавай залежнасці. Таксама ўвод АЭС дазволіць адмовіцца ад выкарыстання самых неэфектыўных цеплавых электрастанцый<ref name="tut.by2020">[https://news.tut.by/economics/690727.html «Теперь понятно». БелАЭС вот-вот запустят. Кто купит энергию и какие будут тарифы?] {{Wayback|url=https://news.tut.by/economics/690727.html |date=20210603212041 }} // TUT.BY, 30 июня 2020</ref>. На думку аналітыка Беларускага цэнтра стратэгічных даследаванняў Кацярыны Рэчыц, валоданне тэхналогіямі мірнага атама надасць дзяржаве вагу і ўплыў на сусветнай арэне. Беларусь можа пачаць атрымліваць перавагі на рэсурсным полі і цэлы комплекс разнастайных выгод. У прыватнасці, станцыя стане базай для больш актыўнага індустрыяльнага і навукова-кадравага развіцця эканомікі, сродкам стрымлівання змяненняў клімату. Праект варта разглядаць не толькі як значны крок у павышэнні энергетычнай і нацыянальнай бяспекі краіны, але і як драйвер развіцця дзяржавы ў самых разнастайных напрамках<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html Введение в эксплуатацию АЭС — шаг, ведущий к укреплению независимости Беларуси] {{Wayback|url=https://www.sb.by/articles/atom-sozidaniya.html |date=20210603212040 }} // СБ. Беларусь Сегодня, 13 ноября 2020</ref>. Увод у эксплуатацыю атамнай электрастанцыі і паступовае рэфармаванне АЭС Беларусі можа прывесці да прыкметных змен і транспартнай сістэмы краіны. Вытворчасць атамнай энергіі, кошт якой у 1,5-2 разы танней у параўнанні з цеплавымі станцыямі, дазволіць значна знізіць спажыванне паліўна-энергетычных рэсурсаў чыгуначным транспартам і павялічыць маршрутную хуткасць руху грузавых і пасажырскіх цягнікоў. Калі на 2019 год сабекошт вытворчасці электраэнергіі ў рамках аб’яднанай энергетычнай сістэмы Беларусі вагаецца ў межах ад 10 да 11,5 цэнта за кВт/г, то пры поўнай загрузцы БелАЭС агульны сабекошт электраэнергіі можа знізіцца да 9 цэнтаў за кВт/г. Такім чынам, адбудзецца паступовае патанненне электраэнергіі да 15% не толькі для жыхароў краіны, але і для ўсяго прамысловага комплексу і чыгуначнай сістэмы<ref>Денис Ивановский. [https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ Какую выгоду принесет БелАЭС белорусам и почему Литва против?] {{Wayback|url=https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/17072019-kakuyu-vygodu-prineset-belaes-belorusam-i-pochemu-litva-protiv/ |date=20210603212043 }} // Аналитический портал RuBaltic.Ru, 17 июля 2019</ref>. === Супраць === Праціўнікі БелАЭС падзяляюць меркаванне аб тым, што яе існаванне стварае пагрозу для людзей і для навакольнага асяроддзя: здабыча, перапрацоўка і транспарціроўка ўрану цягнуць за сабой рызыку для здароўя людзей і наносяць шкоду экалогіі; акрамя гэтага, вельмі востра стаіць пытанне распаўсюджвання ядзернай зброі, а таксама застаецца нявырашанай праблема захоўвання [[радыеактыўныя адкіды|радыеактыўных адкідаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|title=Nuclear Energy is not a New Clear Resource|date=2010-09-02|publisher=Theworldreporter.com|access-date=2021-06-03|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304060553/http://www.theworldreporter.com/2010/09/nuclear-energy-is-not-green.html|url-status=live}}</ref>. Таксама праблемным пытаннем стала акупнасць станцыі, з прычыны таго, што Літоўская Рэспубліка сабатуе экспарт энергіі ў краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>Юрий Шейко. [https://m.dw.com/ru/litva-vs-belajes-ili-nuzhna-li-komu-to-jelektrojenergija-iz-belarusi/a-55529167 Литва против БелАЭС, или Нужна ли кому-то электроэнергия из Беларуси] // Deutsche Welle, 7 ноября 2020</ref>. Як пісалася ў апазіцыйных беларускіх СМІ, якія спасылаліся на некаторых экспертаў, абраная пляцоўка для будаўніцтва атамнай станцыі непрымальная, бо побач з АЭС знаходзіцца разлом зямной кары, дзе ў 1909 годзе нібыта быў зарэгістраваны самы моцны землятрус на тэрыторыі краіны. Пад сумнеў ставілася і надзейнасць усёй сістэмы і канструкцыі станцыі, паколькі пры будаўніцтве дапушчаныя шэраг парушэнняў, адбылося некалькі няштатных сітуацый<ref>{{Cite web |url=https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |title=Семь причин, почему Беларуси не нужна АЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603212042/https://www.intex-press.by/2017/04/26/sem-prichin-pochemu-belarusi-ne-nuzhna-aes/ |url-status=live }}</ref>. Усё гэта стварае пагрозу аварыйнай сітуацыі, што можа прывесці да паўтарэння [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы 1986 года]]. Гэтым разам пад удар трапіць значная частка Беларусі і Літвы, у тым ліку Вільнюс<ref name="лопата">Раймундас Лопата. [https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora Чернобыль — можем повторить? Почему только что построенная БелАЭС опасна и экономически невыгодна] {{Wayback|url=https://theins.ru/opinions/raimundas-lopata/zapusk-pervogo-reaktora |date=20210603212039 }} // The Insider, 7 августа 2020</ref>. У снежні 2021 года журналісты-следчыя са спасылкай на [[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]] заявілі аб атрыманні дакументаў, дзе былі выяўлены 18 тысяч недахопаў першага энергаблока станцыі (на лістапад 2021 года пяць тысяч з іх не былі ліквідаваныя, а ў снежні таго ж года абноўлены спіс утрымліваў тры тысячы заўваг)<ref>{{Cite web |lang=ru |url=https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata |title=АЭС – ценное приобретение или источник бесконечных потерь? Расследование «Белсата» |website=[[Белсат]] |date=2021-12-21 |access-date=2024-04-10 |url-status=live |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418165330/https://belsat.eu/ru/programs/21-12-2021-aes-tsennoe-priobretenie-ili-istochnik-beskonechnyh-poter-rassledovanie-belcata }}</ref>. На думку прафесара Інстытута міжнародных адносін і палітычных навук [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] Раймундаса Лапата, беларускія і расійскія ўлады праз АЭС імкнуцца не даць Літве выйсці з электрычнага кальца [[БРЭЛЛ]], дазволіўшы ёй і іншым краінам [[Прыбалтыка|Балтыі]] далучыцца да кантынентальнай еўрапейскай сістэмы. Для Літвы сам удзел у БРЭЛЛ па сутнасці з’яўляецца парушэннем [[Канстытуцыя Літвы|Канстытуцыі краіны]], дзе прапісана: ''«... ніколі і ні пад якім выглядам не далучацца да любых новаствораных на аснове [[постсавецкая прастора|былога СССР]] палітычных, ваенных, эканамічных ці іншых саюзаў альбо садружнасці дзяржаў»''. З яго пункту гледжання, Расія энэргетычную залежнасць з лёгкасцю ператварае ў інструмент палітычнай залежнасці, які рана ці позна становіцца зброяй у [[гібрыдная вайна|гібрыдных войнах]] за дамінаванне на постсавецкай прасторы<ref name="лопата"/>. == Ход падзей == === Выступленне беларускай грамадскасці === 26 красавіка ў Мінску праходзіць штогадовая акцыя «[[Чарнобыльскі шлях]]», у 2008 годзе ў ёй прыняло ўдзел каля дзвюх тысяч чалавек. Удзельнікі акцыі разгарнулі расцяжкі «Атамная энергія — гэта тупік» і «Мы супраць ядзернага рэактара» і скандавалі лозунг «Атам мірным не бывае!». Шэсце прайшло па традыцыйным маршруце ад Акадэміі навук да [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]]<ref name="ЧШ">''Адарья ГУШТЫН'' [https://www.naviny.media/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014] // naviny.by</ref>. 26 красавіка 2009 года ля Акадэміі навук пачалася новая акцыя. Там перад тысячай мітынгоўцаў выступалі лідары апазіцыі, яны ўспаміналі ахвяр Чарнобыльскай катастрофы, казалі пра тое, што ўлады хаваюць наступствы аварыі, выступалі супраць будаўніцтва АЭС у Беларусі. Дэманстранты трымалі ў руках транспаранты: «Мы супраць ядзернага реактара», «Альтэрнатыва ёсць», «Не заводу ядахімікатаў за 25 км ад Мінска» і іншыя плакаты. Каля Чарнобыльскай капліцы 400 чалавек правялі жалобны мітынг. Удзельнікі мітынгу памаліліся за ўсіх ахвяраў Чарнобыля і тых, хто жыве на забруджаных тэрыторыях. Акцыя завяршылася выкананнем гімна «[[Магутны Божа]]» і прайшла без затрыманняў<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2011 года 500 чалавек сабралася ў парку Дружбы народаў. Падчас мітынгу яго ўдзельнікі прынялі тры рэзалюцыі. Трэцяя рэзалюцыя тычылася недапушчэння будаўніцтва АЭС у Беларусі. Мітынг завяршыўся малітвай ля Чарнобыльскай капліцы<ref name="ЧШ"/>. 26 красавіка 2012 года мітынгоўцы сабраліся ля Акадэміі навук. Калона пачала рух да плошчы Бангалор. Па шляху на мітынгоўцаў напалі невядомыя, зламалі дрэўкі двух сцягоў, якія прынеслі [[ЛГБТ-актывіст]]ы, і папрасілі прадстаўнікоў секс-меншасцяў перайсці з сярэдзіны калоны ў яе хвост. У парку Дружбы народаў адбыўся мітынг, пасля чаго ўдзельнікі акцыі ўсклалі кветкі да Чарнобыльскай капліцы. «Чарнобыльскі шлях-2012» прайшоў пад знакам патрабавання адмены будаўніцтва Астравецкай АЭС і вызвалення палітвязняў. Пасля акцыі было затрымана 40 чалавек.<ref name="ЧШ"/> 26 красавіка 2016 года ў Мінску прайшоў чарговы мітынг — увечары мітынгоўцы сабраліся каля кінатэатра «Кастрычнік», адкуль яны ішлі да плошчы Бангалор. Пратэстоўцы скандавалі: «Жыве Беларусь!», «Не АЭС у Беларусі!» і «Атам мірным не бывае», неслі плакаты з надпісамі супраць будаўніцтва Беларускай АЭС. Ля месца правядзення мітынгу — Чарнобыльскай капліцы, супрацоўнікі [[АМАП (Беларусь)|АМАПу]] даглядалі тых, хто прыходзіў; большасць удзельнікаў акцыі адмовілася праходзіць дагляд, мітынг скончыўся ля міліцэйскіх пунктаў пропуску<ref>[http://news.tut.by/politics/494115.html В Минске пройдет Чернобыльский шлях] {{Wayback|url=http://news.tut.by/politics/494115.html |date=20161106074919 }}. TUT.BY проведет прямую трансляцию</ref>. === Выступленне Літвы === 7 мая 2010 года [[Міністэрства навакольнага асяроддзя Літвы]] распаўсюдзіла афіцыйную пазіцыю па беларускай АЭС. Па заяве літоўскага боку, «патрабаванні міжнароднай канвенцыі Эспаа не выкананы»<ref>{{Cite web|url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2010/05/11/ic_articles_116_167751|title=Литва против Островецкой АЭС|author=Татьяна НОВИКОВА|date=2010-05-11|publisher=naviny.by|access-date=2019-12-14|url-status=unfit}}</ref>. Па словах прэм'ер-міністра Літоўскай Рэспублікі [[Андрус Кубілюс|Андруса Кубілюса]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|title=Литва будет бороться с АЭС у себя на границе через ЕС и ОБСЕ|author=Юстина Юршите|publisher=DELFI|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182422/https://ru.delfi.lt/news/politics/litva-budet-borotsya-s-aes-u-sebya-na-granice-cherez-es-i-obse.d?id=43420307|url-status=live}}</ref>, не завершаны даследаванні ўздзеяння на навакольнае асяроддзе запланаваных АЭС у Беларусі і Калінінградскай вобласці, а таму Літва будзе змагацца супраць атамных электрастанцый праз Еўрапейскі Саюз і [[АБСЕ]]. Прапанова Літвы (правесці выпрабаванні на надзейнасць усіх АЭС у Еўрапейскім Саюзе і за яго межамі) была адобрана [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскім Саветам]]<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/world/219862.html|title=ЕС одобрил идею Литвы о проверках АЭС соседей на надежность|date=2011-03-25|publisher=TUT.BY|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214182257/https://news.tut.by/world/219862.html|url-status=dead}}</ref> 16 жніўня 2012 года спікер Літоўскага [[Сейм Літвы|Сейма]] [[Ірэна Дзягутэнэ]] заявіла, што ўзняла пытанне перад спікерамі парламентаў краін Прыбалтыкі і [[Паўночная Еўропа|Паўночных краін]] аб неабходнасці абмежавання пакупак электраэнергіі з Балтыйскай і Беларускай АЭС<ref>{{Cite web|url=http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|title=Председатель Сейма Литвы сравнила Балтийскую и Белорусскую АЭС с «холодильником или телевизором»|publisher=www.severinform.ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716005131/http://www.severinform.ru/index.php?page=newsfull&date=16-08-2012&newsid=167557&rg=8&pr=0|url-status=live}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў Сейме прыняты закон «Аб прызнанні небяспечнай атамнай электрастанцыі ў Астравецкім раёне Рэспублікі Беларусь, якая ўяўляе пагрозу для нацыянальнай бяспекі, навакольнага асяроддзя і здароўя насельніцтва Літоўскай Рэспублікі»<ref>{{Cite web |url=https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |title=Консерватор возмутился высказываниями литовского политика о БелАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623073507/https://lt.sputniknews.ru/politics/20200622/12411533/Konservator-vozmutilsya-vyskazyvaniyami-litovskogo-politika-o-BelAES.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|title=Сейм законом признал БелАЭС угрозой для Литвы|website=Sputnik Литва|access-date=2020-09-28|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180026/https://lt.sputniknews.ru/economy/20170615/3225122/sejm-zakonom-priznal-belaehs-ugrozoj-dlya-litvy.html|url-status=live}}</ref>. Увесну 2019 года літоўскі прэм’ер-міністр [[Саўлюс Скверняліс]] заклікаў ператварыць БелАЭС у электрастанцыю, якая працуе на газе. Беларусь адхіліла гэтую прапанову<ref>{{Cite web|url=https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|title=Минск отклонил предложение Литвы по БелАЭС|publisher=[[Взгляд (интернет-газета)|Взгляд]]|lang=ru|access-date=2019-12-14|archive-date=2020-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716013213/https://vz.ru/news/2019/4/30/975821.html|url-status=live}}}</ref>. === Зрыў блакады станцыі === Літва яшчэ з 2016 года збіралася блакаваць імпарт электраэнергіі з Беларусі і спрабавала дамовіцца аб нядопуску электраэнергіі з БелАЭС [[Латвія|Латвіяй]], [[Эстонія|Эстоніяй]], [[Польшча|Польшчай]] і [[Фінляндыя|Фінляндыяй]], але гэтую ініцыятыву падтрымала толькі Польша<ref>{{Cite web |url=https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |title=Беларуси литовский СПГ не нужен: в Минэнерго отвергли идею Сквернялиса |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003422/https://lv.sputniknews.ru/world/20190313/11139616/Belarusi-litovskij-SPG-ne-nuzhen-Minjenergo-otverglo-ideju-Skvernjalisa.html |url-status=live }}</ref>. Паводле паведамлення міністра энергетыкі Беларусі [[Уладзімір Мікалаевіч Патупчык|Уладзіміра Патупчыка]], «экспарт электраэнергіі ў Літву ў 2017 годзе склаў 146,5 млн кВт·г, а толькі ў 1 квартале 2018 г. — ужо 381,9 млн кВт·г»<ref>{{Cite web |url=https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |title=БелАЭС и БРЭЛЛ — политическая игра вокруг экономических проектов |access-date=2021-06-03 |archive-date=2019-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609003424/https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 |url-status=live }}</ref>, таму ў Мінску палічылі абсурднымі заявы літоўскага боку аб байкоце паставак электраэнэргіі з беларускай АЭС. Да 2025 года краіны Балтыі планавалі адключыцца ад энергетычнага кальца з Расіяй і Беларуссю, так званага БРЭЛЛ. Экс-міністр энэргетыкі Літвы Арвідас Секмакас лічыў, што дзяржава не зможа пазбегнуць куплі электраэнэргіі з БелАЭС, будзе вымушаная купляць праз пасярэднікаў, напрыклад, праз Польшчу, і ніхто не зможа здагадацца, адкуль менавіта яна ўзятая<ref>[https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ Куда Минэнерго хочет экспортировать избытки электроэнергии с БелАЭС] {{Wayback|url=https://energobelarus.by/news/Belarus/kuda_minenergo_khochet_eksportirovat_izbytki_elektroenergii_s_belaes/ |date=20190609003423 }} // energobelarus.by</ref>. Як паказалі падзеі пасля запуску станцыі краіна не змагла адмовіцца нават ад прамых паставак беларускай электрычнасці з-за яе дэфіцыту ў Літве. Па заяве ад 5 лютага 2021 года кіраўніка Мінэнерга прыбалтыйскай рэспублікі Дайнюса Крэйвіса, за апошнія 10 сутак праз літоўска-беларускую перамычку паступіла 154 млн кВт·г, з іх 50% або 77 млн кВт·г — гэта электраэнергія, атрыманая на БелАЭС, а яшчэ 50 % — электрычнасць з Расіі. Чыноўнік распавёў на пасяджэнні Камітэта нацыянальнай бяспекі і абароны Сейма Літвы, што энергію Вільнюс па паперах купляе на латвійскай біржы. Аднак мяжу з Латвіяй электрычнасць не перасякае, а наўпрост паступае з Беларусі. Ён адзначыў, што ўлады ўжо выдаткавалі 4 млн еўра за атрыманую электрычнасць з Беларусі, а за год заплацяць Мінску 120 мільёнаў еўра. Крэйвіс выказаў здагадку, што атрыманыя грошы беларускае кіраўніцтва выдаткуе на пабудову другога і трэцяга энергаблокаў, і атрымаецца, што Літва сама прафінансуе аб’ект<ref>{{Cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=ЛИТВА ЗАПЛАТИЛА МИНСКУ 4 МЛН ЕВРО ЗА 10 ДНЕЙ «ОТКАЗА» ОТ ЭЛЕКТРОЭНЕРГИИ С БЕЛАЭС |access-date=2021-06-03 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208154608/https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Антыядзерны рух]] * [[Энергетыка Беларусі]] * [[Ігналінская АЭС]] == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Ссылки == * [http://www.belaes.by/ Официальный сайт РУП «Белорусская атомная электростанция»] * [https://www.france24.com/en/20171126-belarus-nuclear-power-plant-stirs-fears-lithuania Belarus nuclear power plant stirs fears in Lithuania] // France 24, 26 ноября 2017 * Юрий Павловец. [https://www.ritmeurasia.org/news--2018-05-31--belaes-i-brell-politicheskaja-igra-vokrug-ekonomicheskih-proektov-36748 БелАЭС и БРЭЛЛ – политическая игра вокруг экономических проектов] // Ритм Евразии, 31 мая 2018 [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] s30gvhvs87laxgv1x2pbkki2hcg68eo Вакол ліхтарнага слупа (гурт) 0 806446 5127230 2026-04-16T12:40:15Z MakEditor 165254 Новая старонка: «Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавлива...» 5127230 wikitext text/x-wiki Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}</ref> выпусціў 4 альбома і 36 песні<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}</ref>. {{Музычны калектыў | Мова = Руская | Назва = Вакол ліхтарнага слупа | Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}} | Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв, Николай Окружной, Тимофей Сычёв, Глеб Козлов}} | Апісанне_фота = Фота гурта | Гады = 2017 - 2021 | Краіна = Расія | Горад = Масква | Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}), [https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}), [https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}}) }} == Альбомы == === З горадам сам-насам === === Хутка гэта ўсё прайдзе === === Відэагульні === === Кіно === == Песні == Інфармацыя ўзята з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify]. {| class="wikitable" !Песня !Песня на рускай мове !Год выхада !Альбом !Альбом па руску |- style="background-color: #F0F0FF;" |З горадам сам-насам |С городом наедине | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |З горадам сам-насам | rowspan="4" |С городом наедине |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Скрываясь от дождя |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Мгновенье за мгновеньем |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Последняя |- | |Тишина июльских дней | rowspan="8" |2018 | | |- | |Вишнёвая улица | | |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Куда меня приведёт это лето? | rowspan="5" |Хутка гэта ўсё прайдзе | rowspan="5" |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Вишневая ул. |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Больно и приятно |- style="background-color: #FDF5E6;" |Хутка гэта ўсё прайдзе |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Иногда |- | |In Bloom (Cover) | | |- | |Звёзды | rowspan="16" |2019 | | |- | |Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live) | | |- | |Выдумал тебя, часть три. Заключительная | | |- | |Лунный свет | | |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Танцевать | rowspan="12" |Відэагульні | rowspan="12" |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Молнии и звёзды |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лучше / Проще |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Не интересно |- style="background-color: #FFFFF0;" |Відэагульні |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лунный свет |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Волны |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Шторы |- style="background-color: #FFFFF0;" | |00.00 |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Разговоры с самим собой |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Клише |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Менять? |- | |Самый лучший друг | rowspan="8" |2020 | | |- style="background-color: #F0FFF0;" |Кіно |Кино | rowspan="7" |Кіно | rowspan="7" |Кино |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Хочешь |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Близко / Рядом |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Самый лучший друг |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Парк развлечений |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Знакомства |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Конец света |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} osrhkfx1t0m9vaa5c9a90sxz4hpovnl 5127240 5127230 2026-04-16T13:04:44Z JerzyKundrat 174 5127240 wikitext text/x-wiki {{хв}} Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}</ref> выпусціў 4 альбома і 36 песні<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}</ref>. {{Музычны калектыў | Мова = Руская | Назва = Вакол ліхтарнага слупа | Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}} | Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв, Николай Окружной, Тимофей Сычёв, Глеб Козлов}} | Апісанне_фота = Фота гурта | Гады = 2017 - 2021 | Краіна = Расія | Горад = Масква | Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}), [https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}), [https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}}) }} == Альбомы == === З горадам сам-насам === === Хутка гэта ўсё прайдзе === === Відэагульні === === Кіно === == Песні == Інфармацыя ўзята з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify]. {| class="wikitable" !Песня !Песня на рускай мове !Год выхада !Альбом !Альбом па руску |- style="background-color: #F0F0FF;" |З горадам сам-насам |С городом наедине | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |З горадам сам-насам | rowspan="4" |С городом наедине |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Скрываясь от дождя |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Мгновенье за мгновеньем |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Последняя |- | |Тишина июльских дней | rowspan="8" |2018 | | |- | |Вишнёвая улица | | |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Куда меня приведёт это лето? | rowspan="5" |Хутка гэта ўсё прайдзе | rowspan="5" |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Вишневая ул. |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Больно и приятно |- style="background-color: #FDF5E6;" |Хутка гэта ўсё прайдзе |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Иногда |- | |In Bloom (Cover) | | |- | |Звёзды | rowspan="16" |2019 | | |- | |Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live) | | |- | |Выдумал тебя, часть три. Заключительная | | |- | |Лунный свет | | |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Танцевать | rowspan="12" |Відэагульні | rowspan="12" |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Молнии и звёзды |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лучше / Проще |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Не интересно |- style="background-color: #FFFFF0;" |Відэагульні |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лунный свет |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Волны |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Шторы |- style="background-color: #FFFFF0;" | |00.00 |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Разговоры с самим собой |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Клише |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Менять? |- | |Самый лучший друг | rowspan="8" |2020 | | |- style="background-color: #F0FFF0;" |Кіно |Кино | rowspan="7" |Кіно | rowspan="7" |Кино |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Хочешь |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Близко / Рядом |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Самый лучший друг |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Парк развлечений |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Знакомства |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Конец света |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} 7wwk9l6m5peligmloeh2w3fn8evsehd 5127261 5127240 2026-04-16T13:36:44Z MakEditor 165254 Дадаў значнасць гурта. 5127261 wikitext text/x-wiki {{хв}} Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}</ref> выпусціў 4 альбома і 36 песні<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}</ref>. {{Музычны калектыў | Мова = Руская | Назва = Вакол ліхтарнага слупа | Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}} | Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв, Николай Окружной, Тимофей Сычёв, Глеб Козлов}} | Апісанне_фота = Фота гурта | Гады = 2017 - 2021 | Краіна = Расія | Горад = Масква | Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}), [https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}), [https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}}) }} == Альбомы == === З горадам сам-насам === === Хутка гэта ўсё прайдзе === === Відэагульні === === Кіно === == Песні == Інфармацыя ўзята з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify]. {| class="wikitable" !Песня !Песня на рускай мове !Год выхада !Альбом !Альбом па руску |- style="background-color: #F0F0FF;" |З горадам сам-насам |С городом наедине | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |З горадам сам-насам | rowspan="4" |С городом наедине |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Скрываясь от дождя |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Мгновенье за мгновеньем |- style="background-color: #F0F0FF;" | |Последняя |- | |Тишина июльских дней | rowspan="8" |2018 | | |- | |Вишнёвая улица | | |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Куда меня приведёт это лето? | rowspan="5" |Хутка гэта ўсё прайдзе | rowspan="5" |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Вишневая ул. |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Больно и приятно |- style="background-color: #FDF5E6;" |Хутка гэта ўсё прайдзе |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Иногда |- | |In Bloom (Cover) | | |- | |Звёзды | rowspan="16" |2019 | | |- | |Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live) | | |- | |Выдумал тебя, часть три. Заключительная | | |- | |Лунный свет | | |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Танцевать | rowspan="12" |Відэагульні | rowspan="12" |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Молнии и звёзды |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лучше / Проще |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Не интересно |- style="background-color: #FFFFF0;" |Відэагульні |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лунный свет |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Волны |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Шторы |- style="background-color: #FFFFF0;" | |00.00 |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Разговоры с самим собой |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Клише |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Менять? |- | |Самый лучший друг | rowspan="8" |2020 | | |- style="background-color: #F0FFF0;" |Кіно |Кино | rowspan="7" |Кіно | rowspan="7" |Кино |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Хочешь |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Близко / Рядом |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Самый лучший друг |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Парк развлечений |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Знакомства |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Конец света |} == Значнасць == Паводле звесткам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://music.yandex.by/artist/5578874|title=Вокруг фонарного столба|website=Яндэкс Музыка|access-date=2026-04-16}}</ref> Яндэкс Музыкі на момант 16 красавіка 2026 года гурт мае 75 219 слухачоў у месяц. == Крыніцы == {{Крыніцы}} 3um7bp46q3f93i64esttbnrt8ad3bco 5127291 5127261 2026-04-16T14:16:49Z MakEditor 165254 Пачынаю папаўняць спіс песень. 5127291 wikitext text/x-wiki {{хв}} Вакол ліхтарнага слупа (руск. Вокруг фонарного столба) - музычны гурт, створаны у 2017 годзе<ref name=":0" />. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}</ref> выпусціў 4 альбома і 36 песні<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}</ref>. {{Музычны калектыў | Мова = Руская | Назва = Вакол ліхтарнага слупа | Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}} | Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв, Николай Окружной, Тимофей Сычёв, Глеб Козлов}} | Апісанне_фота = Фота гурта | Гады = 2017 - 2021 | Краіна = Расія | Горад = Масква | Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}), [https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}), [https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}}) }} == Альбомы == === З горадам сам-насам === === Хутка гэта ўсё прайдзе === === Відэагульні === === Кіно === == Песні == Інфармацыя ўзята з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify]. {{Пішу}} {| class="wikitable" !Назва песні на беларускай мове !Арыгінальная назва песні (на рускай) !Год выхада !Назва альбома на беларускай !Арыгінальная назва альбома (на рускай) |- style="background-color: #F0F0FF;" |З горадам сам-насам |С городом наедине | rowspan="4" |2017 | rowspan="4" |З горадам сам-насам | rowspan="4" |С городом наедине |- style="background-color: #F0F0FF;" |Хаваясь ад дажджу |Скрываясь от дождя |- style="background-color: #F0F0FF;" |Вокамгненне за вокамгненнем |Мгновенье за мгновеньем |- style="background-color: #F0F0FF;" |Апошняя |Последняя |- | |Тишина июльских дней | rowspan="8" |2018 | | |- | |Вишнёвая улица | | |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Куда меня приведёт это лето? | rowspan="5" |Хутка гэта ўсё прайдзе | rowspan="5" |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Вишневая ул. |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Больно и приятно |- style="background-color: #FDF5E6;" |Хутка гэта ўсё прайдзе |Скоро это всё пройдёт |- style="background-color: #FDF5E6;" | |Иногда |- | |In Bloom (Cover) | | |- | |Звёзды | rowspan="16" |2019 | | |- | |Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live) | | |- | |Выдумал тебя, часть три. Заключительная | | |- | |Лунный свет | | |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Танцевать | rowspan="12" |Відэагульні | rowspan="12" |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Молнии и звёзды |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лучше / Проще |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Не интересно |- style="background-color: #FFFFF0;" |Відэагульні |Видеоигры |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Лунный свет |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Волны |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Шторы |- style="background-color: #FFFFF0;" | |00.00 |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Разговоры с самим собой |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Клише |- style="background-color: #FFFFF0;" | |Менять? |- | |Самый лучший друг | rowspan="8" |2020 | | |- style="background-color: #F0FFF0;" |Кіно |Кино | rowspan="7" |Кіно | rowspan="7" |Кино |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Хочешь |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Близко / Рядом |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Самый лучший друг |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Парк развлечений |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Знакомства |- style="background-color: #F0FFF0;" | |Конец света |} == Значнасць == Паводле звесткам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://music.yandex.by/artist/5578874|title=Вокруг фонарного столба|website=Яндэкс Музыка|access-date=2026-04-16}}</ref> Яндэкс Музыкі на момант 16 красавіка 2026 года гурт мае 75 219 слухачоў у месяц. == Крыніцы == {{Крыніцы}} onj968jskspt22z9n0cccodax22rtot Размовы:Вакол ліхтарнага слупа (гурт) 1 806447 5127231 2026-04-16T12:42:27Z MakEditor 165254 /* Гэта старонка была раней выдалена */ новы падраздзел 5127231 wikitext text/x-wiki == Гэта старонка была раней выдалена == Раздзел для абмеркавання выдалення гэтага артыкула раней. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:42, 16 красавіка 2026 (+03) 75gscye6ib5sebxze1z044vnd8wo6vw 5127239 5127231 2026-04-16T13:02:51Z MakEditor 165254 /* Гэта старонка была раней выдалена */ Адказ 5127239 wikitext text/x-wiki == Гэта старонка была раней выдалена == Раздзел для абмеркавання выдалення гэтага артыкула раней. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:42, 16 красавіка 2026 (+03) :Гэты артыкул быў прапанаваны да выдалення удзельнікам [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] 3 красавіка з аргументам "'''значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца'''". У адказ я напісаў, тое што гэты гурт папулярны для артыкулы і дадаў [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткі] Яндекс Музыкі. Вы можаце прачытаць усе абмеркаванні [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB %D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0 %D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0 (%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)|тут]]. 12 красавіка 2026 года удзельнік [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] выдаліў гэты артыкул, на мой погляд, без прычыны. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:02, 16 красавіка 2026 (+03) p3qtygwk2l4m13krptaien2cffyyuo7 5127287 5127239 2026-04-16T14:08:46Z MakEditor 165254 /* Гэта старонка была раней выдалена */ Адказ 5127287 wikitext text/x-wiki == Гэта старонка была раней выдалена == Раздзел для абмеркавання выдалення гэтага артыкула раней. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:42, 16 красавіка 2026 (+03) :Гэты артыкул быў прапанаваны да выдалення удзельнікам [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] 3 красавіка з аргументам "'''значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца'''". У адказ я напісаў, тое што гэты гурт папулярны для артыкулы і дадаў [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткі] Яндекс Музыкі. Вы можаце прачытаць усе абмеркаванні [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026#%D0%92%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB %D0%BB%D1%96%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0 %D1%81%D0%BB%D1%83%D0%BF%D0%B0 (%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%82)|тут]]. 12 красавіка 2026 года удзельнік [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] выдаліў гэты артыкул, на мой погляд, без прычыны. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:02, 16 красавіка 2026 (+03) :Не ведаю, трэба лі гэта пісаць, але да выдалення я зрабіў копію гэтага артыкула, але яна не ўключае некаторыя, апошнія на момант выдалення, папраўкі. Па гэтай прычыне я буду зараз аднаўляць гэты артыкул з мэтай не толькі звярнуць папраўкі, зробленыя да выдалення, але і напісаць што то новае. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 17:08, 16 красавіка 2026 (+03) 5jfhi89139efnav09m5mzhbaoimmmy8 Кааліцыя патрыётаў за перамены 0 806448 5127234 2026-04-16T12:44:34Z DBatura 73587 Новая старонка: «'''Кааліцыя патрыётаў за перамены''' ({{lang-en|Coalition des patriotes pour le changement}}) — кааліцыя буйных паўстанцкіх груп у [[Центральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]], створаная ў 2020 годзе для зрыву ўсеагульных выбараў<ref name="AlJBozize">{{cite news|url=https:/...» 5127234 wikitext text/x-wiki '''Кааліцыя патрыётаў за перамены''' ({{lang-en|Coalition des patriotes pour le changement}}) — кааліцыя буйных паўстанцкіх груп у [[Центральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]], створаная ў 2020 годзе для зрыву ўсеагульных выбараў<ref name="AlJBozize">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|title=CAR says ex-president attempting 'coup' as rebels form coalition|date=19 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=27 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227142533/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|url-status=live}}</ref><ref name="BBCBozize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|title=François Bozizé: CAR accuses former president of 'attempted coup'|publisher=[[BBC]]|website=[[BBC News Online|BBC.co.uk/News]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220051016/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|url-status=live}}</ref>. У яе ўвашлі «Анты-балака» , UPC, FPRC, 3R і MPC<ref>{{cite web|url=https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|title=Centrafrique : la Déclaration des Groupes armés qui sonne le glas du régime de Bangui|date=17 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053311/https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|url-status=live}}</ref>. Кааліцыя захапіла многія гарады, уключаючы Ялоке і Басэмбеле<ref>{{cite news|url=https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|title=RCA : inquiétude à Bangui, la ville de Bossembélé serait tombée aux mains des rebelles|date=18 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053217/https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|url-status=live}}</ref>. З-за нападаў паўстанцаў выбары не адбыліся ў многіх раёнах краіны<ref>{{cite news |title=CAR violence forced closure of 800 polling stations: Commission |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |access-date=29 December 2020 |work=Al Jazeera |date=28 December 2020 |language=en |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120045703/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама== * [[Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі]] 5hjn41wakfyplsbszmpulqex4yeebkl 5127235 5127234 2026-04-16T12:44:47Z DBatura 73587 5127235 wikitext text/x-wiki '''Кааліцыя патрыётаў за перамены''' ({{lang-en|Coalition des patriotes pour le changement}}) — кааліцыя буйных паўстанцкіх груп у [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]], створаная ў 2020 годзе для зрыву ўсеагульных выбараў<ref name="AlJBozize">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|title=CAR says ex-president attempting 'coup' as rebels form coalition|date=19 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=27 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227142533/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|url-status=live}}</ref><ref name="BBCBozize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|title=François Bozizé: CAR accuses former president of 'attempted coup'|publisher=[[BBC]]|website=[[BBC News Online|BBC.co.uk/News]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220051016/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|url-status=live}}</ref>. У яе ўвашлі «Анты-балака» , UPC, FPRC, 3R і MPC<ref>{{cite web|url=https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|title=Centrafrique : la Déclaration des Groupes armés qui sonne le glas du régime de Bangui|date=17 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053311/https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|url-status=live}}</ref>. Кааліцыя захапіла многія гарады, уключаючы Ялоке і Басэмбеле<ref>{{cite news|url=https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|title=RCA : inquiétude à Bangui, la ville de Bossembélé serait tombée aux mains des rebelles|date=18 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053217/https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|url-status=live}}</ref>. З-за нападаў паўстанцаў выбары не адбыліся ў многіх раёнах краіны<ref>{{cite news |title=CAR violence forced closure of 800 polling stations: Commission |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |access-date=29 December 2020 |work=Al Jazeera |date=28 December 2020 |language=en |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120045703/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама== * [[Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі]] n1flv61r0yca6x8rkyv5hs6s2ygg8bs 5127236 5127235 2026-04-16T12:44:58Z DBatura 73587 5127236 wikitext text/x-wiki '''Кааліцыя патрыётаў за перамены''' ({{lang-en|Coalition des patriotes pour le changement}}) — кааліцыя буйных паўстанцкіх груп у [[Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка|Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]], створаная ў 2020 годзе для зрыву ўсеагульных выбараў<ref name="AlJBozize">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|title=CAR says ex-president attempting 'coup' as rebels form coalition|date=19 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=27 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227142533/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/19/armed-rebel-groups-in-c-africa-form-coalition|url-status=live}}</ref><ref name="BBCBozize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|title=François Bozizé: CAR accuses former president of 'attempted coup'|publisher=[[BBC]]|website=[[BBC News Online|BBC.co.uk/News]]|date=19 December 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=20 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220051016/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-55376322|url-status=live}}</ref>. У яе ўвашлі «Анты-балака», UPC, FPRC, 3R і MPC<ref>{{cite web|url=https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|title=Centrafrique : la Déclaration des Groupes armés qui sonne le glas du régime de Bangui|date=17 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053311/https://letsunami.net/centrafrique-la-declaration-des-groupes-armes-qui-sonne-le-glas-du-regime-de-bangui/|url-status=live}}</ref>. Кааліцыя захапіла многія гарады, уключаючы Ялоке і Басэмбеле<ref>{{cite news|url=https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|title=RCA : inquiétude à Bangui, la ville de Bossembélé serait tombée aux mains des rebelles|date=18 December 2020|access-date=17 January 2021|archive-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122053217/https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-panique-a-bangui-la-ville-de-bossembele-serait-tombee-aux-mains-des-rebelles/|url-status=live}}</ref>. З-за нападаў паўстанцаў выбары не адбыліся ў многіх раёнах краіны<ref>{{cite news |title=CAR violence forced closure of 800 polling stations: Commission |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |access-date=29 December 2020 |work=Al Jazeera |date=28 December 2020 |language=en |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120045703/https://www.aljazeera.com/news/2020/12/28/violence-forces-800-polling-stations-to-close-in-car-commission |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама== * [[Другая грамадзянская вайна ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі]] fjgc03tcbusaqw5yy933dswi9l6ufaf Размовы:100 мужчын супраць гарылы 1 806449 5127243 2026-04-16T13:12:09Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «{{пераклад|en|100 men versus a gorilla|версія=1349152991|версія_перакладу=5127208|}}» 5127243 wikitext text/x-wiki {{пераклад|en|100 men versus a gorilla|версія=1349152991|версія_перакладу=5127208|}} sdb21ks2udihemrab3087nmgcvfnjr3 Пячаткі Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча 0 806450 5127246 2026-04-16T13:14:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі князю полацкаму і пінскаму [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў Полацкае княства|П...» 5127246 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі князю полацкаму і пінскаму [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным матрыцам). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«пєча|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' або ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем літары «v» замест «ч» і чаргаваннем напісання літар «ж» і «ꙗ»){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«пєча|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''{{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў прамым, а не зваротным парадку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-142}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом Горкі [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнут|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]] qj3i0jzgg62arvyio3u9cnpvxzrc3rc 5127248 5127246 2026-04-16T13:16:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127248 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«пєча|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' або ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем літары «v» замест «ч» і чаргаваннем напісання літар «ж» і «ꙗ»){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«пєча|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''{{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў прамым, а не зваротным парадку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-142}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом Горкі [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнут|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]] tk82nhuxacsce130pet24dlyq4sye0j 5127253 5127248 2026-04-16T13:21:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Апісанне і іканаграфія */ 5127253 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«пєча|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''{{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў прамым, а не зваротным парадку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-142}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом Горкі [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«пєvа|ть кнꙗ|жа глѣ|бова»''. Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнут|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]] sjq4rhkandtp5coz787025g0no3fteb 5127262 5127253 2026-04-16T13:37:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя знаходкі (падтыпы) */ 5127262 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|40px]]»)) {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом Горкі [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]] 4p5jjlo163glm0f2ueqk5i45cefu6pl 5127263 5127262 2026-04-16T13:38:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя знаходкі (падтыпы) */ 5127263 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|25px]]») {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом [[Горкі (Юр’еў-Польскі раён)|Горкі]] [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]] n9xfbbu5zznp93f49arsostfice1u3p 5127264 5127263 2026-04-16T13:38:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Глеб-Нарымонт]]; дададзена [[Катэгорыя:Нарымонт Гедзімінавіч]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127264 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|25px]]») {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом [[Горкі (Юр’еў-Польскі раён)|Горкі]] [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Нарымонт Гедзімінавіч]] n8gtm4gwvkpwowlvqy7n55ky7isnyi2 5127270 5127264 2026-04-16T13:46:11Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя знаходкі (падтыпы) */ 5127270 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: [[Файл:Molivdovul of Gleb-Narimont from the treaty with Riga.jpg|thumb|Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)]] # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|25px]]») {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом [[Горкі (Юр’еў-Польскі раён)|Горкі]] [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Нарымонт Гедзімінавіч]] tg8cs7wtviob3avtjkj3d41x1dqqi94 5127278 5127270 2026-04-16T14:01:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вядомыя знаходкі (падтыпы) */ 5127278 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: [[Файл:Molivdovul of Gleb-Narimont from the treaty with Riga.jpg|thumb|Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)]] [[Файл:Molivdovul of Gleb-Narimont from Stary Kapyl.jpg|thumb|Капыльскі асобнік (2015 г.)]] # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|25px]]») {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом [[Горкі (Юр’еў-Польскі раён)|Горкі]] [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Нарымонт Гедзімінавіч]] 0tvljhn78v1z6mjhndmjsodk02g8f87 5127436 5127278 2026-04-17T00:33:59Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5127436 wikitext text/x-wiki '''Пяча́ткі Гле́ба-Нарымо́нта Гедзімі́навіча''' — свінцовыя прывясныя пячаткі ([[маліўдавул]]ы), якія належалі [[Князь полацкі|князю полацкаму]] і [[Князь пінскі|пінскаму]] [[Глеб-Нарымонт|Глебу-Нарымонту Гедзімінавічу]] і выкарыстоўваліся ім у перыяд яго ўладарства ў [[Полацкае княства|Полацку]] (1330-я — 1340-я гады). З’яўляюцца важнымі помнікамі [[Сфрагістыка|сфрагістыкі]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] XIV&nbsp;стагоддзя, якія сведчаць пра працяг традыцыі выкарыстання свінцовых бул і фарміраванне мясцовай [[Беларуская геральдыка|полацкай протагеральдыкі]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160-161}}. == Апісанне і іканаграфія == Усе вядомыя свінцовыя пячаткі Глеба-Нарымонта маюць падобную іканаграфію і структуру, аднак адрозніваюцца ў дэталях, што дазваляе вылучыць некалькі падтыпаў (адпаведна выкарыстаным [[Матрыца|матрыцам]]). На ўмоўным аверсе сфрагісаў размешчана чатырохрадковая кірылічная легенда (надпіс). Яна мае ідэнтычную лексічную і структурную будову на ўсіх асобніках, але адрозніваецца арфаграфічнай варыятыўнасцю: ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' або ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (з выкарыстаннем рознага напісання літар, у тым ліку люстраных варыянтаў){{sfn|Барэйша|2024|с=140}}. На рэверсе змешчана выява ўзброенага вершніка на кані, скіраванага вертыкальна дзідай. Вершнік не мае вакол галавы німба, што адназначна сведчыць пра свецкі, а не рэлігійны характар выявы (у адрозненне ад традыцыйных выяў святых заступнікаў). Ваяр апрануты ў баявы [[Шалом|конусападобны шалом]], а на кані выразна праглядаецца сядло з чапраком ([[Вальтрап|вальтрапам]]){{sfn|Барэйша|2024|с=139-140}}. Матыў свецкага вершніка стаў асновай для фарміравання рэгіянальнай полацкай протагеральдыкі (або традыцыйнай княжацкай эмблематыкі) у 1330-я — 1370-я гады і быў неўзабаве пераняты наступнікам Нарымонта на полацкім стальцы — князем [[Андрэй Альгердавіч|Андрэем Альгердавічам]]{{sfn|Барэйша|2024|с=160}}. == Вядомыя знаходкі (падтыпы) == На сённяшні дзень навукоўцам дакладна вядома пра тры асобнікі (тры падтыпы) маліўдавулаў Глеба-Нарымонта Гедзімінавіча, выяўленыя ў розных месцах: [[Файл:Molivdovul of Gleb-Narimont from the treaty with Riga.jpg|thumb|Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)]] [[Файл:Molivdovul of Gleb-Narimont from Stary Kapyl.jpg|thumb|Капыльскі асобнік (2015 г.)]] # '''Пячатка ад дагавора з Рыгай (1338—1341 гг.)'''. Першы вядомы асобнік сфрагіса захаваўся прывешаным да дагавора паміж [[Полацк]]ам і [[Рыга]]й ад 1 лістапада 1338—1341&nbsp;гадоў (цяпер аддзелены ад граматы). Памеры пячаткі: 24х22,5 мм. Яна мае легенду ''«печа|ть кнѧ|жа гле|бова»'' (літара «ч» мае спецыфічную форму ў выглядзе «[[Файл:Early-Cyrillic-letter-Cherv1.svg|25px]]») {{sfn|Барэйша|2024|с=141-142}}. # '''Капыльскі асобнік (2015 г.)'''. Знойдзены ў лістападзе 2015&nbsp;года падчас археалагічнай разведкі каля вёскі [[Стары Капыль]] ([[Капыльскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). Памеры складаюць 27х29 мм, маса — 11,2 г. Легенда аверса выканана з арфаграфічнымі асаблівасцямі: ''«печа|ть кнѧ|жа глѣ|бова»'' (прычым майстар, які вырабіў тэкставую матрыцу, памылкова выразаў літары «ч», «к», «ѣ» не люстэркава, з-за чаго яны адбіліся ў адваротным кірунку){{sfn|Барэйша|2024|с=140-143}}. # '''Уладзімірскі асобнік (2013—2014 гг.)'''. Выяўлены падчас аматарскіх пошукаў у 2013—2014&nbsp;гадах каля ўрочышча Барысаўка побач з сялом [[Горкі (Юр’еў-Польскі раён)|Горкі]] [[Юр’еў-Польскі раён|Юр’еў-Польскага раёна]] [[Уладзімірская вобласць|Уладзімірскай вобласці]] Расіі. Памеры: 25,85х25,0х3,25 мм, маса — 10,35 г. Захоўвае ідэнтычны змест і канфігурацыю легенды ''«печа|ть кнѧ|жѧ глѣ|бова»'' (маючы адметнасць у выглядзе чаргавання літар «а» і «ѧ», «е» і «ѣ» у параўнанні з іншымі асобнікамі). Беларускі гісторык [[Юрый Барэйша|Ю.&nbsp;Барэйша]] адзначае, што знаходка гэтага артэфакта далёка на ўсходзе магла быць звязана з камунікацыяй Нарымонта падчас яго эміграцыі ў [[Залатая Арда|Арду]] (вярнуўся ў ВКЛ не пазней за люты 1347&nbsp;года) пасля адхілення ад віленскага сталца [[Яўнуцій|Яўнуція]] ў пачатку 1345&nbsp;года, бо Яўнуцій збег праз Смаленск у Маскву, дзе ў верасні хрысціўся, і мог мець кантакты са старэйшым братам{{sfn|Барэйша|2024|с=142}}. == Гістарычнае значэнне == Маліўдавулы Глеба-Нарымонта пераканаўча даказваюць, што ў другой трэці XIV&nbsp;стагоддзя прадстаўнікі вышэйшага набілітэту Вялікага Княства Літоўскага, якія княжылі ў Полацкай зямлі, актыўна карысталіся свінцовымі прывяснымі пячаткамі ў сваім дзяржаўным і гандлёвым дакументаабароце. Разам з пячаткамі [[Якаў (епіскап полацкі)|епіскапа Якава]], [[Грыгорый (епіскап полацкі)|епіскапа Грыгорыя]] і [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Полацкага]], яны ўтвараюць бесперапынны ланцуг існавання ў Полацку традыцыі ўласнай сфрагістычнай вытворчасці, якая працягвала развівацца і мадыфікавацца ў эпоху ВКЛ{{sfn|Барэйша|2024|с=150, 160}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юрый Барэйша|Барэйша Ю.]] |загаловак=З гісторыі беларускай сфрагістыкі XII-XIV стст.: пломбы з легендай “NОЪГРОДЪ”, свінцовыя булы “Міндоўга”, невядомая пячатка Андрэя Альгердавіча Полацкага |месца=Мінск |выдавецтва=Энэргапрэс |год=2024 |старонак=255 |isbn=978-985-7298-30-3 |ref=Барэйша}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Сфрагістыка]] [[Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае]] [[Катэгорыя:Полацкае княства]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі]] [[Катэгорыя:Нарымонт Гедзімінавіч]] 0l96z0aeuyjzy9o9buqkzbfd5k67tgf Катэгорыя:Atlantic Records 14 806451 5127271 2026-04-16T13:47:33Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Лэйблы Warner Music]]» 5127271 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Лэйблы гуказапісу ЗША]] [[Катэгорыя:Лэйблы Warner Music]] fg0x7mkrdn112wi8h24grplebgp8n5g Катэгорыя:Поп-музыканты Швецыі 14 806452 5127274 2026-04-16T13:55:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Поп-музыканты паводле краін|Швецыя]] [[Катэгорыя:Музыканты Швецыі]]» 5127274 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Поп-музыканты паводле краін|Швецыя]] [[Катэгорыя:Музыканты Швецыі]] oj7b5k6906q83rs4t91fntp8qhjmfkk Катэгорыя:Плыўцы Японіі 14 806453 5127275 2026-04-16T13:56:49Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Плыўцы паводле краін|Японія]] [[Катэгорыя:Спартсмены Японіі]] [[Катэгорыя:Плаванне ў Японіі]]» 5127275 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Плыўцы паводле краін|Японія]] [[Катэгорыя:Спартсмены Японіі]] [[Катэгорыя:Плаванне ў Японіі]] mezu32232xxpvbw7tj0mw7jhzi1yobz Катэгорыя:Плыўцы Вялікабрытаніі 14 806454 5127277 2026-04-16T13:59:11Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Плыўцы паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Спартсмены Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Плаванне ў Вялікабрытаніі]]» 5127277 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Плыўцы паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Спартсмены Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Плаванне ў Вялікабрытаніі]] k5uclss382chf1vau460pffezkkrfdc Яўнуцій 0 806455 5127279 2026-04-16T14:02:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яўнут]] 5127279 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўнут]] 3cna59yhzu8ncyewmkafjzv9w945eni Катэгорыя:Паўэр-метал 14 806456 5127285 2026-04-16T14:05:57Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Жанры металу]] {{Commonscat}}» 5127285 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Жанры металу]] {{Commonscat}} bgb2x4u79giuzzr2em0erf0894nbwny Вэрбіўка (Чаркаскі раён) 0 806457 5127286 2026-04-16T14:07:02Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/44616085|Вербівка (Черкаський район)]]» 5127286 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вэрбіўка''' ({{lang-uk|Вербівка}}) — [[Сяло|вёска]] ва [[Украіна|Украіне]], у Чаркаскім раёне [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]], падпарадкаваная Каменкаўскай гарадской абшчыне. Размешчана за 13 [[Кіламетр|км]] на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і за 15 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] Каменка. [[Насельніцтва]] 724 чалавекі (па стане на [[2021|2021 год]]). == Гісторыя == На пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў даліне ракі Сухі Ташлык, дзе праходзіла дарога з [[Чыгырын|Чыгірына]] ва [[Умань]], уздоўж даліны ракі ўзнікла некалькі [[Хутар|хутароў]]. З часам плошча хутароў павялічвалася — і ўтварылася вёска, якая называлася Вэрбіўка. У кнізе Л. Пахілевіча «Паданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» гаворыцца:{{Cquote|Вэрбіўка, вёска абапал сухога Ташлыка, за 4 вярсты ніжэй вёскі Баландыной. У маёнтак уключана 2238 дзесяцин. Лес, які цягнецца за 4 вярсты на ўсход ад вёскі, называецца Тарапун. Дзейнічаюць заводы: вінакурны з 1823 года і цукрова-пясочны з 1847 года. У 1808 годзе ў 102 дварах Кацярыны Давыдавай было 945 жыхароў, вёску Вэрбіўку атрымала яе дачка Соф’я, замужам за генералам Бараздыным, сын якой, гвардыі падпаручнік, прадаў вёску палкоўніку Алене Стааль. Цяпер маёнткам валодаюць два сыны Сталя, якія знаходзяцца на ваеннай службе. Царква Маці Божай драўляная 5-га класа; 36 сотак зямлі; пабудаваны ў 1857 годзе на месцы папярэдняй, што стаяў з 1794 годзе, якая таксама была не першая.}} [[Файл:Маєток_Давидових_у_Вербівці.jpeg|злева|міні|400x400пкс|Сядзіба Давыдавых у Вэрбіўцы.]] У канцы XVIII — пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзяў]] вёска належала сям’і Давыдаў. Затым маёнтак быў прададзены і толькі ў пачатку [[1870-я|1870-х гадоў]] вярнуўся сям’і Давыдавых. Яго набыў сын [[Дзекабрысты|дзекабрыста]] В. Г. Давыдава Леў Васільевіч Давыдаў. Пасля смерці Л.В. Давыдава Вэрбіўка перайшла да яго сына, пляменніка [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]], прадвадзіцеля дваранства Кіеўскай губерні Дзмітрыя Львовіча Давыдава (1870–1929), які адразу пасля шлюбу з мастачкай Наталляй Міхайлаўнай Гудым-Ляўковіч пераехаў у Вэрбіўку і быў уладальнікам вёскі да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі 1917 года]]. Менавіта ў Вэрбіўцы, у доме яго сястры П. І. Чайкоўскі ўпершыню паказаў сваёй сям’і оперу «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]», над якой ён працаваў як у Камянцы-Падольскім, так і ў Вэрбіўцы. У жніўні 1875 года Пётр Ільіч стварыў два акты балета «[[Лебядзінае возера]]» і завяршыў Трэцюю сімфонію. У Вэрбіўцы ён актыўна збіраў і апрацоўваў пачутыя ім украінскія народныя песні, якія жыхары Вэрбіўкі з задавальненнем выконвалі. Апрацаваныя ўкраінскія народныя мелодыі гучаць у многіх музычных творах П. І. Чайкоўскага. Па стане на 1885 год, былая вёска Тэлепінскай воласці Чыгірынскага павета [[Кіеўская губерня|Кіеўскай губерні]] налічвала 1359 жыхароў, 176 двароў, праваслаўную царкву, школу, заезны двор, а таксама вадзяныя і ветраныя млыны. Паводле перапісу 1897 года колькасць жыхароў павялічылася да 1749 чалавек (849 мужчын і 900 жанчын), з іх 1748 праваслаўнага веравызнання. Улетку 1905 года ў вёсцы ўспыхнулі хваляванні [[Сялянства|сярод сялян]], якія працавалі ў памешчыцкім маёнтку. Паўстанне было задушана. У 1910 годзе жонка Дзмітрыя Львовіча Давыдава, дачка Юліі Мікалаеўны Гудым-Ляўковіч, мецэнат і арганізатар мастацкай прамысловасці ва Украіне, выпускніца Кіеўскага мастацкага вучылішча, Наталля Міхайлаўна Давыдава (Гудзім-Ляўковіч) стварыла саматужнае таварыства (рамесны кааператыў, арцель) дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Вэрбіўка». У 1915 годзе галоўным мастаком і мастацкім кіраўніком «Вербоўкі» стала вучаніца [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] і [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], жонка Вадзіма Мелера, мастачка-авангардыстка [[Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер|Ніна Хенке-Мелер]].У 1915 годзе Наталля Давыдава правяла мадэрнізацыю сваіх майстэрняў і стварыла пры іх рамесныя школы. У арцелі творча супрацоўнічалі народныя ўмельцы (каля 30 вышывальшчыц) і прафесійныя мастакі. У тым жа годзе Н. Генке запрасіла да супрацоўніцтва вядомых артыстаў гурта Супрэмус. Адной з задач артэлі было паказаць цесную сувязь народнага дэкаратыўнага мастацтва з новымі плынямі ў тагачасным мастацтве, у прыватнасці, супрэматызмам, «бацькам» якога лічыцца знакаміты ўкраінскі авангардыст Казімір Малевіч. У лістападзе 1915 года Давыдава разам з Экстэр і Генке арганізавала ў маскоўскай галерэі Ламерсье Выставу сучаснага дэкаратыўнага мастацтва поўдня Расіі, дзе былі прадстаўлены работы сялянак, якія вучыліся дэкаратыўнаму мастацтву ў школах Вэрбіўкі і Скопцаў, а таксама дываны, хусткі, паясы, выкананыя па эскізах Экстэр, Малевіча, Прыбыльскай, Генке, Акулава і іншых. Выстава выклікала шырокі розгалас у прэсе. У 1917 годзе Н. Давыдава і Н. Генке арганізавалі ў Маскве ў салоне Міхайілавай другую выставу дэкаратыўнага мастацтва, якая таксама мела вялікі поспех. Але яна была ўжо апошняй. У снежні 1917 года пад падставай выставы каля 400 твораў Вэрбіўскай артэлі былі вывезены ў Маскву і не вернуты ва Украіну. З тых часоў творы ўкраінскіх майстроў па эскізах Экстэр, Малевіча, Давыдавай, Хенке-Меллер і іншых мастакоў знаходзяцца ў музеях Расіі, у прыватнасці ў Траццякоўскай галерэі, і ў прыватных калекцыях у Расійскай Федэрацыі і за мяжой. Далейшы лёс заснавальніцы артэлі, таленавітай мастачкі-авангардысткі Наталлі Давыдавай склаўся трагічна. У 1920 годзе яна разам з сынам Кірылам была арыштавана ў Адэсе органамі КП(б)У. Сын памёр у турме. У 1921 годзе пасля вызвалення Н. М. Давыдава эмігравала ў Францыю. Працавала вышывальшчыцай у доме моды Кока Шанэль у Парыжы. Пазней яна напісала кнігу «Шэсць месяцаў турмы. Дзённік 1920—1921» (Берлін, 1923). У 1933 годзе яна скончыла жыццё самагубствам. Пахавана ў [[Ніца|Ніцы]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах змагаліся 230 вяскоўцаў, 125 з іх загінулі, 104 былі ўзнагароджаны баявымі ордэнамі і [[Медаль|медалямі]]. У баях за адваёўванне вёскі загінулі 145 савецкіх салдат. На [[Брацкая магіла|брацкай магіле]] ім усталяваны [[помнік]]. Па стане на 1972 год у вёсцы пражывала 1228 жыхароў, працаваў [[калгас]] «Прамень Ільіча», які меў 3000 [[Гектар|гектараў]] сельскагаспадарчых угоддзяў, у тым ліку 2000 гектараў ворыва. Асноўнымі галінамі эканомікі былі вырошчванне [[Збожжавыя культуры|збожжавых культур]] і [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]], развівалася мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. У той час у вёсцы працавалі васьмігадовая школа, [[бібліятэка]] з фондам у 8000 [[Кніга|кніг]] і дзіцячы сад. У вёсцы быў усталяваны помнік [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскаму]], які наведваў яго ў 1875—1883 гадах. == Славутасці == [[Файл:Богородицька_церква_у_Вербівці.jpg|міні|Выгляд царквы (лістапад 2016 года).]] Драўляны касцёл Нараджэння Дзевы Марыі, пабудаваны ў 1768 годзе. Тут ажаніўся сын дзекабрыста В. Л. Давыдава Леў Давыдаў са сваёй сястрой П. І. Чайкоўскага Аляксандрай. Паводле падання старажылаў, вёска Вэрбіўка была заснавана больш за 300 гадоў таму ў даліне ракі Сухі Ташлык. Там, дзе праходзіла дарога з Чыгірына ва Умань, з’явіліся першыя паселішчы. Адным з першых пасяленцаў, паводле падання, быў нейкі Галабародка. Пазней уздоўж даліны ракі з’явілася некалькі хутароў. Пасля знішчэння Запарожскай Сечы, у 1791 годзе, з’явіўся хутар Моўчана Зінка, пазней — хутары Марчанка, Бандарэнка і Броўка. З часам памеры хутароў павялічваліся і ўтварылася вялікая вёска, якой далі назву Вэрбіўка. Назва пайшла ад таго, што на абрыве, над ракой, каля дарогі, якая ішла з Чыгірына ва Умань і па берагах ракі, было шмат [[Вярба|вербаў]]. Тэрыторыя ўздоўж берагоў ракі была пакрыта суцэльным лесам, у якім пазней размяшчаўся лагер гайдамакаў. Імператрыца [[Кацярына II]] падаравала зямлю, у тым ліку і вёску Вэрбіўка, нямецкаму землеўладальніку фон Стаалу, а насельніцтва вёскі было занявольвана. Л. Пахілевіч у кнізе «Апавяданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» (Кіеў, 1864) пісаў: «Вэрбіўка, вёска па абодва бакі Сухога Ташлыка, на 4 вярсты ніжэй за вёску Баландзіна. Зямлі прылічана да маёнтка 2238 дзесяцін. Расцягнуўшыся на ўсход, у 4 вярстах ад вёскі знаходзіцца лес — называецца Тарапун. Ёсць заводы: вінакурня з 1823 года і завод па вытворчасці цукровага пяску з 1874 года. Жыхароў абодвух полаў 1175. Вёска Вэрбіўка была аддадзена Кацярыне Давыдавай у ліку іншых маёмасцяў яе дачкі Соф’і, па мужу генеральшы Бараздынай, сын якой, лейтэнант гвардыі, прадаў вёску палкоўніку Алене Стааль. Цяпер вёскай валодаюць яе два сыны, якія знаходзяцца на ваеннай службе». У 1870 годзе Леў Васільевіч Давыдаў купіў зямлю ў вёсцы Вэрбіўка за 70 тысяч рублёў пад будучы маёнтак. == Сучаснасць == Сёння вёска складаецца з дзвюх частак — цэнтр і вёска Калінаўка. На тэрыторыі ёсць агульнаадукацыйная школа, дзве бібліятэкі, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі і аддзяленне [[Дзяржаўны ашчадны банк Украіны|Ашчадбанка]]. Ёсць два сельскагаспадарчыя прадпрыемствы і фермерскія гаспадаркі. * Басоўскі Мікалай Захаравіч — доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Алег Анатольевіч Віннік|Віннік Алег]] — украінскі спявак. * Віктар Фёдаравіч Сытнік — [[прафесар]] матэматычных навук. * Харчанка Васіль Якавіч — кандыдат сельскагаспадарчых навук. == Крыніцы == {{Крыніцы}} === Літаратура === *   Історія міст і сіл Української РСР. — К. : Головна редакція УРЕ АН УРСР. — 15 000 прим. === Спасылкі === * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=33490 НАБОР] // ESU * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=25985 ДАВЫДАВА Наталля Міхайлаўна] // ЭГУ * [http://who-is-who.com.ua/bookmaket/mischerkasy2009/7/168.html who-is-who.com.ua]  * [http://haidamac.org.ua/2009/04/verbivka/ haidamac.org.ua] * [https://life.pravda.com.ua/culture/2016/06/28/214365/ Леся Хасіджак. Вышыванне Малевіча: адраджэнне ўкраінскага авангарду ў тканіне і нітках] {{Кам'янська міська громада (Черкаська область)}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 5srlonv3pepkxovk07jxja0dl7x85dl 5127288 5127286 2026-04-16T14:09:09Z Culamar 102133 5127288 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вэрбіўка''' ({{lang-uk|Вербівка}}) — [[Сяло|вёска]] ва [[Украіна|Украіне]], у Чаркаскім раёне [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]], падпарадкаваная Каменкаўскай гарадской абшчыне. Размешчана за 13 [[Кіламетр|км]] на паўднёвы захад ад раённага цэнтра і за 15 км ад [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]] Каменка. [[Насельніцтва]] 724 чалавекі (па стане на [[2021|2021 год]]). == Гісторыя == На пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў даліне ракі Сухі Ташлык, дзе праходзіла дарога з [[Чыгырын|Чыгірына]] ва [[Умань]], уздоўж даліны ракі ўзнікла некалькі [[Хутар|хутароў]]. З часам плошча хутароў павялічвалася — і ўтварылася вёска, якая называлася Вэрбіўка. У кнізе Л. Пахілевіча «Паданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» гаворыцца:{{Cquote|Вэрбіўка, вёска абапал сухога Ташлыка, за 4 вярсты ніжэй вёскі Баландыной. У маёнтак уключана 2238 дзесяцин. Лес, які цягнецца за 4 вярсты на ўсход ад вёскі, называецца Тарапун. Дзейнічаюць заводы: вінакурны з 1823 года і цукрова-пясочны з 1847 года. У 1808 годзе ў 102 дварах Кацярыны Давыдавай было 945 жыхароў, вёску Вэрбіўку атрымала яе дачка Соф’я, замужам за генералам Бараздыным, сын якой, гвардыі падпаручнік, прадаў вёску палкоўніку Алене Стааль. Цяпер маёнткам валодаюць два сыны Сталя, якія знаходзяцца на ваеннай службе. Царква Маці Божай драўляная 5-га класа; 36 сотак зямлі; пабудаваны ў 1857 годзе на месцы папярэдняй, што стаяў з 1794 годзе, якая таксама была не першая.}} У канцы XVIII — пачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзяў]] вёска належала сям’і Давыдаў. Затым маёнтак быў прададзены і толькі ў пачатку [[1870-я|1870-х гадоў]] вярнуўся сям’і Давыдавых. Яго набыў сын [[Дзекабрысты|дзекабрыста]] В. Г. Давыдава Леў Васільевіч Давыдаў. Пасля смерці Л. В. Давыдава Вэрбіўка перайшла да яго сына, пляменніка [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскага]], прадвадзіцеля дваранства Кіеўскай губерні Дзмітрыя Львовіча Давыдава (1870—1929), які адразу пасля шлюбу з мастачкай Наталляй Міхайлаўнай Гудым-Ляўковіч пераехаў у Вэрбіўку і быў уладальнікам вёскі да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі 1917 года]]. Менавіта ў Вэрбіўцы, у доме яго сястры П. І. Чайкоўскі ўпершыню паказаў сваёй сям’і оперу «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]», над якой ён працаваў як у Камянцы-Падольскім, так і ў Вэрбіўцы. У жніўні 1875 года Пётр Ільіч стварыў два акты балета «[[Лебядзінае возера]]» і завяршыў Трэцюю сімфонію. У Вэрбіўцы ён актыўна збіраў і апрацоўваў пачутыя ім украінскія народныя песні, якія жыхары Вэрбіўкі з задавальненнем выконвалі. Апрацаваныя ўкраінскія народныя мелодыі гучаць у многіх музычных творах П. І. Чайкоўскага. Па стане на 1885 год, былая вёска Тэлепінскай воласці Чыгірынскага павета [[Кіеўская губерня|Кіеўскай губерні]] налічвала 1359 жыхароў, 176 двароў, праваслаўную царкву, школу, заезны двор, а таксама вадзяныя і ветраныя млыны. Паводле перапісу 1897 года колькасць жыхароў павялічылася да 1749 чалавек (849 мужчын і 900 жанчын), з іх 1748 праваслаўнага веравызнання. Улетку 1905 года ў вёсцы ўспыхнулі хваляванні [[Сялянства|сярод сялян]], якія працавалі ў памешчыцкім маёнтку. Паўстанне было задушана. У 1910 годзе жонка Дзмітрыя Львовіча Давыдава, дачка Юліі Мікалаеўны Гудым-Ляўковіч, мецэнат і арганізатар мастацкай прамысловасці ва Украіне, выпускніца Кіеўскага мастацкага вучылішча, Наталля Міхайлаўна Давыдава (Гудзім-Ляўковіч) стварыла саматужнае таварыства (рамесны кааператыў, арцель) дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва «Вэрбіўка». У 1915 годзе галоўным мастаком і мастацкім кіраўніком «Вербоўкі» стала вучаніца [[Аляксандра Аляксандраўна Экстэр|Аляксандры Экстэр]] і [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], жонка Вадзіма Мелера, мастачка-авангардыстка [[Ніна Генрыхаўна Генке-Мелер|Ніна Хенке-Мелер]].У 1915 годзе Наталля Давыдава правяла мадэрнізацыю сваіх майстэрняў і стварыла пры іх рамесныя школы. У арцелі творча супрацоўнічалі народныя ўмельцы (каля 30 вышывальшчыц) і прафесійныя мастакі. У тым жа годзе Н. Генке запрасіла да супрацоўніцтва вядомых артыстаў гурта Супрэмус. Адной з задач артэлі было паказаць цесную сувязь народнага дэкаратыўнага мастацтва з новымі плынямі ў тагачасным мастацтве, у прыватнасці, супрэматызмам, «бацькам» якога лічыцца знакаміты ўкраінскі авангардыст Казімір Малевіч. У лістападзе 1915 года Давыдава разам з Экстэр і Генке арганізавала ў маскоўскай галерэі Ламерсье Выставу сучаснага дэкаратыўнага мастацтва поўдня Расіі, дзе былі прадстаўлены работы сялянак, якія вучыліся дэкаратыўнаму мастацтву ў школах Вэрбіўкі і Скопцаў, а таксама дываны, хусткі, паясы, выкананыя па эскізах Экстэр, Малевіча, Прыбыльскай, Генке, Акулава і іншых. Выстава выклікала шырокі розгалас у прэсе. У 1917 годзе Н. Давыдава і Н. Генке арганізавалі ў Маскве ў салоне Міхайілавай другую выставу дэкаратыўнага мастацтва, якая таксама мела вялікі поспех. Але яна была ўжо апошняй. У снежні 1917 года пад падставай выставы каля 400 твораў Вэрбіўскай артэлі былі вывезены ў Маскву і не вернуты ва Украіну. З тых часоў творы ўкраінскіх майстроў па эскізах Экстэр, Малевіча, Давыдавай, Хенке-Меллер і іншых мастакоў знаходзяцца ў музеях Расіі, у прыватнасці ў Траццякоўскай галерэі, і ў прыватных калекцыях у Расійскай Федэрацыі і за мяжой. Далейшы лёс заснавальніцы артэлі, таленавітай мастачкі-авангардысткі Наталлі Давыдавай склаўся трагічна. У 1920 годзе яна разам з сынам Кірылам была арыштавана ў Адэсе органамі КП(б)У. Сын памёр у турме. У 1921 годзе пасля вызвалення Н. М. Давыдава эмігравала ў Францыю. Працавала вышывальшчыцай у доме моды Кока Шанэль у Парыжы. Пазней яна напісала кнігу «Шэсць месяцаў турмы. Дзённік 1920—1921» (Берлін, 1923). У 1933 годзе яна скончыла жыццё самагубствам. Пахавана ў [[Ніца|Ніцы]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] на франтах змагаліся 230 вяскоўцаў, 125 з іх загінулі, 104 былі ўзнагароджаны баявымі ордэнамі і [[Медаль|медалямі]]. У баях за адваёўванне вёскі загінулі 145 савецкіх салдат. На [[Брацкая магіла|брацкай магіле]] ім усталяваны [[помнік]]. Па стане на 1972 год у вёсцы пражывала 1228 жыхароў, працаваў [[калгас]] «Прамень Ільіча», які меў 3000 [[Гектар|гектараў]] сельскагаспадарчых угоддзяў, у тым ліку 2000 гектараў ворыва. Асноўнымі галінамі эканомікі былі вырошчванне [[Збожжавыя культуры|збожжавых культур]] і [[Цукровы бурак|цукровых буракоў]], развівалася мяса-малочная [[жывёлагадоўля]]. У той час у вёсцы працавалі васьмігадовая школа, [[бібліятэка]] з фондам у 8000 [[Кніга|кніг]] і дзіцячы сад. У вёсцы быў усталяваны помнік [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. І. Чайкоўскаму]], які наведваў яго ў 1875—1883 гадах. == Славутасці == [[Файл:Богородицька_церква_у_Вербівці.jpg|міні|Выгляд царквы (лістапад 2016 года).]] Драўляны касцёл Нараджэння Дзевы Марыі, пабудаваны ў 1768 годзе. Тут ажаніўся сын дзекабрыста В. Л. Давыдава Леў Давыдаў са сваёй сястрой П. І. Чайкоўскага Аляксандрай. Паводле падання старажылаў, вёска Вэрбіўка была заснавана больш за 300 гадоў таму ў даліне ракі Сухі Ташлык. Там, дзе праходзіла дарога з Чыгірына ва Умань, з’явіліся першыя паселішчы. Адным з першых пасяленцаў, паводле падання, быў нейкі Галабародка. Пазней уздоўж даліны ракі з’явілася некалькі хутароў. Пасля знішчэння Запарожскай Сечы, у 1791 годзе, з’явіўся хутар Моўчана Зінка, пазней — хутары Марчанка, Бандарэнка і Броўка. З часам памеры хутароў павялічваліся і ўтварылася вялікая вёска, якой далі назву Вэрбіўка. Назва пайшла ад таго, што на абрыве, над ракой, каля дарогі, якая ішла з Чыгірына ва Умань і па берагах ракі, было шмат [[Вярба|вербаў]]. Тэрыторыя ўздоўж берагоў ракі была пакрыта суцэльным лесам, у якім пазней размяшчаўся лагер гайдамакаў. Імператрыца [[Кацярына II]] падаравала зямлю, у тым ліку і вёску Вэрбіўка, нямецкаму землеўладальніку фон Стаалу, а насельніцтва вёскі было занявольвана. Л. Пахілевіч у кнізе «Апавяданні пра населеныя пункты Кіеўскай губерні» (Кіеў, 1864) пісаў: «Вэрбіўка, вёска па абодва бакі Сухога Ташлыка, на 4 вярсты ніжэй за вёску Баландзіна. Зямлі прылічана да маёнтка 2238 дзесяцін. Расцягнуўшыся на ўсход, у 4 вярстах ад вёскі знаходзіцца лес — называецца Тарапун. Ёсць заводы: вінакурня з 1823 года і завод па вытворчасці цукровага пяску з 1874 года. Жыхароў абодвух полаў 1175. Вёска Вэрбіўка была аддадзена Кацярыне Давыдавай у ліку іншых маёмасцяў яе дачкі Соф’і, па мужу генеральшы Бараздынай, сын якой, лейтэнант гвардыі, прадаў вёску палкоўніку Алене Стааль. Цяпер вёскай валодаюць яе два сыны, якія знаходзяцца на ваеннай службе». У 1870 годзе Леў Васільевіч Давыдаў купіў зямлю ў вёсцы Вэрбіўка за 70 тысяч рублёў пад будучы маёнтак. == Сучаснасць == Сёння вёска складаецца з дзвюх частак — цэнтр і вёска Калінаўка. На тэрыторыі ёсць агульнаадукацыйная школа, дзве бібліятэкі, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі і аддзяленне [[Дзяржаўны ашчадны банк Украіны|Ашчадбанка]]. Ёсць два сельскагаспадарчыя прадпрыемствы і фермерскія гаспадаркі. == Вядомыя людзі == * Басоўскі Мікалай Захаравіч — доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Алег Анатольевіч Віннік|Віннік Алег]] — украінскі спявак. * Віктар Фёдаравіч Сытнік — [[прафесар]] матэматычных навук. * Харчанка Васіль Якавіч — кандыдат сельскагаспадарчых навук. == Літаратура == * Історія міст і сіл Української РСР. — К. : Головна редакція УРЕ АН УРСР. — 15 000 прим. == Спасылкі == * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=33490 НАБОР] // ESU * [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=25985 ДАВЫДАВА Наталля Міхайлаўна] // ЭГУ * [http://who-is-who.com.ua/bookmaket/mischerkasy2009/7/168.html who-is-who.com.ua]  * [http://haidamac.org.ua/2009/04/verbivka/ haidamac.org.ua] * [https://life.pravda.com.ua/culture/2016/06/28/214365/ Леся Хасіджак. Вышыванне Малевіча: адраджэнне ўкраінскага авангарду ў тканіне і нітках] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XVIII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] ar0wwgic2len12fwh9eywmt2y3v33fl Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1936 годзе 14 806458 5127289 2026-04-16T14:12:51Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1936|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1936]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]]» 5127289 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1936|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1936]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] nnq1nnna5uyw8wm8banronzfg89i3ht 5127302 5127289 2026-04-16T14:30:06Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127302 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1936|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1936]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] jp6df04nb5c0l7zihja33w3rf0ggfp1 Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1938 годзе 14 806459 5127290 2026-04-16T14:14:12Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1938|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1938]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе]]» 5127290 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1938|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1938]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе]] 1srz3sexhykoh16939acq522jgkwhr5 5127303 5127290 2026-04-16T14:30:20Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127303 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1938|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1938]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе]] a7v5ankj7luoyzpjwfcxb13yb22fakm Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1922 годзе 14 806460 5127292 2026-04-16T14:17:10Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1922|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1922]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе]]» 5127292 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1922|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1922]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе]] 9gs4wp7g7309pghefvod31730b2job8 5127306 5127292 2026-04-16T14:32:37Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127306 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1922|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1922]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе]] pf90iuipe1jeat78gpfufgfwkvskv4u Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1918 годзе 14 806461 5127293 2026-04-16T14:19:43Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1918|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1918]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе]]» 5127293 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1918|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1918]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе]] ig9xfrdex4ci5owkuoxr0lzg9n2p0k2 5127305 5127293 2026-04-16T14:32:28Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127305 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1918|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1918]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе]] hyrkiqs35shkrnej1u2nz35nb4fezad Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1944 годзе 14 806462 5127294 2026-04-16T14:22:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1944|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1944]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]]» 5127294 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1944|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1944]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]] 86w6ztofdjez6hnkjmi71wus7exsf97 5127307 5127294 2026-04-16T14:32:55Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127307 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1944|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1944]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]] piko0g0uk1uvu37tz08zfzu3fj7uy0f Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1945 годзе 14 806463 5127295 2026-04-16T14:24:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1945|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1945]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]]» 5127295 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1945|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1945]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] 2qlfhol4qpzza8hps943mjtcpx8cx2i 5127308 5127295 2026-04-16T14:33:05Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127308 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1945|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1945]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе]] cwmyzhdtwsx574khlet536jmgxqymnk Бічаванне Хрыста 0 806464 5127296 2026-04-16T14:26:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Хвастанне Ісуса]] 5127296 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хвастанне Ісуса]] 8ha7a8rc8gzo93bm7nvqgfa4edd8nu8 Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1948 годзе 14 806465 5127297 2026-04-16T14:26:39Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1948|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1948]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]]» 5127297 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1948|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю|1948]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] erj04v7xe49pfbxp86mfzrb1aqbyzx0 5127310 5127297 2026-04-16T14:33:22Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]]; дададзена [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127310 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Пакараныя смерцю ў|1948|годзе}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў|1948]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе]] 2fj5rtr4l2yoh613npbsxdwvnw3kvoy Катэгорыя:Пакараныя смерцю паводле гадоў 14 806466 5127304 2026-04-16T14:31:38Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]] [[Катэгорыя:Асобы паводле гадоў смерці|*]]» 5127304 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю]] [[Катэгорыя:Асобы паводле гадоў смерці|*]] f5s2z9a3n5bm7zqmmupmk982ic718zw Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ 14 806467 5127313 2026-04-16T14:43:54Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Catmain|Жан-П’ер Жэнэ}} [[Катэгорыя:Фільмы паводле сцэнарыстаў|Жэнэ Жан-П’ер]]» 5127313 wikitext text/x-wiki {{Catmain|Жан-П’ер Жэнэ}} [[Катэгорыя:Фільмы паводле сцэнарыстаў|Жэнэ Жан-П’ер]] n0d24asibbgcz9urikpfp45o7gy9dy2 Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана 14 806468 5127316 2026-04-16T14:50:08Z StachLysy 62453 Новая старонка: «{{Catmain|Гіём Ларан}} [[Катэгорыя:Фільмы паводле сцэнарыстаў|Ларан Гіём]]» 5127316 wikitext text/x-wiki {{Catmain|Гіём Ларан}} [[Катэгорыя:Фільмы паводле сцэнарыстаў|Ларан Гіём]] odwbvpkn7gh7gao0olgso4hpbo7etmt Праўда Радыё 0 806469 5127317 2026-04-16T15:05:45Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Праўда Радыё | лагатып = | горад = [[Гомель]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = Слушай свое, родное! | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[9 верасня]] [[2016]] г. | заснавальнік = | уладальнік = [[Гомельская праўда]] | адрас = Гомел...» 5127317 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Праўда Радыё | лагатып = | горад = [[Гомель]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = Слушай свое, родное! | фармат = | час_вяшчання = | зона_вяшчання = | створана = [[9 верасня]] [[2016]] г. | заснавальнік = | уладальнік = [[Гомельская праўда]] | адрас = Гомель, [[Палеская вуліца (Гомель)|Палеская]], д. 17А | кіраўнікі = | сайт = https://pravdaradio.by/ | on-line_трансляция = }} '''Праўда Радыё''' — беларуская рэгіянальная радыёстанцыя, якая вяшчае з 9 верасня 2016 г. на тэрыторыі [[Гомельская вобласць|Гомельшчыны]]<ref>[https://www.radiogrom.com/online/belarus_fm/pravda_radio_gomel_online.html Радио Правда на сайте Радиогром]</ref>. У каталогу радыёстанцый PRFM даецца такое апісаніе мэтавай аудыторыі станцыі: "Калі ў самым пачатку ў эфіры гучалі найлепшыя эстрадныя песні на рускай і беларускай мовах, як сучасныя, так і ўжо сталыя класікай жанру, то на дадзены момант аснову эфіру складаюць замежныя хіты апошніх 30 гадоў<ref>[https://www.prfm.ru/radio/pravda.html Правда Радио] // PRFM</ref>". == Вяшчанне == У FM-дыяпазоне: * [[Гомель]] - 99,0 FM * [[Жлобін]] - 99,3 FM * [[Мазыр]] - 88,1 FM * [[Брагін]] - 94,3 FM * [[Рэчыца]] - 107,1 FM * [[Нароўля]] - 101,6 FM<ref>згодна [https://pravdaradio.by/ сайту радыёстанцыі]</ref>. Таксама ідзе вяшчанне праз рэсурсы інтэрнэту, у тым ліку праз сайт радыёстанцыі і прыкладанне Radioplayer.by. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pravdaradio.by/ Сайт радыёстанцыі] * [https://vk.com/pravdaradiogomel Старонка УКантакце] * [https://t.me/s/pravda99radio Канал у Тэлеграм] * [https://www.instagram.com/pravda_radio.by/ Старонка Instagram] * [https://www.tiktok.com/@pravda_radio.by Старонка TikTok] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя: Гомель]] 7hbf3qcgnx23bp8s55tggc7geh2jubl Вуліца Аляксандра Астроўскага (Орша) 0 806470 5127332 2026-04-16T16:36:05Z ~2026-23430-90 166791 Написание статьи с нуля. Добавлен энциклопедический текст, структурированный по разделам. Указаны конкретные объекты (детсад №35, Энергосбыт). В разделе «Криницы» пояснено, что данные взяты из открытых карт и контекста, так как отдельных академических публикаций об этой улице нет. 5127332 wikitext text/x-wiki Вуліца Аляксандра Астроўскага (бел. Вуліца Аляксандра Астроўскага) — вуліца ў паўднёва-ўсходняй частцы горада Оршы (Віцебская вобласць, Беларусь). Размешчана ў раёне, прылеглым да чыгуначнай лініі Орша-Цэнтральная — Орша-Усходняя. Названа ў гонар рускага драматурга Аляксандра Мікалаевіча Астроўскага (1823–1886).<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&oldid=151330253|загаловак=Островский, Александр Николаевич|год=2026-01-24|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref> == Геаграфія і размяшчэнне == Вуліца бярэ пачатак ад скрыжавання з вуліцай Лазо і ідзе на паўднёвы ўсход, завяршаючыся тунэлікам каля чыгуначных пуцей. Паралельна ёй размешчаны завулак Аляксандра Астроўскага. Бліжэйшыя буйныя магістралі — вуліцы Лазо, Фрунзэ і Кастрычніцкая. Рэльеф мясцовасці раўнінны, з невялікім ухілам у бок чыгункі. == Гісторыя == Дакладная дата ўзнікнення вуліцы не зафіксавана. Забудова пачала фарміравацца ў першай палове XX стагоддзя. Асноўны рост прыйшоўся на 1950–1960-я гады, калі вялося будаўніцтва жылля для супрацоўнікаў прадпрыемстваў усходняй прамзоны Оршы. Першапачаткова вуліца насіла іншую назву (звесткі страчаны). Перайменаванне ў гонар А. М. Астроўскага адбылося ў савецкі час у рамках традыцыі прысваення вуліцам імён класікаў рускай літаратуры.<ref name=":0" /> У другой палове XX стагоддзя вуліца была цалкам забрукавана і забяспечана водаправодам, каналізацыяй і газам. З канца 1990-х гадоў частка асфальтавага пакрыцця прыйшла ў заняпад, аднак асноўныя праезды застаюцца прыдатнымі для руху аўтамабіляў. == Забудова і архітэктура == Вуліца мае змяшаную жылую забудову: * Адна- і двухпавярховыя дамы — пераважна 1950-х гадоў пабудовы, тып «сталінка» з высокімі столямі і цаглянымі сценамі. * Пяціпавярховыя жылыя дамы — серыі 1-464 (папулярная «хрушчоўка»). Прыклад — дом № 1, які бачны з боку пуцеправода. * Прыватны сектар — некалькі асобна стаячых сядзіб з прысядзібнымі ўчасткамі. Грамадскіх будынкаў на вуліцы няшмат: * Дзіцячы сад № 35 — дом 37а. Двухпавярховы тыповы будынак 1970-х гадоў, разлічаны на 4 ясельныя групы. * Офіс філіяла «Энергазбыт» РУП «Віцебскэнерга» — дом 14. Аднапавярховы будынак, дзе жыхары аплачваюць электраэнергію. == Транспарт == Непасрэдна па вуліцы Аляксандра Астроўскага маршруты грамадскага транспарту не пракладзены. Бліжэйшыя прыпынкі («Лазо», «Фрунзэ») знаходзяцца на аднайменных вуліцах, дзе курсуюць: * Гарадскія аўтобусы (напрыклад, маршрут № 8, № 12); * Маршрутныя таксі (напрыклад, № 105, № 115). Адлегласць ад цэнтральнага аўтавакзала Оршы да вуліцы складае прыкладна 2,5 км. Хуткасць руху аўтамабіляў па вуліцы — не вышэй за 40 км/г (з-за вузкай праезнай часткі і прыпаркаваных машын). == Эксплуатацыйны стан == Па стане на 2020-я гады асфальтавае пакрыццё на асобных участках мае выбоіны. Асвятленне вуліцы — ліхтары на драўляных і металічных слупах, часткова састарэлыя. Снегапрыборка зімой ажыццяўляецца камунальнымі службамі горада, але з-за вузкасці вуліцы тэхніка праходзіць не заўсёды. Смеццевыя кантэйнеры размешчаны ва ўнутраных дварах.<ref name=":0" /> == Крыніцы == З-за адсутнасці асобнай энцыклапедычнай артыкулы пра вуліцу ў аўтарытэтных выданнях (напрыклад, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі»), інфармацыя грунтуецца на дадзеных публічных кадастравых карт, краязнаўчых нарысаў мясцовых жыхароў і архіўных даведнікаў па Оршы 1980–1990-х гадоў. ek2qr5tt6tky7qwftclt4il0toj7g8n 5127435 5127332 2026-04-17T00:33:55Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{тупіковы артыкул}} 5127435 wikitext text/x-wiki Вуліца Аляксандра Астроўскага (бел. Вуліца Аляксандра Астроўскага) — вуліца ў паўднёва-ўсходняй частцы горада Оршы (Віцебская вобласць, Беларусь). Размешчана ў раёне, прылеглым да чыгуначнай лініі Орша-Цэнтральная — Орша-Усходняя. Названа ў гонар рускага драматурга Аляксандра Мікалаевіча Астроўскага (1823–1886).<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9E%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9,_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&oldid=151330253|загаловак=Островский, Александр Николаевич|год=2026-01-24|мова=ru|выданне=Википедия}}</ref> == Геаграфія і размяшчэнне == Вуліца бярэ пачатак ад скрыжавання з вуліцай Лазо і ідзе на паўднёвы ўсход, завяршаючыся тунэлікам каля чыгуначных пуцей. Паралельна ёй размешчаны завулак Аляксандра Астроўскага. Бліжэйшыя буйныя магістралі — вуліцы Лазо, Фрунзэ і Кастрычніцкая. Рэльеф мясцовасці раўнінны, з невялікім ухілам у бок чыгункі. == Гісторыя == Дакладная дата ўзнікнення вуліцы не зафіксавана. Забудова пачала фарміравацца ў першай палове XX стагоддзя. Асноўны рост прыйшоўся на 1950–1960-я гады, калі вялося будаўніцтва жылля для супрацоўнікаў прадпрыемстваў усходняй прамзоны Оршы. Першапачаткова вуліца насіла іншую назву (звесткі страчаны). Перайменаванне ў гонар А. М. Астроўскага адбылося ў савецкі час у рамках традыцыі прысваення вуліцам імён класікаў рускай літаратуры.<ref name=":0" /> У другой палове XX стагоддзя вуліца была цалкам забрукавана і забяспечана водаправодам, каналізацыяй і газам. З канца 1990-х гадоў частка асфальтавага пакрыцця прыйшла ў заняпад, аднак асноўныя праезды застаюцца прыдатнымі для руху аўтамабіляў. == Забудова і архітэктура == Вуліца мае змяшаную жылую забудову: * Адна- і двухпавярховыя дамы — пераважна 1950-х гадоў пабудовы, тып «сталінка» з высокімі столямі і цаглянымі сценамі. * Пяціпавярховыя жылыя дамы — серыі 1-464 (папулярная «хрушчоўка»). Прыклад — дом № 1, які бачны з боку пуцеправода. * Прыватны сектар — некалькі асобна стаячых сядзіб з прысядзібнымі ўчасткамі. Грамадскіх будынкаў на вуліцы няшмат: * Дзіцячы сад № 35 — дом 37а. Двухпавярховы тыповы будынак 1970-х гадоў, разлічаны на 4 ясельныя групы. * Офіс філіяла «Энергазбыт» РУП «Віцебскэнерга» — дом 14. Аднапавярховы будынак, дзе жыхары аплачваюць электраэнергію. == Транспарт == Непасрэдна па вуліцы Аляксандра Астроўскага маршруты грамадскага транспарту не пракладзены. Бліжэйшыя прыпынкі («Лазо», «Фрунзэ») знаходзяцца на аднайменных вуліцах, дзе курсуюць: * Гарадскія аўтобусы (напрыклад, маршрут № 8, № 12); * Маршрутныя таксі (напрыклад, № 105, № 115). Адлегласць ад цэнтральнага аўтавакзала Оршы да вуліцы складае прыкладна 2,5 км. Хуткасць руху аўтамабіляў па вуліцы — не вышэй за 40 км/г (з-за вузкай праезнай часткі і прыпаркаваных машын). == Эксплуатацыйны стан == Па стане на 2020-я гады асфальтавае пакрыццё на асобных участках мае выбоіны. Асвятленне вуліцы — ліхтары на драўляных і металічных слупах, часткова састарэлыя. Снегапрыборка зімой ажыццяўляецца камунальнымі службамі горада, але з-за вузкасці вуліцы тэхніка праходзіць не заўсёды. Смеццевыя кантэйнеры размешчаны ва ўнутраных дварах.<ref name=":0" /> == Крыніцы == З-за адсутнасці асобнай энцыклапедычнай артыкулы пра вуліцу ў аўтарытэтных выданнях (напрыклад, у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры Беларусі»), інфармацыя грунтуецца на дадзеных публічных кадастравых карт, краязнаўчых нарысаў мясцовых жыхароў і архіўных даведнікаў па Оршы 1980–1990-х гадоў. {{няма катэгорый|date=2026-04-17}} {{тупіковы артыкул|date=2026-04-17}} m10r1lr7pi7g2xngbo37xki8u6p3imn Розенкрэйцары 0 806471 5127335 2026-04-16T17:06:53Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/76272048|Różokrzyż]]» 5127335 wikitext text/x-wiki [[Файл:Templeofrosycross.png|справа|міні|287x287пкс|«Святыня Ружы і Крыжа» Тэафіла Швейгхардта Канстанцінса, 1618 г.]] [[Файл:Rosy Cross.png|міні|Ружавы крыж]] '''Розенкрейцэры''' '''Rosicrucianism'''— гэта тэрмін, які адносіцца да руху і вучэнняў "пераемнікаў" старажытных містычных школ XV стагоддзя. Папулярны сярод містыкаў і прыхільнікаў таемных таварыстваў эпохі Новага часу і мадэрна. Яны чэрпалі ідэі, змешчаныя ў гнастычных традыцыях і "аднаўлялі" эзатырычныя і містычныя практыкі, якім па іх перакананні раней "вучылі", сярод іншых, ессеі, [[Маніхейства|маніхеі]] [[Альбігойцы|і катары]]. Першыя дакументы, звязаныя з гэтым рухам, датуюцца XVII стагоддзем. Псеўдарозэнкрэйцарскі рух, як мадэрнісцкія тэасофскія варыяцыі на тэму [[масонства]] быў папулярны ў позняй Расейскай імперыі і раннім СССР. У 1920 г. мелася ложа і ў Менску<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B#/media/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%B2_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8.Img015.jpg|title=Розенкрейцерская группа — И. Ф. Смолин, Б. Л. Плетнер, Б. М. Зубакин, П. А. Аренский, С. М. Эйзенштейн (Минск, 1920)}}</ref>. == Гісторыя == Як лічацца сярод містыкаў і прыхільнікаў патаемных таварыстваў і тэорый змовы, Розэнкрэйцары дзейнічалі ў [[Еўропа|Еўропе]] XVI -XVII cт., галоўным чынам у [[Германія|Германіі]], [[Гістарычныя Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Францыя|Францыі]] і [[Англія|Англіі]]. Назва «розенкрэйцар» паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрейца<ref>{{Кніга|загаловак=The Catholic Historical Review, Vol. 5, No. 2/3 (Jul. - Oct., 1919), pp. 265—270 by Joseph A. Murray; Review of New England and the Bavarian Illuminati by Vernon Stauffer; Vol. LXXXII of Studies in History, Economics and Public Law by The Faculty of Political Science; Columbia University Press (1918). Catholic University of America Press.}}</ref>, персанажа, які з'яўляецца ў творах лютэранскага пастара Ёгана Валянціна Андрэ (1586–1654), апублікаваных у 1614–1616 гадах: * 1614 – ''Fama Fraternitatis'' (''Слава Брацтва''), * 1615 г. – ''[[Confessio Fraternitatis]]'' (''Вызнанне Братэрства''), * 1616 – ''[[Chymische Hochzeit des Christiani Rosencreutz Anno 1459]]'' ( ''Алхімічнае вяселле Крысціяна Розенкройца ў 1459 годзе'') [[Файл:Fama-fraternitatis.jpg|міні|Fama fraternitatis]] Сам аўтар насмяхаецца над "вучэннем" Хрысціяна "Ружа і Крыжа", лічачы яго марнатраўнай гульнёй парожняга розуму. Такога ж меркавання прытрымліваецца Умберта Эка<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=F1EqDgAAQBAJ&pg=PT315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=Умберто Эко. О литературе. Эссе. — Google Книги}}</ref>, аднак Ф.Етс адмаўляе аўтарства Е.Андрэ (бо ў ранейшай па часе эмблематыцы твораў [[Парацэльс|Парацэльса]] і у партугальскіх кляштароў прысутнічаюць ружы на крыжах)<ref>{{Кніга|загаловак=Stanislas de Guaïta. Au seuil du Mystère. Paris: Georges Carré, 1886.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Macedo, António de (2000), Instruções Iniciáticas — Ensaios Espirituais, 2nd edition, Hughin Editores, Lisbon, ISBN 972-8534-00-0, p.55}}</ref> і лічыць, што творы ўзніклі на хвалі папулярных у эпоху Рэнесанса алхімічных і тэалагічных пошукаў<ref>{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1}}</ref>) Так ці іначай, з гэтых тэкстаў, якія паўплывалі на развіцце містыцызму ў свеце вынікала, што ў Еўропе спрадвеку існуе "найбольш шанаваны ордэн" містыкаў-філосафаў-навукоўцаў, якія ставяць сваёй мэтай "сусветную рэфармацыю чалавецтва". Паводле розенкрэйцэраў, іх вучэнне пабудавана «на старажытных эзатэрычных ісцінах», якія «скрытыя ад звычайнага чалавека, забяспечваюць разуменне прыроды, фізічнага сусвету і духоўнага царства»<ref>{{Кніга|загаловак=Carl Edwin Lindgren. The way of the Rose Cross; A Historical Perception, 1614–1620 // Journal of Religion and Psychical Research. — 1995. — № 3. — С. 141–148}}</ref>, што збольшага сімвалізуецца эмблемай братэрства — ружай, якая распускаецца на крыжы. У першыя стагоддзі свайго існавання розенкрэйцарства было цесна звязана з лютэранствам і ўвогуле з пратэстантызмам. Фрэнсіс Йейтс бачыла ў розенкрэйцарах XVII стагоддзя папярэднікаў стагоддзя [[Асветніцтва|Асветы]]<ref>{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1;0-415-26769-2.}}</ref>. Паводле гісторыка Дэвіда Стывенсана, гэты культурны рух аказаў істотны ўплыў на станаўленне ў [[Шатландыя|Шатландыі]] падобнага містычнай супольнасці — [[масонства]]. У далейшым шматлікія разрозннныя таемныя таварыствы выводзілі сваю пераемнасць і абрады поўнасцю або часткова ад нямецкіх розенкрэйцэраў XVI—XVII стагоддзяў (а праз іх пасярэдніцтва — ад [[Тампліеры|храмоўнікаў]] ці нават [[Рыцары Круглага стала|рыцараў Круглага стала]])[[Англія|.]] Прыхільнікі розенкрэйцараў заяўлялі аб сваёй каранях ў ранніх дасягненнях чалавецтва, сярод іншых у працах [[Гермес Трысмегіст|Гермеса Трысмегіст]]<nowiki/>а, [[Лаа-Цзы|Лао-цзы]], [[Буда (тытул)|Буды]], [[Піфагор|Піфагора]] і Апалонія Тыянскага. Розенкрейцераўскія вучэнні прапаведавалі, сярод іншых, Роберт Флад, [[Michael Maier|Майкл Майер]], [[Thomas Vaugham|Томас Воэм]] і [[John Heydon|Джон Хейдан]]. З гэтым рухам таксама былі звязаны, сярод іншых, [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёган Вольфганг Гётэ]], [[Віктор Гюго]], [[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]]. == Вучэнне == У сваёй філасофіі розенкрейцеры падкрэсліваюць боскае паходжанне чалавека, якое разглядаецца праз [[Грэх|грэхападзенне]] і магчымасць уз'яднання з боскім полем жыцця. Гэта вучэнне цесна звязана з [[Алхімія|алхіміяй]], якая сімвалічна бачыць магчымасць выратавання ў пераўтварэнні [[Свінец|свінцу]] (што сімвалізуе [[Прырода|прыроду]] зямнога чалавека) у золата (сапраўднага боскага чалавека), які, як [[Фенікс (міфалогія)|фенікс]] з попелу, павінны паўстаць з магілы прыроды. '''Герметычныя вучэнні розэнкрейцераў паходзяць ад:''' * гнозіс * [[алхімія]] * [[кабала]] * [[неаплатанізм]] * [[філасофія]] == Розенкрэйцары ва Усходняй Еўропе. == Ужо ў 1615 годзе гданьскі друкар і кнігагандляр Андрэас Хюнефельд апублікаваў фундаментальную працу Ёгана Валянціна Андрэ: ''«Fama Fraternitatis»'' (назва ''«розэнкрэйцары»'' паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрэйца, персанажа, які згадваецца ў гэтай і іншых кнігах гэтага аўтара),які нібыта памер і выдаў запавет 8 сваім вучнам прапаведаваць. У выніку дзейнасці Хюнефельда быў заснаваны мясцовы фарпост ружанцовых масонаў пад назвай ''[[Антылія|«Антылія»]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.loza-galileusz.pl/3.gdansk.wolnomularstwo.php|title=Z dawnych dziejów, czyli masoneria w Gdańsku|website=loza-galileusz.pl}}</ref>. З поўнай упэўненасцю казаць аб існаванні і прасочваць генеалогію розенкрэйцэрскіх арганізацый можна толькі з пачатку XVIII стагоддзя. У 1710 годзе сілезскі пастар і алхімік Зыгмунд Рыхтэр пад псеўданімам Sincerus Renatus ("шчыра звернуты") апублікаваў трактат, азагалоўлены "Тэарэтыка - практычная тэасофія. Сапраўдная і поўная падрыхтоўка філасофскага каменя братэрствам Ордэна золатога ружовага крыжа» («Dieeund Philosophischen Steins der Brüderschaft aus dem Orden des Gülden-und Rosen-Creutzes»). У зборніку, які складаецца з 52 артыкулаў, Рыхтэр прадстаўляўся чальцом гэтага братэрства і паведамляў, што яно заснавана ў Празе пачатку XVIII стагоддзя, складаецца з адасобленых аддзяленняў, у кожнае з якіх уваходзіць 31 адэпт. Ордэн мае ўнутранае кола, апазнавальныя знакі і сакрэтныя алхімічныя даследаванні, матэрыялы па якіх выдаваліся толькі тым, хто дасягнуў самы высокі ўзровень. Братэрствам кіруе «імператар», у яго прымаюцца толькі масоны ў ступені майстра<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=d5d_AhziPZsC&pg=PA51&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=The Rosicrucians: The History, Mythology, and Rituals of an Esoteric Order — Christopher McIntosh — Google Книги}}</ref>. Дзве іншыя вехі ў развіцці розенкрейцерскай дактрыны XVIII стагоддзя - "Opus magocabalisticum et theosophicum" Георга фон Велінга (1719, разгляд алхіміі і вучэнні Парацэльса) і "Aureum Vellus oder Goldenes Vliess" Германа Фіктульда (1749). Акрамя згаданага твора Рыхтэра, іншых пацверджанняў дзейнасці гэтых арганізацыі не выяўлена - ці то з прычыны яе глыбокай заканспіраванасці, ці з прычыны малога ліку прысвечаных. А паколькі нават тыя аматары містыкі з элітных колаў, якія іх шукалі не маглі знайсці само іх існаванне выклікала абаснаваны скепсіс<ref>{{Кніга|загаловак=Waite, Arthur Edward. OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887.}}</ref>. == Масонства. Орэн залатога і ружовага крыжа. == Прадстаўнікі спекулятыўнага [[Масонства|масонства,]] якое развівалася ў XVII стагоддзі, чэрпалі вучэнне разенкрейцераў XVII стагоддзя. Існуе значная сувязь паміж сімвалізмам масонства і сімвалізмам, які выкарыстоўваўся разенкрэйцерамі <ref>{{Cite web|url=http://wolnomularstwo.pl/baza_artykulow/wolnomularstwo-powszechne/historia-wolnomularstwa-powszechnego/historyczne-i-legendarne-korzenie-wolnomularstwa/rozokrzyzowcy/|title=Różokrzyżowcy - wolnomularstwo.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->|website=wolnomularstwo.pl}}</ref>. [[Файл:Bijou fm 18eme.jpg|міні|Падвеска 18° старадаўняга і прынятага шатладскага статута — Рыцар Ружавага Крыжа]] У трактаце Aureum vellus (1749) нямецкі містык Герман Фіктульд спрабаваў упісаць розенкрэйцэрства ў кантэкст іншых герметычных вучэнняў і вырабіць «ордэн крыжа і ружы» ад ордэна Залатога руна, заснаванага ў Бургундыі XV стагоддзя<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=nL3NffvWyWwC&pg=PA46&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}</ref>. Аўтар трактата карыстаўся значным уплывам у Зульцбаху і Марбургу (тагачасных цэнтрах нямецкага масонства) і складаўся ў перапісцы з багасловам Этынгерам<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=t-MnyJ-8tl0C&pg=PA69&lpg=PA69&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=A Rosicrucian Utopia in Eighteenth-Century Russia: The Masonic Circle of N.I. Novikov circle}}</ref>. Ён сцвярджаў, што менавіта розенкрэйцэры стварылі масонства і толькі ім вядомы сапраўдны сэнс масонскай сімволікі. Пазней пры пасярэніцтве ўроцлаўскага гуртка "бацькоў" у Празе, Рэгенсбургу і Франкфурце недзе паміж 1747-1761 была створаная ці абноўленая структура звязаная з масонскімі "патаемнымі філасофскімі" ложамі<ref>{{Кніга|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}</ref>. Найбольш прыкметным апалагетам абноўленага розенкрэйцэрства быў марбургскі прафесар медыцыны Фрыдрых Шродэр (1733—1778), а найвышэйшы росквіт вучэння прыйшоўся на кіраванне ў Прусіі містычна настроенага караля Фрыдрыха Вільгельма II<ref>{{Кніга|загаловак=Перцев В. Н. Немецкое масонство в XVIII в. // Масонство в его прошлом и настоящем. М., 1914. Т. 1. С. 93-94, 100—101}}</ref>. Першыя згадкі пра гэты градус «Рыцар ружы і крыжа» - 18 ° у Старажытным і прынятым шатландскім статуце адносяцца да 1765 года. Градус увайшоў у рытуальную практыку і атрымаў шырокае распаўсюджванне пасля 1780 года. Пасля 1782 г. масонства дадало ў сваю рытуальную практыку егіпецкія, грэцкія і друідычныя містэрыі<ref>{{Кніга|загаловак=Bayard, Jean-Pierre, Les Rose-Croix, M.A.Édition, Paris 1986}}</ref>. Марконі дэ Негрэ са сваім бацькам Габрыелем Марконі ў 1839 годзе заснаваў масонскі статут Мемфіса<ref>{{Кніга|загаловак=de Negre, E.J. Marconis, Brief History of Masonry (1849)}}</ref>, адштурхваючыся ад больш ранніх алхімічных і герметычных пошукаў розенкрэйцэрскага вучонага барона дэ Вестэрада. Такім чынам, ступень Рыцара ружы і крыжа з'явілася і ў егіпецкім масонстве. Дадзеная ступень таксама як і ў ДПШУ практыкуецца, або ў 18 °, або ў 17 ° <ref>{{Кніга|загаловак=Nesta Webster’s, Secret Societies and Subversive Movements, London, 1924, p. 87}}</ref>. Ступень Рыцара ружы і крыжа сустракаецца ў дадатковых ордэнах Французскага статута. Так, пасвячэнне ў яе праходзіць у 4 ордэне гэтага статута<ref>{{Кніга|загаловак=П'ер Мал'е, Le Régulateur du Maçon (1785-«1801»), la fixation des grades symboliques du Rite Français : histoire et documents, Paris, Éditions A l’Orient, 2004.}}</ref> У канцы XVIII стагоддзя члены Ордэна залатога і ружовага крыжа сцвярджалі, што розенкрэйцэрства заснавана паслядоўнікамі егіпецкага мудраца Ормуза (Ormusse) і «Licht-Weise», якія эмігравалі ў Шатландыю пад імем «Будаўнікі з Усходу». Пасля гэтага першапачатковы ордэн нібы знік, пакуль не быў адноўлены [[Олівер Кромвель|Оліверам Кромвэлем]] як [[франкмасонства]]. Таварыства залатога і ружовага крыжа распрацавала і сучасную сімволіку розенкрэйцэрства, выкладзеную ў трактаце Geheime Figuren der Rosenkreuzer (Альтана, 1785 г.). Першым розенкрэйцэрам у Расіі быў Іван Шварц (1751—1784), выхадзец з Трансільваніі. У 1781 годзе ў Берліне ён быў прыняты ў Ордэн залатога і ружовага крыжа, а ў кастрычніку таго ж года атрымаў грамату на права лічыцца яго адзіным паўнамоцным прадстаўніком "ва ўсёй Імператарска-расійскай дзяржаве і яго землях"<ref>{{Кніга|загаловак=О. П. Ведьмин. Масоны в России: 1730—1825 гг. Кемеровский государственный университет, 1998. С. 48.}}</ref>. Пасля смерці Шварца першынство ва ўнутраных прыступках ордэна перайшло да маскоўскай групы Мікалая Новікава. Новікаў сцвярджаў, што яму быццам першым адкрыў што «сапраўднае масонства ёсць таінства розенкрэйцэраў» містычна настроены фельдмаршал [[Мікалай Рапнін]]. У пачатку ХХ ст. на хвалі моды на акультызм і містыку характэрнай для [[Эпоха мадэрну|эпохі мадэрну]], прыбыўшы як прадстаўніца ордэну з Вены ад Рудольфа Штэйнера, Ганнна Менцлова абвесціла [[:ru:Иванов,_Вячеслав_Иванович|Вячаслава Іванова]] у Піцярбурзе "ружай", а [[Андрэй Белы|Андрэя Белага]] "крыжом" натхняла іх ідэямі будовы "новага" ордэну на руінах "старога". У асяродку паэтаў сярэбранага веку і рэвалюцыянераў вобразы ружы і крыжа сталі папулярнымі. Напрыклад апяваючы іх [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандр Блок]] стварыў п'есу "Ружа і крыж" (1912). == Сёння == Дзякуючы "закрытасці" і "таямнічасці", якія тыражуюцца масмедыя, сёння ў розенкрэйцараў ёсць шмат паслядоўнікаў. У канцы 19-га і пачатку 20-га стагоддзяў розныя групы называлі сябе розенкрейцарамі. Розныя групы, якія звязваюць сябе з «розенкрейцарскай традыцыяй», можна падзяліць на тры катэгорыі<ref>{{Кніга|загаловак=Skogstrom, Jan (2001), Some Comparisons Between Exoteric & Esoteric Christianity}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/zineen/pamen010.htm|загаловак=The Rosicrucian Interpretation of Christianity by The Rosicrucian Fellowship}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/rms/rmseng01.htm|загаловак=Max Heindel. The Rosicrucian Mysteries}}</ref>: [[Эзатэрычнае хрысціянства|эзатэрычныя хрысціянскія]] розенкрейцарскія групы, якія вызнаюць Хрыста кшталту Lectorium Rosicrucianum; вольна масонскія розенкрейцарскія групы, такія як SRIA, Societas Rosicruciana<ref>{{Кніга|загаловак=Albert Pike, Morals and Dogma of the Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry, "XXX: Knight Kadosh", p. 822, 1872}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Salus, Incruce. "W.Bro. Colonel William James Bury MacLeod Moore". S.R.I.C. - Societas Rosicruciana in Canada.}}</ref>; ініцыятарскія групы, такія як «Залатая Зара» і "Старажытны містычны ордэн Ружа Крыжа" (AMORC). У Польшчы з 1986 года афіцыйна дзейнічае Міжнародная школа Залатога Ружаннага Крыжа і Lectorium Rosicrucianum есць ва ўсіх буйных гарадах. У іншых краінах суполкі таксама прадстаўленыя сярод аматараў эзатэрыкі, магіі, акультызму і "закрытых" "элітных" таварыстваў. == Зноскі == {{Крыніцы}}'''Бібліяграфія:''' ''Bayard, Jean-Pierre. La Spiritualité de la Rose-Croix: Histoire, Tradition et Valeur Initiatique Dangles, Saint-Jean-de-Braye, France, (1990) ISBN <bdi>2-7033-0353-X</bdi>'' Clymer, R. Swinburne. ''The Rose Cross order: a short sketch of the history of the Rose Cross order in America, together with a sketch of the life of Dr. P. B. Randolph, the founder of the order'' Philosophical Publishing Company, Allentown, Pennsylvania, (1916) OCLC 6671066 Churton, Tobias. ''The Invisible History of the Rosicrucians: The World's Most Mysterious Secret Society'' Inner Traditions, Rochester, Vermont, (2009) ISBN <bdi>978-1-59477-255-9</bdi> ''Eugenius Philalethes.'' Fame and Confession of the Fraternity of the Rosy Cross. — City: Kessinger Publishing, 1997. — 197 с. — <nowiki>ISBN 1-56459-257-X</nowiki>. ''Frances Yates.'' The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1 ''Donald R. Dickson.'' Johann Valentin Andreae's Utopian Brotherhoods // Renaissance Quarterly. — 1996. — Т. 49, № 4. ''Waite, Arthur Edward.'' OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887., reprinted in 1960 by Society of Metaphysicians, Hastings, England, <nowiki>ISBN 1-85228-705-5</nowiki>; reprinted in 2000 by Garber Communications, Blauvelt, New York, <nowiki>ISBN 0-89345-018-9</nowiki> Carlos Gilly / Friedrich Niewöhner (Hgg.): Rosenkreuz als europäisches Phänomen im 17. Jahrhundert. Pimander 7, Bibliotheca Philosophica Hermetica, Amsterdam / Frommann-Holzboog, Stuttgart 2002, ISBN 3-7728-2206-1 Frietsch, Wolfram. ''Die Geheimnisse der Rosenkreuzer'' Rowohlt, Reinbeck bei Hamburg, 1999 ISBN 3-499-60495-7 Hans-Jürgen Ruppert: Rosenkreuzer. Diederichs, München 2004, <nowiki>ISBN 3-7205-2533-3</nowiki> Heindel, Max (1909) ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Christian Occult Science, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' Independent Book Company, Chicago, OCLC 7466633; full text of updated version entitled ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Mystic Christianity, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' from ''The Rosicrucian Fellowship'' ''Мэнли П. Холл.'' Энциклопедическое изложение масонской, герметической, каббалистической и розенкрейцеровской символической философии. — М.: Эксмо, Мидгард, 2007. — С. 8. — 864 с. — <nowiki>ISBN 5-699-22139-5</nowiki>, ISBN 978-5-699-22139- Розенкрейцеры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. ''Семека А. В.'' Русские розенкрейцеры и сочинения императрицы Екатерины II против масонства. — СПб.: Сенатская тип., 1902. — 60 с. ''Тарасов Е. И.'' Московское общество розенкрейцеров // Масонство в его прошлом и настоящем. Т. 2. — М., 1915. С. 1—26. ''Франсес Йейтс.'' Розенкрейцерское просвещение. — М.: Алетейа, Энигма, 1999. ''Гендель Макс.'' Мистерии розенкрейцеров / Макс Гендель, Мэнли Палмер Холл, У. Л. Уилмхёрст. — <abbr>М.</abbr>: Эксмо, Terra Fantastica, 2003. — 736 с. — (Великие посвящённые). — 4000 экз. — <nowiki>ISBN 5-699-03905-8</nowiki>. (в пер.) Розенкрейцеры в Советской России: Документы 1922—1937 гг. / Сост. А. Л. Никитин. — <abbr>М.</abbr>: Минувшее, 2004. — 464 с. — (Мистические общества и ордена в Советской России). — 1500 экз. — <nowiki>ISBN 5-902073-27-8</nowiki>, <nowiki>ISBN 5-902073-11-1</nowiki>. (в пер.) ''Киселёв Н. П.'' Из истории русского розенкрейцерства / Сост., подгот. текста и коммент. М. В. Рейзина, А. И. Серкова. — <abbr>СПб.</abbr>: Изд-во имени Н. И. Новикова, 2005. — 424 с. — (Русское масонство. Материалы и исследования. Выпуск 5). — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 5-87991-020-2</nowiki>. (в пер.) ''Варакин А. С.'' Розенкрейцеры — рыцари Розы и Креста. — <abbr>М.</abbr>: Вече, 2007. — 408, [16] с. — (Тайные общества, ордена и секты). — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9533-2352-9</nowiki>. (в пер.) ''Арнольд П.'' История розенкрейцеров и истоки франкмасонства / Поль Арнольд; Пер. с франц. В. Каспарова. — <abbr>М.</abbr>: Энигма, 2011. — 336 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-94698-088-3</nowiki>. (в пер.) Кондаков Ю. Е. Мартинисты, розенкрейцеры, и «внутренние христиане» в России конца XVIII начала XIX вв. СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 2011. — 499 с. — 100 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-8064-1731-3</nowiki> Кондаков Ю. Е. Орден золотого и розового креста в России. Теоретический градус соломоновых наук. СПб., Астерион. 2012. — 616 с. — 200 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-906152-24-4</nowiki> Кондаков Ю. Е. Тайные инструкции российских розенкрейцеров XVIII—XIX вв. / Науч. ред. Е. Л. Кузьмишин. — М.: Ганга, 2018. — 570 с. <nowiki>ISBN 978-5-907059-18-4</nowiki> Халтурин Ю. Л., Кучурин В. В., Родиченков Ю. Ф. «Небесная наука»: европейская алхимия и российское розенкрейцерство в XVII—XIX веках. СПб.: Изд-во РХГА, 2015. — 380 с. — <nowiki>ISBN 978-5-88812-704-9</nowiki> [[Катэгорыя:Гнастыцызм]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Рэлігіі]] [[Катэгорыя:Эзатэрыка]] [[Катэгорыя:Алхімія]] [[Катэгорыя:Гермітыцызм]] [[Катэгорыя:Эзатырычнае хрысціянства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі містыкаў]] [[Катэгорыя:Патаемныя таварыствы]] 3aagpt5suvybbkmfyvl62s4b5u26587 1-ы Зімні завулак (Мінск) 0 806472 5127339 2026-04-16T17:30:04Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = 1-ы Зімні завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = Заводск...» 5127339 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = 1-ы Зімні завулак |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137<ref>[https://myindex.by/myindex.php?obl=5&reg=68&city=7701&typestreet=18&street=507 Минская область - Минский район - Минск - Переулок 1 зимний - Почтовый индекс]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 390 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/1st-zimni базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = асфальт |рух = двухбаковы |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325124/?ll=27.676295%2C53.878474&z=17 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''1-ы Зімні завулак''' — [[завулак]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Пачынаецца ад скрыжавання з [[2-і Енісейскі завулак (Мінск)|2-м Енісейскім завулкам Арцёма]], ідзе паралельна [[Зімняя вуліца (Мінск)|аднайменнай вуліцы]], перасякае [[Іркуцкая вуліца (Мінск)|Іркуцкую вуліцу]] і завяршаецца скрыжаванням з [[Ангарскі завулак (Мінск)|Ангарскім завулкам]]<ref name="geodzen"/>. Завулак адносіцца да сектара індывідуальнай жылой забудовы<ref name="geodzen"/>, ёсць аўтарамонтны сэрвіс<ref>згодна [https://belarus-streets.openalfa.com/streets/1-%D0%B9-%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%BA-%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%91%D0%BB%D0%BE%D0%BA-zavodski-district-minsk сайту Оpenalfa]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/355 1-ы Зімні завулак на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/1st-zimni 1-ы Зімні завулак у базе даных Геадзэн] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] nfizo2kka2u75l0ro1y5vpeo9adlw04 Сорак Татараў 0 806473 5127343 2026-04-16T17:39:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt...» 5127343 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = Калналары, Коўналары | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} {{значэнні2|Сорак Татараў}} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіраў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Keturiasdešimt Totorių mečetė.JPG|Мячэць (2018) </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] 98bg1hc0zdebf0lylxl0qhnt7km0jc2 5127345 5127343 2026-04-16T17:40:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Пад уладай Расійскай імперыі */ 5127345 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = Калналары, Коўналары | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} {{значэнні2|Сорак Татараў}} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіраў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Keturiasdešimt Totorių mečetė.JPG|Мячэць (2018) </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] at6p8dgmkq0fubvo7jdrvjr3ho0wiux 5127346 5127345 2026-04-16T17:40:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127346 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = Калналары, Коўналары | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіраў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Keturiasdešimt Totorių mečetė.JPG|Мячэць (2018) </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] fsmlsdq90q0ayzhct9fjbh3gqukhj01 5127347 5127346 2026-04-16T17:40:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127347 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіраў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Keturiasdešimt Totorių mečetė.JPG|Мячэць (2018) </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] qqgq23niilzwi11gtinoum7xw8cc4ui 5127465 5127347 2026-04-17T06:27:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127465 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Keturiasdešimt Totorių mečetė.JPG|Мячэць (2018) </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] i01pyikchnt0v0mnq2ney1zlctwuesa 5127468 5127465 2026-04-17T06:29:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5127468 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === [[Файл:Sorak Tataraŭ, Tatarski. Сорак Татараў, Татарскі (1938).jpg|міні|Татарская мячэць]] З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Файл:Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Файл:Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Файл:40totoriu kapines2016.jpg|Татарскія могілкі Файл:Keturiasdešimt Totorių, mokykla.JPG|Школа </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] bpfg0sgu97zgp3hn7gtmk60ulhgzigo 5127472 5127468 2026-04-17T06:34:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5127472 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|міні|злева|Старонка з [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|кітаба першай паловы XVIII стагоддзя]], напісанага па-беларуску арабскім пісьмом. Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе беларускім дзеячам Іванам Луцкевічам у вёсцы Сорак Татараў ў мясцовага мулы Сцяпана Палтаракевіча. ]] Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === [[Файл:Sorak Tataraŭ, Tatarski. Сорак Татараў, Татарскі (1938).jpg|міні|Татарская мячэць]] З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць у Сорак Татарах|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Файл:Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Файл:Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Файл:40totoriu kapines2016.jpg|Татарскія могілкі Файл:Keturiasdešimt Totorių, mokykla.JPG|Школа </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] ea74o7puyu6j3i60n2oafaf0oio88db 5127491 5127472 2026-04-17T07:01:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Славутасці */ 5127491 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|міні|злева|Старонка з [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|кітаба першай паловы XVIII стагоддзя]], напісанага па-беларуску арабскім пісьмом. Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе беларускім дзеячам Іванам Луцкевічам у вёсцы Сорак Татараў ў мясцовага мулы Сцяпана Палтаракевіча. ]] Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У 1915 годзе ў хаце мясцовага мулы [[Самуіл Паўлавіч Палтарацкі|С. П. Палтарацкага]] быў знойдзены ўнікальны зборнік беларускіх тэкстаў, напісаных арабскай графікай ([[кітабы]]). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === [[Файл:Sorak Tataraŭ, Tatarski. Сорак Татараў, Татарскі (1938).jpg|міні|Татарская мячэць]] З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць (Сорак Татараў)|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Файл:Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Файл:Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Файл:40totoriu kapines2016.jpg|Татарскія могілкі Файл:Keturiasdešimt Totorių, mokykla.JPG|Школа </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] 36cnd2n1rdk671glfwsukqu2y0s8sjo Навасёлкаўскае радовішча ільменіт-магнетытавых руд 0 806474 5127349 2026-04-16T17:44:23Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Навасёлкаўскае радовішча жалезных руд]] 5127349 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Навасёлкаўскае радовішча жалезных руд]] 9777fk1r8bajbit98rqi9joharbrup4 Заслаўская мульда 0 806475 5127351 2026-04-16T17:57:31Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Заслаўская мульда''' — тэктанічнае паніжэнне (адмоўная структура), якая ўскладняе паверхню крышталічнага фундамента ў межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Размешчана на паўн...» 5127351 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Заслаўская мульда''' — тэктанічнае паніжэнне (адмоўная структура), якая ўскладняе паверхню крышталічнага фундамента ў межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Размешчана на паўночны захад ад [[Мінск]]а, побач з [[Радашковіцкае падняцце|Радашковіцкім падняццем]], ствараючы кантрастны рэльеф геалагічнага падмурка. У адрозненне ад суседніх падняццяў, у Заслаўскай мульдзе паверхня крышталічнага фундамента апускаецца да адзнак −400…-500 метраў і ніжэй. Мульда запоўнена [[асадкавыя пароды|асадкавымі пародамі]]. Асноўную частку разрэзу тут складаюць адклады венду (верхні [[пратэразой]]), а таксама [[дэвон]]скія і больш маладыя [[антрапаген]]авыя. Нягледзячы на тое, што ў глыбіні гэта паніжэнне, на паверхні над ім размешчана частка [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. Гэта тлумачыцца вялікай магутнасцю ледавіковых адкладаў. Дзякуючы таму, што мульда запоўнена пластамі асадкавых парод, яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк басейна [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], на якой створана [[Заслаўскае вадасховішча]]. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Мінскай вобласці]] i5qminesjy9wq5yzysq1ut8i4x4r0n2 5127358 5127351 2026-04-16T18:21:25Z JerzyKundrat 174 5127358 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Заслаўская мульда''' — тэктанічнае паніжэнне (адмоўная структура), якая ўскладняе паверхню крышталічнага фундамента ў межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Размешчана на паўночны захад ад [[Мінск]]а, побач з [[Радашковіцкае падняцце|Радашковіцкім падняццем]], ствараючы кантрастны рэльеф геалагічнага падмурка. У адрозненне ад суседніх падняццяў, у Заслаўскай мульдзе паверхня крышталічнага фундамента апускаецца да адзнак −400…-500 метраў і ніжэй. Мульда запоўнена [[асадкавыя пароды|асадкавымі пародамі]]. Асноўную частку разрэзу тут складаюць адклады [[венд]]у, а таксама [[дэвон]]скія і больш маладыя [[антрапаген]]авыя. Нягледзячы на тое, што ў глыбіні гэта паніжэнне, на паверхні над ім размешчана частка [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. Гэта тлумачыцца вялікай магутнасцю ледавіковых адкладаў. Дзякуючы таму, што мульда запоўнена пластамі асадкавых парод, яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк басейна [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], на якой створана [[Заслаўскае вадасховішча]]. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Мінскай вобласці]] n3q9tipq797zvo51co0fel1yjwa7ikx 5127539 5127358 2026-04-17T11:22:45Z JerzyKundrat 174 пунктуацыя 5127539 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Заслаўская мульда''' — тэктанічнае паніжэнне, адмоўная структура, якая ўскладняе паверхню крышталічнага фундамента ў межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Размешчана на паўночны захад ад [[Мінск]]а, побач з [[Радашковіцкае падняцце|Радашковіцкім падняццем]], ствараючы кантрастны рэльеф геалагічнага падмурка. У адрозненне ад суседніх падняццяў, у Заслаўскай мульдзе паверхня крышталічнага фундамента апускаецца да адзнак −400…-500 метраў і ніжэй. Мульда запоўнена [[асадкавыя пароды|асадкавымі пародамі]]. Асноўную частку разрэзу тут складаюць адклады [[венд]]у, а таксама [[дэвон]]скія і больш маладыя [[антрапаген]]авыя. Нягледзячы на тое, што ў глыбіні гэта паніжэнне, на паверхні над ім размешчана частка [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. Гэта тлумачыцца вялікай магутнасцю ледавіковых адкладаў. Дзякуючы таму, што мульда запоўнена пластамі асадкавых парод, яна служыць прыродным калектарам падземных вод. Гэта забяспечвае стабільнае падземнае жыўленне рэк басейна [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]], на якой створана [[Заслаўскае вадасховішча]]. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Мінскай вобласці]] 9x5t09tbfli5r0vxqd25nc1ze14jnx1 Радашковіцкае падняцце 0 806476 5127354 2026-04-16T18:11:59Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Радашковіцкае падняцце''' — тэктанічная структура (мясцовае падняцце) у межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Уяўляе сабой выступ крышталічнага фундамента і перакрываючых яго...» 5127354 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Радашковіцкае падняцце''' — тэктанічная структура (мясцовае падняцце) у межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Уяўляе сабой выступ крышталічнага фундамента і перакрываючых яго [[асадкавыя пароды|асадкавых адкладаў]] у цэнтральнай частцы Беларусі ([[Маладзечанскі раён]]). Падняцце выяўлена па паверхні крышталічнага фундамента і ніжніх гарызонтах асадкавага чахла (пераважна адкладаў [[пратэразой|пратэразою]] і [[палеазой|палеазою]]). У самых высокіх пунктах (у раёне [[Радашковічы|Радашковіч]] і [[Маладзечна]]) паверхня фундамента падымаецца да адзнак −100…-200 метраў. Радашковіцкае падняцце аказвае ўплыў на фарміраванне сучаснага рэльефу і гідраграфічную сетку рэгіёна, з’яўляючыся часткай [[водападзел]]у паміж басейнамі Чорнага і Балтыйскага мораў. Паколькі яно супадае з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшам]], фактычная адлегласць ад дзённай паверхні да скальных парод складае 300—400 метраў. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Маладзечанскага раёна]] sdh0d178abg7bw1gau68o7lgqlggsq1 5127360 5127354 2026-04-16T18:28:50Z JerzyKundrat 174 5127360 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Радашковіцкае падняцце''' — тэктанічная структура (мясцовае падняцце) у межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Уяўляе сабой выступ крышталічнага фундамента і перакрываючых яго [[асадкавыя пароды|асадкавых адкладаў]] у цэнтральнай частцы Беларусі ([[Маладзечанскі раён]]). Падняцце выяўлена па паверхні крышталічнага фундамента і ніжніх гарызонтах асадкавага чахла (пераважна адкладаў [[пратэразой|пратэразою]] і [[палеазой|палеазою]]). У самых высокіх пунктах (у раёне [[Радашковічы|Радашковіч]] і [[Маладзечна]]) паверхня фундамента падымаецца да адзнак −100…-200 метраў. Радашковіцкае падняцце аказвае ўплыў на фарміраванне сучаснага рэльефу і гідраграфічную сетку рэгіёна, з’яўляючыся часткай [[водападзел]]у паміж басейнамі Чорнага і Балтыйскага мораў. Паколькі яно супадае з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшам]], якое ўтворана тоўшчай ледавіковых [[антрапаген]]авых адкладаў, фактычная адлегласць ад дзённай паверхні да скальных парод складае 300—400 метраў. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Маладзечанскага раёна]] c0q9xdpsrdr1wkctk7jbcsvjzotw18q 5127545 5127360 2026-04-17T11:27:35Z JerzyKundrat 174 пунктуацыя 5127545 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Радашковіцкае падняцце''' — тэктанічная структура, мясцовае падняцце ў межах [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Уяўляе сабой выступ крышталічнага фундамента і перакрываючых яго [[асадкавыя пароды|асадкавых адкладаў]] у цэнтральнай частцы Беларусі ([[Маладзечанскі раён]]). Падняцце выяўлена па паверхні крышталічнага фундамента і ніжніх гарызонтах асадкавага чахла (пераважна адкладаў [[пратэразой|пратэразою]] і [[палеазой|палеазою]]). У самых высокіх пунктах (у раёне [[Радашковічы|Радашковіч]] і [[Маладзечна]]) паверхня фундамента падымаецца да адзнак −100…-200 метраў. Радашковіцкае падняцце аказвае ўплыў на фарміраванне сучаснага рэльефу і гідраграфічную сетку рэгіёна, з’яўляючыся часткай [[водападзел]]у паміж басейнамі Чорнага і Балтыйскага мораў. Паколькі яно супадае з [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшам]], якое ўтворана тоўшчай ледавіковых [[антрапаген]]авых адкладаў, фактычная адлегласць ад дзённай паверхні да скальных парод складае 300—400 метраў. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Маладзечанскага раёна]] 9dkvyklf5tjhrniexpw1a8eetqriddv Слонімскі купал 0 806477 5127363 2026-04-16T18:50:50Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Слонімскі купал''' — прыўзнятая тэктанічная структура крышталічнага фундамента на Беларусі, з’яўляецца часткай [[Цэнтральнабеларускі масіў|Цэнтральнабеларускага масіва]], які ўваходзіць у...» 5127363 wikitext text/x-wiki [[Файл:Беларуская антэкліза.svg|thumb|300px|Беларуская антэкліза]] '''Слонімскі купал''' — прыўзнятая тэктанічная структура крышталічнага фундамента на Беларусі, з’яўляецца часткай [[Цэнтральнабеларускі масіў|Цэнтральнабеларускага масіва]], які ўваходзіць у склад [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. У раёне [[Слонім]]а абсалютныя адзнакі паверхні крышталічнага фундамента складаюць каля +30&nbsp;метраў над узроўнем мора. Старажытныя [[граніт]]ы і [[гнейс]]ы перакрыты толькі тонкім пластом больш маладых адкладаў, магутнасць [[асадкавыя пароды|асадкавых парод]] тут каля 150&nbsp;метраў. Геалагічная будова тэрыторыі абумовіла фарміраванне [[Слонімскае ўзвышша|Слонімскага ўзвышша]]. {{НК}} [[Катэгорыя:Беларуская антэкліза]] [[Катэгорыя:Геалогія Слонімскага раёна]] p22a5olxvsozpfm8721eywhxyatb1lq Прыпяцка-Дняпроўская сінекліза 0 806478 5127375 2026-04-16T19:42:37Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна]] 5127375 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна]] 8tv59fg5tlif1ckdpkjs6gzzzt98h5k Прыпяцка-Данецкі аўлакаген 0 806479 5127377 2026-04-16T19:43:50Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна]] 5127377 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дняпроўска-Данецкая ўпадзіна]] 8tv59fg5tlif1ckdpkjs6gzzzt98h5k Балтыйска-Прыднястроўская зона перыкратонных прагінаў 0 806480 5127378 2026-04-16T19:46:04Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Лінія Тэйсейра—Торнквіста]] 5127378 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лінія Тэйсейра—Торнквіста]] 2kija4t8q7jg1vdlpysk0wyomu2gkpc Валынская ўпадзіна 0 806481 5127383 2026-04-16T20:02:09Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Валына-Падольская пліта]] 5127383 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Валына-Падольская пліта]] fxaehw6k7ac4ojy3uqalbpy22jkn5jh Днястроўскі перыкратон 0 806482 5127386 2026-04-16T20:26:36Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Лінія Тэйсейра—Торнквіста]] 5127386 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лінія Тэйсейра—Торнквіста]] 2kija4t8q7jg1vdlpysk0wyomu2gkpc Г. У. Зінавенка 0 806483 5127388 2026-04-16T20:31:40Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Галіна Уладзіміраўна Зінавенка]] 5127388 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Галіна Уладзіміраўна Зінавенка]] h362a1yag7ipmvdbtls7kwcsriq8o5j Флагшток (СМІ) 0 806484 5127396 2026-04-16T21:06:12Z Siarhei V 122587 Новая старонка 5127396 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Штодзень]] * [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] * [[Рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] m158tzd8hu4lapeaa3f2ofnwzvajxuq 5127400 5127396 2026-04-16T21:12:05Z Siarhei V 122587 5127400 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Штодзень]] * [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] * [[Рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] fi4ftgzx95a8fmnemscqfxxlc4mwstw 5127401 5127400 2026-04-16T21:13:02Z Siarhei V 122587 5127401 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Штодзень]] * [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] * [[Рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] ite3kqrnos34exd6s8ybmuj51yjvyfs 5127404 5127401 2026-04-16T21:18:42Z Siarhei V 122587 5127404 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/30827.html|title=В гомельских СМИ прошли массовые чистки. Среди уволенных оказался пропагандист со стажем. Его место в госгазете занял силовик|website=Зеркало|date=2023-01-20|access-date=2026-04-16}}</ref>. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/u-belarusi-abmezavali-dostup-da-homelskaha-interne|title=У Беларусі абмежавалі доступ да гомельскага інтэрнэт-партала «Флагшток»|last=НЧ|website=Новы Час|date=2021-11-02|access-date=2026-04-16}}</ref>. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/interv-ju-zdymki-praca-zurnalistam-jak-perasled|title=Як пераследуюць за камунікацыю з «экстрэмісцкімі» медыя|last=НЧ|website=Новы Час|date=2023-08-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] btcnchof6djb0r14mgb5b7kkt0plrwv 5127405 5127404 2026-04-16T21:20:20Z Siarhei V 122587 5127405 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/30827.html|title=В гомельских СМИ прошли массовые чистки. Среди уволенных оказался пропагандист со стажем. Его место в госгазете занял силовик|website=Зеркало|date=2023-01-20|access-date=2026-04-16}}</ref>. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/u-belarusi-abmezavali-dostup-da-homelskaha-interne|title=У Беларусі абмежавалі доступ да гомельскага інтэрнэт-партала «Флагшток»|last=НЧ|website=Новы Час|date=2021-11-02|access-date=2026-04-16}}</ref>. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/interv-ju-zdymki-praca-zurnalistam-jak-perasled|title=Як пераследуюць за камунікацыю з «экстрэмісцкімі» медыя|last=НЧ|website=Новы Час|date=2023-08-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] * [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] 13m5u3viadso5q5cle9qnc3jxc13d5b 5127406 5127405 2026-04-16T21:22:28Z Siarhei V 122587 5127406 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/30827.html|title=В гомельских СМИ прошли массовые чистки. Среди уволенных оказался пропагандист со стажем. Его место в госгазете занял силовик|website=Зеркало|date=2023-01-20|access-date=2026-04-16}}</ref>. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/u-belarusi-abmezavali-dostup-da-homelskaha-interne|title=У Беларусі абмежавалі доступ да гомельскага інтэрнэт-партала «Флагшток»|last=НЧ|website=Новы Час|date=2021-11-02|access-date=2026-04-16}}</ref>. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/interv-ju-zdymki-praca-zurnalistam-jak-perasled|title=Як пераследуюць за камунікацыю з «экстрэмісцкімі» медыя|last=НЧ|website=Новы Час|date=2023-08-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] * [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]] oj0sjj1ivof711tg61sarr5anje7i8n 5127407 5127406 2026-04-16T21:23:27Z Siarhei V 122587 5127407 wikitext text/x-wiki '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/30827.html|title=В гомельских СМИ прошли массовые чистки. Среди уволенных оказался пропагандист со стажем. Его место в госгазете занял силовик|website=Зеркало|date=2023-01-20|access-date=2026-04-16}}</ref>. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/u-belarusi-abmezavali-dostup-da-homelskaha-interne|title=У Беларусі абмежавалі доступ да гомельскага інтэрнэт-партала «Флагшток»|last=НЧ|website=Новы Час|date=2021-11-02|access-date=2026-04-16}}</ref>. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/interv-ju-zdymki-praca-zurnalistam-jak-perasled|title=Як пераследуюць за камунікацыю з «экстрэмісцкімі» медыя|last=НЧ|website=Новы Час|date=2023-08-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] * [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы]] t21iu25qtpgaa5gl0rswqvdv2ghw00l 5127408 5127407 2026-04-16T21:26:51Z Siarhei V 122587 5127408 wikitext text/x-wiki {{Сайт|URL=https://flagshtok.info}} '''«Флагшток»''' ({{lang-en|Flagshtok}}) — беларускае незалежнае рэгіянальнае інтэрнэт-выданне, заснаванае ў [[Гомель|Гомелі]] ў [[2020]] годзе. Спецыялізуецца на асвятленні грамадска-палітычных і эканамічных падзей Гомеля і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], правядзенні расследаванняў і фактчэкінгу. Акцэнт выданне робіць на маніторынг дзеянняў рэгіянальнай улады, дзяржаўных тэндараў, карупцыі і палітычных рэпрэсій<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/spetspraekty/bez-nas-ne-vedali-flagshtok/|title=«Флагшток»: Людзі пішуць у рэдакцыю быццам у гарвыканкам|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2026-04-16}}</ref>. З-за ціску з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]] і крымінальнага пераследу за іншадумства ў Беларусі, цяпер рэдакцыя знаходзіцца за мяжой. Праект мае афіцыйны статус «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]» ў Рэспубліцы Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/2949100,%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%C2%AB%D1%84%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D1%88%D1%82%D0%BE%D0%BA%C2%BB-%D1%96-%D0%B1%D1%84%D1%81%D1%81-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB|title=Выданне «Флагшток» і БФСС прызнаныя «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гісторыя і ўзнікненне == СМІ паўстала летам [[2020]] года на хвалі лакальных грамадскіх ініцыятыў гамяльчукоў. Яго стварэнне было непасрэдна звязана са спрэчным будаўніцтвам манументальнага 60-мятровага флагштока на цэнтральнай плошчы Леніна, ініцыяванага мясцовымі ўладамі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://monument.goub.by/?p=1818|title=Флагшток в Гомеле — Памятники Гомельщины|date=2020-10-19|access-date=2026-04-16}}</ref>. Праз адсутнасць грамадскага абмеркавання і значны кошт узвядзення канструкцыі (ацэньвалася прыкладна ў 500 тысяч долараў) група актыўных гараджан пачала асвятляць тэму. Аўтарам праекта выступіла [[Марыя Булавінская]]. Хоць 18 верасня 2020 года флагшток быў урачыста адкрыты, інфармацыйная кампанія эвалюцыянавала і трансфармавалася ў паўнавартаснае грамадска-палітычнае незалежнае медыя<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/eksklyuzivy-i-insaydy-pra-gomel-i-voblasc-yak-pratesny-praekt-urbanistau-peratvaryusya-u/|title=Эксклюзівы і інсайды пра Гомель і вобласць: як пратэсны праект урбаністаў ператварыўся ў паспяховае рэгіянальнае выданне|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-06-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Фармат і дзейнасць == Ва ўмовах поўнай ліквідацыі незалежных інфармацыйных рэсурсаў і знішчэння грамадзянскай супольнасці, «Флагшток» узяў на сябе функцыю рэгіянальнай праваабарончай і журналісцкай інстанцыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/30827.html|title=В гомельских СМИ прошли массовые чистки. Среди уволенных оказался пропагандист со стажем. Его место в госгазете занял силовик|website=Зеркало|date=2023-01-20|access-date=2026-04-16}}</ref>. Паступова кантэнт рэдакцыі значна пашырыўся, і акрамя стандартнага асвятлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|навінавай павесткі і мітынгаў]], журналісты пачалі развіваць іншыя фарматы. Рэдакцыя актыўна працуе з інсайдамі і ўцечкамі інфармацыі. У снежні 2023 года выданне апублікавала вынікі пранікнення ў закрыты праўладны чат, які яшчэ з жніўня 2020 года адміністраваўся супрацоўнікам абласнога КДБ. Гэта дазволіла дэталёва высветліць, якім чынам спецслужбы і мясцовая вертыкаль штучна мабілізавалі ўдзельнікаў на так званыя праўладныя аўтапрабегі і мітынгі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/331362|title=«АГЛ палітычны труп! Я за кастрацыю паўнамоцтваў прэзідэнта». «Флагшток» пратачыўся ў закрыты чат, які з 2020 года адміністраваў супрацоўнік КДБ|website=Наша Ніва|date=2023-12-01|access-date=2026-04-16}}</ref>. Вялікую ўвагу выданне надае маніторынгу дзяржаўных закупак і аналізу вайсковай інфраструктуры. Вывучаючы адкрытыя тэндары, СМІ неаднаразова публікавала звесткі аб пашырэнні вайсковых магутнасцяў на поўдні Беларусі. Сярод іх — расследаванні пра будаўніцтва новых аб'ектаў у сістэме так званай «Лініі Хрэніна» каля вёскі Калініна блізу Гомеля, а таксама інфармацыя пра новыя комплексы для вайскоўцаў, што мае значны рэзананс на фоне [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ваенных дзеянняў Расіі супраць Украіны]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.belsat.eu/80826553/flagshtok-pod-gomelem-mogut-postroit-uchebnuyu-voennuyu-bazu|title=«Флагшток»: под Гомелем могут построить учебную военную базу|first=Belsat|last=TV|website=ru.belsat.eu|access-date=2026-04-16}}</ref>. Апроч гэтага, журналістыка выдання выходзіць у поле дакументалістыкі і захавання культурнай памяці. У траўні 2025 года рэдакцыя і каманда «Флагштока» выпусціла дакументальны фільм, прысвечаны ахвярам палітычных рэпрэсій і сталінскага тэрору 30‑х гадоў XX стагоддзя ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/flagshtok-znjau-film-pra-rjeprjesii-30-h-gadou/|title=«Флагшток» зняў фільм пра рэпрэсіі 30-х гадоў у Беларусі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-09-25|access-date=2026-04-16}}</ref>. У стварэнні праекта прынялі ўдзел вядомыя артысты Святлана Зелянкоўская і Алег Гарбуз. Таксама выданне ажыццяўляе штодзённы маніторынг дзейнасці беларускай дзяржаўнай прапаганды, адсочвае кадравую палітыку афіцыйных СМІ і паслядоўна фіксуе факты парушэнняў праў чалавека ў Гомельскім рэгіёне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gomelskiya-ideolagi-vyluchyli-100-tysyach-dolarau-na-dva-mesyacy-prapagandy|title=Гомельскія ідэолагі вылучылі 100 тысяч долараў на два месяцы прапаганды {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-01-13|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Пераслед з боку ўладаў == У лістападзе 2021 года, падчас пашырэння цэнзуры і пераследу журналістаў у Беларусі, сайт выдання быў цалкам заблакаваны на тэрыторыі краіны паводле рашэння Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/u-belarusi-abmezavali-dostup-da-homelskaha-interne|title=У Беларусі абмежавалі доступ да гомельскага інтэрнэт-партала «Флагшток»|last=НЧ|website=Новы Час|date=2021-11-02|access-date=2026-04-16}}</ref>. Хутка публікацыі ў сацыяльных сетках, матэрыялы ўTelegram-канале і іншых сацсетках СМІ пачалі актыўна папаўняць судовыя спісы так званых «экстрэмісцкіх матэрыялаў», падпіска ці рэпосты з якіх прыводзілі і прыводзяць да масавых затрыманняў жыхароў Гомельшчыны. Рашэннем МУС ад 26 красавіка 2022 года інтэрнэт-выданне «Флагшток» было афіцыйна ўнесена ў рэестр «экстрэмісцкіх фарміраванняў» (група пад нумарам 54 на той момант)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32677338.html|title=Cайт Ex-press.livе стаў 20‑м СМІ ў сьпісе «экстрэмісцкіх фармаваньняў» паводле ўладаў Беларусі|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2023-11-09|access-date=2026-04-16}}</ref>. Гэты статус прадугледжвае наяўнасць высокай небяспекі крымінальнай адказнасці ў выглядзе доўгіх тэрмінаў зняволення не толькі для саміх супрацоўнікаў (ст. 361-1 КК РБ), але таксама для ўсіх грамадзян, якія перадаюць СМІ інфармацыю ці маюць кантакт з яго журналістамі (напрыклад, фота вайсковай тэхнікі) — гэта кваліфікуецца судом як «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці». Для захавання свабоды аўтары «Флагштока» вымушаныя захоўваць прынцып ананімнасці<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/interv-ju-zdymki-praca-zurnalistam-jak-perasled|title=Як пераследуюць за камунікацыю з «экстрэмісцкімі» медыя|last=НЧ|website=Новы Час|date=2023-08-29|access-date=2026-04-16}}</ref>. У 2024 годзе Генпракуратура Расійскай Федэрацыі беспаспяхова рабіла запыты на імя адміністрацыі амерыканскіх сервераў Amazon і патрабавала глабальнай блакіроўкі беларускага выдання на падставе ўласных законаў аб «ваеннай цэнзуры»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rossijskie-vlasti-trebujut-ot-amerikanskoj-kompanii-zablokirovat-flagshtok/|title=Российские власти требуют заблокировать «Флагшток»|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2024-08-21|access-date=2026-04-16}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] * [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)]] == Зноскі == <references /> == Спасылкі == *[https://flagshtok.info/ Афіцыйны сайт выдання «Флагшток»] *[https://t.me/flagshtok Тэлеграм-канал СМІ — Флагшток] [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ ў замежжы]] [[Катэгорыя:Беларускія СМІ]] 3bzt21sbqzv88v85dik3ks6ra330dtz Аляксандр Шкленнік 0 806485 5127414 2026-04-16T21:40:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Аляксандр Шкленнік |Арыгінал імя = {{lang-pl|Aleksander Szklennik}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 1864 |Месца нараджэння = [[Дзісна]], [[Дзісненскі павет]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Да...» 5127414 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Аляксандр Шкленнік |Арыгінал імя = {{lang-pl|Aleksander Szklennik}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 1864 |Месца нараджэння = [[Дзісна]], [[Дзісненскі павет]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = 1921 |Месца смерці = [[Вільня]], [[Сярэдняя Літва]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, {{Сцягафікацыя|Сярэдняя Літва}} |Род дзейнасці = [[Інжынер]], [[Мемуарыст|мемуарыст]], грамадскі дзеяч |Навуковая сфера = [[Машынабудаванне]], [[Кааперацыя]] |Месца працы = [[Дынабурга-Віцебская чыгунка]], [[Сярэдне-Сібірская чыгунка]], Міністэрства шляхоў зносін Расіі |Альма-матэр = Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут (1890) |Узнагароды і прэміі = }} '''Алякса́ндр&nbsp;Шкле́ннік''' ({{lang-pl|Aleksander Szklennik}}; 1864, [[Дзісна]]&nbsp;— 1921, [[Вільня]])&nbsp;— [[Інжынер|інжынер]]-механік, [[чыгуначнік]], [[грамадскі дзеяч]], адзін з ідэолагаў кааператыўнага руху ў [[Вільня|Вільні]]. Аўтар фундаментальнага дзённіка, які з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі Вільні часоў нямецкай акупацыі ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе [[Дзісна]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Мёрскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1885 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў [[Беласток]]у. Працягнуў адукацыю ў [[Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскім практычным тэхналагічным інстытуце]], які скончыў у 1890 годзе са званнем інжынера-механіка<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350&strq=l_siz=20|title=Szklennik, Aleksander (1864—1921)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. У 1890—1893 гадах працаваў на [[Урал]]е, затым у чыгуначных майстэрнях [[Дынабурга-Віцебская чыгунка|Дынабурга-Віцебскай чыгункі]]. З 1893 па 1903 год прафесійная дзейнасць Аляксандра Шкленніка была звязана з [[Сібір]]ру. Ён працаваў на металургічным камбінаце ў [[Абакан]]е, у тэхнічным аддзеле Міністэрства шляхоў зносін у [[Томск]]у, а таксама на [[Сярэдне-Сібірская чыгунка|Сярэдне-Сібірскай чыгунцы]]. У 1903—1905 гадах займаў інжынерную пасаду ў адным з чыгуначных упраўленняў [[Масква|Масквы]]<ref name="nlb" />. У 1905 годзе пераехаў у Вільню, дзе актыўна ўключыўся ў грамадскае і эканамічнае жыццё горада. == Грамадская дзейнасць == Аляксандр Шкленнік быў адным з піянераў і прапагандыстаў ідэй кааперацыі ў Віленскім краі. У 1908 годзе ён заснаваў Таварыства падтрымкі кааперацыі ({{lang-pl|Towarzystwo popierania kooperacji}}). Займаў пасаду старшыні спажывецкага саюза «Адзінства» ({{lang-pl|Zjednoczenie}}). З 1911 года пачаў выдаваць спецыялізаваны часопіс «Кааператыўнае жыццё» ({{lang-pl|Życie spółdzielcze}}), прысвечаны пытанням арганізацыі і развіцця кааператываў{{sfn|Szklennik|2018|с=12}}. Паводле палітычных поглядаў належаў да лагера [[Эндэкі|польскай нацыянальнай дэмакратыі (эндэкаў)]], што адлюстравалася ў яго ацэнках палітычных падзей у Вільні пачатку XX&nbsp;стагоддзя. == Дзённік == Найбольшую вядомасць Аляксандру Шкленніку прынёс яго дзённік «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}}), які ён вёў падчас нямецкай акупацыі Вільні ў 1915—1918 гадах. Рукапіс дзённіка, які складаецца з дзевяці сшыткаў, быў перададзены яго сваякамі ў [[Віленскае таварыства сяброў навук]] праз 15 гадоў пасля смерці аўтара{{sfn|Рупасов|2022|с=216}}. Дзённік з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая з незвычайнай дакладнасцю фіксуе штодзённае жыццё горада, эканамічныя цяжкасці, рэквізіцыі, а таксама складаныя міжэтнічныя адносіны паміж [[Беларусы ў Вільні|беларусамі]], [[Палякі|палякамі]], [[Літоўцы|літоўцамі]] і [[Яўрэі|яўрэямі]] ў перыяд Першай сусветнай вайны. Поўнае навуковае выданне дзённіка было падрыхтавана польскай даследчыцай [[Яанна Героўская-Калаўр|Яаннай Героўскай-Калаўр]] і апублікавана [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытутам гісторыі ПАН]] у 2018—2019 гадах{{sfn|Szklennik|2018|с=5}}. == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Szklennik A. |загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik |адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўская-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]] |месца=Warszawa |выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]] |год=2018 |старонак=960 |isbn=978-83-65880-36-9 |ref=Szklennik}} * {{артыкул|аўтар=Рупасов А. И.|загаловак=Рецензия на книгу: Aleksander Szklennik. «Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik|выданне=Петербургские славянские и балканские исследования|год=2022|нумар=1 (31)|старонкі=216—221|doi=10.21638/spbu19.2022.113|ref=Рупасов}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350 Шкленнік, Аляксандр (1864—1921)] — біяграфічная даведка ў Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі. {{DEFAULTSORT:Шкленнік Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісненскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Асобы:Вільня]] s9kzwawbppn403xb2etzcm7mphkv1kx 5127415 5127414 2026-04-16T21:45:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127415 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алякса́ндр&nbsp;Шкле́ннік''' ({{lang-pl|Aleksander Szklennik}}; 1864, [[Дзісна]]&nbsp;— 1921, [[Вільня]])&nbsp;— [[Інжынер|інжынер]]-механік, [[чыгуначнік]], [[грамадскі дзеяч]], адзін з ідэолагаў кааператыўнага руху ў [[Вільня|Вільні]]. Аўтар фундаментальнага дзённіка, які з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі Вільні часоў нямецкай акупацыі ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе [[Дзісна]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Мёрскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1885 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў [[Беласток]]у. Працягнуў адукацыю ў [[Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскім практычным тэхналагічным інстытуце]], які скончыў у 1890 годзе са званнем інжынера-механіка<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350&strq=l_siz=20|title=Szklennik, Aleksander (1864—1921)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. У 1890—1893 гадах працаваў на [[Урал]]е, затым у чыгуначных майстэрнях [[Дынабурга-Віцебская чыгунка|Дынабурга-Віцебскай чыгункі]]. З 1893 па 1903 год прафесійная дзейнасць Аляксандра Шкленніка была звязана з [[Сібір]]ру. Ён працаваў на металургічным камбінаце ў [[Абакан]]е, у тэхнічным аддзеле Міністэрства шляхоў зносін у [[Томск]]у, а таксама на [[Сярэдне-Сібірская чыгунка|Сярэдне-Сібірскай чыгунцы]]. У 1903—1905 гадах займаў інжынерную пасаду ў адным з чыгуначных упраўленняў [[Масква|Масквы]]<ref name="nlb" />. У 1905 годзе пераехаў у Вільню, дзе актыўна ўключыўся ў грамадскае і эканамічнае жыццё горада. == Грамадская дзейнасць == Аляксандр Шкленнік быў адным з піянераў і прапагандыстаў ідэй кааперацыі ў Віленскім краі. У 1908 годзе ён заснаваў Таварыства падтрымкі кааперацыі ({{lang-pl|Towarzystwo popierania kooperacji}}). Займаў пасаду старшыні спажывецкага саюза «Адзінства» ({{lang-pl|Zjednoczenie}}). З 1911 года пачаў выдаваць спецыялізаваны часопіс «Кааператыўнае жыццё» ({{lang-pl|Życie spółdzielcze}}), прысвечаны пытанням арганізацыі і развіцця кааператываў{{sfn|Szklennik|2018|с=12}}. Паводле палітычных поглядаў належаў да лагера [[Эндэкі|польскай нацыянальнай дэмакратыі (эндэкаў)]], што адлюстравалася ў яго ацэнках палітычных падзей у Вільні пачатку XX&nbsp;стагоддзя. == Дзённік == Найбольшую вядомасць Аляксандру Шкленніку прынёс яго дзённік «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}}), які ён вёў падчас нямецкай акупацыі Вільні ў 1915—1918 гадах. Рукапіс дзённіка, які складаецца з дзевяці сшыткаў, быў перададзены яго сваякамі ў [[Віленскае таварыства сяброў навук]] праз 15 гадоў пасля смерці аўтара{{sfn|Рупасов|2022|с=216}}. Дзённік з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая з незвычайнай дакладнасцю фіксуе штодзённае жыццё горада, эканамічныя цяжкасці, рэквізіцыі, а таксама складаныя міжэтнічныя адносіны паміж [[Беларусы ў Вільні|беларусамі]], [[Палякі|палякамі]], [[Літоўцы|літоўцамі]] і [[Яўрэі|яўрэямі]] ў перыяд Першай сусветнай вайны. Поўнае навуковае выданне дзённіка было падрыхтавана польскай даследчыцай [[Яанна Героўская-Калаўр|Яаннай Героўскай-Калаўр]] і апублікавана [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытутам гісторыі ПАН]] у 2018—2019 гадах{{sfn|Szklennik|2018|с=5}}. == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Szklennik A. |загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik |адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўская-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]] |месца=Warszawa |выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]] |год=2018 |старонак=960 |isbn=978-83-65880-36-9 |ref=Szklennik}} * {{артыкул|аўтар=Рупасов А. И.|загаловак=Рецензия на книгу: Aleksander Szklennik. «Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik|выданне=Петербургские славянские и балканские исследования|год=2022|нумар=1 (31)|старонкі=216—221|doi=10.21638/spbu19.2022.113|ref=Рупасов}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350 Шкленнік, Аляксандр (1864—1921)] — біяграфічная даведка ў Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі. {{DEFAULTSORT:Шкленнік Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісненскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] [[Катэгорыя:Асобы:Вільня]] n79lhsvj70a6mf1kerfd0q5v2bz3ijm 5127417 5127415 2026-04-16T21:50:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Асобы:Вільня]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127417 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алякса́ндр&nbsp;Шкле́ннік''' ({{lang-pl|Aleksander Szklennik}}; 1864, [[Дзісна]]&nbsp;— 1921, [[Вільня]])&nbsp;— [[Інжынер|інжынер]]-механік, [[чыгуначнік]], [[грамадскі дзеяч]], адзін з ідэолагаў кааператыўнага руху ў [[Вільня|Вільні]]. Аўтар фундаментальнага дзённіка, які з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі Вільні часоў нямецкай акупацыі ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе [[Дзісна]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Мёрскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1885 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў [[Беласток]]у. Працягнуў адукацыю ў [[Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскім практычным тэхналагічным інстытуце]], які скончыў у 1890 годзе са званнем інжынера-механіка<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350&strq=l_siz=20|title=Szklennik, Aleksander (1864—1921)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. У 1890—1893 гадах працаваў на [[Урал]]е, затым у чыгуначных майстэрнях [[Дынабурга-Віцебская чыгунка|Дынабурга-Віцебскай чыгункі]]. З 1893 па 1903 год прафесійная дзейнасць Аляксандра Шкленніка была звязана з [[Сібір]]ру. Ён працаваў на металургічным камбінаце ў [[Абакан]]е, у тэхнічным аддзеле Міністэрства шляхоў зносін у [[Томск]]у, а таксама на [[Сярэдне-Сібірская чыгунка|Сярэдне-Сібірскай чыгунцы]]. У 1903—1905 гадах займаў інжынерную пасаду ў адным з чыгуначных упраўленняў [[Масква|Масквы]]<ref name="nlb" />. У 1905 годзе пераехаў у Вільню, дзе актыўна ўключыўся ў грамадскае і эканамічнае жыццё горада. == Грамадская дзейнасць == Аляксандр Шкленнік быў адным з піянераў і прапагандыстаў ідэй кааперацыі ў Віленскім краі. У 1908 годзе ён заснаваў Таварыства падтрымкі кааперацыі ({{lang-pl|Towarzystwo popierania kooperacji}}). Займаў пасаду старшыні спажывецкага саюза «Адзінства» ({{lang-pl|Zjednoczenie}}). З 1911 года пачаў выдаваць спецыялізаваны часопіс «Кааператыўнае жыццё» ({{lang-pl|Życie spółdzielcze}}), прысвечаны пытанням арганізацыі і развіцця кааператываў{{sfn|Szklennik|2018|с=12}}. Паводле палітычных поглядаў належаў да лагера [[Эндэкі|польскай нацыянальнай дэмакратыі (эндэкаў)]], што адлюстравалася ў яго ацэнках палітычных падзей у Вільні пачатку XX&nbsp;стагоддзя. == Дзённік == Найбольшую вядомасць Аляксандру Шкленніку прынёс яго дзённік «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}}), які ён вёў падчас нямецкай акупацыі Вільні ў 1915—1918 гадах. Рукапіс дзённіка, які складаецца з дзевяці сшыткаў, быў перададзены яго сваякамі ў [[Віленскае таварыства сяброў навук]] праз 15 гадоў пасля смерці аўтара{{sfn|Рупасов|2022|с=216}}. Дзённік з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая з незвычайнай дакладнасцю фіксуе штодзённае жыццё горада, эканамічныя цяжкасці, рэквізіцыі, а таксама складаныя міжэтнічныя адносіны паміж [[Беларусы ў Вільні|беларусамі]], [[Палякі|палякамі]], [[Літоўцы|літоўцамі]] і [[Яўрэі|яўрэямі]] ў перыяд Першай сусветнай вайны. Поўнае навуковае выданне дзённіка было падрыхтавана польскай даследчыцай [[Яанна Героўская-Калаўр|Яаннай Героўскай-Калаўр]] і апублікавана [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытутам гісторыі ПАН]] у 2018—2019 гадах{{sfn|Szklennik|2018|с=5}}. == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Szklennik A. |загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik |адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўская-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]] |месца=Warszawa |выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]] |год=2018 |старонак=960 |isbn=978-83-65880-36-9 |ref=Szklennik}} * {{артыкул|аўтар=Рупасов А. И.|загаловак=Рецензия на книгу: Aleksander Szklennik. «Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik|выданне=Петербургские славянские и балканские исследования|год=2022|нумар=1 (31)|старонкі=216—221|doi=10.21638/spbu19.2022.113|ref=Рупасов}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350 Шкленнік, Аляксандр (1864—1921)] — біяграфічная даведка ў Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі. {{DEFAULTSORT:Шкленнік Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісненскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] 0l1q7y8dv0owzxvnssbq8p93hulfxwt 5127418 5127417 2026-04-16T21:50:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісненскім павеце]]; дададзена [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісенскім павеце]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127418 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Алякса́ндр&nbsp;Шкле́ннік''' ({{lang-pl|Aleksander Szklennik}}; 1864, [[Дзісна]]&nbsp;— 1921, [[Вільня]])&nbsp;— [[Інжынер|інжынер]]-механік, [[чыгуначнік]], [[грамадскі дзеяч]], адзін з ідэолагаў кааператыўнага руху ў [[Вільня|Вільні]]. Аўтар фундаментальнага дзённіка, які з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі Вільні часоў нямецкай акупацыі ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў горадзе [[Дзісна]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Мёрскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). У 1885 годзе скончыў рэальнае вучылішча ў [[Беласток]]у. Працягнуў адукацыю ў [[Санкт-Пецярбургскі практычны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскім практычным тэхналагічным інстытуце]], які скончыў у 1890 годзе са званнем інжынера-механіка<ref name="nlb">{{cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350&strq=l_siz=20|title=Szklennik, Aleksander (1864—1921)|publisher=Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|lang=ru|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. У 1890—1893 гадах працаваў на [[Урал]]е, затым у чыгуначных майстэрнях [[Дынабурга-Віцебская чыгунка|Дынабурга-Віцебскай чыгункі]]. З 1893 па 1903 год прафесійная дзейнасць Аляксандра Шкленніка была звязана з [[Сібір]]ру. Ён працаваў на металургічным камбінаце ў [[Абакан]]е, у тэхнічным аддзеле Міністэрства шляхоў зносін у [[Томск]]у, а таксама на [[Сярэдне-Сібірская чыгунка|Сярэдне-Сібірскай чыгунцы]]. У 1903—1905 гадах займаў інжынерную пасаду ў адным з чыгуначных упраўленняў [[Масква|Масквы]]<ref name="nlb" />. У 1905 годзе пераехаў у Вільню, дзе актыўна ўключыўся ў грамадскае і эканамічнае жыццё горада. == Грамадская дзейнасць == Аляксандр Шкленнік быў адным з піянераў і прапагандыстаў ідэй кааперацыі ў Віленскім краі. У 1908 годзе ён заснаваў Таварыства падтрымкі кааперацыі ({{lang-pl|Towarzystwo popierania kooperacji}}). Займаў пасаду старшыні спажывецкага саюза «Адзінства» ({{lang-pl|Zjednoczenie}}). З 1911 года пачаў выдаваць спецыялізаваны часопіс «Кааператыўнае жыццё» ({{lang-pl|Życie spółdzielcze}}), прысвечаны пытанням арганізацыі і развіцця кааператываў{{sfn|Szklennik|2018|с=12}}. Паводле палітычных поглядаў належаў да лагера [[Эндэкі|польскай нацыянальнай дэмакратыі (эндэкаў)]], што адлюстравалася ў яго ацэнках палітычных падзей у Вільні пачатку XX&nbsp;стагоддзя. == Дзённік == Найбольшую вядомасць Аляксандру Шкленніку прынёс яго дзённік «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}}), які ён вёў падчас нямецкай акупацыі Вільні ў 1915—1918 гадах. Рукапіс дзённіка, які складаецца з дзевяці сшыткаў, быў перададзены яго сваякамі ў [[Віленскае таварыства сяброў навук]] праз 15 гадоў пасля смерці аўтара{{sfn|Рупасов|2022|с=216}}. Дзённік з'яўляецца ўнікальнай гістарычнай крыніцай, якая з незвычайнай дакладнасцю фіксуе штодзённае жыццё горада, эканамічныя цяжкасці, рэквізіцыі, а таксама складаныя міжэтнічныя адносіны паміж [[Беларусы ў Вільні|беларусамі]], [[Палякі|палякамі]], [[Літоўцы|літоўцамі]] і [[Яўрэі|яўрэямі]] ў перыяд Першай сусветнай вайны. Поўнае навуковае выданне дзённіка было падрыхтавана польскай даследчыцай [[Яанна Героўская-Калаўр|Яаннай Героўскай-Калаўр]] і апублікавана [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытутам гісторыі ПАН]] у 2018—2019 гадах{{sfn|Szklennik|2018|с=5}}. == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Szklennik A. |загаловак=Metamorfozy społeczne. Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju. Dziennik |адказны=wstęp i oprac. [[Яанна Героўская-Калаўр|J. Gierowska-Kałłaur]] |месца=Warszawa |выдавецтва=[[Інстытут гісторыі ПАН|Instytut Historii PAN]] |год=2018 |старонак=960 |isbn=978-83-65880-36-9 |ref=Szklennik}} * {{артыкул|аўтар=Рупасов А. И.|загаловак=Рецензия на книгу: Aleksander Szklennik. «Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik|выданне=Петербургские славянские и балканские исследования|год=2022|нумар=1 (31)|старонкі=216—221|doi=10.21638/spbu19.2022.113|ref=Рупасов}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-CNB-ar1996350 Шкленнік, Аляксандр (1864—1921)] — біяграфічная даведка ў Зводным электронным каталогу бібліятэк Беларусі. {{DEFAULTSORT:Шкленнік Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісне]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісенскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Інжынеры Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты]] 0sviskm051dhcn0zlsri2wjxmirbfzm А. Шкленнік 0 806486 5127419 2026-04-16T21:54:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Аляксандр Шкленнік]] 5127419 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Шкленнік]] 3hn4in07fhnwxp22fzcbrquebpvdb6w Яанна Героўская-Калаўр 0 806487 5127421 2026-04-16T21:59:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Яанна Героўская-Калаўр |Арыгінал імя = {{lang-pl|Joanna Gierowska-Kałłaur}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|13|11|1956}} |Месца нараджэння = [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці...» 5127421 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Яанна Героўская-Калаўр |Арыгінал імя = {{lang-pl|Joanna Gierowska-Kałłaur}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|13|11|1956}} |Месца нараджэння = [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[Гісторык]] |Месца працы = [[Інстытут гісторыі ПАН]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[доктар хабілітаваны]] (2012) |Навуковае званне = [[прафесар]] (2025) |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] (1979) |Навуковы кіраўнік = [[Анджэй Айнэнкель]] |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{order|Залаты Крыж Заслугі (Польшча)}} }} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польская [[Гісторык|гісторык]], прафесар, доктар хабілітаваны гуманітарных навук. Супрацоўніца [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук]] і [[Студыюм Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі Польшчы і Усходняй Еўропы XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні польска-беларускіх адносін<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з'яўляецца супрацоўніцай [[Студыюм Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з'яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода „Przeglądu Wschodniego”|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919–1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''„Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju”. Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919–1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918–1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{SORTUJ:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] 9h1fggnr2tycwqvuys2uxcuebsqj3dr 5127422 5127421 2026-04-16T22:00:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127422 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Яанна Героўская-Калаўр |Арыгінал імя = {{lang-pl|Joanna Gierowska-Kałłaur}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 13.11.1956 |Месца нараджэння = [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[Гісторык]] |Месца працы = [[Інстытут гісторыі ПАН]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[доктар хабілітаваны]] (2012) |Навуковае званне = [[прафесар]] (2025) |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] (1979) |Навуковы кіраўнік = [[Анджэй Айнэнкель]] |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Залаты Крыж Заслугі (Польшча)}} }} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польская [[Гісторык|гісторык]], прафесар, доктар хабілітаваны гуманітарных навук. Супрацоўніца [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытута гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук]] і [[Студыюм Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі Польшчы і Усходняй Еўропы XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні польска-беларускіх адносін<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з'яўляецца супрацоўніцай [[Студыюм Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з'яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода „Przeglądu Wschodniego”|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919–1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''„Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju”. Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919–1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918–1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] iflgo66t52m2ybexke7sqspzzpnm8dt 5127424 5127422 2026-04-16T22:06:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5127424 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Героўская}} {{цёзкі2|Калаўр}} {{Навуковец |Імя = Яанна Героўская-Калаўр |Арыгінал імя = {{lang-pl|Joanna Gierowska-Kałłaur}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 13.11.1956 |Месца нараджэння = [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[Гісторык]] |Месца працы = [[Інстытут гісторыі ПАН]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[доктар хабілітаваны]] (2012) |Навуковае званне = [[прафесар]] (2025) |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] (1979) |Навуковы кіраўнік = [[Анджэй Айнэнкель]] |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Залаты Крыж Заслугі (Польшча)}} }} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польскі [[Гісторык|гісторык]], [[габілітаваны доктар]] гуманітарных навук, [[прафесар]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі [[Польшча|Польшчы]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні [[Беларуска-польскія адносіны|польска-беларускіх адносін]]<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з'яўляецца супрацоўніцай [[Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з'яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода часопіса «Przegląd Wschodni»|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 – 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919–1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''„Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju”. Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919–1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918–1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] 1vqhlzaks6nq9yrwm58pbp9i5pp0nw2 5127425 5127424 2026-04-16T22:06:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127425 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Героўская}} {{цёзкі2|Калаўр}} {{Навуковец |Імя = Яанна Героўская-Калаўр |Арыгінал імя = {{lang-pl|Joanna Gierowska-Kałłaur}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = 13.11.1956 |Месца нараджэння = [[Інаўроцлаў]], [[Польшча]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[Гісторык]] |Месца працы = [[Інстытут гісторыі ПАН]], [[Варшаўскі ўніверсітэт]] |Навуковая ступень = [[доктар хабілітаваны]] (2012) |Навуковае званне = [[прафесар]] (2025) |Альма-матэр = [[Варшаўскі ўніверсітэт]] (1979) |Навуковы кіраўнік = [[Анджэй Айнэнкель]] |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = {{Залаты Крыж Заслугі (Польшча)}} }} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польскі [[гісторык]], [[габілітаваны доктар]] гуманітарных навук, [[прафесар]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі [[Польшча|Польшчы]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні [[Беларуска-польскія адносіны|польска-беларускіх адносін]]<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з’яўляецца супрацоўніцай [[Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з’яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода часопіса «Przegląd Wschodni»|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 — 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919—1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''«Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919—1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918—1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] 1ymomvino163rfw9h0sdpwalnc21rpg 5127476 5127425 2026-04-17T06:40:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127476 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Героўская}} {{цёзкі2|Калаўр}} {{Навуковец}} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польскі [[гісторык]], [[габілітаваны доктар]] гуманітарных навук, [[прафесар]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі [[Польшча|Польшчы]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні [[Беларуска-польскія адносіны|польска-беларускіх адносін]]<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з’яўляецца супрацоўніцай [[Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з’яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода часопіса «Przegląd Wschodni»|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 — 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919—1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''«Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919—1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918—1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] p5pgm7ey2zi6imazq5q9ivjj0vub3pg 5127481 5127476 2026-04-17T06:47:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5127481 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Героўская}} {{цёзкі2|Калаўр}} {{Навуковец}} '''Яа́нна Марыя Геро́ўская-Кала́ўр''' ({{lang-pl|Joanna Maria Gierowska-Kałłaur}}; нар. {{ДН|13|11|1956}}, [[Інаўроцлаў]])&nbsp;— польскі [[гісторык]], [[габілітаваны доктар]] гуманітарных навук, [[прафесар]]. Спецыялізуецца на палітычнай гісторыі [[Польшча|Польшчы]] і [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] XX&nbsp;стагоддзя, у прыватнасці на даследаванні [[Беларуска-польскія адносіны|польска-беларускіх адносін]]<ref name="ihpan">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/|title=Joanna Gierowska-Kałłaur|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Біяграфія == У 1979 годзе скончыла [[Гістарычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Wituch|2010|с=519}}. З 1 жніўня 1980 года працуе ў [[Інстытут гісторыі ПАН|Інстытуце гісторыі ПАН]]. З 1 мая 2004 года адначасова з’яўляецца супрацоўніцай [[Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2002 годзе ў Інстытуце гісторыі ПАН абараніла доктарскую дысертацыю на тэму «Грамадзянская ўправа ўсходніх зямель (19 лютага 1919 г.&nbsp;— 9 верасня 1920 г.)» ({{lang-pl|Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 r. – 9 września 1920 r.)}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Анджэй Айнэнкель|Анджэя Айнэнкеля]]<ref name="naukapolska">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=113423|title=prof. dr hab. Joanna Maria Gierowska-Kałłaur|publisher=Ludzie Nauki|lang=pl|accessdate=3 студзеня 2026}}</ref>. У 2012 годзе атрымала ступень [[Габілітаваны доктар|габілітаванага доктара]] гуманітарных навук. 3 лютага 2025 года Яанне Героўскай-Калаўр быў прысвоены навуковы тытул прафесара гуманітарных навук<ref>{{Monitor Polski|2025|206|тып=пастанова}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследчыцкія інтарэсы прафесара ахопліваюць гісторыю [[Міжваенная Польшча|міжваеннай Польшчы]], нацыянальныя рухі ва Усходняй Еўропе, а таксама дзейнасць [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ў адносінах да беларускага пытання. Яна з’яўляецца лаўрэаткай [[Узнагарода часопіса «Przegląd Wschodni»|прэміі «Przegląd Wschodni»]] за 2019 год у катэгорыі «выданне крыніц» за падрыхтоўку да друку двухтомнага дзённіка [[Аляксандр Шкленнік|Аляксандра Шкленніка]] «[[Успаміны аб падзеях у Вільні і ў краі]]» ({{lang-pl|Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju}})<ref name="award">{{cite web|url=https://ihpan.edu.pl/prof-joanna-gierowska-kallaur-i-dr-monika-jusupovic-laureatkami-nagrody-przegladu-wschodniego-za-rok-2019/|title=Prof. Joanna Gierowska-Kałłaur i dr Monika Jusupović laureatkami Nagrody „Przeglądu Wschodniego” za rok 2019|publisher=IH PAN|lang=pl|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Залаты Крыж Заслугі (Польшча)|Залаты Крыж Заслугі]] (2025)<ref>{{Monitor Polski|2025|885|тып=пастанова}}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Straż Kresowa a Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich. Współdziałanie czy rywalizacja?'' (1999). * ''Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich (19 lutego 1919 — 9 września 1920)'' (2003). * ''Raporty Straży Kresowej 1919—1920. Ziem Północno-Wschodnich opisanie'' (2011) — уступ, выбар і апрацоўка. * Aleksander Szklennik ''«Wspomnienia o wydarzeniach w Wilnie i w kraju». Dziennik'' (ч. I — 2018, ч. II — 2019) — уступ і апрацоўка. * ''The Civil Administration of Eastern Territories (1919—1920). The Reasons for the Failure of Piłsudski’s Federation Idea'' (2022). * ''Józef Piłsudski wobec kwestii białoruskiej (1918—1920)'' (2023). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk|загаловак=Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000|месца=Kraków|выдавецтва=Arkadiusz Wingert|год=2010|старонак=519|ref=Wituch}} == Спасылкі == * [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/pracownik-naukowy-pl/joanna-gierowska-kallaur/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі ПАН]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Героўская-Калаўр Яанна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Інаўроцлаве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры Залатога Крыжа Заслугі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі ПАН]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] 12frr4gknv15k2n2sv0fs6jyr9lt0rv Доктар хабілітаваны 0 806488 5127423 2026-04-16T22:02:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Доктар габілітаваны]] 5127423 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Доктар габілітаваны]] s7655z9rni8sre8ufhccuy69b0ek1v1 Тсоару 0 806489 5127449 2026-04-17T05:12:54Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Тсоару''' ({{lang-et|Tsooru}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127449 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тсоару''' ({{lang-et|Tsooru}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] bhtmz3jp3cui4zcck2v93voec3wcorr 5127450 5127449 2026-04-17T05:14:40Z Rymchonak 22863 5127450 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Тсоару''' ({{lang-et|Tsooru}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Размешчана за 11 км на паўднёвы ўсход ад валаснога цэнтра — горада [[Антсла]], і за 23 км на паўднёвы захад ад павятовага цэнтра — горада [[Выру]]. Вышыня над узроўнем мора — 84 метры. На тэрыторыі вёскі знаходзіцца возера Тсоfру. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] p89rz0wgzp1dbfzs1nag0ftuym3sumv Яхіярвэ 0 806490 5127451 2026-04-17T05:19:29Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Яхіярвэ''' ({{lang-et|Ähijärve}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127451 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Яхіярвэ''' ({{lang-et|Ähijärve}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] innznu3w6zko3z9aeuwl1qn8jn392t9 Ууэ–Антсла 0 806491 5127453 2026-04-17T05:22:11Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Ууэ–Антсла''' ({{lang-et|Uue-Antsla}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127453 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ууэ–Антсла''' ({{lang-et|Uue-Antsla}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] biuyvuag3yfu7q7ymz3zyndu22pihj4 Току 0 806492 5127454 2026-04-17T05:23:41Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Току''' ({{lang-et|Toku}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127454 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Току''' ({{lang-et|Toku}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] k5emjk6z3ukz68k4lkwro54uaamzlb5 Ухт’ярвэ 0 806493 5127455 2026-04-17T05:25:16Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Ухт’ярвэ''' ({{lang-et|Uhtjärve}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127455 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Ухт’ярвэ''' ({{lang-et|Uhtjärve}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 6l21xyyzujnwzdflea1qpddsnehn8ov Пійзі 0 806494 5127456 2026-04-17T05:44:00Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Пійзі''' ({{lang-et|Piisi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127456 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Пійзі''' ({{lang-et|Piisi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] g6wx0sjq0tna5mvmd7owqm5r2p4qsq5 Таберлаанэ 0 806495 5127457 2026-04-17T05:45:24Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Таберлаанэ''' ({{lang-et|Taberlaane}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127457 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Таберлаанэ''' ({{lang-et|Taberlaane}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] il30suecise0een9d5l4p2ppq7jdkok 5127458 5127457 2026-04-17T05:46:42Z Rymchonak 22863 5127458 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Таберлаанэ''' ({{lang-et|Taberlaane}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. Размешчана за 29 км на захад ад павятовага цэнтра — горада [[Выру]], мяжуе з валасным цэнтрам — горадам Антсла. Вышыня над узроўнем мора — 72 метры. Па тэрыторыі вёскі цячэ ручай Ламбаханна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] pkdguxdxfnp6ms0hotsimagd7wagxmx Соамэ (Антсла) 0 806496 5127459 2026-04-17T05:49:09Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Соамэ''' ({{lang-et|Soome}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127459 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Соамэ''' ({{lang-et|Soome}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] n5q90n7v5nyb3enj0c6vmi0rm68l8qj Люмату (Антсла) 0 806497 5127461 2026-04-17T06:04:42Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Люмату''' ({{lang-et|Lümatu}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127461 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Люмату''' ({{lang-et|Lümatu}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] hpnhdkcs6kikqcti83petmp4fnca88m Лухаметса 0 806498 5127462 2026-04-17T06:12:18Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Лухаметса''' ({{lang-et|Luhametsa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127462 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лухаметса''' ({{lang-et|Luhametsa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] mr2c6wnvoeblyvrxgw3ua9rfwkzo14l Піхлені 0 806499 5127463 2026-04-17T06:13:45Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Піхлені''' ({{lang-et|Pihleni}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127463 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Піхлені''' ({{lang-et|Pihleni}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 5umuyyyzmlon8neq4fey71mjnc6z5uv Кылбі 0 806500 5127464 2026-04-17T06:15:11Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Кылбі''' ({{lang-et|Kõlbi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5127464 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кылбі''' ({{lang-et|Kõlbi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] td7u4nyoq2avx36uu2slzm9fal3ylym Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1789 годзе 14 806501 5127466 2026-04-17T06:28:30Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў|1789|годзе}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы‏‎ паводле гадоў заснавання|1789]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1789 годзе]]» 5127466 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў|1789|годзе}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы‏‎ паводле гадоў заснавання|1789]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1789 годзе]] tbaqc5c77l6ays2xpco0uqghby6ce0z Сорак Татары 0 806502 5127469 2026-04-17T06:30:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Сорак Татараў]] 5127469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сорак Татараў]] bbyqo9fiusnpu3uffmoz45o4d7ljm5k Кятурасдзяшымт Татору 0 806503 5127470 2026-04-17T06:30:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Сорак Татараў]] 5127470 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сорак Татараў]] bbyqo9fiusnpu3uffmoz45o4d7ljm5k Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1942 годзе 14 806504 5127475 2026-04-17T06:40:48Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1942|годзе}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1940-х гадах]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе]]» 5127475 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, заснаваныя ў|1942|годзе}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1940-х гадах]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе]] p0edchfdx51babopgvx8vgr7pzqh53b Шаблон:Internetowy System Aktów Prawnych 10 806505 5127477 2026-04-17T06:42:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «<includeonly>{{#iferror:{{{5|}}}|{{{5}}}|<span class="plainlinks">[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W{{{1}}}{{padleft:{{{2|}}}|4}}{{padleft:{{{3|}}}|3}}{{padleft:{{{4|}}}|4}} {{{5|}}}]</span>}}</includeonly> <noinclude>{{Док}}</noinclude>» 5127477 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#iferror:{{{5|}}}|{{{5}}}|<span class="plainlinks">[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W{{{1}}}{{padleft:{{{2|}}}|4}}{{padleft:{{{3|}}}|3}}{{padleft:{{{4|}}}|4}} {{{5|}}}]</span>}}</includeonly> <noinclude>{{Док}}</noinclude> 715rop4ft9hus3gjx5cut47v2mawbvp 5127478 5127477 2026-04-17T06:42:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127478 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#iferror:{{{5|}}}|{{{5}}}|<span class="plainlinks">[https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=W{{{1}}}{{padleft:{{{2|}}}|4}}{{padleft:{{{3|}}}|3}}{{padleft:{{{4|}}}|4}} {{{5|}}}]</span>}}</includeonly> <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> 0n635rb3lyqpxm5iveiv4ufl8slunf3 Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 2016 годзе 14 806506 5127479 2026-04-17T06:43:06Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, закрытыя ў|2016|годзе}} [[Катэгорыя:Колішнія арганізацыі паводле гадоў закрыцця|2016]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2016 годзе]]» 5127479 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Арганізацыі, закрытыя ў|2016|годзе}} [[Катэгорыя:Колішнія арганізацыі паводле гадоў закрыцця|2016]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2016 годзе]] rhte9f4htdgfvicu301o4ebii2zjv5a Шаблон:Adres publikacyjny 10 806507 5127480 2026-04-17T06:46:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «<includeonly>{{#ifeq:{{{2|}}}|BR|<strong class="error">Падайце год выдання публікатара!</strong> |{{#ifeq:{{{3|}}}|BN|<strong class="error">Падайце нумар выдання публікатара!</strong> |{{#ifeq:{{{4|{{{3|}}}}}}|BP|<strong class="error">Падайце нумар пазіцыі публікатара!</strong> |{{{1}}} z&nbsp;{{{2}}}&nbsp;r. {{#if:{{{4|}}}|Nr&nbsp;{{{3|}}},&#32;}}poz.&nbsp;{{{4|{{{3|}}}}...» 5127480 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#ifeq:{{{2|}}}|BR|<strong class="error">Падайце год выдання публікатара!</strong> |{{#ifeq:{{{3|}}}|BN|<strong class="error">Падайце нумар выдання публікатара!</strong> |{{#ifeq:{{{4|{{{3|}}}}}}|BP|<strong class="error">Падайце нумар пазіцыі публікатара!</strong> |{{{1}}} z&nbsp;{{{2}}}&nbsp;r. {{#if:{{{4|}}}|Nr&nbsp;{{{3|}}},&#32;}}poz.&nbsp;{{{4|{{{3|}}}}}}}}}}}}</includeonly><noinclude>Дапаможны шаблон для адлюстравання шаблонаў тыпу {{ш|Dziennik Ustaw}} і {{ш|Monitor Polski}}. Прыклады: {{Adres publikacyjny|Dz.&nbsp;U.|2012}} {{Adres publikacyjny|Dz.&nbsp;U.|2012|1}} {{Adres publikacyjny|Dz.&nbsp;U.|2011|7|15}} {{Adres publikacyjny|M.P.|2012}} {{Adres publikacyjny|M.P.|2012|1}} {{Adres publikacyjny|M.P.|2011|7|15}} [[Катэгорыя:Шаблоны]]</noinclude> nk8tkqfdusih4r0o9in31j8e09dydxa Яанна Героўская-Калаур 0 806508 5127482 2026-04-17T06:47:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яанна Героўская-Калаўр]] 5127482 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яанна Героўская-Калаўр]] 72u0d5vbr1huxa0auomq2421r7cnc4q Катэгорыя:Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у 2019 годзе 14 806509 5127483 2026-04-17T06:47:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у|2019|годзе}} [[Катэгорыя:Паветраныя судны паводле года першага палёту|2019]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2019 годзе]]» 5127483 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у|2019|годзе}} [[Катэгорыя:Паветраныя судны паводле года першага палёту|2019]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2019 годзе]] m1721gej0oed8onra680pfimt650drj Яанна Героўска-Калаур 0 806510 5127484 2026-04-17T06:48:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яанна Героўская-Калаўр]] 5127484 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яанна Героўская-Калаўр]] 72u0d5vbr1huxa0auomq2421r7cnc4q Іаана Героўска-Калаур 0 806511 5127485 2026-04-17T06:48:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яанна Героўская-Калаўр]] 5127485 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яанна Героўская-Калаўр]] 72u0d5vbr1huxa0auomq2421r7cnc4q Грызлі 0 806512 5127487 2026-04-17T06:50:12Z Ілля Касакоў 21245 Перасылае да [[Мядзведзь грызлі]] 5127487 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мядзведзь грызлі]] fchtxyvpanudgefv4qorkfo4d95cu0v Joanna Gierowska-Kałłaur 0 806513 5127488 2026-04-17T06:52:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яанна Героўская-Калаўр]] 5127488 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яанна Героўская-Калаўр]] 72u0d5vbr1huxa0auomq2421r7cnc4q Катэгорыя:Супрацоўнікі Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта 14 806514 5127489 2026-04-17T06:53:49Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]» 5127489 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] agy2g32k27fwyvcnpcpheduwpxkzhm0 Катэгорыя:Выпускнікі Цэнтра даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта 14 806515 5127490 2026-04-17T06:55:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]» 5127490 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]] d70wf98e48mtu4nttamhrkrq026ufbf Джордж Орд 0 806516 5127492 2026-04-17T07:07:32Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}}—{{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнэсу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 го...» 5127492 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}}—{{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнэсу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 годзе ён пакінуў бізнэс, каб прысвяціць больш часу навуцы. У 1815 годзе Орд стаў членам Акадэміі прыродазнаўчых навук Філадэльфіі, а праз два гады стаў членам [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]]. Ён атрымаў некалькі асобнікаў жывёл для апісання з экспедыцыі Люіса і Кларка (1804—1806), уключаючы мядзведзя [[грызлі]] (''Ursus arctos horribilis'') і [[віларог]]а (''Antilocapra americana''). Орд быў сябрам і калегам шатландскага паэта і натураліста [[Аляксандр Вільсан|Аляксандра Вільсана]] (1766—1813), якога ён суправаджаў у шэрагу яго паездках. Пасля смерці Вільсана ён скончыў восьмы і дзевяты тамы сачынення Вільсана «American Ornithology» (1808-32). У 1828 годзе ён выдаў біяграфію Вільсана. Затым ён апублікаваў біяграфіі прыродазнаўцаў [[Томас Сэй|Томаса Сэя]] (1834) і [[Шарль Аляксандр Лесюёр|Шарля Аляксандра Лесюёра]] (1849). Ён дапамагаў таксама ў дадатку слоўніка [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]] (1709—1784) «Dictionary of the English Language» (1755) і ў першым выпуску слоўніка Ноа Уэбстэра (1758—1843) «An American Dictionary of the English Language» (1828). Ён пахаваны ў Філадэльфіі недалёка ад Вільсана на царкоўных могілках Глорыя Дэй. {{DEFAULTSORT:Орд}} [[Катэгорыя:Арнітолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] jewywt1r1ekvqsihmi0nxgx6ffl0ubq 5127493 5127492 2026-04-17T07:09:03Z Rymchonak 22863 5127493 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}}—{{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнэсу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 годзе ён пакінуў бізнэс, каб прысвяціць больш часу навуцы. У 1815 годзе Орд стаў членам Акадэміі прыродазнаўчых навук Філадэльфіі, а праз два гады стаў членам [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]]. Ён атрымаў некалькі асобнікаў жывёл для апісання з экспедыцыі Люіса і Кларка (1804—1806), уключаючы мядзведзя [[грызлі]] (''Ursus arctos horribilis'') і [[віларог]]а (''Antilocapra americana''). Орд быў сябрам і калегам шатландскага паэта і натураліста [[Аляксандр Вільсан|Аляксандра Вільсана]] (1766—1813), якога ён суправаджаў у шэрагу яго паездках. Пасля смерці Вільсана ён скончыў восьмы і дзевяты тамы сачынення Вільсана «American Ornithology» (1808-32). У 1828 годзе ён выдаў біяграфію Вільсана. Затым ён апублікаваў біяграфіі прыродазнаўцаў [[Томас Сэй|Томаса Сэя]] (1834) і [[Шарль Аляксандр Лесюёр|Шарля Аляксандра Лесюёра]] (1849). Ён дапамагаў таксама ў дадатку слоўніка [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]] (1709—1784) «Dictionary of the English Language» (1755) і ў першым выпуску слоўніка Ноа Уэбстэра (1758—1843) «An American Dictionary of the English Language» (1828). Ён пахаваны ў Філадэльфіі недалёка ад Вільсана на царкоўных могілках Глорыя Дэй. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Орд}} [[Катэгорыя:Арнітолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] girh4kz7j28qluqkopawc1mx86t0q9u 5127498 5127493 2026-04-17T07:15:19Z Rymchonak 22863 5127498 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Орд}} {{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}}—{{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнэсу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 годзе ён пакінуў бізнэс, каб прысвяціць больш часу навуцы. У 1815 годзе Орд стаў членам Акадэміі прыродазнаўчых навук Філадэльфіі, а праз два гады стаў членам [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]]. Ён атрымаў некалькі асобнікаў жывёл для апісання з экспедыцыі Люіса і Кларка (1804—1806), уключаючы мядзведзя [[грызлі]] (''Ursus arctos horribilis'') і [[віларог]]а (''Antilocapra americana''). Орд быў сябрам і калегам шатландскага паэта і натураліста [[Аляксандр Вільсан|Аляксандра Вільсана]] (1766—1813), якога ён суправаджаў у шэрагу яго паездках. Пасля смерці Вільсана ён скончыў восьмы і дзевяты тамы сачынення Вільсана «American Ornithology» (1808-32). У 1828 годзе ён выдаў біяграфію Вільсана. Затым ён апублікаваў біяграфіі прыродазнаўцаў [[Томас Сэй|Томаса Сэя]] (1834) і [[Шарль Аляксандр Лесюёр|Шарля Аляксандра Лесюёра]] (1849). Ён дапамагаў таксама ў дадатку слоўніка [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]] (1709—1784) «Dictionary of the English Language» (1755) і ў першым выпуску слоўніка Ноа Уэбстэра (1758—1843) «An American Dictionary of the English Language» (1828). Ён пахаваны ў Філадэльфіі недалёка ад Вільсана на царкоўных могілках Глорыя Дэй. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Орд}} [[Катэгорыя:Арнітолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] ivm16p05air1q8j47t1pdybuua8uegp 5127503 5127498 2026-04-17T07:37:01Z Rymchonak 22863 5127503 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Орд}} {{Навуковец}} '''Джордж Орд''' ({{lang-en|George Ord}}, {{ДН|4|3|1781}}—{{ДС|24|1|1866}}) — амерыканскі заолаг і арнітолаг. == Біяграфія == Бацька Орда займаўся вытворчасцю вяровак, і Орд далучыўся да сямейнага бізнэсу і працягваў справу бацькі пасля яго смерці ў 1806 годзе. У 1829 годзе ён пакінуў бізнэс, каб прысвяціць больш часу навуцы. У 1815 годзе Орд стаў членам Акадэміі прыродазнаўчых навук Філадэльфіі, а праз два гады стаў членам [[Амерыканскае філасофскае таварыства|Амерыканскага філасофскага таварыства]]. Ён атрымаў некалькі асобнікаў жывёл для апісання з [[Экспедыцыя Льюіса і Кларка|экспедыцыі Льюіса і Кларка]] (1804—1806), уключаючы мядзведзя [[грызлі]] (''Ursus arctos horribilis'') і [[віларог]]а (''Antilocapra americana''). Орд быў сябрам і калегам шатландскага паэта і натураліста [[Аляксандр Вільсан|Аляксандра Вільсана]] (1766—1813), якога ён суправаджаў у шэрагу яго паездках. Пасля смерці Вільсана ён скончыў восьмы і дзевяты тамы сачынення Вільсана «American Ornithology» (1808-32). У 1828 годзе ён выдаў біяграфію Вільсана. Затым ён апублікаваў біяграфіі прыродазнаўцаў [[Томас Сэй|Томаса Сэя]] (1834) і [[Шарль Аляксандр Лесюёр|Шарля Аляксандра Лесюёра]] (1849). Ён дапамагаў таксама ў дадатку слоўніка [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]] (1709—1784) «Dictionary of the English Language» (1755) і ў першым выпуску слоўніка Ноа Уэбстэра (1758—1843) «An American Dictionary of the English Language» (1828). Ён пахаваны ў Філадэльфіі недалёка ад Вільсана на царкоўных могілках Глорыя Дэй. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Орд}} [[Катэгорыя:Арнітолагі ЗША]] [[Катэгорыя:Заолагі ЗША]] jnhowwrmteb7ke6zj4djpidl4vpf2w7 Орд 0 806517 5127500 2026-04-17T07:16:59Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «'''Орд''': == Прозвішча == * [[Джордж Орд]] — амерыканскі заолаг, арнітолаг == Тапонім == * [[Орд (рака)]] {{неадназначнасць}}» 5127500 wikitext text/x-wiki '''Орд''': == Прозвішча == * [[Джордж Орд]] — амерыканскі заолаг, арнітолаг == Тапонім == * [[Орд (рака)]] {{неадназначнасць}} kqidhdycar0zzjhhu5gylnlyay5ruxw 5127502 5127500 2026-04-17T07:35:05Z Rymchonak 22863 /* Тапонім */ +1 5127502 wikitext text/x-wiki '''Орд''': == Прозвішча == * [[Джордж Орд]] — амерыканскі заолаг, арнітолаг == Тапонім == * [[Орд (Небраска)]] * [[Орд (рака)]] {{неадназначнасць}} mctzo55qbvjot9is42p0ynqp1e3rswr Коўш-браціна з Прапойска 0 806518 5127504 2026-04-17T07:56:35Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Твор мастацтва | Назва = Прапойскі коўш-браціна | Арыгінальная назва = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Невядомы майстар | Час стварэння = XV—XVII стагоддзі | Матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] | Тэхніка...» 5127504 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва | Назва = Прапойскі коўш-браціна | Арыгінальная назва = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Невядомы майстар | Час стварэння = XV—XVII стагоддзі | Матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] | Тэхніка = [[Разьба па дрэве]], роспіс | Памеры = Даўжыня: 57,3 см; дыяметр: 46х51,5 см; вышыня: 19—22 см. Аб'ём: 23,7 л. | Захоўваецца = Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах | Музей = [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | Інвентарны нумар = КП-6065 }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == Коўш уяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == <references /> 2j9tgfb3uapw6s5u59i34jpzijyj8ob 5127505 5127504 2026-04-17T07:57:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127505 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва | Назва = Прапойскі коўш-браціна | Арыгінальная назва = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Невядомы майстар | Час стварэння = XV—XVII стагоддзі | Матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] | Тэхніка = [[Разьба па дрэве]], роспіс | Памеры = Даўжыня: 57,3 см; дыяметр: 46х51,5 см; вышыня: 19—22 см. Аб'ём: 23,7 л. | Захоўваецца = Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах | Музей = [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | Інвентарны нумар = КП-6065 }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == [[Браціна|Коўш-браціна]] ўяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == <references /> 74ts22qijnr7up3z6mqncrs5eh6i6ip 5127506 5127505 2026-04-17T07:57:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5127506 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва | Назва = Прапойскі коўш-браціна | Арыгінальная назва = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Невядомы майстар | Час стварэння = XV—XVII стагоддзі | Матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] | Тэхніка = [[Разьба па дрэве]], роспіс | Памеры = Даўжыня: 57,3 см; дыяметр: 46х51,5 см; вышыня: 19—22 см. Аб'ём: 23,7 л. | Захоўваецца = Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах | Музей = [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | Інвентарны нумар = КП-6065 }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == [[Браціна|Коўш-браціна]] ўяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == {{крыніцы}} rup3063znc9rv2shfzgk8gvblbsgsee 5127507 5127506 2026-04-17T07:57:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5127507 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва | Назва = Прапойскі коўш-браціна | Арыгінальная назва = | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Аўтар = Невядомы майстар | Час стварэння = XV—XVII стагоддзі | Матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] | Тэхніка = [[Разьба па дрэве]], роспіс | Памеры = Даўжыня: 57,3 см; дыяметр: 46х51,5 см; вышыня: 19—22 см. Аб'ём: 23,7 л. | Захоўваецца = Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах | Музей = [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] | Інвентарны нумар = КП-6065 }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == [[Браціна|Коўш-браціна]] ўяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Драўляныя вырабы]] [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Слаўгарад]] 0hcgf78432c46gwdyp9axqnial420o0 5127508 5127507 2026-04-17T07:58:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127508 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = [[Коўш (посуд)|Коўш]]-браціна |выява = |памер = |апісанне = |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = Прапойскі коўш-браціна |арыгінал = |аўтар = Невядомы майстар |год = XV—XVII стагоддзі |матэрыял = [[Кап|Кап бярозы]] |тэхніка = [[Разьба па дрэве]], манахромны і паліхромны роспіс |вышыня = 19—25,5 см |шырыня = 46—51,5 см |даўжыня = 57,3 см |месцазнаходжанне= [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіца]] |музей = [[Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах|Музей беларускага народнага мастацтва]] }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == [[Браціна|Коўш-браціна]] ўяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Драўляныя вырабы]] [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Слаўгарад]] iho11ijrsow6y25gwdne1avnrhguote 5127510 5127508 2026-04-17T08:00:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5127510 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = [[Коўш (посуд)|Коўш]]-браціна |выява = |памер = |апісанне = |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = Прапойскі коўш-браціна |арыгінал = |аўтар = Невядомы майстар |год = XV—XVII стагоддзі |матэрыял = [[Кап (нарасць)|Кап бярозы]] |тэхніка = [[Разьба па дрэве]], манахромны і паліхромны роспіс |вышыня = 19—25,5 см |шырыня = 46—51,5 см |даўжыня = 57,3 см |месцазнаходжанне= [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіца]] |музей = [[Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах|Музей беларускага народнага мастацтва]] }} '''Ко́ўш-бра́ціна з Прапо́йска''', таксама вядомы як '''задыякальны коўш''' — унікальны помнік беларускага [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] XV—XVII&nbsp;стагоддзяў, выраблены з суцэльнага [[Бяроза|бярозавага]] [[Кап (нарасць)|нарасту (капа)]]. Артэфакт аздоблены разьбой і ўнікальным манахромным роспісам, які адлюстроўвае мясцовую каляндарна-задыякальную сістэму. Прадмет захоўваецца ў экспазіцыі [[Музей беларускага народнага мастацтва|Музея беларускага народнага мастацтва]] ў [[Аколіца (Мінскі раён)|Аколіцы]] (філіял [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]]) і з'яўляецца адным з найстарэйшых драўляных мастацкіх вырабаў у беларускіх музейных зборах{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43—45}}<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385703|title=На ўнікальны задыякальны коўш прэтэндавалі і літоўцы, і расіяне. А ён аказаўся з беларускага Слаўгарада|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 студзеня 2026|lang=be|accessdate=17 красавіка 2026}}</ref>. Доўгі час вакол паходжання артэфакта існаваў гістарыяграфічны міф, паводле якога коўш быў знойдзены ў падвалах разбуранага кляштара ў [[Гродна|Гродне]] пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Гэта спарадзіла шэраг тэорый, у тым ліку аб непасрэднай сувязі малюнкаў з балцкай паганскай міфалогіяй. Аднак даследаванні 2023—2025 гадоў даказалі, што першапачаткова коўш паходзіць з [[Слаўгарад|Прапойска]] (сучасны Слаўгарад) на ўсходзе Беларусі і быў выраблены ў славянскіх традыцыях [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=45}}. == Характарыстыка і форма == [[Браціна|Коўш-браціна]] ўяўляе сабой масіўную пасудзіну, па-майстэрску вырабленую з бярозавага капа. Яго агульная даўжыня складае 57,3&nbsp;см, дыяметр па восі ручкі — 46&nbsp;см, а ўпоперак ручкі — 51,5&nbsp;см. Вышыня сценак павялічваецца ад 19&nbsp;см у сярэдзіне да 22&nbsp;см каля «носа» (вышыня з боку ручкі — 25,5&nbsp;см). Таўшчыня сценак складае каля 5&nbsp;мм. Аб'ём пасудзіны дасягае 23,7 літраў. Ручка мае верхнюю плашку даўжынёй 10&nbsp;см і шырынёй 9&nbsp;см{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. На знешняй паверхні каўша размешчаны дэкаратыўны пас вышынёй 10&nbsp;см, які складаецца з геаметрычных арнаментальных рамак (даўжынёй ад 4,5 да 9&nbsp;см). Унутры гэтых «акенцаў» знаходзяцца дванаццаць антрапаморфных, зааморфных і арнітаморфных малюнкаў з [[Салярная сімволіка|салярнай сімволікай]]. Прамежкі паміж рамкамі запоўнены арнаментальнымі палосамі шырынёй 1—4,5&nbsp;см. У сярэдзіне каўша таксама прысутнічаюць раслінныя роспісы{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=43, 46}}. === Праблема паходжання і атрыбуцыі формы === Доўгі час у мастацтвазнаўстве існавала тэорыя пра імпартнае расійскае паходжанне каўша. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Я. М. Сахута|Я.&nbsp;М.&nbsp;Сахута]], [[Ю. Піскун|Ю.&nbsp;Піскун]], параўноўвалі яго з так званымі казьмадзям'янскімі ці паволжскімі каўшамі, якія бытавалі ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] і вырабляліся мясцовымі [[Стральцы|стральцамі]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46, 50}}. Аднак даследаванне [[Д. В. Скварчэўскі|Д.&nbsp;В.&nbsp;Скварчэўскага]] і [[І. С. Бутаў|І.&nbsp;С.&nbsp;Бутава]] абвергла гэтую гіпотэзу. Расійскія каўшы традыцыйна рабіліся з [[Ліпа|ліпы]] (а не з бярозавага капа), мелі выцягнутую лодкападобную форму і востры нос-зліў. Насупраць, прапойскі артэфакт мае круглявую форму, а яго аб'ём відавочна размежаваны на тры ўзроўні («паясы»), якія фарміруюць злёгку скошаную форму са звужэннем каля пляскатага донца{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. Найбольш блізкімі аналагамі формы прапойскага каўша аказаліся элітарныя срэбныя каўшы, якія былі знойдзены ў 1991 годзе ў складзе [[Літоўскі скарб|грашова-рэчавага скарбу]] каля вёскі [[Літва (Маладзечанскі раён)|Літва]] [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскага раёна]] і датуюцца першай трэццю XV&nbsp;стагоддзя. Гэтыя статутныя срэбныя пасудзіны з [[Кірыліца|кірылічнымі надпісамі]] таксама маюць круглявыя абрысы, гарызантальную ручку і пазбаўлены вострага носіка. Падабенства драўлянага каўша да мясцовага срэбнага посуду даказвае, што ён з'яўляецца аўтэнтычным творам славянскіх майстроў Вялікага Княства Літоўскага і непасрэдна працягвае мясцовую традыцыю стварэння сакральна-ўтылітарнага посуду, якая бярэ пачатак яшчэ ў перыяд ранняга Сярэднявечча{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=47—48}}<ref name="nn" />. == Гісторыя артэфакта == === Разбурэнне «гродзенскага міфа» === Да 2023 года ў літаратуры панавала версія, уведзеная ў навуковы ўжытак мастацтвазнаўцам [[Міхаіл Сяргеевіч Кацар|М. С. Кацарам]] у 1970-х гадах. Сцвярджалася, што коўш быў выпадкова знойдзены адразу пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў сутарэннях аднаго з разбураных храмаў [[Гродна]] (верагодна, [[Гродзенскі кляштар брыгітак|кляштара брыгітак]]). Менавіта гэтая прывязка да заходняга рэгіёна Беларусі, блізкага да літоўскіх зямель, стала падмуркам для шэрагу этнаастранамічных гіпотэз аб непасрэдна балцкім паходжанні задыякальнай сімволікі на прадмеце{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="alkas">{{cite web|url=https://alkas.lt/2011/01/02/kas-slypi-po-kaledu-senio-kauke-ii/|title=Kas slypi po Kalėdų Senio kauke? (II)|publisher=Alkas.lt|author=Jonas Vaiškūnas|date=2 студзеня 2011|lang=lt|accessdate=22 красавіка 2026}}</ref>. У 2023 годзе мастацтвазнавец [[С. Э. Чавус|С.&nbsp;Э.&nbsp;Чавус]] апублікаваў архіўныя даныя, якія цалкам абверглі гродзенскае паходжанне. Высветлілася, што коўш паходзіць з усходу Беларусі — з [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Слаўгарад)|царквы Раства Багародзіцы]] ў [[Прапойск|Прапойску]] (цяпер Слаўгарад) [[Быхаўскі павет|Быхаўскага павета]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44}}. Паводле мясцовай царкоўнай легенды, зафіксаванай у XIX&nbsp;стагоддзі, гэты выраб нібыта быў падараваны храму рускім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] у сярэдзіне XVII&nbsp;стагоддзя. Аднак гісторыкі адзначаюць, што цар ніколі не быў у Прапойску (горад быў узяты казакамі [[Іван Залатарэнка|Івана Залатарэнкі]] ў 1654 годзе), а ў самім горадзе на той момант дзейнічалі выключна [[Уніяцтва|ўніяцкія храмы]]. Хутчэй за ўсё, легенда была створана значна пазней для надання прадмету імперскага ідэалагічнага статусу{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}<ref name="nn" />. === Шлях па музейных зборах === У канцы 1870-х гадоў высілкамі [[Магілёўскі губернатар|магілёўскага губернатара]] [[Аляксандр Станіслававіч Дамбавецкі|А.&nbsp;С.&nbsp;Дамбавецкага]] коўш быў перададзены прычтам прапойскай царквы ў новаствораны [[Магілёўскі музей]]. Першае афіцыйнае апісанне артэфакта было зроблена [[М. Ф. Фурсаў|М.&nbsp;Ф.&nbsp;Фурсавым]] у каталогу 1898 года. У 1893 годзе яго фатаграфія дэманстравалася на IX&nbsp;Археалагічным з'ездзе ў Вільні{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=50}}. Пасля 1918 года прадмет быў згублены і выпадкова знойдзены толькі ў 1923 годзе на тэрыторыі былога жаночага манастыра ў Мінску, пасля чаго ён папоўніў калекцыю [[Беларускі дзяржаўны музей|Беларускага дзяржаўнага музея]]. Падчас Другой сусветнай вайны [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|нямецкія акупацыйныя ўлады вывезлі калекцыю ў Германію]], дзе коўш захоўваўся ў горадзе [[Кобленц]] (захаваўся фотаздымак артэфакта з [[Федэральны архіў Германіі|Федэральнага архіва Германіі]] за 1945—1947 гады). Пасля вайны [[Рэстытуцыя культурнай спадчыны Беларусі|савецкія ўлады вярнулі нарабаванае]], і коўш часова трапіў у [[Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей]]. Менавіта гэты транзітны прыпынак у Гродне памылкова замацаваўся ў памяці даследчыкаў як «месца знаходкі»{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=44—45}}<ref name="nn" />. У лютым 1956 года Гродзенскі музей перадаў коўш [[Дзяржаўны мастацкі музей БССР|Дзяржаўнаму мастацкаму музею БССР]] для маштабнай [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]], якая праводзілася ў [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні імя І. Э. Грабара|Цэнтральных дзяржаўных рэстаўрацыйных майстэрнях імя І.&nbsp;Э.&nbsp;Грабара]] ў [[Масква|Маскве]] і доўжылася амаль 12 гадоў — да чэрвеня 1968 года{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=46}}. == Пласты роспісу і сімволіка == Да 1956 года паверхня каўша была шчыльна пакрыта паліхромным жывапісам ([[Алейныя фарбы|алейнымі фарбамі]] па [[Ляўкас|ляўкасе]]), нанесеным, як мяркуецца, у другой палове XVII — першай палове XVIII&nbsp;стагоддзяў. У працэсе маскоўскай рэстаўрацыі гэты верхні пласт быў практычна цалкам зняты, каб адкрыць больш старажытны першапачатковы манахромны роспіс, выкананы ў тэхніцы абгарання контураў і лінейнай графікі, з дванаццацю каляндарна-задыякальнымі фігурамі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=48}}. === Страчаны паліхромны хрысціянскі роспіс === Доўгі час змест верхняга хрысціянскага роспісу заставаўся загадкай, бо ад яго пакінулі толькі адзін невялікі фрагмент каля ручкі з выявай барадатага чалавека. Аднак, дзякуючы аналізу дарэстаўрацыйных фотаздымкаў з маскоўскіх архіваў і апісанняў [[А. Іпель|А.&nbsp;Іпеля]] (1918) і [[М. Фурсаў|М.&nbsp;Фурсава]] (1898), удалося рэканструяваць сюжэт. На вонкавым баку былі напісаны хрысціянскія святыя: [[Святы Пётр|Пётр]] і [[Святы Павел|Павел]], [[Святы Георгій|Георгій Пераможца]] (на белым кані са змеем) і [[Мікалай Цудатворац]]{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. Асаблівую цікавасць уяўляе кампазіцыя са святымі Пятром і Паўлам. Пётр трымаў у правай руцэ ключы, а левай рукой разам з Паўлам яны падтрымлівалі сімвалічную выяву [[Ківорый|ківорыя]] — архітэктурнага збудавання (храма ці капліцы), якое служыла [[Даразахавальніца|даразахавальніцай]]. Падобны матыў, напрыклад, абраз XVII&nbsp;стагоддзя са Слуцка, дзе святыя трымаюць манастыр, сведчыць аб тым, што ў перыяд бытавання ў Прапойску коўш быў пераасэнсаваны і выконваў функцыю [[Царкоўнае начынне|царкоўнага посуду]], магчыма, для захоўвання Святых Дароў (ciborium) у адной з мясцовых уніяцкіх цэркваў{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49—50}}<ref name="nn" />. Унізе кампазіцыі знаходзіўся барадаты селянін у футравай шапцы, які стаяў пад дрэвам з [[Вулей|вуллем-калодай]], што таксама з'яўляецца ўскоснай прыкметай датавання: калодныя вуллі масава з'явіліся ў ВКЛ у XVI&nbsp;стагоддзі{{sfn|Скварчэўскі, Бутаў|2025|с=49}}. === Першапачатковы манахромны «задыякальны» роспіс === Пасля зняцця хрысціянскага пласта адкрыліся дванаццаць унікальных медальёнаў са звярамі, птушкамі і людзьмі, побач з якімі прысутнічаюць [[Салярная сімволіка|сімвалы Сонца]]. Супастаўленне гэтых знакаў з [[Задыяк|класічнай міжземнаморскай задыякальнай сістэмай]] паказала частковае супадзенне, але і значныя мясцовыя адрозненні. Літоўскі даследчык этнаастраноміі [[Ёнас Вайшкунас]] правёў дэталёвы аналіз гэтых малюнкаў. Сваю інтэрпрэтацыю ён першапачаткова будаваў на «гродзенскім» паходжанні каўша, лічачы яго ўзорам мясцовай [[Літоўская міфалогія|заходнебалта-літоўскай міфалогіі]], захаванай у Сярэднявеччы. Нягледзячы на тое, што новыя даныя даказалі ўсходнебеларускае паходжанне артэфакта, што ставіць пад сумненне выключна балцкі характар гэтай сістэмы, астранамічны і семіятычны аналіз Вайшкунаса застаецца ключавым для разумення сімволікі{{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—88}}<ref name="nn" />. Паводле Ё.&nbsp;Вайшкунаса, сістэма на каўшы з'яўляецца мясцовым астранамічным і сельскагаспадарчым календаром, заснаваным на геліякічных узыходах і заходах сузор'яў. Яна адлюстроўвае старажытны індаеўрапейскі касмаганічны міф пра вызваленне Сонца з палону хтанічных сіл Божым Кавалём (у літоўскім фальклоры — Целявель або Каляда). Гэты сюжэт цесна звязаны з зімовымі святамі і каляднымі маскарадамі, дзе фігуруюць тыя ж жывёлы ([[конь]], [[алень]], [[каза]], [[жораў]]){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=90}}<ref name="alkas" />. {| class="wikitable sortable" |+ Сімволіка знакаў задыяка на Прапойскім каўшы (паводле Ё. Вайшкунаса){{sfn|Vaiškūnas|2008|p=87—91}}<ref name="alkas" /> ! Нумар ! Малюнак на каўшы ! Класічны адпаведнік ! Міфалагічная і каляндарная інтэрпрэтацыя |- | 1 || Нерасшыфраваны вобраз || [[Рыбы (знак задыяка)|Рыбы]] || Размешчаны першым, што можа сведчыць аб мясцовым адліку года ад [[Вясенняе раўнадзенства|вясенняга раўнадзенства]]. |- | 2 || Постаць чалавека ў кажуху || [[Авен (знак задыяка)|Авен]] || Магчымы вобраз міфалагічнага героя або зімовага персанажа. |- | 3 || Вершнік на кані (рух налева) || [[Цялец (знак задыяка)|Цялец]] || Звязаны з вясеннімі святамі і пачаткам летніх работ (аналаг [[Святы Георгій|Святога Юр'я]] або балцкага Усіньша/Пяркунаса). Геліякічны заход [[Цялец (сузор’е)|сузор'я Цяльца (Плеяд)]] маркіраваў пачатак вясны. |- | 4 || Два ваяры з двума Сонцамі || [[Блізняты (знак задыяка)|Блізняты]] || Адпавядае класічнаму знаку, сімвалізуе дуалістычны светапогляд. |- | 5 || Птушка, падобная да паўліна (рух налева) || [[Рак (знак задыяка)|Рак]] || [[Паўлін]] (або [[Жар-птушка]]) — салярны сімвал. Адлюстроўвае перыяд збору ўраджаю ([[жнівень]]). |- | 6 || Птушка, падобная да паўліна (рух направа) || [[Леў (знак задыяка)|Леў]] || Дублюе папярэдні знак, звязаны з [[Асенняе раўнадзенства|асеннім раўнадзенствам]] і зборам жыта. |- | 7 || Птушка, падобная да жорава ці бусла || [[Дзева (знак задыяка)|Дзева]] || Жораў або бусел; узыход гэтага сузор'я прыпадаў на лістапад (звязана з [[Міграцыя птушак|восеньскім адлётам птушак]] і [[Дзень Святога Марціна|Днём Святога Марціна]]). |- | 8 || Два Сонцы (з прамымі і свастычнымі прамянямі) || [[Шалі (знак задыяка)|Шалі]] || Адпавядае класічнаму сімвалу раўнавагі ([[раўнадзенства]]). |- | 9 || Вялікі і малы алені з Месяцам || [[Скарпіён (знак задыяка)|Скарпіён]] || Звязаны з [[Зімовае сонцастаянне|зімовым сонцастаяннем]] і [[Каляды|Калядамі]] (міф пра [[Дзевяцірогі алень|Дзевяцірогага аленя]], які нясе на рагах новае Сонца). |- | 10 || Ваяр з дзідай і сонечным дыскам || [[Стралец (знак задыяка)|Стралец]] || Адпавядае класічнаму знаку (замест лука выкарыстана больш характэрная мясцовая зброя — [[дзіда]]). |- | 11 || Каза ў скачку з Сонцам на спіне || [[Казярог (знак задыяка)|Казярог]] || Супадае з традыцыйнай іканаграфіяй, актыўны ўдзельнік каляднага маскараду ([[Каза (калядны персанаж)|Каза]]). |- | 12 || Конь у скачку з Сонцам на спіне || [[Вадаліў (знак задыяка)|Вадаліў]] || Змена воднага знака на Каня глыбока сімвалічная. «Нябесны конь» у міфалогіі звязаны з вадой (выходзіць з мора) і [[Вясенняе раўнадзенства|вясеннім раўнадзенствам]]. |} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. В. Скварчэўскі]], [[Ілля Станіслававіч Бутаў|І. С. Бутаў]] |загаловак=Драўляны коўш са збору Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь: да пытання аб атрыбуцыі |выданне=Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя |тып=часопіс |год=2025 |нумар=4 |старонкі=41—51 |ref=Скварчэўскі, Бутаў}} * {{артыкул |аўтар=Jonas Vaiškūnas |загаловак=Some Peripheral Forms of the Mediterranean and Oriental Zodiac Traditions in Heathen Lithuania |выданне=Archaeologia Baltica |тып=часопіс |год=2008 |том=10 |старонкі=86—93 |ref=Vaiškūnas}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] [[Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Драўляныя вырабы]] [[Катэгорыя:Посуд]] [[Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Слаўгарад]] o0xtob4jppr82e0c78bwcxw8gvy3vv4 Музей беларускага народнага мастацтва ў Раўбічах 0 806519 5127509 2026-04-17T07:58:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Музей беларускага народнага мастацтва]] 5127509 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Музей беларускага народнага мастацтва ]] orz8nxcxif05izgz75oc0ppmty5kagt Катэгорыя:Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у 1965 годзе 14 806520 5127511 2026-04-17T08:09:32Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у|1965|годзе}} [[Катэгорыя:Паветраныя судны паводле года першага палёту|1965]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе]]» 5127511 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Паветраныя судны, якія здзейснілі першы палёт у|1965|годзе}} [[Катэгорыя:Паветраныя судны паводле года першага палёту|1965]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1965 годзе]] qnlgaounaj0eyhjf3bf51fa18xq1ky7 Орд (Небраска) 0 806521 5127514 2026-04-17T08:55:56Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{значэнні2|Орд}} {{НП}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord}}) — горад у акрузе Вэлі, штат [[Небраска]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1874 годзе. Названы ў гонар генерала часоў Грамадзянскай вайны Эдварда О. К. Орда. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Небраскі]]» 5127514 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орд}} {{НП}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord}}) — горад у акрузе Вэлі, штат [[Небраска]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1874 годзе. Названы ў гонар генерала часоў Грамадзянскай вайны Эдварда О. К. Орда. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Небраскі]] o56c66v6nwpyawm73gnmd35wv0at757 5127515 5127514 2026-04-17T08:57:38Z Rymchonak 22863 5127515 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орд}} {{НП}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord}}) — горад у акрузе Вэлі, штат [[Небраска]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1874 годзе. Названы ў гонар генерала часоў Грамадзянскай вайны Эдварда О. К. Орда. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Небраскі]] 6dbbhchwpasew3ty45wx17f3hdu06pr 5127516 5127515 2026-04-17T08:58:24Z Rymchonak 22863 5127516 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орд}} {{НП}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord}}) — горад у акрузе Вэлі, штат [[Небраска]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1874 годзе. Названы ў гонар генерала часоў [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]] Эдварда О. К. Орда. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Небраскі]] rgru1e15kxex7i2gguj6ury51lis88z 5127517 5127516 2026-04-17T08:58:52Z Rymchonak 22863 5127517 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Орд}} {{НП}} '''Орд''' ({{lang-en|Ord}}) — горад у акрузе Вэлі, штат [[Небраска]], [[ЗША]]. Заснаваны ў 1874 годзе. Названы ў гонар генерала часоў [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]] [[Эдвард Орд|Эдварда О. К. Орда]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Небраскі]] fuog19m6hi7o6vzhfibvxpd1s77hyjo Катэгорыя:Перакладчыкі Казахстана 14 806522 5127519 2026-04-17T09:29:03Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле краін|Казахстан]] [[Катэгорыя:Постаці Казахстана]]» 5127519 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Перакладчыкі паводле краін|Казахстан]] [[Катэгорыя:Постаці Казахстана]] mveeaxtstl60ndnblc6wonkixgwuoyj Катэгорыя:Міфічныя каровы 14 806523 5127521 2026-04-17T09:39:27Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Выдуманыя каровы]] [[Катэгорыя:Міфічныя жывёлы]]» 5127521 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Выдуманыя каровы]] [[Катэгорыя:Міфічныя жывёлы]] 8z1hxdddvgwsow90hjami0rdxukai48 5127522 5127521 2026-04-17T09:40:51Z DzBar 156353 5127522 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Выдуманыя каровы|Каровы]] [[Катэгорыя:Міфічныя жывёлы|Каровы]] 6x2h4nvlbxoojzbjlq7by7z62umalva Катэгорыя:Міміка 14 806524 5127523 2026-04-17T09:44:46Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Твар]] [[Катэгорыя:Невербальныя зносіны]]» 5127523 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Твар]] [[Катэгорыя:Невербальныя зносіны]] g0mvznt5b2kko79mww6yk4cbxcvqpu6 Семпл 0 806525 5127525 2026-04-17T09:48:16Z Vlad Shmeklia 158547 Новая старонка 5127525 wikitext text/x-wiki '''Семпл'''<ref>{{книга|заглавие=Русский орфографический словарь|ответственный=[[Российская академия наук]]. [[Институт русского языка (РАН)|Институт русского языка им. В. В. Виноградова]] / Под. ред. [[Лопатин, Владимир Владимирович|В. В. Лопатина]], О. Е. Ивановой|издание=Изд. 4-е, испр. и доп|место=М.|издательство=[[АСТ (издательство)|АСТ-Пресс Книга]]|год=2012|серия=Фундаментальные словари русского языка|страницы=677|isbn=978-5-462-01272-3}}</ref>{{sfn|БРЭ|2016|с=518}}, '''сэмпл'''{{sfn|БРЭ|2016|с=518}} ({{lang-en|sample}} {{IPA|[ˈsɑ:mpəl]}} — «узор») — адносна невялікі {{Не перакладзена 3|Лічбавая гуказапіс|аблічбаваны гукавы фрагмент|ru|Цифровая звукозапись}}. У якасці семпла часцей выступае гук акустычнага інструмента (напрыклад, раяля {{Не перакладзена 3|Steinway & Sons|Steinway|ru|Steinway & Sons}}, [[Літаўры|літаўр]], [[Флейта|флейты]] і таму падобных), але таксама і гукі электрамузычных інструментаў (напрыклад, [[Родас піяна|родэс-піяна]]). Электронны музычны інструмент, у аснове якога ляжаць семплы (у многіх выпадках з наступнай апрацоўкай {{Не перакладзена 3|ADSR-абгінаючая|абгінаючай|ru|ADSR-огибающая}} і дадатковымі гукавымі эфектамі), называецца {{Не перакладзена 3|Семплер|семплер|ru|Семплер}} (сэмплер). == Тэхнічнае апісанне == Семпл — N-байтавая элемент масіва ў бягучым прадстаўленні дадзеных. Аналагавы сігнал, папярэдне {{Не перакладзена 3|Дыскрэтызацыя|дыскрэтызаваны|ru|Дискретизация}} ў лічбавай фармат, можа ўяўляць сабой элемент: малюнак у кампутарнай графіцы ([[RGB]]), радыёлакацыйнае малюнак ({{Не перакладзена 3|GeoTIFF|3=ru|4=GeoTIFF}}), сінтэзаваных хваля ({{Не перакладзена 3|WAV|3=ru|4=WAV}}). Семплы — гэта істотная частка модуляў. Добрыя семплы вызначаюць адрозненне паміж нармальным і выдатным модулем. Так як выбар і выкарыстанне якасных семплов — важны падзел у запісе любога трэка/модуля, даводзіцца надаваць вялікую ўвагу выбару семплов. Важныя дзве характарыстыкі семплов: дазвол, то ёсць лік [[Біт|бітаў]], і [[частата дыскрэтызацыі]] (семплирования). Лік бітаў семпла вызначае яго здольнасць апісваць ўзроўні абгінаючай сігналу, вялікая колькасць бітаў дазваляе прайграваць аблічбаваны гук больш якасна і дакладна. Частата семплирования напрамую звязана з найвышэйшай частатой, якая можа быць прайграная семплом. Напрыклад, семпл з частатой дыскрэтызацыі 40 [[Герц (адзінка вымярэння)|кГц]] можа прайграць гук з частотамі да 20 кГц. Гэта азначае, што нізкі каэфіцыент семплирования можа быць выкарыстаны для аблічбоўкі басоў, нізкачашчынных гукаў, у той час як для прайгравання высокачашчынных гукавых сігналаў ([[Талерка (музычны інструмент)|талеркі]], {{Не перакладзена 3|Хай-хэт|хэт|ru|Хай-хэт}}, [[фартэпіяна]]) патрабуецца высокая частата семплирования. Дазвол (лік бітаў), і частата дыскрэтызацыі (семплирования) вызначаюць якасць семпла. Іншы аспект модуля/трэка — гэта максімальны памер семпла, які трэба выкарыстоўваць у трэку. У цяперашні час некаторыя рэдактары і трэкеры падтрымліваюць ад мінімальных 64 Кб да віртуальна неабмежаванага памеру семпла. З асноўных характарыстык трэкераў можна ўбачыць, што ў большасці выпадкаў яны маюць абмежаванні на памер семпла, а не тып модуляў, у якія могуць захоўваць дадзеныя. Існуе адзін з прыёмаў, вырашальных праблему немагчымасці выкарыстоўваць семпл вялікай даўжыні — гэта loop (завесы). Добра размешчаная завеса на семпле можа выкарыстоўвацца для павелічэння часу гучання семпла. Калі межы loop-вобласці адзначаны акуратна, то месца злепвання практычна незаўважна. Часта можна ўжываць эфект {{Не перакладзена 3|Сустейн|сустейн|ru|Сустейн}}. Фармат семплов з'яўляецца адной з найменш разумеюцца абласцей працы з модулямі, асабліва SAM і SMP. Варта заўважыць, што [[пашырэнне файла]] лёгка можна змяніць у любой [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэме]], таму яно не можа служыць ідэнтыфікатарам тыпу семпла, таму тып семплов трэба вызначаць па {{Не перакладзена 3|Магічнае лік (праграмаванне)|сігнатуры|ru|Магическое число (программирование)}} ў загалоўку семпла ўнутры файла, але гэта не заўсёды магчыма. SAM і SMP не маюць загалоўка. У іх размяшчаюцца толькі гукавыя дадзеныя. Выкарыстоўваючы гукавыя дадзеныя, трэкер дэкадуе іх у 8-бітныя знакавыя дадзеныя семпла. Звычайна тон семпла і інфармацыя аб loop-межах захоўваецца ў модулі. Адзіная магчымасць абменьвацца семплами з loop-ўстаноўкамі і пэўнай частатой дыскрэтызацыі — гэта захоўваць іх у модулі і абменьвацца модулямі. == Прыкладныя праграмы == Праграмы, з дапамогай якіх ствараецца музыка з семплов: {{Не перакладзена 3|Ableton Live|3=ru|4=Ableton Live}}, {{Не перакладзена 3|Cubase|3=ru|4=Cubase}}, {{Не перакладзена 3|Logic Pro|3=ru|4=Logic Pro}}, {{Не перакладзена 3|FL Studio|3=ru|4=FL Studio}}, {{Не перакладзена 3|Sony Acid|3=ru|4=Sony Acid}}, {{Не перакладзена 3|Pro Tools|3=ru|4=Pro Tools}}, {{Не перакладзена 3|Linux MultiMedia Studio|LMMS|ru|Linux MultiMedia Studio}} і іншыя. == Мастацкае прымяненне == У канцы 1970-х гадоў быў створаны лічбавы музычны інструмент, у якім рэалізаваны прынцыпова іншы падыход да сінтэзу музыкі, які атрымаў назву sampling (сэмпліраванне). Літаральна гэтае слова азначае адбор узораў. [[Сінтэзатар|Сінтэзатары]], у якіх увасоблены такі прынцып, называюцца семплер, а ўзоры гучання — семплами. Працэс запісу семплов прынята называць аблічбоўкай або семплированием. Метад прайгравання семплов дазваляе дамагчыся высокай рэалістычнасці. Прычына заключаецца ў тым, што прылады прайгравання семплаў маюць справу з акустычнымі і сінтэтычнымі гукамі рэальных музычных інструментаў. Калі прылада прайгравання семплов атрымлівае паведамленне Note On, то замест таго, каб ствараць гук, яно прайгравае лічбавай семпл, які можа ўтрымліваць любы рэальны гук — ад фартэпіяна да воўчага вою, гук любога сінтэзатара або {{Не перакладзена 3|Драм-машина|драм-машыны|ru|Драм-машина}}. З семпла можна рабіць усё, што заўгодна. Можна пакінуць іх такімі, як ёсць, і семплер будзе гучаць галасамі, амаль неадрознымі ад галасоў інструментаў-першакрыніц. Можна падвергнуць семплы мадуляцыі, фільтрацыі, ўздзеяння эфектаў і атрымаць самыя фантастычныя, незямныя гукі. Адрозненне семплаў ад звычайных запісаў складаецца ў тым, што іх даўжыня нязначная (хоць не заўсёды). У дадатак, на самай справе існуе некалькі відаў сэмплаў: разавыя сэмплы (one-shot samples), якія звычайна выкарыстоўваюцца для стварэння гукавых эфектаў або ўдарных гукаў і прайграваюцца адзін раз ад пачатку да канца, цыклічнасць адсутнічае, і цыклічныя сэмплы (loop samples), таксама званыя семплернымі завесамі або {{Не перакладзена 3|Гукавая пятля|лупамі|ru|Звуковая петля}} (loops), — яны імітуюць цэлыя інструментальныя партыі, напрыклад, чатыры такту партыі ўдарных інструментаў. На дадзены момант, дзякуючы шырокаму распаўсюджванню праграмных прылад прайгравання семплов, з'явілася магчымасць ствараць паўнавартасныя музычныя творы шляхам злучэння цыклічных семплов, пры гэтым нічога больш не патрабуецца. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{БРЭ |статья=Сэмплер|том= 31|страницы= 518|год= 2016|ref=БРЭ|ссылка= https://old.bigenc.ru/music/text/4177357|архив= https://web.archive.org/web/20221018082305/https://bigenc.ru/music/text/4177357|архив дата= 2022-10-18}} [[Катэгорыя: Гуказапіс]] [[Катэгорыя: Семпліраванне (музыка)]] 1gry4u4lt1uuk6wqbs9ryz6dtoieyev 5127527 5127525 2026-04-17T09:58:37Z Vlad Shmeklia 158547 удакладненне 5127527 wikitext text/x-wiki '''Семпл'''<ref>{{кніга|загаловак=Русский орфографический словарь|адказны=[[Расійская акадэмія навук|Российская академия наук]], Институт русского языка им. В. В. Виноградова / Под. ред. {{Не перакладзена 3|Уладзімір Уладзіміравіч Лапацін|В. В. Лопатина|ru|Лопатин, Владимир Владимирович}}, О. Е. Ивановой|выданне=Изд. 4-е, испр. и доп|месца=М.|выдавецтва={{Не перакладзена 3|АСТ (Выдавецтва)|АСТ-Пресс Книга|ru|АСТ (издательство)}}|год=2012|серыя=Фундаментальные словари русского языка|старонкі=677|isbn=978-5-462-01272-3}}</ref>{{sfn|БРЭ|2016|с=518}}, '''сэмпл'''{{sfn|БРЭ|2016|с=518}} ({{lang-en|sample}} {{IPA|[ˈsɑ:mpəl]}} — «узор») — адносна невялікі {{Не перакладзена 3|Лічбавая гуказапіс|аблічбаваны гукавы фрагмент|ru|Цифровая звукозапись}}. У якасці семпла часцей выступае гук акустычнага інструмента (напрыклад, раяля {{Не перакладзена 3|Steinway & Sons|Steinway|ru|Steinway & Sons}}, [[Літаўры|літаўр]], [[Флейта|флейты]] і таму падобных), але таксама і гукі электрамузычных інструментаў (напрыклад, [[Родас піяна|родэс-піяна]]). Электронны музычны інструмент, у аснове якога ляжаць семплы (у многіх выпадках з наступнай апрацоўкай {{Не перакладзена 3|ADSR-абгінаючая|абгінаючай|ru|ADSR-огибающая}} і дадатковымі гукавымі эфектамі), называецца {{Не перакладзена 3|Семплер|семплер|ru|Семплер}} (сэмплер). == Тэхнічнае апісанне == Семпл — N-байтавая элемент масіва ў бягучым прадстаўленні дадзеных. Аналагавы сігнал, папярэдне {{Не перакладзена 3|Дыскрэтызацыя|дыскрэтызаваны|ru|Дискретизация}} ў лічбавай фармат, можа ўяўляць сабой элемент: малюнак у кампутарнай графіцы ([[RGB]]), радыёлакацыйнае малюнак ({{Не перакладзена 3|GeoTIFF|3=ru|4=GeoTIFF}}), сінтэзаваных хваля ({{Не перакладзена 3|WAV|3=ru|4=WAV}}). Семплы — гэта істотная частка модуляў. Добрыя семплы вызначаюць адрозненне паміж нармальным і выдатным модулем. Так як выбар і выкарыстанне якасных семплов — важны падзел у запісе любога трэка/модуля, даводзіцца надаваць вялікую ўвагу выбару семплов. Важныя дзве характарыстыкі семплов: дазвол, то ёсць лік [[Біт|бітаў]], і [[частата дыскрэтызацыі]] (семплирования). Лік бітаў семпла вызначае яго здольнасць апісваць ўзроўні абгінаючай сігналу, вялікая колькасць бітаў дазваляе прайграваць аблічбаваны гук больш якасна і дакладна. Частата семплирования напрамую звязана з найвышэйшай частатой, якая можа быць прайграная семплом. Напрыклад, семпл з частатой дыскрэтызацыі 40 [[Герц (адзінка вымярэння)|кГц]] можа прайграць гук з частотамі да 20 кГц. Гэта азначае, што нізкі каэфіцыент семплирования можа быць выкарыстаны для аблічбоўкі басоў, нізкачашчынных гукаў, у той час як для прайгравання высокачашчынных гукавых сігналаў ([[Талерка (музычны інструмент)|талеркі]], {{Не перакладзена 3|Хай-хэт|хэт|ru|Хай-хэт}}, [[фартэпіяна]]) патрабуецца высокая частата семплирования. Дазвол (лік бітаў), і частата дыскрэтызацыі (семплирования) вызначаюць якасць семпла. Іншы аспект модуля/трэка — гэта максімальны памер семпла, які трэба выкарыстоўваць у трэку. У цяперашні час некаторыя рэдактары і трэкеры падтрымліваюць ад мінімальных 64 Кб да віртуальна неабмежаванага памеру семпла. З асноўных характарыстык трэкераў можна ўбачыць, што ў большасці выпадкаў яны маюць абмежаванні на памер семпла, а не тып модуляў, у якія могуць захоўваць дадзеныя. Існуе адзін з прыёмаў, вырашальных праблему немагчымасці выкарыстоўваць семпл вялікай даўжыні — гэта loop (завесы). Добра размешчаная завеса на семпле можа выкарыстоўвацца для павелічэння часу гучання семпла. Калі межы loop-вобласці адзначаны акуратна, то месца злепвання практычна незаўважна. Часта можна ўжываць эфект {{Не перакладзена 3|Сустейн|сустейн|ru|Сустейн}}. Фармат семплов з'яўляецца адной з найменш разумеюцца абласцей працы з модулямі, асабліва SAM і SMP. Варта заўважыць, што [[пашырэнне файла]] лёгка можна змяніць у любой [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэме]], таму яно не можа служыць ідэнтыфікатарам тыпу семпла, таму тып семплов трэба вызначаць па {{Не перакладзена 3|Магічнае лік (праграмаванне)|сігнатуры|ru|Магическое число (программирование)}} ў загалоўку семпла ўнутры файла, але гэта не заўсёды магчыма. SAM і SMP не маюць загалоўка. У іх размяшчаюцца толькі гукавыя дадзеныя. Выкарыстоўваючы гукавыя дадзеныя, трэкер дэкадуе іх у 8-бітныя знакавыя дадзеныя семпла. Звычайна тон семпла і інфармацыя аб loop-межах захоўваецца ў модулі. Адзіная магчымасць абменьвацца семплами з loop-ўстаноўкамі і пэўнай частатой дыскрэтызацыі — гэта захоўваць іх у модулі і абменьвацца модулямі. == Прыкладныя праграмы == Праграмы, з дапамогай якіх ствараецца музыка з семплов: {{Не перакладзена 3|Ableton Live|3=ru|4=Ableton Live}}, {{Не перакладзена 3|Cubase|3=ru|4=Cubase}}, {{Не перакладзена 3|Logic Pro|3=ru|4=Logic Pro}}, {{Не перакладзена 3|FL Studio|3=ru|4=FL Studio}}, {{Не перакладзена 3|Sony Acid|3=ru|4=Sony Acid}}, {{Не перакладзена 3|Pro Tools|3=ru|4=Pro Tools}}, {{Не перакладзена 3|Linux MultiMedia Studio|LMMS|ru|Linux MultiMedia Studio}} і іншыя. == Мастацкае прымяненне == У канцы 1970-х гадоў быў створаны лічбавы музычны інструмент, у якім рэалізаваны прынцыпова іншы падыход да сінтэзу музыкі, які атрымаў назву sampling (сэмпліраванне). Літаральна гэтае слова азначае адбор узораў. [[Сінтэзатар|Сінтэзатары]], у якіх увасоблены такі прынцып, называюцца семплер, а ўзоры гучання — семплами. Працэс запісу семплов прынята называць аблічбоўкай або семплированием. Метад прайгравання семплов дазваляе дамагчыся высокай рэалістычнасці. Прычына заключаецца ў тым, што прылады прайгравання семплаў маюць справу з акустычнымі і сінтэтычнымі гукамі рэальных музычных інструментаў. Калі прылада прайгравання семплов атрымлівае паведамленне Note On, то замест таго, каб ствараць гук, яно прайгравае лічбавай семпл, які можа ўтрымліваць любы рэальны гук — ад фартэпіяна да воўчага вою, гук любога сінтэзатара або {{Не перакладзена 3|Драм-машина|драм-машыны|ru|Драм-машина}}. З семпла можна рабіць усё, што заўгодна. Можна пакінуць іх такімі, як ёсць, і семплер будзе гучаць галасамі, амаль неадрознымі ад галасоў інструментаў-першакрыніц. Можна падвергнуць семплы мадуляцыі, фільтрацыі, ўздзеяння эфектаў і атрымаць самыя фантастычныя, незямныя гукі. Адрозненне семплаў ад звычайных запісаў складаецца ў тым, што іх даўжыня нязначная (хоць не заўсёды). У дадатак, на самай справе існуе некалькі відаў сэмплаў: разавыя сэмплы (one-shot samples), якія звычайна выкарыстоўваюцца для стварэння гукавых эфектаў або ўдарных гукаў і прайграваюцца адзін раз ад пачатку да канца, цыклічнасць адсутнічае, і цыклічныя сэмплы (loop samples), таксама званыя семплернымі завесамі або {{Не перакладзена 3|Гукавая пятля|лупамі|ru|Звуковая петля}} (loops), — яны імітуюць цэлыя інструментальныя партыі, напрыклад, чатыры такту партыі ўдарных інструментаў. На дадзены момант, дзякуючы шырокаму распаўсюджванню праграмных прылад прайгравання семплов, з'явілася магчымасць ствараць паўнавартасныя музычныя творы шляхам злучэння цыклічных семплов, пры гэтым нічога больш не патрабуецца. == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{БРЭ |статья=Сэмплер|том= 31|страницы= 518|год= 2016|ref=БРЭ|ссылка= https://old.bigenc.ru/music/text/4177357|архив= https://web.archive.org/web/20221018082305/https://bigenc.ru/music/text/4177357|архив дата= 2022-10-18}} [[Катэгорыя: Гуказапіс]] [[Катэгорыя: Семпліраванне (музыка)]] hcgb3jsrs2wjyyqa08wx7rozyyo1g9t Катэгорыя:Мікрабіёлагі Японіі 14 806526 5127526 2026-04-17T09:48:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мікрабіёлагі паводле краін|Японія]] [[Катэгорыя:Біёлагі Японіі]]» 5127526 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Мікрабіёлагі паводле краін|Японія]] [[Катэгорыя:Біёлагі Японіі]] 1om5y4ngp6j8mtcra2jqsp7allnzg4a Спіс беларускіх хакеістаў, абраных на драфце НХЛ 0 806527 5127529 2026-04-17T10:52:51Z Mormon 96585 Новая старонка: «Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]...» 5127529 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха[Да 1], выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref> Апошнім па стане на 2025 год з'яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачыная з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам "Нью-Джэрсі Дэвілз" у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам "Манрэаль Канадыенс" у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У - варатар; З - абаронца; ЛН - левы нападаючы; ПН - правы нападаючы; ЦН - цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|'''Ягор Шаранговіч''']] '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |Сцяпан Фалькоўскі (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |Міхаіл Стэфановіч (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- |2005 |7 |200 |'''Сяргей Касціцын (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва - на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы). === Каментары === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России == Нататкі == krvkdbvfiv725g42rxgw943zsw8lerd 5127530 5127529 2026-04-17T10:58:19Z Plaga med 116903 5127530 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха[Да 1], выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref>. Апошнім па стане на 2025 год з’яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачынаючы з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус{{крыніца?}}. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам «Нью-Джэрсі Дэвілз» у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам «Манрэаль Канадыенс» у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У — варатар; З — абаронца; ЛН — левы нападаючы; ПН — правы нападаючы; ЦН — цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |'''[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|Ягор Шаранговіч]]''' '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |Сцяпан Фалькоўскі (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |Міхаіл Стэфановіч (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- |2005 |7 |200 |'''Сяргей Касціцын (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва — на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы).{{крыніца?}} <!-- === Каментарыі === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России --> {{rq|grammar|categorise|wikify|sources|refless}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} pafdpzjxaol37axcv8pntns6zvfljz5 5127533 5127530 2026-04-17T11:09:27Z Mormon 96585 5127533 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха[Да 1], выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref>. Апошнім па стане на 2025 год з’яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачынаючы з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref>. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам «Нью-Джэрсі Дэвілз» у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам «Манрэаль Канадыенс» у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У — варатар; З — абаронца; ЛН — левы нападаючы; ПН — правы нападаючы; ЦН — цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |'''[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|Ягор Шаранговіч]]''' '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |Сцяпан Фалькоўскі (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |Міхаіл Стэфановіч (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- |2005 |7 |200 |'''Сяргей Касціцын (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва — на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы).<ref name=":0" /> <!-- === Каментарыі === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России --> {{rq|grammar|categorise|wikify|sources|refless}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} lc8z3bm98v5kancfmol5t4q7tz5tuu5 5127534 5127533 2026-04-17T11:09:56Z Mormon 96585 5127534 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха[Да 1], выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref>. Апошнім па стане на 2025 год з’яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачынаючы з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref>. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам «Нью-Джэрсі Дэвілз» у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам «Манрэаль Канадыенс» у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У — варатар; З — абаронца; ЛН — левы нападаючы; ПН — правы нападаючы; ЦН — цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |'''[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|Ягор Шаранговіч]]''' '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |Сцяпан Фалькоўскі (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |Міхаіл Стэфановіч (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- |2005 |7 |200 |'''Сяргей Касціцын (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва — на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref name=":0" /> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы).<ref name=":0" /> <!-- === Каментарыі === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России --> {{rq|grammar|categorise|wikify|sources|refless}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} 2jzubbr2t7lsrysquc5lyhps6wo5oqp 5127536 5127534 2026-04-17T11:14:16Z Mormon 96585 5127536 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха, выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref>. Апошнім па стане на 2025 год з’яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачынаючы з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref>. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам «Нью-Джэрсі Дэвілз» у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам «Манрэаль Канадыенс» у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У — варатар; З — абаронца; ЛН — левы нападаючы; ПН — правы нападаючы; ЦН — цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |'''[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|Ягор Шаранговіч]]''' '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |Сцяпан Фалькоўскі (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |Міхаіл Стэфановіч (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- |2005 |7 |200 |'''Сяргей Касціцын (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва — на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref name=":0" /> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы).<ref name=":0" /> <!-- === Каментарыі === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России --> {{rq|grammar|categorise|wikify|sources|refless}} {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} dzxozfqnn4f82jqd86reai47zr4odgm Размовы:Guda 1 806528 5127532 2026-04-17T11:03:20Z ~2026-23631-66 166827 /* гуда */ новы падраздзел 5127532 wikitext text/x-wiki == гуда == ага да [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-23631-66|&#126;2026-23631-66]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-23631-66|размова]]) 14:03, 17 красавіка 2026 (+03) 1w4litcx0p0fm1ycsqzn2wk0qs6o1oe Сэмюэл Джонсан 0 806529 5127537 2026-04-17T11:20:28Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{цёзкі2|Джонсан}} {{навуковец}} '''Сэмюэл Джонсан''' ({{lang-en|Samuel Johnson}}; 7 [18] верасня 1709 — {{ДС|13|12|1784}}) — англійскі літаратурны крытык, лексікограф і паэт эпохі Асветы, імя якога, паводле ацэнкі «Брытанікі», стала ў англамоўным свеце сінонімам другой паловы XVIII...» 5127537 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Джонсан}} {{навуковец}} '''Сэмюэл Джонсан''' ({{lang-en|Samuel Johnson}}; 7 [18] верасня 1709 — {{ДС|13|12|1784}}) — англійскі літаратурны крытык, лексікограф і паэт эпохі Асветы, імя якога, паводле ацэнкі «Брытанікі», стала ў англамоўным свеце сінонімам другой паловы XVIII стагоддзя. == Біяграфія == Сын дробнага гандляра кнігамі. У 1735 годзе пабраўся шлюбам з заможнай саракапяцігадовай удавой, на сродкі якой адкрыў школу (сярод вучняў быў [[Дэвід Гарык]], пазней вядомы акцёр). Напісаная (у перайманне Ювеналу) пасля пераезду Джонсана ў сталіцу паэма «Лондан» заслужыла пахвалу Поўпа. За ёй рушыў услед яшчэ больш паспяховы досвед ювеналавай сатыры, «Марнасць чалавечых жаданняў» (1749), якая замацавала за Джонсанам рэпутацыю перадавога англійскага паэта тых гадоў. У 1738—1744 гадах пад выдуманымі імёнамі асвятляў ход парламенцкіх дэбатаў у часопісе «Джэнтлменз мэгэзін», друкаваўся і ў многіх іншых выданнях, зарабляючы на ​​жыццё літаратурнай працай. У 1744 годзе выпусціў біяграфію [[Рычард Сэвідж|Рычарда Сэвіджа]], пасля чаго атрымаў заказ на складанне тлумачальнага слоўніка англійскай мовы — праца заняла дзевяць гадоў, праславіла аўтара па ўсёй краіне, умацавала яго матэрыяльнае становішча і прынесла яму ступень магістра мастацтваў Оксфардскага ўніверсітэта. Нягледзячы на ​​тое, што Джонсан не меў папярэднікаў у падобнага роду працы, а на момант публікацыі (1755) гэты слоўнік быў першым у англійскай літаратуры, ён і да гэтага часу не страціў сваёй каштоўнасці. У 1750—1752 выдаваў часопіс «Рэмблер» (англ.: The Rambler), у якім надрукаваў 203 «досведы» на этычныя і літаратурныя тэмы. Задачу свайго часопіса Джонсан бачыў у тым, каб навучаць, а не забаўляць. Выданне, да якога публіка паставілася з прахалодцай, прыйшлося спыніць са смерцю жонкі, але перавыдадзеныя ў адным томе выпускі часопіса сталі бэстсэлерам, што ў 1758 г. натхніла Джонсана на выданне менш сур’ёзнага часопіса «Айдлер» (англ.: The Idler). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Джонсан}} [[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]] pv9ohz9yy94qdu7pat8mp2lnnnnx2aa 5127541 5127537 2026-04-17T11:24:41Z Rymchonak 22863 5127541 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Джонсан}} {{навуковец}} '''Сэмюэл Джонсан''' ({{lang-en|Samuel Johnson}}; 7 [18] верасня 1709 — {{ДС|13|12|1784}}) — англійскі літаратурны крытык, лексікограф і паэт эпохі [[Асветніцтва]], імя якога, паводле ацэнкі «Брытанікі», стала ў англамоўным свеце сінонімам другой паловы XVIII стагоддзя. == Біяграфія == Сын дробнага гандляра кнігамі. У 1735 годзе пабраўся шлюбам з заможнай саракапяцігадовай удавой, на сродкі якой адкрыў школу (сярод вучняў быў [[Дэвід Гарык]], пазней вядомы акцёр). Напісаная (у перайманне Ювеналу) пасля пераезду Джонсана ў сталіцу паэма «Лондан» заслужыла пахвалу Поўпа. За ёй рушыў услед яшчэ больш паспяховы досвед ювеналавай сатыры, «Марнасць чалавечых жаданняў» (1749), якая замацавала за Джонсанам рэпутацыю перадавога англійскага паэта тых гадоў. У 1738—1744 гадах пад выдуманымі імёнамі асвятляў ход парламенцкіх дэбатаў у часопісе «Джэнтлменз мэгэзін», друкаваўся і ў многіх іншых выданнях, зарабляючы на ​​жыццё літаратурнай працай. У 1744 годзе выпусціў біяграфію [[Рычард Сэвідж|Рычарда Сэвіджа]], пасля чаго атрымаў заказ на складанне тлумачальнага слоўніка англійскай мовы — праца заняла дзевяць гадоў, праславіла аўтара па ўсёй краіне, умацавала яго матэрыяльнае становішча і прынесла яму ступень магістра мастацтваў Оксфардскага ўніверсітэта. Нягледзячы на ​​тое, што Джонсан не меў папярэднікаў у падобнага роду працы, а на момант публікацыі (1755) гэты слоўнік быў першым у англійскай літаратуры, ён і да гэтага часу не страціў сваёй каштоўнасці. У 1750—1752 выдаваў часопіс «Рэмблер» (англ.: The Rambler), у якім надрукаваў 203 «досведы» на этычныя і літаратурныя тэмы. Задачу свайго часопіса Джонсан бачыў у тым, каб навучаць, а не забаўляць. Выданне, да якога публіка паставілася з прахалодцай, прыйшлося спыніць са смерцю жонкі, але перавыдадзеныя ў адным томе выпускі часопіса сталі бэстсэлерам, што ў 1758 г. натхніла Джонсана на выданне менш сур’ёзнага часопіса «Айдлер» (англ.: The Idler). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Джонсан}} [[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]] 6pbjwepwcb093lzw63jj45qeyduu16e